ارز دیجیتال رایگان؛ کدام روش واقعی است و کدام کلاهبرداری؟
ارز دیجیتال رایگان وجود دارد، ولی تقریباً هیچ‌وقت واقعاً مجانی نیست؛ یا وقتتان را می‌گیرد یا ریسکش با شماست. ببینید ایردراپ، یاد بگیر و جایزه بگیر، بازی‌های تلگرامی، رفرال و فاست هر کدام چقدر میارزند و کدام پیشنهادها از اول داماند.
فهرست مطالب۱۰ بخش
- یک قاعده که بیشتر دام‌ها را از کار می‌اندازد
- ایردراپ: واقعی‌ترین راه، با بیشترین دام
- «یاد بگیر و جایزه بگیر» در صرافیها
- بازی‌های تلگرامی و تپ تو ارن
- رفرال؛ پاداش معرفی دوستان
- فاست؛ قدیمی‌ترین راه
- دام‌هایی که اسم «رایگان» رویشان است
- ربات استخراج تتر و «ماینینگ ابری» رایگان
- «یکی بفرست، دوتا پس بگیر»
- توکنی که خودش به کیف پولتان آمده
- کیف پول «پر» با ۱۲ کلمه مجانی
- «پولت آماده است، فقط کارمزد برداشت را بده»
- جدول تصمیم: این پیشنهاد ارزشش را دارد؟
- اگر گول خوردید، اول این کارها را بکنید
- اگر هدفتان فقط داشتن کمی کریپتو است
بله، ارز دیجیتال رایگان واقعاً وجود دارد. پروژه‌ها گاهی توکن مجانی پخش می‌کنند، بعضی صرافیها برای دیدن یک آموزش کوتاه جایزه می‌دهند و چند بازی تلگرامی هم آخرش توکن واقعی دادند. ولی «رایگان» در کریپتو تقریباً همیشه یعنی هزینه‌اش را با چیز دیگری می‌پردازید: وقت، اطلاعات شخصی، توجه یا ریسک. و هر پیشنهادی که برای «آزاد کردن» جایزه اول از شما پول بخواهد، کلاهبرداری است.
پنج راه واقعی را با هزینه پنهانشان کنار هم گذاشته‌ایم، بعد دام‌هایی را آورده‌ایم که اسم «رایگان» رویشان است، و آخر کار جدولی هست که با آن هر پیشنهاد را در یک دقیقه بسنجید.
یک قاعده که بیشتر دام‌ها را از کار می‌اندازد
جایزه واقعی هیچ‌وقت از شما پول نمی‌خواهد. نه «کارمزد برداشت»، نه «هزینه فعال‌سازی»، نه «مقداری تتر برای تأیید کیف پول». عبارت بازیابی (همان ۱۲ یا ۲۴ کلمه) را هم نمی‌خواهد و لازم نیست برایش تراکنشی امضا کنید که نمی‌دانید چه کار میکند.
ممکن است برای گرفتن یک ایردراپ واقعی مجبور شوید کارمزد شبکه بدهید. این با «پول بفرست تا جایزه آزاد شود» فرق دارد: کارمزد شبکه را کیف پول خودتان موقع امضای تراکنش نشان میدهد و به ماینرها یا اعتبارسنج‌های شبکه می‌رسد، نه به حساب یک آدم یا یک ربات.
ایردراپ: واقعی‌ترین راه، با بیشترین دام
ایردراپ یعنی پروژه بخشی از توکن‌هایش را مجانی به کیف پول کاربرانش بدهد. مشهورترین نمونه یونی‌سواپ (Uniswap) است. ۲۶ شهریور ۱۳۹۹، این صرافی غیرمتمرکز به هر آدرسی که تا پیش از عکس‌برداری (اسنپ‌شات) ۱۱ شهریور حتی یک بار با آن کار کرده بود، ۴۰۰ توکن UNI داد. آربیتروم (Arbitrum) در فروردین ۱۴۰۲ حساب را پیچیده‌تر کرد و بر اساس امتیاز فعالیت، به هر آدرس واجد شرایط بین ۶۲۵ تا ۱۰٬۲۵۰ توکن ARB داد. آدرس‌هایی را هم که شبیه حساب‌های ساختگی بودند کنار گذاشت.
در هر دو مثال، کسانی که جایزه گرفتند ماه‌ها پیش از اسنپ‌شات واقعاً از پروژه استفاده کرده بودند و خبری هم از ایردراپ نداشتند. حالا که «شکار ایردراپ» برای خیلی‌ها شغل شده، پروژه‌ها سخت‌گیرتر شده‌اند و هیچ تضمینی نیست که آخرش چیزی به شما برسد.
هزینه‌اش هم کم نیست. کار کردن با یک پروژه تازه یعنی چند تراکنش و هر تراکنش کارمزد شبکه دارد که اگر ایردراپی در کار نباشد، برنمی‌گردد. دنبال کردن خبرها، پر کردن فرم‌ها و انجام «تسک»ها هم وقت می‌برد. خطر اصلی ولی امنیتی است: سایت جعلی «کلیم» که از شما می‌خواهد کیف پولتان را وصل کنید و یک مجوز (approve) امضا کنید، یکی از رایج‌ترین راه‌های خالی شدن کیف پول است.
