آموزش کار با اکسپلورر؛ اتراسکن، ترون‌اسکن و تون‌ویور

اکسپلورر (Block Explorer) سایتی است که هر کسی، بدون ثبت‌نام و بدون وصل کردن کیف پول، تراکنش‌ها و آدرس‌های یک شبکه را با آن می‌بیند. برای پیگیری یک انتقال، اکسپلورر همان شبکه را باز کنید و TXID یا آدرس را در کادر جست‌وجو بچسبانید. بعد در صفحه تراکنش به ترتیب این چهار چیز را ببینید: وضعیت تراکنش، گیرنده واقعی در بخش انتقال توکن (نه فیلد To)، مبلغ و قرارداد توکن، و در آخر کارمزد.

اگر هنوز نمی‌دانید TXID چیست و از کجا پیدا می‌شود، اول راهنمای TXID را بخوانید. این راهنما یک قدم جلوتر می‌رود: سه انتقال واقعی تتر را در اتراسکن، ترون‌اسکن و تون‌ویور باز می‌کنیم و صفحه هر کدام را فیلد به فیلد می‌خوانیم.

اول اکسپلورر درست را باز کنید

هر شبکه اکسپلورر خودش را دارد و TXID یک شبکه در اکسپلورر شبکه دیگر پیدا نمی‌شود. رایج‌ترین‌ها این‌ها هستند: etherscan.io برای اتریوم، tronscan.org برای ترون، tonviewer.com برای TON، bscscan.com برای BNB Smart Chain و solscan.io برای سولانا. شبکه را از صفحه برداشت یا تاریخچه کیف پول بخوانید، نه از ظاهر TXID.

آدرس سایت را خودتان تایپ کنید یا از لینک داخل کیف پول باز کنید. بعضی اکسپلوررها دکمه وصل کردن کیف پول هم دارند، ولی برای دیدن تراکنش هیچ نیازی به آن نیست. اگر سایتی برای «تأیید تراکنش» امضا یا عبارت بازیابی خواست، آن را ببندید.

جدول: هر چیز را در کدام اکسپلورر کجا ببینیم؟

این جدول خلاصه کل راهنماست. اسم‌های انگلیسی همان‌هایی است که روی صفحه می‌بینید و پایین‌تر، با مثال واقعی، یکی‌یکی توضیحشان داده‌ایم.

اسم بخش‌های اتراسکن و تون‌ویور را ۱۸ مهر ۱۴۰۵ روی خود سایت‌ها دیدیم. سایت‌ها گاهی ظاهرشان را عوض می‌کنند، ولی منطق صفحه همین می‌ماند.

اتراسکن: یک انتقال واقعی تتر، خط به خط

۱۷ مهر ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۲۶ به وقت ایران، خزانه تتر ۱۴۰ میلیون USDT به کیف پول گرم صرافی Bitfinex فرستاد. TXID این انتقال این است:

`0x34bd03d9c2400accbbb59a2b983c4217b389c4d90faacec6b52ea030f7cee5bc`

این تراکنش را در اتراسکن باز کنید و فیلدها را از بالا به پایین با هم بخوانیم:

• Status: نوشته Success؛ یعنی تراکنش در بلاک ثبت شده و بدون خطا اجرا شده است.
• Block: شماره ۲۶٬۱۵۴٬۶۹۵. کنارش تعداد تأییدها (Block Confirmations) را می‌بینید که با هر بلاک تازه بالا می‌رود؛ وقتی ما صفحه را حدود ۹ ساعت بعد باز کردیم، ۲٬۹۶۵ تأیید داشت. تعداد تأیید کافی را مقصد تعیین می‌کند، نه شبکه (راهنمای تأیید تراکنش).
• Timestamp: زمان ثبت تراکنش را با تاریخ میلادی و به وقت گرینویچ نشان می‌دهد؛ این‌جا ساعت ۱۱:۵۶ صبح. سه ساعت و نیم که اضافه کنید، ساعت ایران به دست می‌آید: ۱۵:۲۶.
• From: آدرس خزانه تتر با برچسب Tether: Treasury. این همان آدرسی است که تراکنش را امضا کرده.
• Interacted With (To): آدرس قرارداد تتر (0xdAC17F…1ec7). پول به این آدرس نرفته است؛ فرستنده به این قرارداد دستور انتقال داده.
• ERC-20 Tokens Transferred: مهم‌ترین خط صفحه. نوشته From Tether: Treasury، To Bitfinex: Hot Wallet و مبلغ 140 M Tether USD (USDT). گیرنده واقعی و مبلغ را باید این‌جا دید.
• Value: نوشته 0 ETH، چون هیچ اتری جابه‌جا نشده. برای انتقال توکن، صفر بودن این فیلد کاملاً عادی است.
• Transaction Fee: ۰٫۰۰۰۰۳۶۹ ETH، که اتراسکن آن موقع حدود ۹ سنت حسابش کرده بود. کارمزد از ضرب گس مصرفی در قیمت گس درمی‌آید: ۴۶٬۱۰۹ واحد گس ضربدر حدود ۰٫۸ گوئی. فیلد Gas Limit & Usage نشان می‌دهد فرستنده تا ۶۹٬۷۳۷ واحد اجازه مصرف داده بود ولی ۶۶ درصدش مصرف شد، و حساب کارمزد هم نشان می‌دهد فقط همان مقدار مصرف‌شده پرداخت شده است. اینکه چرا قیمت گس بالا و پایین می‌رود، در راهنمای کارمزد اتریوم آمده است.
• Input Data: دستوری است که اجرا شد، یعنی transfer(address _to, uint256 _value). آدرس گیرنده و مبلغ داخل همین داده است و اتراسکن آن را در خط ERC-20 Tokens Transferred به زبان ساده نشان داده. این فیلد کامنت یا Memo نیست.

Pending، Success و Failed یعنی چه؟

• Pending: تراکنش فرستاده شده ولی هنوز در هیچ بلاکی ثبت نشده. اتراسکن توضیح می‌دهد که وقتی شبکه شلوغ است، تراکنش‌هایی که کارمزد کمتری داده‌اند بیشتر در این حالت می‌مانند.
• Success: تراکنش ثبت و اجرا شده و موجودی کیف پول به‌زودی به‌روز می‌شود. صرافی مقصد ممکن است تا رسیدن به حداقل تأیید خودش صبر کند.
• Failed: تراکنش در بلاک ثبت شده ولی اجرایش به خطا خورده، پس هیچ توکنی جابه‌جا نشده است. با این حال کارمزد گس پرداخت شده و برنمی‌گردد.

تراکنش داخلی (Internal Txns) کجا به کار می‌آید؟

گاهی اتر را خود یک قرارداد هوشمند جابه‌جا می‌کند، نه یک کیف پول معمولی؛ مثلاً وقتی از یک اپلیکیشن دیفای برداشت می‌کنید. طبق تعریف اتراسکن به این انتقال‌ها «تراکنش داخلی» می‌گویند و در صفحه آدرس، زیر سربرگ Internal Txns نمایش داده می‌شوند. انتقال توکن‌ها هم سربرگ جدای خودشان را دارند. پس اگر اتری که منتظرش بودید در فهرست اصلی تراکنش‌های آدرستان نیست، قبل از اینکه نگران شوید، این سربرگ را هم نگاه کنید.

صفحه توکن: قرارداد و تعداد دارندگان

روی اسم توکن در صفحه تراکنش بزنید تا صفحه توکن باز شود. ۱۸ مهر ۱۴۰۵ در صفحه تتر اتریوم این‌ها را دیدیم: آدرس قرارداد (Token Contract) برابر با `0xdAC17F958D2ee523a2206206994597C13D831ec7` با ۶ رقم اعشار، و بیش از ۱۵ میلیون دارنده (Holders).

