ایلان ماسک و ارز دیجیتال؛ از دوج کوین تا تسلا

ایلان ماسک رمزارز اختصاصی ندارد و کنترل هیچ شبکه‌ای هم دستش نیست. رابطه‌اش با بازار رمزارز از سه راه است: شرکت‌هایش بیت‌کوین نگه می‌دارند، خودش پرسروصداترین طرفدار دوج‌کوین است و ایکس، همان توییتر سابق که سال ۱۴۰۱ خرید، سال‌ها بلندگوی این حرف‌ها بوده است. طبق آخرین گزارش‌های فصلی این شرکت‌ها به کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC)، تسلا در ۹ تیر ۱۴۰۵ صاحب ۱۱٬۵۰۹ بیت‌کوین بود و اسپیس‌ایکس صاحب ۱۸٬۷۱۲ بیت‌کوین.

حرف‌های ماسک واقعاً قیمت را تکان داده، ولی اثرش کوتاه بوده است. یک پژوهش علمی که ۴۷ توییت و فعالیت او را بررسی کرده، نشان می‌دهد بعد از این پست‌ها قیمت و حجم معاملات به‌طور معناداری بالا رفته و این اثر بیشتر در دوج‌کوین دیده می‌شود. ما هم قیمت پایانی روزانه را حول ۱۰ اتفاق مهم این ماجرا بررسی کردیم. دوج‌کوین فردای خبرهای خوشایند ۱۴ تا ۲۳ درصد بالاتر بسته شد، ولی از چهار خبری که از آذر ۱۴۰۰ به بعد آمد، در سه مورد کسی که فردای خبر خرید، سه ماه بعد ضرر داشت. پایین‌تر کل ماجرا را با تاریخ و از روی سند مرور کرده‌ایم.

ماجرا در یک نگاه

تسلا: از خرید ۱٫۵ میلیارد دلاری تا فروش بیشترش

تسلا ۲۰ بهمن ۱۳۹۹ در گزارش سالانه‌اش به SEC نوشت سیاست سرمایه‌گذاری پول نقدش را عوض کرده و حالا می‌تواند بخشی از آن را در دارایی‌هایی مثل رمزارز و طلا بگذارد. بعد از این تغییر، ۱٫۵ میلیارد دلار بیت‌کوین خریده بود و گفت به‌زودی بیت‌کوین را برای فروش محصولاتش هم قبول می‌کند. بازار خبر را جدی گرفت: طبق داده Coin Metrics، قیمت پایانی بیت‌کوین از حدود ۳۹ هزار دلار در ۱۹ بهمن به حدود ۴۶٬۵۰۰ دلار در ۲۱ بهمن رسید؛ یعنی ۱۹ درصد رشد در دو روز.

پرداخت با بیت‌کوین فروردین ۱۴۰۰ در آمریکا راه افتاد. تسلا در همان سه‌ماهه بخشی از بیت‌کوین‌هایش را هم فروخت؛ به گفته مدیر مالی‌اش، حدود ۱۰ درصدش را. گزارش فصلی تسلا می‌گوید این فروش ۱۲۸ میلیون دلار سود داشت. در مقابل، ۲۷ میلیون دلار زیان کاهش ارزش هم ثبت شد، چون قاعده حسابداری آن زمان افت قیمت را زیان حساب می‌کرد ولی رشد قیمت را تا وقتی شرکت نفروخته بود، نه. ارزش بازار بیت‌کوین‌هایی که ماند، در ۱۱ فروردین ۱۴۰۰ به ۲٫۴۸ میلیارد دلار رسیده بود.

توقف پرداخت با بیت‌کوین

چند هفته بعد ورق برگشت. ماسک بامداد ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۰ به وقت ایران در توییتر نوشت که تسلا خرید خودرو با بیت‌کوین را متوقف کرده است. دلیلش را این گفت که مصرف سوخت فسیلی، به‌خصوص زغال‌سنگ، برای استخراج و تراکنش‌های بیت‌کوین به‌سرعت بالا رفته است. در همان پیام نوشت تسلا بیت‌کوین‌هایش را نمی‌فروشد و هر وقت استخراج سراغ انرژی پایدارتر برود، دوباره از آن برای پرداخت استفاده می‌کند. قیمت پایانی بیت‌کوین از ۲۱ تا ۲۳ اردیبهشت حدود ۱۳ درصد افتاد، هرچند بخشی از این افت پیش از توییت شروع شده بود.

ولی حدود یک سال بعد، تسلا بیشترش را فروخت. در گزارش فصلی مرداد ۱۴۰۱ نوشت تا ۹ تیر ۱۴۰۱ حدود ۷۵ درصد بیت‌کوین‌هایی را که خریده بود به پول نقد تبدیل کرده است. این فروش‌ها در شش ماه منتهی به همان تاریخ ۹۳۶ میلیون دلار پول نقد به حساب تسلا آورد و ارزش بیت‌کوین‌هایی که ماند، ۲۲۲ میلیون دلار بود.

