صرافی ارز دیجیتال چطور قیمت خرید و فروش را محاسبه میکند؟
قیمتی که در صرافی میبینید از کجا میآید؟ فرق صرافیهای اوردربوکی و خرید و فروش آنی، ساختهشدن قیمت تومانی، اسلیپیج در سفارشهای بزرگ و مقایسهٔ صرافیها بر اساس مبلغ نهایی دریافتی.
قیمتی که کنار اسم یک رمزارز در صرافی میبینید، قیمت قطعی معاملهٔ شما نیست. در صرافیهایی که دفتر سفارش (اوردربوک) دارند، این عدد معمولاً قیمت آخرین معامله است و قیمت واقعی شما را سفارشهای باز خریداران و فروشندگان تعیین میکند. در صرافیهایی که خرید و فروش آنی دارند، خود صرافی بر اساس قیمت بازار، کارمزد و نقدینگیای که در اختیار دارد یک نرخ به شما پیشنهاد میدهد. در هر دو حالت، عددی که باید با آن تصمیم بگیرید مقداری است که در صفحهٔ تأیید نهایی «دریافت میکنید».
در ادامه میبینید هر کدام از این دو روش چطور کار میکند، قیمت تومانی از کجا میآید، چرا سفارش بزرگ گرانتر تمام میشود و دو صرافی را چطور درست مقایسه کنید.
دو روش اصلی قیمتگذاری در صرافیها
صرافی اوردربوکی: قیمت را معاملهگرها میسازند
دفتر سفارش فهرست زندهٔ سفارشهای خرید و فروشی است که کاربران ثبت کردهاند و هنوز انجام نشدهاند. دو عدد در این فهرست از همه مهمترند:
- بهترین قیمت خرید (Bid): بالاترین قیمتی که یک خریدار حاضر است همین حالا بپردازد. اگر بخواهید فوری بفروشید، به این قیمت نزدیک میفروشید.
- بهترین قیمت فروش (Ask): پایینترین قیمتی که یک فروشنده حاضر است همین حالا بفروشد. اگر بخواهید فوری بخرید، به این قیمت نزدیک میخرید.
فاصلهٔ این دو عدد همان اسپرد است که دلیل اصلی فرق قیمت خرید و فروش است؛ جزئیاتش را در مقاله اسپرد آوردهایم. عددی که بالای صفحه با عنوان «قیمت» میبینید اغلب قیمت آخرین معامله است؛ یعنی معاملهای که چند ثانیه یا چند دقیقه پیش بین دو نفر دیگر انجام شده. راهنمای کمیسیون بورس آمریکا هم یادآوری میکند که قیمت آخرین معامله لزوماً قیمتی نیست که سفارش بازار شما با آن انجام میشود، بهخصوص وقتی بازار تند حرکت میکند.
در این صرافیها دو نوع سفارش اصلی دارید:
- سفارش بازار (Market): فوراً با بهترین سفارشهای موجود طرف مقابل پر میشود. انجام شدنش تقریباً قطعی است، ولی قیمت نهاییاش نه.
- سفارش محدود (Limit): شما قیمت را تعیین میکنید و سفارش فقط با همان قیمت یا بهتر انجام میشود. قیمت تضمین است، ولی ممکن است سفارش هیچوقت پر نشود.
موتور تطبیق صرافی سفارشها را به ترتیب قیمت و بعد زمان ثبت با هم جفت میکند. مثلاً قوانین معاملاتی کوینبیس میگوید سفارش جدید اول با قدیمیترین سفارش در بهترین قیمت جفت میشود و اگر پر نشد، سراغ سفارشهای بعدی میرود.
خرید و فروش آنی: قیمت را صرافی پیشنهاد میدهد
در بخشهایی مثل «خرید»، «فروش» یا «تبدیل» که فقط یک مبلغ وارد میکنید و دکمهٔ تأیید را میزنید، طرف معاملهٔ شما خود صرافی است، نه کاربر دیگر. صرافی قیمت را از روی یک قیمت مرجع (مثلاً قیمت بازارهایی که به آنها دسترسی دارد یا نقدینگیای که از تأمینکنندهها میگیرد) حساب میکند و کارمزد یا حاشیهٔ خودش را روی آن میگذارد. اینکه حاشیه جدا نمایش داده شود یا داخل نرخ باشد، به صرافی بستگی دارد. کوینبیس در راهنمای خودش صریح میگوید در خرید، فروش و تبدیل ساده یک اسپرد را داخل قیمت میگذارد.
