اجاره حساب صرافی؛ چرا دردسر قانونی دارد؟

اجاره حساب صرافی یعنی کس دیگری با اسم و کد ملی شما پول جابه‌جا کند و هر تراکنشی که انجام می‌دهد پای شما نوشته شود. پلیس فتا اجاره، واگذاری و فروش حساب بانکی، کارت بانکی و حتی اینترنت‌بانک را جرم می‌داند و می‌گوید اگر با چنین حسابی جرمی انجام شود، اولین کسی که باید جواب بدهد صاحب حساب است. حساب صرافی ارز دیجیتال هم فرقی ندارد، چون به همان کد ملی و همان کارت بانکی وصل است.

پیشنهادش وسوسه‌انگیز است، چون برای حسابی که شاید مدت‌ها بی‌استفاده مانده، ماهی چند میلیون تومان می‌دهند. ولی آن طرف ماجرا پول مال‌باخته‌هایی است که از حساب شما رد می‌شود و شکایتشان دیر یا زود به اسم شما می‌رسد. پایین‌تر می‌بینید آگهی‌های اجاره حساب چه شکلی‌اند، اجاره‌کننده‌ها حساب شما را برای چه می‌خواهند، قانون چه می‌گوید و اگر حسابتان را داده‌اید، همین امروز چه کنید.

اجاره حساب صرافی دقیقاً یعنی چه؟

حساب اجاره‌ای یعنی کسی در ازای پول از حساب بانکی یا حساب کاربری شما برای واریز، برداشت و خرید و فروش استفاده کند. همیشه هم اسمش «اجاره» نیست. شکل‌های رایجش این‌هاست:

• دادن رمز حساب صرافی احرازشده: نام کاربری و رمز حسابی را که با کارت ملی و کارت بانکی خودتان احراز هویت کرده‌اید، به کس دیگری می‌دهید.
• ثبت‌نام به سفارش دیگران: از شما می‌خواهند فقط در یک صرافی ثبت‌نام و احراز هویت کنید و بقیه کار را به آن‌ها بسپارید.
• دادن کارت بانکی و اینترنت‌بانک: کارت، رمز دوم، اینترنت‌بانک و گاهی سیم‌کارتی را که پیامک‌های بانک به آن می‌آید، تحویل می‌دهید.
• جابه‌جا کردن پول به دستور دیگران: حساب دست خودتان می‌ماند، ولی هر پولی که به آن بیاید به حسابی که آن‌ها می‌گویند می‌فرستید و درصدی هم برای خودتان برمی‌دارید.
• قرض دادن حساب به آشنا: دوست یا فامیلی که احراز هویت ندارد، با حساب شما خرید و فروش می‌کند.

از نگاه بانک، صرافی و دادگاه همه این‌ها یک حکم دارند: حساب به اسم شماست، پس تراکنش‌هایش هم کار شما حساب می‌شود.

آگهی‌های اجاره حساب چه شکلی‌اند؟

تقریباً هیچ‌کس با جمله «حسابت را برای پولشویی بده» سراغ کسی نمی‌آید. سرهنگ رامین پاشایی، معاون اجتماعی پلیس فتا، در گزارشی که مشرق‌نیوز ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۳ منتشر کرد یکی از این آگهی‌ها را مثال زده است: «در خانه بمانید و به درآمد ۱۵ میلیونی ماهانه برسید». به گفته او، آگهی‌دهنده‌ها می‌گویند کسب‌وکار قانونی دارند و برای صادرات یا فرار مالیاتی چند حساب بانکی لازم دارند.

خبرگزاری مهر در گزارش ۱۱ آذر ۱۴۰۳ شکل دیگری را توضیح داده که مستقیم به صرافی‌های ارز دیجیتال مربوط است. اول آگهی استخدام می‌دهند، با جمله‌هایی مثل «کار اینترنتی با درآمد بالا» یا «کار بدون نیاز به تخصص». بعد عکس کارت ملی متقاضی را می‌گیرند و از او می‌خواهند در یک صرافی حساب باز کند، پولی را که به حسابش می‌آید به حساب مشخصی بفرستد و درصدی را هم به‌عنوان حقوق برای خودش بردارد.