تسلا امروز چقدر بیت‌کوین دارد؟

طبق آخرین گزارش فصلی تسلا که ۱ مرداد ۱۴۰۵ منتشر شد، بیشتر دارایی دیجیتال شرکت ۱۱٬۵۰۹ بیت‌کوین است که روی هم ۳۸۶ میلیون دلار برایش پرداخته؛ یعنی هر بیت‌کوین به‌طور میانگین حدود ۳۳٬۵۰۰ دلار برایش تمام شده است. تعداد بیت‌کوین‌ها از ۱۰ دی ۱۴۰۴ تا ۹ تیر ۱۴۰۵ تغییری نکرده، ولی ارزش کل دارایی‌های دیجیتال تسلا در همین مدت از ۱٬۰۰۸ میلیون دلار به ۶۷۴ میلیون دلار رسید. تسلا حالا هر بالا و پایین قیمت بیت‌کوین را در سود و زیان فصلی‌اش نشان می‌دهد.

اسپیس‌ایکس: بیت‌کوین‌هایی که با ورود به بورس علنی شد

اسپیس‌ایکس تا پیش از ۱۴۰۵ شرکتی خصوصی بود و صورت‌های مالی‌اش را منتشر نمی‌کرد. اردیبهشت ۱۴۰۵ مدارک عرضه سهامش را علنی کرد و خرداد همان سال سهامش با نماد SPCX در بورس نزدک عرضه شد.

طبق گزارش فصلی مرداد ۱۴۰۵ اسپیس‌ایکس، این شرکت در ۹ تیر ۱۴۰۵ صاحب ۱۸٬۷۱۲ بیت‌کوین بود و ۶۶۱ میلیون دلار برایش پرداخته بود؛ یعنی به‌طور میانگین حدود ۳۵٬۳۰۰ دلار برای هر بیت‌کوین داده است. ارزش این بیت‌کوین‌ها ۱۰ دی ۱۴۰۴ حدود ۱٬۶۳۷ میلیون دلار بود و ۹ تیر ۱۴۰۵ حدود ۱٬۰۹۸ میلیون دلار. پس اسپیس‌ایکس از تسلا بیت‌کوین بیشتری دارد و دو شرکت روی هم بیش از ۳۰ هزار بیت‌کوین دارند.

دوج‌کوین: طرفداری پرسروصدا

دوج‌کوین را ماسک نساخته است. این رمزارز سال ۱۳۹۲ به شوخی ساخته شد و هیچ شرکت یا صاحبی ندارد؛ ماسک سال‌ها بعد به جمع طرفدارانش پیوست و از همه پرسروصداتر شد. اینکه دوج چطور کار می‌کند و چرا سقف عرضه ندارد، در دوج کوین چیست آمده است.

اثر ماسک روی دوج از همان اول پیدا بود. وقتی ۳۰ آذر ۱۳۹۹ نوشت «یک کلمه: دوج»، طبق محاسبه لنارت آنته، پژوهشگر بازار رمزارز، قیمت دوج در ۵ دقیقه ۸ درصد و در یک ساعت ۱۷ درصد بیشتر از روند عادی‌اش بالا رفت. آنته یادآوری می‌کند که خود ماسک این توییت را شوخی خوانده بود.

پرسروصداترین لحظه این رابطه برنامه SNL در اردیبهشت ۱۴۰۰ بود. خیلی‌ها امید داشتند حضور ماسک در این برنامه قیمت را بالاتر ببرد، ولی قیمت پایانی دوج تا فردای پخش ۱۶ درصد افتاد و ۹۰ روز بعد ۷۰ درصد زیر قیمت پیش از برنامه بود. ماجرای کامل آن هفته و اینکه فومو چطور خریدارها را به سقف کشاند، در فومو و فاد چیست آمده است.

آذر ۱۴۰۰ هم ماسک گفت تسلا بعضی کالاهای فروشگاهش را با دوج می‌فروشد و قیمت پایانی دوج تا فردای آن روز ۱۴ درصد بالا رفت.

توییتر، ایکس و لوگوی دوج

ماسک خرید ۴۴ میلیارد دلاری توییتر را آبان ۱۴۰۱ تمام کرد و بعدها اسمش را ایکس گذاشت. دوج در روزهای نزدیک به نهایی شدن این خرید تند بالا رفت: قیمت پایانی‌اش از ۴ تا ۱۲ آبان ۶۹ درصد بیشتر شد، ولی تا ۱۸ آبان تقریباً به قیمت پیش از خرید برگشت.