برای تشخیص توکن جعلی دو چیز را نگاه کنید. اولی آزمون قطعی است: آدرس قرارداد باید دقیقاً با آدرسی یکی باشد که تتر برای همان شبکه اعلام کرده. دومی فقط نشانه است: توکنی که اسم و نماد و لوگوی USDT را دارد ولی دارندگانش به‌جای میلیون‌ها، چند صد یا چند هزار نفرند، تتر واقعی نیست. جزئیات بیشتر در راهنمای تتر فیک آمده است.

یک نمونه واقعی مسموم‌سازی آدرس، در همان روز

فهرست انتقال‌های تتر خزانه در همان ۱۷ مهر نکته‌ای دارد که دیدنش می‌ارزد. داده‌ها را از بلاک‌اسکات (Blockscout)، یکی دیگر از اکسپلوررهای اتریوم، خواندیم:

• ساعت ۴:۲۱ به وقت ایران، ۸۹۲٬۹۰۶٫۲ تتر از خزانه به آدرسی رفت که با `0xB398` شروع و با `9f48` تمام می‌شود.
• ساعت ۱۵:۰۸، یک انتقال صفر تتری، باز هم «از» خزانه، به آدرس دیگری ثبت شد که آن هم با `0xb398` شروع و با `9f48` تمام می‌شود.

خزانه تتر انتقال دوم را امضا نکرده بود. فرستنده آن تراکنش آدرسی بود که بلاک‌اسکات با برچسب فیشینگ علامت زده است. هدف این ترفند این است که کسی که آدرس مقصد را از تاریخچه کپی می‌کند، به‌جای آدرس واقعی آدرس جعلی را بردارد. دو درس از این نمونه بگیرید: در ردیف انتقال توکن، آدرس شما ممکن است در ستون From بیاید، بی‌آنکه چیزی امضا کرده باشید، و آدرس مقصد را هیچ‌وقت از تاریخچه کپی نکنید. بقیه‌اش را در راهنمای مسموم‌سازی آدرس بخوانید.

ترون‌اسکن: همان منطق، به‌اضافه انرژی و پهنای باند

تتر TRC20 هم یک قرارداد هوشمند است، پس همان دام فیلد To این‌جا هم هست. فرق اصلی در کارمزد است.

۱ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۲۲:۰۳ به وقت ایران، ۱۰۰ میلیون USDT از کیف پولی که ترون‌اسکن با برچسب Binance-Cold 2 می‌شناسد به Binance-Hot 7 رفت؛ یعنی طبق همین برچسب‌ها، جابه‌جایی بین کیف پول سرد و گرم خود بایننس. TXID این است:

`9bbc09ccd344630b545695fe25262d7995878880ad22ef52d269d1cf68d222cc`

این تراکنش را در ترون‌اسکن ببینید. این‌ها را در آن پیدا می‌کنید:

• نتیجه و قطعیت: نتیجه SUCCESS است و تراکنش در بلاک ۸۴٬۷۲۰٬۳۵۹ قطعی شده. طبق مستندات ترون تراکنش وقتی قطعی است که بلاکش solidified شده باشد و این معمولاً حدود یک دقیقه طول می‌کشد. در فهرست تازه‌ترین انتقال‌های تتر، تراکنش‌هایی که فقط چند ثانیه از عمرشان گذشته بود هنوز قطعی‌نشده علامت خورده بودند.
• فرستنده و قرارداد: تراکنش از Binance-Cold 2 به قرارداد تتر (TR7NHq…Lj6t) فرستاده شده است. گیرنده واقعی (Binance-Hot 7) و مبلغ را، مثل اتراسکن، در بخش انتقال TRC20 می‌بینید.
• پهنای باند (Bandwidth): ۳۴۶ واحد. هر تراکنش به اندازه حجمش، یعنی تعداد بایت‌هایش، پهنای باند مصرف می‌کند. طبق مدل منابع ترون هر حساب در هر ۲۴ ساعت ۶۰۰ واحد رایگان دارد و بیشتر از آن را یا با استیک کردن TRX به دست می‌آورد یا با سوزاندن TRX می‌پردازد. در این تراکنش برای پهنای باند TRX سوزانده نشد.
• انرژی (Energy): ۶۴٬۲۸۵ واحد. اجرای قرارداد هوشمند انرژی می‌خواهد و انرژی سهمیه رایگان ندارد. فقط ۱۹ واحد از انرژی خود فرستنده مصرف شد و بقیه، یعنی ۶۴٬۲۶۶ واحد، با سوزاندن ۶٫۴۲۶۶ TRX پرداخت شد. نرخ آن زمان ۱۰۰ سان برای هر واحد انرژی بود و هر TRX یک میلیون سان است.
• Fee Limit: هزار TRX. این فقط سقفی است که فرستنده برای کارمزد گذاشته، نه مبلغی که پرداخت کرده. اگر مصرف انرژی از این سقف بالاتر برود، تراکنش با خطای OUT_OF_ENERGY شکست می‌خورد و هزینه انرژی‌ای که تا آن لحظه مصرف شده، تا همان سقف، گرفته می‌شود.