مزیت این روش سادگی است: لازم نیست دفتر سفارش بخوانید یا منتظر پر شدن سفارش بمانید. در عوض باید دقت کنید که هزینهٔ واقعی ممکن است داخل نرخ باشد و فقط با مقایسهٔ مبلغ نهایی معلوم شود.
صرافی اوردربوکی | خرید و فروش آنی | |
|---|---|---|
طرف معامله | کاربران دیگر | خود صرافی |
قیمت از کجا میآید | سفارشهای باز خریداران و فروشندگان | قیمت مرجع + حاشیه و کارمزد صرافی |
کنترل شما روی قیمت | با سفارش محدود، کامل | فقط قبول یا رد نرخ پیشنهادی |
مناسب برای | معاملهگری که دفتر سفارش را میشناسد | خرید و فروش سریع و ساده |
قیمت تومانی رمزارزها از کجا میآید؟
قیمت جهانی بیتکوین، اتریوم و بیشتر رمزارزها به دلار یا تتر (USDT) ساخته میشود. برای رسیدن به قیمت تومانی، معمولاً دو عدد در هم ضرب میشوند:
قیمت تومانی رمزارز ≈ قیمت آن به تتر × قیمت تتر به تومان
یک مثال با اعداد فرضی و گرد: اگر هر اتریوم در بازار جهانی ۴٬۰۰۰ تتر باشد و هر تتر ۱۰۰٬۰۰۰ تومان، قیمت تومانی اتریوم حدود ۴۰۰ میلیون تومان است. حالا اگر قیمت جهانی اتریوم ثابت بماند ولی تتر ۲ درصد گران شود، اتریوم تومانی هم حدود ۲ درصد گران میشود. برای همین است که گاهی نمودار دلاری یک رمزارز صاف است ولی قیمت تومانیاش بالا و پایین میرود.
بعضی صرافیها بازار تومانی هر رمزارز را جدا دارند و قیمت آن را معاملهگرهای همان بازار میسازند. در این حالت هم این ضرب عملاً مرجع است: اگر قیمت بازار تومانی خیلی از حاصلضرب فاصله بگیرد، معاملهگرها با خرید از یک بازار و فروش در بازار دیگر آن فاصله را کم میکنند. قیمت تتر به تومان خودش در بازار داخلی شکل میگیرد و با دلار آزاد هم یکی نیست؛ اینکه این قیمت چطور ساخته میشود را در قیمت تتر در ایران چطور تعیین میشود؟ و فاصلهاش با دلار را در چرا قیمت تتر با دلار فرق دارد؟ توضیح دادهایم.
چرا سفارش بزرگ گرانتر تمام میشود؟ (اسلیپیج)
در هر قیمتِ دفتر سفارش فقط مقدار مشخصی رمزارز برای فروش هست. اگر سفارش بازار شما از آن مقدار بزرگتر باشد، بقیهاش با قیمتهای بعدی و گرانتر پر میشود. به فاصلهٔ قیمت میانگینی که واقعاً پرداخت کردهاید با قیمتی که انتظار داشتید اسلیپیج یا لغزش قیمت میگویند. قوانین کوینبیس هم میگوید سفارش بازار ممکن است در چند قیمت مختلف پر شود و قیمتش گاهی خیلی بدتر از آخرین معامله باشد.