۱۴ فروردین ۱۴۰۲ کاربران نسخه وب توییتر دیدند لوگوی پرنده آبی جایش را به سگ شیبا اینوی دوج‌کوین داده است. به گزارش روزنامه The Peninsula، دوج چند دقیقه بعد از این تغییر بیش از ۳۰ درصد بالا رفت. این اتفاق سه روز بعد از آن بود که ماسک از دادگاه خواسته بود شکایت ۲۵۸ میلیارد دلاری دارندگان دوج را رد کند. در داده روزانه، قیمت پایانی روز بعد ۲۰ درصد بالاتر از قیمت پیش از تغییر بود، ولی ۳۰ روز بعد دوج تقریباً به همان قیمت پیش از تغییر لوگو برگشته بود.

ایکس حالا زیرمجموعه اسپیس‌ایکس است. طبق همان گزارش فصلی اسپیس‌ایکس، ۸ فروردین ۱۴۰۴ شرکت هوش مصنوعی ماسک، xAI، ایکس را خرید و ۱۳ بهمن ۱۴۰۴ اسپیس‌ایکس خود xAI را.

شکایت ۲۵۸ میلیارد دلاری: دادگاه چه گفت؟

گروهی از دارندگان دوج سال ۱۴۰۱ در دادگاه فدرال منطقه جنوبی نیویورک از ماسک و تسلا شکایت کردند. به گزارش رویترز، شاکی‌ها می‌گفتند ماسک با توییت‌ها، حضور در SNL و کارهای نمایشی دیگر دوج را بالا و پایین برده و با زمان‌بندی معاملاتش به ضرر آن‌ها سود کرده است. اول ۲۵۸ میلیارد دلار غرامت خواستند و در دو سال چهار بار متن شکایت را اصلاح کردند.

قاضی آلوین هلرستاین ۸ شهریور ۱۴۰۳ پرونده را رد کرد. به گفته او، سرمایه‌گذار معقول نمی‌تواند با تکیه بر توییت‌هایی مثل اینکه دوج «پول آینده زمین» است یا اسپیس‌ایکس آن را «به ماه می‌برد»، کلاهبرداری در بازار اوراق بهادار را ثابت کند. قاضی گفت ادعای دستکاری بازار و معامله با اطلاعات نهانی را هم متوجه نمی‌شود. آبان ۱۴۰۳ شاکی‌ها درخواست تجدیدنظرشان را هم پس گرفتند.

این حکم نمی‌گوید توییت ماسک روی قیمت اثری ندارد. می‌گوید سرمایه‌گذار نمی‌تواند به چنین جمله‌هایی تکیه کند و بعد ادعای کلاهبرداری داشته باشد. شاکی‌های این پرونده هم نتوانستند ضررشان را از ماسک بگیرند. پس ریسک معامله با این حرف‌ها با خود خریدار است.

«وزارت کارایی دولت»: شباهتی فقط در اسم

آبان ۱۴۰۳ دونالد ترامپ، که آن موقع رئیس‌جمهور منتخب آمریکا بود، ماسک و ویوک راماسوامی را برای اداره نهاد تازه‌ای به اسم Department of Government Efficiency انتخاب کرد. اسم کوتاهش DOGE بود و رویترز هم در گزارش پایان پرونده دوج اشاره کرد که این اسم یادآور دوج‌کوین است. ترامپ ۱ بهمن ۱۴۰۳ با فرمان اجرایی این نهاد را رسمی کرد: اسم «سرویس دیجیتال آمریکا» به U.S. DOGE Service تغییر کرد و یک سازمان موقت هم داخلش ساخته شد که طبق همان فرمان باید ۱۳ تیر ۱۴۰۵ تعطیل می‌شد.

این نهاد هیچ ربطی به دوج‌کوین نداشت، ولی شباهت اسم برای بازار کافی بود و قیمت پایانی دوج تا فردای خبر ۱۶ درصد بالا رفت. البته دوج در هفته قبلش، هم‌زمان با انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا، بیش از دو برابر شده بود؛ پس نمی‌شود اثر این خبر را از هیجان آن روزها جدا کرد.

توییت ماسک واقعاً قیمت را تکان می‌دهد؟

پژوهش‌ها چه می‌گویند

لنارت آنته در پژوهشی که در مجله علمی Technological Forecasting and Social Change چاپ شده، ۴۷ توییت و فعالیت ماسک درباره رمزارز را با روش «مطالعه رویداد» بررسی کرده است. در این روش، قیمت و حجم معاملات را در دقیقه‌ها و ساعت‌های بعد از هر پست با روند عادی همان رمزارز مقایسه می‌کنند. به تغییری که از روند عادی بیشتر باشد، «بازده غیرعادی» می‌گویند. نتیجه‌ها این بود:

• بعد از این پست‌ها بازده غیرعادی و حجم معاملات به‌طور معناداری بالا رفت.
• به‌طور میانگین، اثر روی قیمت فقط در توییت‌های مربوط به دوج‌کوین معنادار بود. در بیت‌کوین، اثر پست‌های مثبت و منفی همدیگر را خنثی کرد.
• تک‌توییت‌ها قیمت بیت‌کوین را تا ۱۶٫۹ درصد بالا برده یا نزدیک ۱۱٫۸ درصد پایین آورده‌اند.