این الگو فقط روی کاغذ نیست. شهریور ۱۴۰۳ پلیس فتای تهران باندی را دستگیر کرد که کارت بانکی مردم را با پوشش «استخدام»، «صرافی‌های دیجیتال» و «درآمد دلاری» اجاره می‌کرد. به گفته رئیس این پلیس، متهمان گفته بودند از این کارت‌ها برای کلاهبرداری اینترنتی و سایت‌های شرط‌بندی استفاده می‌کردند.

پیشنهادها معمولاً با چند جمله تکراری می‌آیند. در جدول زیر، کنار هر جمله نوشته‌ایم در عمل چه اتفاقی می‌افتد:

ردیف آخر را مهر هم گفته است: بعضی کلاهبردارها در آگهی‌شان از اسم صرافی‌های معتبر سوءاستفاده می‌کنند و بهتر است درستی آگهی را از خود صرافی بپرسید. نشانه‌های بقیه پیشنهادهای کلاهبرداری را در ۱۰ کلاهبرداری رایج ارز دیجیتال آورده‌ایم.

حساب اجاره‌ای به چه کاری می‌آید؟

کسی که پول کلاهبرداری یا شرط‌بندی دستش است، نمی‌تواند آن را به حساب خودش بریزد. تورج کاظمی، رئیس پیشین پلیس فتای تهران، در همان گزارش مشرق گفته مجرمان می‌دانند اگر پول را به حساب خودشان بزنند، پلیس زود پیدایشان می‌کند. پس حسابی لازم دارند که اسم کس دیگری رویش باشد. در نمودار زیر، ردیف بالا مسیر پول است و ردیف پایین راهی که شکایت می‌رود؛ دقت کنید که هر دو از حساب‌های شما رد می‌شوند.

مسیر معمول این است: مال‌باخته خیال می‌کند پول یک خرید اینترنتی یا یک سرمایه‌گذاری را می‌دهد و آن را به کارت شما می‌زند. همان پول به حساب صرافی‌ای می‌رود که به اسم شماست، با آن تتر می‌خرند و تتر را به کیف پولی می‌فرستند که هیچ اسمی رویش نیست. به نوشته مهر، وقتی پول کلاهبرداری به ارز دیجیتال تبدیل شد و از صرافی بیرون رفت، رد کلاهبردار اصلی به‌سختی پیدا می‌شود. ولی رد شما راحت پیدا می‌شود، چون کارت و حساب صرافی هر دو به کد ملی شما وصل‌اند.

همین الگو در خرید و فروش دست‌به‌دست تتر هم دیده می‌شود و در معامله همتا به همتا (P2P) تتر با اسم «کلاهبرداری مثلثی» توضیحش داده‌ایم.

شاید بپرسید چرا هم کارت بانکی می‌خواهند و هم حساب صرافی. دلیلش این است که صرافی واریز تومان از کارت غریبه را قبول نمی‌کند. در سواپ‌ولت، طبق راهنمای واریز تومان، فقط از کارت یا حسابی می‌شود واریز کرد که به اسم خود صاحب حساب ثبت و تأیید شده باشد. برداشت تومان هم فقط به شبای تأییدشده خود او می‌رود. این قاعده جلوی پول غریبه‌ها را می‌گیرد، ولی وقتی کارت و حساب صرافی را با هم تحویل داده باشید، از نگاه سیستم همه چیز به اسم شما و درست است.

یک قاعده دیگر هم به همین مسیر ربط دارد. طبق بند ۴-۱ قوانین سواپ‌ولت، که به دستور مراجع قضایی مثل پلیس فتا گذاشته شده، اگر با تومانی که در ۷۲ ساعت گذشته واریز شده ارز دیجیتال بخرید و مبلغش از اعتبار برداشت آنی حساب بیشتر باشد، تا تمام شدن همان ۷۲ ساعت نمی‌شود آن را برداشت کرد. این مکث فرصت می‌دهد که اگر پول دزدی بوده، شکایت مال‌باخته پیش از بیرون رفتن تتر برسد.

