اسپرد چیست و چرا قیمت خرید و فروش تتر متفاوت است؟

اسپرد (Spread) فاصله بین قیمتی است که با آن می‌خرید و قیمتی که با آن می‌فروشید. در هر لحظه، بازار تتر یا هر رمزارز دیگری دو قیمت دارد: قیمت پایین‌تری که خریداران حاضرند بپردازند و قیمت بالاتری که فروشندگان حاضرند بفروشند. شما با قیمت بالاتر می‌خرید و با قیمت پایین‌تر می‌فروشید. به همین دلیل اگر تتری بخرید و بلافاصله بفروشید، حتی بدون هیچ تغییری در بازار، کمی کمتر از پول اولتان پس می‌گیرید.

این اختلاف ایراد یا کلاه‌برداری نیست و در همه بازارها وجود دارد، از بورس سهام تا صرافی ارز. ولی هزینه است و باید آن را کنار کارمزد حساب کنید.

قیمت خرید (Ask) و قیمت فروش (Bid) یعنی چه؟

دو اصطلاح انگلیسی را زیاد می‌بینید و بهتر است یک بار برای همیشه جا بیفتند:

• Bid (قیمت پیشنهادی خرید): بالاترین قیمتی که یک خریدار در همین لحظه حاضر است بپردازد. وقتی شما می‌فروشید، به این قیمت می‌فروشید.
• Ask یا Offer (قیمت پیشنهادی فروش): پایین‌ترین قیمتی که یک فروشنده در همین لحظه حاضر است بفروشد. وقتی شما می‌خرید، این قیمت را می‌پردازید.

تعریف کمیسیون بورس آمریکا هم همین است: قیمت Bid تقریباً همیشه از Ask پایین‌تر است و فاصله این دو را اسپرد می‌نامند.

گیج‌کننده‌ترین قسمت، نام‌گذاری در صرافی‌هاست. وقتی صرافی می‌نویسد «قیمت خرید»، منظورش قیمتی است که شما با آن می‌خرید، یعنی Ask. «قیمت فروش» هم قیمتی است که شما با آن می‌فروشید، یعنی Bid. پس در تابلوی صرافی، قیمت خرید شما همیشه بالاتر از قیمت فروش شماست.

اسپرد را چطور حساب کنیم؟

فرمول ساده است:

• اسپرد به تومان = قیمت خرید − قیمت فروش
• اسپرد درصدی = (قیمت خرید − قیمت فروش) ÷ قیمت خرید × ۱۰۰

عدد تومانی به‌تنهایی کمک زیادی نمی‌کند، چون ۵۰۰ تومان اختلاف روی تتر با ۵۰۰ تومان اختلاف روی بیت‌کوین اصلاً قابل مقایسه نیست. برای مقایسه دو رمزارز یا دو صرافی، همیشه درصد را ببینید.

مثال: خرید و فروش فوری چقدر خرج دارد؟

عددهای این مثال فرضی و گرد هستند تا حساب راحت باشد. قیمت و کارمزد واقعی را در لحظه معامله ببینید.

فرض کنید در تابلوی یک صرافی:

• قیمت خرید تتر (Ask): ۱۰۰٬۰۰۰ تومان
• قیمت فروش تتر (Bid): ۹۹٬۵۰۰ تومان

اسپرد ۵۰۰ تومان است، یعنی ۰٫۵ درصد. حالا ۱۰ میلیون تومان تتر می‌خرید و چند ثانیه بعد، بدون اینکه قیمت تکان بخورد، همه را می‌فروشید.

فقط با اسپرد و بدون کارمزد:

1. خرید: ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ÷ ۱۰۰٬۰۰۰ = ۱۰۰ تتر
2. فروش: ۱۰۰ × ۹۹٬۵۰۰ = ۹٬۹۵۰٬۰۰۰ تومان
3. هزینه رفت و برگشت: ۵۰٬۰۰۰ تومان، یعنی ۰٫۵ درصد

با کارمزد فرضی ۰٫۲ درصد در هر طرف معامله:

1. خرید: ۱۰۰ تتر منهای ۰٫۲ درصد کارمزد = ۹۹٫۸ تتر
2. فروش: ۹۹٫۸ × ۹۹٬۵۰۰ = ۹٬۹۳۰٬۱۰۰ تومان
3. کسر ۰٫۲ درصد کارمزد فروش (۱۹٬۸۶۰ تومان): حدود ۹٬۹۱۰٬۲۴۰ تومان
4. هزینه رفت و برگشت: حدود ۸۹٬۷۶۰ تومان، یعنی نزدیک ۰٫۹ درصد

یعنی در این مثال، بیشتر هزینه از اسپرد آمده، نه از کارمزدی که روی صفحه نوشته شده. نتیجه عملی‌اش این است: اگر تتر را برای چند روز یا چند ساعت می‌خرید، قیمت باید دست‌کم به اندازه همین ۰٫۹ درصد به نفع شما حرکت کند تا فقط به نقطه سر به سر برسید. هرچه دفعات خرید و فروش بیشتر شود، این هزینه روی هم جمع می‌شود.

چرا اسپرد گاهی باز و گاهی بسته است؟

اسپرد عدد ثابتی نیست. بسته به اینکه در آن لحظه چند نفر آماده خرید و فروش‌اند، کم و زیاد می‌شود.

نوسان شدید قیمت

وقتی خبری منتشر می‌شود یا قیمت دلار در بازار آزاد ناگهان جابه‌جا می‌شود، کسانی که سفارش خرید و فروش گذاشته‌اند مطمئن نیستند قیمت منصفانه کجاست. بعضی سفارش‌هایشان را برمی‌دارند و بعضی با فاصله بیشتری سفارش می‌گذارند تا ضرر نکنند. نتیجه، اسپرد بازتر است. اگر عجله ندارید، معامله در اوج هیجان بازار معمولاً گران‌تر تمام می‌شود.

نقدشوندگی کم

هرچه خریدار و فروشنده بیشتری برای یک دارایی سفارش گذاشته باشند، قیمت‌ها به هم نزدیک‌ترند. در یک توکن کم‌معامله این‌طور نیست: ممکن است بین قیمت خرید و فروشش چند درصد فاصله باشد. پیش از خرید یک رمزارز کم‌طرفدار، اول ببینید اگر بخواهید همین حالا بفروشید چقدر پس می‌گیرید.

ساعت‌های خلوت

بازار رمزارز تعطیلی ندارد، اما همه ساعت‌ها به یک اندازه شلوغ نیست. نیمه‌شب یا روزهای تعطیل که معامله‌گر کمتری فعال است، ممکن است فاصله قیمت‌ها بیشتر شود.

سفارش بزرگ

قیمت تابلو معمولاً فقط برای مقدار محدودی معتبر است. اگر سفارش شما از آن مقدار بزرگ‌تر باشد، بقیه‌اش با قیمت‌های بعدی و بدتر پر می‌شود. فرض کنید در دفتر سفارش‌ها (Order Book) ۵۰ تتر با قیمت ۱۰۰٬۰۰۰ تومان و ۱۰۰ تتر بعدی با ۱۰۰٬۲۰۰ تومان عرضه شده است. اگر ۱۵۰ تتر بخرید، ۱۵٬۰۲۰٬۰۰۰ تومان می‌پردازید و میانگین قیمتتان حدود ۱۰۰٬۱۳۳ تومان می‌شود، نه ۱۰۰٬۰۰۰. به این اختلاف لغزش قیمت (Slippage) می‌گویند. برای مبلغ‌های بزرگ، سفارش را چند تکه کنید یا قبل از تأیید، مقدار نهایی را با دقت ببینید.

اسپرد چه فرقی با کارمزد دارد؟

آخرین ردیف جدول توضیح می‌خواهد (سازوکار کامل قیمت‌دهی را در مقاله قیمت‌گذاری صرافی‌ها ببینید). در بازاری که خریدار و فروشنده سفارش‌هایشان را در دفتر سفارش می‌گذارند، اسپرد فاصله بین سفارش‌های خود کاربران است و به حساب صرافی نمی‌رود. اما در خرید و فروش فوری، که صرافی خودش یک قیمت خرید و یک قیمت فروش اعلام می‌کند، اسپرد ممکن است بخشی از حاشیه سود صرافی هم باشد. برای شما به‌عنوان مشتری فرقی نمی‌کند اسپرد به جیب چه کسی می‌رود؛ در هر دو حالت از سرمایه شما کم می‌شود.