اگر از کیف پول شخصی‌تان تتر TRC20 فرستاده‌اید و تراکنش ناموفق شده، معمولاً جواب در همین بخش منابع است: TRX کافی برای انرژی نداشته‌اید یا سقف کارمزد پایین بوده. برداشت از صرافی فرق دارد؛ کارمزد شبکه را خود صرافی می‌دهد و شما تعرفه برداشت آن را می‌پردازید (تعرفه‌های سواپ‌ولت در صفحه کارمزدها است). فرق کارمزد ترون و اتریوم را هم در مقایسه TRC20 و ERC20 ببینید.

صفحه توکن تتر در ترون

قرارداد رسمی تتر روی ترون `TR7NHqjeKQxGTCi8q8ZY4pL8otSzgjLj6t` است و طبق داده‌های ترون‌اسکن، ۱۸ مهر ۱۴۰۵ بیش از ۷۷ میلیون دارنده داشت. آزمونش همان آزمون اتراسکن است: اول آدرس قرارداد، بعد تعداد دارندگان.

اتراسکن و ترون‌اسکن یک کار دیگر هم از دستشان برمی‌آید: از بخش Read Contract قرارداد تتر می‌شود پرسید که یک آدرس مسدود شده یا نه. مراحلش را در راهنمای مسدود شدن تتر نوشته‌ایم.

تون‌ویور: یک انتقال، چند تراکنش

TON طور دیگری کار می‌کند. یک انتقال تتر روی TON چند تراکنش پشت‌سرهم است که با پیام به هم وصل می‌شوند، و تون‌ویور همه را یک‌جا، به شکل یک رویداد، نشان می‌دهد.

۲۵ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۴:۵۱ بامداد به وقت ایران، کیف پولی با دامنه tether-treasury.ton سی میلیون USD₮ (نمادی که تتر روی TON دارد) به Bitfinex فرستاد. شناسه‌اش این است:

`ec5ea7486e83c9e734b7b3c20e0f47d0884d03e5997f198cee007246db81c639`

این انتقال را در تون‌ویور باز کنید. این سه قسمت صفحه را ببینید:

• خلاصه بالای صفحه: نوشته Confirmed transaction و زیرش یک جمله ساده: tether-treasury.ton sent 30,000,000 USD₮ to Bitfinex. تاریخ میلادی است و ساعت به وقت گرینویچ: ۱:۲۱ بامداد، که با سه ساعت و نیم اضافه می‌شود ۴:۵۱ به وقت ایران.
• جدول Action: چهار ستون دارد. Action می‌گوید چه اتفاقی افتاد (Transfer token)، Route نشان می‌دهد از کجا به کجا (از tether-treasury.ton به Bitfinex)، Payload کامنت انتقال است (این‌جا 123) و Value مبلغ را نشان می‌دهد (30,000,000 USD₮).
• Transactions Tree: این انتقال در واقع از چهار تراکنش ساخته شده و تراکنش‌های «کیف پول توکن» (jetton wallet) فرستنده و گیرنده هم جزو آن‌هاست. در TON هر دارنده برای هر توکن یک کیف پول توکن جدا دارد؛ برای همین در جزئیات، آدرس‌هایی می‌بینید که با آدرس اصلی دو طرف فرق دارند و این خطا نیست.