مجازات اجاره حساب؛ قانون چه می‌گوید؟

تا جایی که ما گشتیم، در قوانین ایران ماده‌ای با عنوان «اجاره حساب» نیست. کاظمی هم در گزارش مشرق گفته قانون مشخصاً به این موضوع نپرداخته، ولی قاضی می‌تواند با توجه به هر پرونده برای این افراد مجازات تعیین کند. پس کسی که حسابش را اجاره داده، با قانون‌هایی سروکار پیدا می‌کند که از قبل بوده‌اند.

معاونت در جرم. اگر با حساب شما کلاهبرداری یا شرط‌بندی شده باشد، پلیس فتا صاحب حساب را شریک جرم می‌داند. پاشایی گفته وقتی جرمی کشف شود، این حساب‌ها مسدود می‌شوند و پلیس از صاحب حساب تحقیق می‌کند.

پولشویی. قانون اصلاح قانون مبارزه با پولشویی که سال ۱۳۹۷ تصویب شد، در ماده ۲ پولشویی را از جمله این‌طور تعریف می‌کند: به دست آوردن، نگه داشتن یا استفاده از عواید جرم با علم به اینکه از جرم به دست آمده، یا تبدیل و انتقال این عواید برای پنهان کردن منشأ آن. تبصره ۳ همین ماده هم می‌گوید اگر «ظن نزدیک به علم» باشد که مالی از راه نامشروع آمده، آن مال در حکم مال نامشروع است و ضبط می‌شود، مگر اینکه ثابت شود از راه مشروع به دست آمده. خود فرد هم، اگر مجازات سنگین‌تری شاملش نشود، به حبس درجه شش محکوم می‌شود.

ماده ۹ برای پولشویی مصادره اصل مال و عواید، جزای نقدی برابر مبلغ پولشویی‌شده و حبس تعزیری گذاشته است. اگر مبلغ تا ده میلیارد ریال باشد، حبس درجه پنج و اگر بیشتر باشد، حبس درجه چهار. به نوشته مهر، اجاره‌دهنده‌ای که پول جرم در حسابش مانده یا از آن جابه‌جا شده، علاوه بر معاونت در جرم اصلی، به پولشویی هم محکوم می‌شود.

مالیات. دادستان انتظامی مالیاتی ۵ دی ۱۳۹۷ به مهر گفته بود اجاره حساب برای پنهان کردن درآمد از مصادیق بارز بند ۲ ماده ۲۷۴ قانون مالیات‌های مستقیم، یعنی کتمان درآمد، است و اگر مالیاتش پرداخت نشود، پرونده به دستگاه قضایی می‌رود. به گفته او، هر تراکنشی که از حد معقول بیرون باشد باید منشأ مشخصی داشته باشد و حتی اگر پول مال کس دیگری باشد، توضیح کتبی‌اش را از صاحب حساب می‌خواهند.

به نقل مهر، بانک مرکزی هم در اطلاعیه ۳ دی ۱۳۹۷ اعلام کرده بود که مسئولیت همه تراکنش‌های حساب و کارت بانکی با دارنده آن است. رئیس پلیس فتای تهران در شهریور ۱۴۰۳ همین را تکرار کرد و گفت ادعای «حساب را اجاره داده بودم» برای مراجع قانونی پذیرفتنی نیست.

این بخش توضیح کلی است، نه مشاوره حقوقی. اینکه در یک پرونده مشخص با شما چطور رفتار شود، به جزئیات همان پرونده و نظر قاضی بستگی دارد؛ اگر درگیر چنین ماجرایی شده‌اید، با یک وکیل حرف بزنید.