اگر می‌خواهید جدی دنبال ایردراپ بروید، یک کیف پول جدا فقط برای همین کار بسازید و پساندازتان را در آن نگه ندارید. چک‌لیست تشخیص ایردراپ جعلی را در مطلب ایردراپ چیست نوشته‌ایم و نسخه تلگرامی‌اش را در ایردراپ‌های تلگرام.
«یاد بگیر و جایزه بگیر» در صرافیها
بعضی صرافیهای بزرگ دنیا یک آموزش کوتاه درباره یک پروژه نشانتان می‌دهند و بعد از اینکه به چند سؤال جواب دادید، کمی از توکن همان پروژه را به حسابتان می‌ریزند. معروف‌ترینش برنامه Learning Rewards در کوین‌بیس (Coinbase) است که قبلاً اسمش Coinbase Earn بود.
این روش از همه کمخطرتر است، چون نه کیف پولی وصل میکنید و نه تراکنشی امضا میکنید. مبلغ هر آزمون معمولاً چند دلار است و فقط تا وقتی ادامه دارد که بودجه آن پروژه تمام نشده. این آموزش‌ها در اصل تبلیغ‌اند؛ خود کوین‌بیس در شرایط برنامه نوشته که از ناشر توکن برای ساخت این محتوا پول می‌گیرد. شرط شرکت هم احراز هویت کامل در همان صرافی است و برنامه فقط در کشورهایی اجرا میشود که صرافی رسماً پوشش میدهد، پس پیش از هر کاری فهرست کشورهای پشتیبانی‌شده‌اش را ببینید.
بازی‌های تلگرامی و تپ تو ارن
در سال ۱۴۰۳ نات‌کوین، همستر کامبت، داگز و چند بازی دیگر برای کسانی که ماه‌ها ضربه زده بودند توکن واقعی آوردند. این مسیر هم واقعی است، ولی نگاه کنید آن توکن‌ها بعد از اوجشان به کجا رسیدند.
طبق داده‌های کوین‌گکو در ۱۶ مهر ۱۴۰۵، این پنج توکن بین ۹۴ تا ۹۸ درصد پایین‌تر از سقف قیمتشان معامله می‌شدند. کسی که توکنش را نگه داشت تا «بیشتر شود»، بیشتر ارزشش را از دست داد. اگر ساعت‌هایی را هم که پای بازی گذاشته بود حساب کند، مزد هر ساعت معمولاً خیلی کم درمی‌آید. حساب سرانگشتی‌اش را در مطلب بازی‌های تپ تو ارن آورده‌ایم.
بازی سالم از شما پول اولیه نمی‌خواهد و فقط وقتتان را می‌گیرد. اگر رباتی برای «ارتقای سطح» یا «برداشت» اول تتر یا ارز دیگری خواست، دیگر با بازی طرف نیستید. ستاره‌های تلگرام هم حکایت خودشان را دارند که در کسب ستاره تلگرام توضیح داده‌ایم.
رفرال؛ پاداش معرفی دوستان
بیشتر صرافیها و کیف پول‌ها برای معرفی کاربر جدید پاداش می‌دهند؛ معمولاً سهمی از کارمزد معاملات دوستتان، یا جایزه‌ای که بعد از اولین خرید او به هر دوی شما می‌رسد. این پول واقعی است، ولی اندازه‌اش به تعداد آدم‌هایی بستگی دارد که واقعاً با آن سرویس کار می‌کنند. برای بیشتر ما این یعنی چند دوست و مبلغی کم.
مرز رفرال سالم با طرح هرمی روشن است. در رفرال سالم، خود سرویس (خرید و فروش، کیف پول، اشتراک) ارزش دارد و پاداش معرفی فقط جایزه‌ای کنار آن است. وقتی تنها راه درآمد «آوردن آدم جدید» باشد، یا برای ورود اول باید پول بگذارید، با طرحی طرفید که پول نفر قبلی را از جیب نفر بعدی میدهد و آخرش به آخرین نفرها چیزی نمی‌رسد.
فاست؛ قدیمی‌ترین راه
فاست (Faucet) سایتی است که در ازای حل کپچا یا دیدن تبلیغ، مقدار خیلی کمی ارز دیجیتال میدهد. اولین فاست بیت‌کوین را گاوین اندرسن (Gavin Andresen)، از برنامه‌نویس‌های اولیه بیت‌کوین، راه انداخت تا مردم با شبکه آشنا شوند. این فاست از بهمن ۱۳۹۱ دیگر کار نمی‌کند. ویکی بیت‌کوین درباره فاست‌های امروزی رک است: بیشترشان یا پرداخت نمی‌کنند یا آن‌قدر کم می‌دهند که به زحمتش نمی‌ارزد.