فرض کنید بخش فروش دفتر سفارش یک رمزارز فرضی اینطور است و شما میخواهید با سفارش بازار ۱٬۰۰۰ واحد بخرید:
قیمت هر واحد (تومان) | مقدار موجود | سهم سفارش شما | هزینه (تومان) |
|---|---|---|---|
۱٬۰۰۰ | ۵۰۰ | ۵۰۰ | ۵۰۰٬۰۰۰ |
۱٬۰۱۰ | ۳۰۰ | ۳۰۰ | ۳۰۳٬۰۰۰ |
۱٬۰۳۰ | ۱٬۰۰۰ | ۲۰۰ | ۲۰۶٬۰۰۰ |
جمع | ۱٬۰۰۰ | ۱٬۰۰۹٬۰۰۰ |
اعداد جدول فرضیاند. قیمت اول ۱٬۰۰۰ تومان بود، ولی میانگین خرید شما ۱٬۰۰۹ تومان شد؛ یعنی حدود ۰٫۹ درصد گرانتر، بدون اینکه کسی کارمزد اضافه گرفته باشد. هرچه بازار آن رمزارز کمعمقتر (نقدینگی کمتر) باشد، این فاصله بیشتر است.
در خرید آنی هم اسلیپیج از بین نمیرود، فقط جایش عوض میشود: صرافی باید آن حجم را از جایی تأمین کند و برای مبلغ بزرگتر ممکن است نرخ بدتری پیشنهاد دهد یا سفارش را نپذیرد. کوینبیس مثلاً میگوید اگر لغزش قیمت در یک معاملهٔ ساده از حد مشخصی بیشتر شود، معامله را لغو میکند.
برای کم کردن اسلیپیج:
- در صرافی اوردربوکی، برای مبلغ بزرگ از سفارش محدود استفاده کنید تا قیمت از سقفی که تعیین کردهاید بالاتر نرود.
- قبل از سفارش بازار، عمق دفتر سفارش را ببینید؛ یعنی چقدر رمزارز در چند قیمت اول هست.
- مبلغ بزرگ را در چند نوبت معامله کنید و مقدار دریافتی هر نوبت را جدا بررسی کنید.
- وسط خبرهای مهم یا نوسان شدید، سفارش بازار بزرگ ثبت نکنید.
قیمت پیشنهادی چقدر اعتبار دارد؟
قیمت رمزارزها لحظه به لحظه عوض میشود، پس هر نرخی که صرافی نشان میدهد عمر کوتاهی دارد. صرافیها با این موضوع به دو شکل برخورد میکنند:
- قفل کردن موقت نرخ: نرخ برای چند ثانیه ثابت میماند تا جزئیات را ببینید و تأیید کنید. اگر زمان تمام شود، نرخ تازهای محاسبه میشود. کوینبیس میگوید اسپردی که در قیمت میگذارد به او اجازه میدهد نرخ را موقتاً قفل کند.
- نرخ تقریبی تا لحظهٔ تأیید: عددی که هنگام وارد کردن مبلغ میبینید تقریبی است و مبلغ صفحهٔ آخر ملاک معامله است.
در هر دو حالت یک کار ساده جواب میدهد: اگر مدتی روی صفحهٔ تأیید ماندید یا صفحه را دوباره باز کردید، قبل از زدن دکمهٔ نهایی مبلغ «دریافت میکنم» را دوباره نگاه کنید.
صرافیها را با مبلغ نهایی مقایسه کنید، نه با قیمت تابلو
دو صرافی ممکن است قیمت یکسانی نشان دهند ولی مقدار متفاوتی به شما بدهند؛ یا صرافیای که قیمتش کمی بالاتر است، در نهایت بیشتر بدهد. برای همین مقایسهٔ درست این است که با یک مبلغ یکسان در هر دو صرافی تا صفحهٔ تأیید نهایی بروید و عدد «دریافت میکنم» را کنار هم بگذارید.
یک مثال فرضی برای خرید تتر با ۱۰ میلیون تومان، با این فرض که کارمزد از تتر دریافتی کم میشود:
صرافی الف | صرافی ب | |
|---|---|---|
قیمت هر تتر | ۱۰۰٬۰۰۰ تومان | ۹۹٬۸۰۰ تومان |
تتر قبل از کارمزد | ۱۰۰ | حدود ۱۰۰٫۲۰ |
کارمزد معامله | ۰٫۲ درصد | ۰٫۳۵ درصد |
تتر دریافتی نهایی | ۹۹٫۸۰ | حدود ۹۹٫۸۵ |
در این مثال صرافی ب با وجود کارمزد بالاتر کمی بیشتر میدهد، چون قیمتش پایینتر است. اگر قرار است تتر را بعداً به کیف پول دیگری بفرستید، کارمزد برداشت را هم از این عدد کم کنید؛ این کارمزد به شبکهٔ انتقال بستگی دارد و در کارمزد انتقال تتر توضیح دادهایم.