«خبر نداشتم» یا «کارتم گم شده بود» پذیرفته می‌شود؟

به گفته پلیس فتا، نه. پاشایی در همان گزارش توضیح داده که اگر کسی بگوید کارتش گم شده، از او می‌پرسند چرا آن را غیرفعال نکرده است. به قول او، کارت ممکن است گم شود، ولی گوشی و اینترنت‌بانک و رمز دوم هم همه با هم گم می‌شوند؟ به گفته او، مرجع قضایی در این وضعیت صاحب حساب را مجرم می‌داند و مجازات می‌کند.

بعضی‌ها هم خیالشان راحت است، چون قرارداد را محضری کرده‌اند یا اجاره‌کننده از آن‌ها وکالت گرفته است. دادستان انتظامی مالیاتی درباره وکالت هم حرف زده و گفته دارندگان این حساب‌ها، چه با وکالت رسمی و چه با سپردن کارت به دیگران، مجرم به حساب می‌آیند. به گفته او، اجاره‌کننده معمولاً کارت و دسته‌چک را پیش خودش نگه می‌دارد و پیامک‌های حساب هم برای او می‌رود، پس صاحب حساب اصلاً نمی‌بیند چه پولی از حسابش رد می‌شود.

جدا از پرونده قضایی، چه چیزهایی از دست می‌دهید؟

حتی پیش از اینکه حکمی صادر شود، چند اتفاق پشت سر هم می‌افتد:

• حساب بانکی مسدود می‌شود. کاظمی در بهمن ۱۳۹۸ به انتخاب گفته بود اگر پول‌های مختلفی به یک حساب واریز و از آن برداشت شود، از نظر قضایی مشکوک به پولشویی است. در این حالت حساب مسدود می‌شود و صاحبش را به پلیس فتا احضار می‌کنند.
• حساب صرافی بسته می‌شود. در قوانین سواپ‌ولت هر نفر فقط یک حساب دارد (بند ۲-۳) و باید خدمات را فقط برای خودش استفاده کند. اگر کسی که احراز هویت نشده از حسابش استفاده کند، مسئولیتش با خود کاربر است (بند ۲-۴). طبق بند ۸-۲ هم اگر جرمی محرز شود، حساب مسدود و موضوع به مراجع قضایی گزارش می‌شود.
• بدهی به گردن شما می‌افتد. پاشایی از پرونده‌ای گفته که صاحب حساب برای اجاره پول کمی گرفته بود، ولی صدها میلیون تومان بدهکار شد و به حکم قانون مجبور شد آن را پس بدهد.
• آینده بانکی‌تان آسیب می‌بیند. به گفته کاظمی، اگر کسی بارها حسابش را اجاره بدهد، قانون می‌تواند او را برای مدت طولانی از داشتن حساب بانکی محروم کند.
• مدارکتان دست غریبه می‌ماند. عکس کارت ملی و سلفی‌ای که فرستاده‌اید، بعد از تمام شدن «اجاره» هم پیش آن‌هاست. به گزارش مهر، با همین مدارک در صرافی‌ها حساب کاربری می‌سازند.

یک حساب سرانگشتی

با عددهای فرضی حساب کنیم. فرض کنید ماهی ۵ میلیون تومان اجاره بگیرید و سه ماه طول بکشد تا اولین شکایت به حسابتان برسد؛ کل درآمدتان می‌شود ۱۵ میلیون تومان. حالا فرض کنید در همین سه ماه، روزی فقط ۲۰ میلیون تومان پول مال‌باخته‌ها از کارت و حساب صرافی‌تان رد شود. ۹۰ روز ضرب در ۲۰ میلیون تومان می‌شود ۱٬۸۰۰ میلیون تومان، یعنی یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان و ۱۲۰ برابر کل اجاره‌ای که گرفته‌اید.

شکایت هر کدام از این مال‌باخته‌ها به کارت شما می‌رسد، نه به اجاره‌کننده. برای مقایسه، مرزی که ماده ۹ قانون پولشویی بین حبس درجه پنج و درجه چهار گذاشته، ده میلیارد ریال یعنی یک میلیارد تومان است و این مبلغ فرضی از آن بالاتر است.