نسخه اولیه همین پژوهش یک مورد دیگر را هم نشان داده بود: بعد از اینکه ماسک ۱۰ بهمن ۱۳۹۹ در توضیح حسابش نوشت ‎#bitcoin، بازده غیرعادی بیت‌کوین در ۳۰ دقیقه به ۶ درصد و در ۷ ساعت به ۱۹ درصد رسید.

بررسی ما: ۱۰ اتفاق با قیمت پایانی روزانه

پژوهش آنته واکنش چند دقیقه اول را می‌سنجد. ولی بیشتر ما خبر را ساعت‌ها بعد، از کانال تلگرامی یا دوستمان می‌شنویم. برای همین پرسش دیگری را بررسی کردیم: اگر کسی فردای خبر خریده باشد، سه ماه بعد کجا بوده است؟ داده‌ها قیمت پایانی روزانه به دلار از Coin Metrics است.

ستون «قیمت تا پایان روز بعد» تغییر قیمت پایانی را از روزِ پیش از خبر تا روزِ بعد از آن نشان می‌دهد تا خبرهایی که وسط روز آمده‌اند هم داخل بازه باشند. روزها به وقت جهانی حساب شده است.

از این جدول سه چیز پیداست:

• واکنش فوری بزرگ بود. پنج خبر خوشایند دوج، قیمت پایانی فردا را ۱۴ تا ۲۳ درصد بالا برد.
• سرنوشت کسی که دیر رسید به حال کل بازار بستگی داشت، نه به خبر. سه خبر سال ۱۳۹۹ در روزهایی آمد که کل بازار داغ بود و رو به بالا می‌رفت، و حتی خریدار دیرهنگام هم سود کرد. از آذر ۱۴۰۰ به بعد، در سه خبر از چهار خبر، کسی که فردا خرید، سه ماه بعد ۲۸ تا ۳۸ درصد ضرر داشت.
• جهش‌های چندساعته زود محو می‌شوند. تغییر توضیح حساب به ‎#bitcoin طبق پژوهش آنته در ۷ ساعت ۱۹ درصد بازده غیرعادی ساخت، ولی در قیمت پایانی فردا فقط ۲٫۵ درصدش ماند.

این‌ها همبستگی است، نه رابطه علت و معلولی. ۱۰ اتفاق نمونه کوچکی است و در همان روزها خبرهای دیگری هم به بازار رسیده بود.

درس این ماجرا: با پست آدم‌های معروف معامله نکنید

• وقتی خبر به شما می‌رسد، بیشتر حرکت تمام شده است. طبق پژوهش آنته، بخش بزرگ واکنش در همان دقیقه‌ها و ساعت اول بود. تا خبر ترجمه شود و به کانال‌ها برسد، دارید از کسی می‌خرید که زودتر خریده و حالا دنبال خریدار است. این همان فوموست؛ پیش از هر خرید هیجانی دست‌کم یک روز صبر کنید.
• سند را از شعار جدا کنید. گزارش رسمی به SEC کاری را ثبت می‌کند که واقعاً انجام شده، مثل خرید یا فروش بیت‌کوین تسلا. توییت و میم چنین تعهدی ندارد و دادگاه هم در پرونده دوج آن را مبنای ادعای کلاهبرداری ندانست.
• هیچ هدیه واقعی‌ای از شما نمی‌خواهد اول رمزارز بفرستید. ویدیوها و حساب‌های جعلی با چهره و اسم ماسک که می‌گویند دوج یا بیت‌کوین بفرستید تا دو برابرش برگردد، کلاهبرداری‌اند. نمونه‌های دیگر را در کلاهبرداری‌های رایج ارز دیجیتال ببینید.
• اسم ماسک روی یک توکن، آن را به ماسک وصل نمی‌کند. توکن‌هایی که با اسم او، شرکت‌هایش یا شوخی‌هایش ساخته می‌شوند، معمولاً هیچ ربطی به خودش ندارند و همه ریسک‌های میم‌کوین‌ها را دارند.

اگر روزی خواستید دوج یا بیت‌کوین بخرید، دلیلش باید چیزی باشد که فردا هم سر جایش است، نه پستی که امروز ترند شده.