تا وقتی همه تراکنش‌های این زنجیره تمام نشده، کل انتقال را تمام‌شده حساب نکنید. راهنمای TON Console سه حالت پیدا نشد، در انتظار و نهایی را برای کل زنجیره توضیح می‌دهد.

کامنت را چک کنید، ولی باورش نکنید

اگر صرافی برای واریز TON یا تتر روی TON از شما کامنت (Memo) خواسته، ستون Payload جایی است که می‌بینید کامنت درست رفته یا نه. واریزی که کامنت درست ندارد ممکن است به حساب شما ننشیند؛ این را در راهنمای Memo مفصل توضیح داده‌ایم.

دو نکته دیگر هم هست. اول اینکه کامنت عمومی است: آن «123» را هر کسی در دنیا می‌بیند، پس هیچ اطلاعات شخصی در کامنت ننویسید. دوم اینکه هر کسی می‌تواند برای شما کامنت بفرستد. همین آدرس خزانه تتر چند بار انتقال‌هایی با مبلغ ناچیز، مثلاً ۰٫۰۰۰۰۰۰۰۰۱ TON، گرفته که تنها کارشان رساندن یک متن تبلیغاتی برای ربات‌ها و کیف پول‌های تلگرامی بوده است. TonAPI، سرویسی که تون‌ویور داده‌هایش را از آن می‌گیرد، دست‌کم یکی از آن‌ها را کلاهبرداری علامت زده است. لینک و آیدی‌ای را که در کامنت یک انتقال ناشناس آمده دنبال نکنید.

تتر اصل روی TON

قرارداد اصلی (jetton master) تتر رسمی روی TON آدرس `EQCxE6mUtQJKFnGfaROTKOt1lZbDiiX1kCixRv7Nw2Id_sDs` را دارد و توکنی که در مثال بالا جابه‌جا شد دقیقاً همین بود. طبق داده‌های TonAPI، تتر روی TON در ۱۸ مهر ۱۴۰۵ حدود ۳٫۴ میلیون دارنده داشت. اسم و آیکون ملاک نیست؛ آدرس قرارداد را چک کنید. بقیه نکته‌ها در راهنمای تتر روی TON آمده است.

BscScan و Solscan در یک نگاه

BscScan: شبکه BNB Smart Chain با ماشین مجازی اتریوم سازگار است؛ برای همین تراکنش‌های BEP20 همان ساختار اتریوم را دارند و هر چه درباره اتراسکن گفتیم در bscscan.com هم به کارتان می‌آید. فقط کارمزد به BNB پرداخت می‌شود. یک آدرس 0x می‌تواند هم روی اتریوم وجود داشته باشد و هم روی BSC، پس حتماً اکسپلورر شبکه‌ای را باز کنید که موقع برداشت انتخاب شده.

Solscan: در سولانا یک تراکنش یا کامل اجرا می‌شود یا اصلاً اجرا نمی‌شود. طبق مستندات سولانا اگر تراکنش شکست بخورد، همه تغییراتش برمی‌گردد ولی کارمزد گرفته می‌شود. در solscan.io هم همان سؤال‌ها را بپرسید: وضعیت چیست، توکن واقعاً به چه کسی رسیده، چقدر و با چه کارمزدی (به SOL).

وضعیت را دیدید؛ حالا چه کنید؟

دفعه بعد که برداشت کردید، قبل از اینکه به پشتیبانی پیام بدهید، جدول بالا را کنار دستتان بگذارید و صفحه تراکنش را ردیف به ردیف بخوانید. بیشتر وقت‌ها جواب همان‌جاست.