«فقط برای یک دوست»؛ قرض دادن یا قرض گرفتن حساب

خیلی وقت‌ها پای آگهی و غریبه در میان نیست. یک دوست یا فامیل می‌گوید احراز هویت ندارد و می‌خواهد با حساب شما چند تتر بخرد. نیتش شاید کاملاً پاک باشد، ولی از نظر صرافی و قانون فرقی نمی‌کند: تراکنش‌ها به اسم شما ثبت می‌شوند و اگر پول او از جای درستی نیامده باشد، شما باید توضیح بدهید.

راه درستش این است که خودش حساب باز کند. در سواپ‌ولت، برای واریز و برداشت تومان احراز هویت سطح متوسط با کارت بانکی به اسم خود او کافی است. بعد می‌تواند تتر را با حساب خودش بخرد و هر تراکنشی هم پای خودش نوشته شود.

طرف دیگر ماجرا هم امن نیست. کسی که حساب احرازشده دیگران را می‌خرد یا اجاره می‌کند، پولش را در حسابی گذاشته که مال کس دیگری است. صاحب اصلی هر وقت بخواهد می‌تواند رمز را عوض کند، و اگر فروشنده کلاهبردار باشد، پول را گرفته و رفته است. قوانین صرافی هم حساب را مال یک نفر می‌داند؛ در سواپ‌ولت، هر کاربر باید خدمات را فقط برای خودش استفاده کند.

اگر حسابتان را اجاره داده‌اید، همین امروز چه کنید؟

اگر این را بعد از دادن حساب می‌خوانید، وقت را از دست ندهید و این قدم‌ها را به همین ترتیب بردارید:

1. دسترسی را قطع کنید. رمز حساب صرافی و ایمیلش را عوض کنید، شناسایی دوعاملی را روشن کنید و هر دستگاه ناشناسی را از حساب بیرون کنید. در بانک هم رمز اینترنت‌بانک و رمز دوم را عوض کنید و برای کارتی که دست دیگران است، درخواست مسدودی و کارت جدید بدهید. اگر سیم‌کارت داده‌اید، آن را هم از راه اپراتور ببندید.
2. هیچ انتقال دیگری انجام ندهید، حتی «فقط همین یکی». اگر پولی به حسابتان آمده که نمی‌دانید از کجاست، آن را به حسابی که اجاره‌کننده می‌گوید نفرستید و موضوع را به بانک خبر بدهید.
3. مدارک را نگه دارید. آگهی، چت‌ها، شماره‌ها و آیدی‌ها، رسید پول‌هایی که به شما داده‌اند و فهرست تراکنش‌های حساب را ذخیره کنید و چیزی را پاک نکنید.
4. خودتان گزارش بدهید. به بانک و پشتیبانی صرافی خبر بدهید و به پلیس فتا هم از راه سایت policefata.ir یا شماره ۰۹۶۳۸۰ گزارش بدهید. کاظمی در همان گفت‌وگوی ۱۳۹۸ توصیه کرده صاحب حساب هر وقت تراکنش مشکوکی دید، زود به بانک خبر بدهد تا از نظر قضایی برایش مشکلی پیش نیاید. البته گفته بعد از آن هم ممکن است پلیس فتا برای توضیح احضارش کند.
5. با وکیل مشورت کنید، به‌خصوص اگر حسابتان مسدود شده یا احضاریه گرفته‌اید. اگر احضار شدید، بروید و ماجرا را همان‌طور که بوده، با مدارکش توضیح بدهید.

هیچ‌کس نمی‌تواند قول بدهد که گزارش دادن، شما را از پرونده بیرون می‌آورد. ولی کسی که خودش زودتر خبر داده و مدارکش را آورده، با کسی که پلیس پیدایش کرده در یک جایگاه نیست. هر روزی هم که حساب دست دیگران بماند، پول بیشتری به اسم شما جابه‌جا می‌شود.