چند نکته که مقایسه را منصفانه نگه میدارد:
- هر دو صرافی را در یک زمان بررسی کنید؛ چند دقیقه فاصله کافی است تا قیمت عوض شود.
- با همان مبلغی مقایسه کنید که واقعاً میخواهید معامله کنید، چون اسلیپیج در مبلغ بزرگ فرق میکند.
- در صرافی اوردربوکی، کارمزد سفارش بازار و محدود ممکن است متفاوت باشد؛ همان نوعی را حساب کنید که استفاده میکنید.
- محدودیتهای بعد از خرید را هم در نظر بگیرید؛ مثلاً اگر به برداشت فوری نیاز دارید، ببینید برداشت رمزارزِ تازهخریدهشده محدودیت زمانی دارد یا نه.
قیمت در سواپولت چطور نمایش داده میشود؟
خرید، فروش و تبدیل در سواپولت از نوع معاملهٔ آنی است: رمزارز و مبلغ را انتخاب میکنید و قیمت لحظهای و مقدار تقریبی دریافتی همانجا نمایش داده میشود. طبق راهنمای خرید و راهنمای فروش، چون قیمتها لحظهایاند، مقدار دریافتی ممکن است تا لحظهٔ تأیید تغییر کند و عددی که در صفحهٔ نهایی سفارش میبینید ملاک معامله است. در تبدیل یک رمزارز به رمزارز دیگر هم نرخ، کارمزد و مقدار دریافتی پیش از تأیید نشان داده میشود و تبدیل تکمیلشده لغو نمیشود.
کارمزد معامله در سواپولت به نوع بازار (تتری یا تومانی) و سطح کاربری شما بستگی دارد که با حجم معاملات ۳۰ روز اخیر تعیین میشود. نرخهای بهروز را در صفحهٔ کارمزدها ببینید. اگر اولین بار است تتر میخرید، آموزش قدمبهقدم خرید تتر با تومان را هم ببینید.
پرسشهای رایج
چرا قیمت خرید و فروش یک رمزارز در صرافی با هم فرق دارد؟
چون در هر لحظه بهترین قیمتی که خریداران میدهند از بهترین قیمتی که فروشندگان میخواهند پایینتر است. این فاصله را اسپرد میگویند. در خرید و فروش آنی، حاشیهٔ صرافی هم ممکن است داخل همین فاصله باشد.
چرا قیمت یک رمزارز در دو صرافی ایرانی فرق دارد؟
هر صرافی نقدینگی، معاملهگرها و قیمت تتر به تومان خودش را دارد و حاشیه و کارمزدش هم متفاوت است. تفاوتهای کوچک عادی است؛ برای انتخاب، مبلغ نهایی دریافتی را در هر دو صرافی با یک مبلغ یکسان مقایسه کنید.
سفارش بازار بهتر است یا سفارش محدود؟
اگر مبلغ کم است و سرعت برایتان مهم است، سفارش بازار سادهتر است. اگر مبلغ بزرگ است یا بازار آن رمزارز کمعمق است، سفارش محدود جلوی خرید گرانتر از سقف تعیینشده را میگیرد، هرچند ممکن است دیر یا اصلاً پر نشود.
قیمتی که در صفحهٔ قیمتها میبینم را قطعاً میگیرم؟
نه. آن عدد نمای کلی بازار است. قیمت معاملهٔ شما در صفحهٔ تأیید نهایی مشخص میشود و ممکن است بهخاطر نوسان، کارمزد و مبلغ سفارش کمی با آن فرق داشته باشد.
اسلیپیج همیشه به ضرر من است؟
نه. اگر در فاصلهٔ ثبت تا انجام سفارش قیمت به نفع شما حرکت کند، ممکن است با قیمت بهتری معامله کنید. ولی در سفارشهای بزرگ بازار که چند قیمت دفتر سفارش را مصرف میکنند، معمولاً قیمت میانگین بدتر از قیمت اول است.