به همین دلیل «کارمزد صفر» یا «کارمزد پایین» به‌تنهایی یعنی ارزان‌ترین معامله نیست. صرافی‌ای با کارمزد صفر اما اسپرد یک‌درصدی، از صرافی‌ای با کارمزد ۰٫۲ درصد و اسپرد ۰٫۳ درصد گران‌تر است.

هزینه واقعی صرافی‌ها را چطور مقایسه کنیم؟

به‌جای مقایسه قیمت تابلوها یا جدول کارمزدها، هزینه تمام‌شده را مقایسه کنید. این روش چند دقیقه بیشتر وقت نمی‌گیرد:

1. یک مبلغ مشخص انتخاب کنید، همان مبلغی که واقعاً می‌خواهید معامله کنید؛ مثلاً ۲۰ میلیون تومان. اسپرد و لغزش به اندازه سفارش بستگی دارند.
2. در هر صرافی تا صفحه تأیید نهایی بروید و ببینید با این مبلغ، بعد از کسر کارمزد، دقیقاً چند تتر به حسابتان می‌آید. عدد خالص را یادداشت کنید، نه قیمت واحد را.
3. سمت فروش را هم ببینید. اگر قصد دارید دوباره به تومان برگردید، همان مقدار تتر را در صفحه فروش وارد کنید و مبلغ خالص دریافتی را ببینید. اختلاف مبلغ اول و مبلغ برگشتی، هزینه رفت و برگشت آن صرافی است.
4. مقایسه را هم‌زمان انجام دهید. قیمت ساعت ۱۰ صبح یک صرافی را با قیمت عصر صرافی دیگر مقایسه نکنید. تفاوتشان ممکن است فقط حرکت بازار باشد.
5. هزینه‌های جانبی را جا نیندازید: کارمزد واریز و برداشت تومان، و اگر تتر را جای دیگری می‌فرستید، کارمزد شبکه. این‌ها در راهنمای کارمزد انتقال تتر توضیح داده شده‌اند.

یک خطای رایج: کسی قیمت خرید صرافی الف را با قیمت فروش صرافی ب مقایسه می‌کند و نتیجه می‌گیرد اولی ارزان‌تر است. همیشه قیمت خرید را با قیمت خرید و قیمت فروش را با قیمت فروش مقایسه کنید.

در سواپ‌ولت هم قیمت‌ها لحظه‌ای‌اند و طبق راهنمای خرید ارز دیجیتال، مقدار دریافتی ممکن است تا زمان تأیید تغییر کند؛ ملاک معامله اطلاعاتی است که در صفحه نهایی سفارش نمایش داده می‌شود. کارمزد معامله هم پیش از تأیید نشان داده می‌شود و نرخ فعلی آن در صفحه کارمزدها آمده است. اگر تازه می‌خواهید شروع کنید، آموزش خرید تتر با تومان مراحل را قدم‌به‌قدم توضیح می‌دهد و مقایسه جاهای خرید تتر در ایران نکات دیگر انتخاب صرافی را.

چطور کمتر اسپرد بپردازیم؟

• کمتر رفت و برگشت کنید. هر خرید و فروش یک بار اسپرد و دو بار کارمزد دارد. خرید و فروش‌های پشت سر هم برای سودهای کوچک معمولاً فقط هزینه می‌سازد.
• در بازار آرام معامله کنید. اگر عجله ندارید، چند دقیقه بعد از یک خبر داغ صبر کنید تا قیمت‌ها جا بیفتند.
• دارایی پرمعامله را به کم‌معامله ترجیح دهید، مخصوصاً برای نگهداری کوتاه‌مدت.
• اگر صرافی سفارش محدود (Limit Order) دارد، می‌توانید قیمت دلخواهتان را ثبت کنید و منتظر بمانید تا کسی با آن معامله کند. این‌طوری اسپرد را خودتان نمی‌پردازید، ولی ممکن است سفارشتان دیر یا اصلاً انجام نشود.