اگر فاستی را امتحان میکنید، فقط آدرس دریافت بدهید، هیچ برنامه یا افزونه‌ای نصب نکنید و حواستان باشد که خیلی از این سایت‌ها پر از تبلیغ‌های گمراه‌کننده‌اند. فاست‌های شبکه آزمایشی (تست‌نت) را هم با فاست واقعی اشتباه نگیرید؛ سکه‌هایشان فقط به درد آزمایش برنامه‌نویس‌ها می‌خورد و هیچ ارزش پولی ندارد.
دام‌هایی که اسم «رایگان» رویشان است
این‌ها راه درآمد نیستند، هرچقدر هم تبلیغشان در کانال‌ها و گروه‌ها زیاد باشد.
ربات استخراج تتر و «ماینینگ ابری» رایگان
تتر استخراج‌شدنی نیست. شرکت تتر هر واحد تازه را فقط وقتی منتشر میکند که مشتری‌هایش در ازایش دلار داده باشند. رباتی که می‌گوید «با گوشی‌ات تتر استخراج کن»، در بهترین حالت یک بازی امتیازی است و در بدترین حالت، موقع برداشت از شما «هزینه فعال‌سازی» می‌خواهد. نشانه‌ها و مراحلش را در ربات استخراج تتر در تلگرام باز کرده‌ایم.
«یکی بفرست، دوتا پس بگیر»
اسمش گیو‌اِوی (Giveaway) است و از قدیمی‌ترین کلاهبرداری‌های این بازار. حسابی که خودش را یک صرافی، یک پروژه یا یک آدم مشهور جا زده، می‌گوید هر چقدر ارز به این آدرس بفرستید دو برابرش را پس می‌گیرید، آن هم فقط تا چند ساعت دیگر. سایت رسمی اتریوم در صفحه امنیتش این را «کلاهبرداری ۲ در ۱» می‌نامد و بی‌تعارف می‌گوید هر گیو‌اِوی از این نوع کلاهبرداری است. تصویر زیر همان بخش از صفحه است:
معروف‌ترین نسخه‌اش مال تیر ۱۳۹۹ است. حساب توییتر چند شرکت و آدم سرشناس هک شد و روی همه همین پیام نشست. پیام‌ها زود پاک شدند، ولی طبق همان صفحه اتریوم، هکرها تا آن موقع ۱۱ بیت‌کوین جمع کرده بودند. پس تیک آبی و حساب واقعی هم چیزی را ثابت نمی‌کند؛ ممکن است هک شده باشد.
توکنی که خودش به کیف پولتان آمده
گاهی توکنی ناشناس، بی‌آنکه کاری کرده باشید، در کیف پولتان پیدا میشود. خود این توکن خطری ندارد. خطر وقتی شروع میشود که بخواهید بفروشیدش: فروش انجام نمی‌شود و پیام خطا شما را به سایتی می‌فرستد که یا مجوز خرج کردن از کیف پولتان را می‌خواهد یا عبارت بازیابی را. راهنمای متامسک هم همین را می‌گوید: صرف رسیدن توکن به کیف پول دسترسی‌ای به دارایی‌تان نمی‌دهد و خطر از تلاش برای فروش یا سواپ شروع میشود. بهتر است اصلاً به این توکن‌ها دست نزنید.
توکن‌هایی که فقط خریده می‌شوند و فروخته نمی‌شوند هم از همین خانواده‌اند. قیمتشان روی نمودار بالا می‌رود، ولی هیچ خریداری نمی‌تواند با فروختنشان پولش را بیرون بکشد.
کیف پول «پر» با ۱۲ کلمه مجانی
کسی در گروه، عبارت بازیابی کیف پولی را «اشتباهی» می‌فرستد که پر از تتر است. وارد که می‌شوید، تتر سر جایش است، ولی برای بیرون کشیدنش باید کارمزد شبکه واریز کنید، و ربات کلاهبردار همان واریز را فوراً جارو میکند. سازوکار کاملش در کلاهبرداری عبارت بازیابی جعلی آمده است.
«پولت آماده است، فقط کارمزد برداشت را بده»
در این دام، پنلی جلوی شماست که درآمدتان را روزبه‌روز بالاتر نشان میدهد، ولی برای برداشتش اول باید پول واریز کنید. اف‌بی‌آی (FBI) همین الگو را در «کارهای تسکی» آنلاین گزارش کرده است: درآمدی که فقط روی صفحه است و هر بار برای باز شدنش واریز تازه‌ای میخواهند. آن عدد روی صفحه هیچ‌وقت به کیف پول شما نمی‌رسد.
جدول تصمیم: این پیشنهاد ارزشش را دارد؟
هر پیشنهاد «رایگانی» که دیدید، اول ببینید در کدام ردیف می‌نشیند:
روش | چه چیزی می‌دهید | معمولاً چه چیزی می‌گیرید | خطر اصلی | کی بی‌خیالش شوید |
|---|---|---|---|---|
ایردراپ پروژه واقعی | وقت، کارمزد شبکه، گاهی ماه‌ها استفاده | از هیچ تا مبلغی قابل توجه؛ کاملاً نامعلوم | سایت کلیم جعلی و امضای مجوز | وقتی عبارت بازیابی یا پول اولیه بخواهد |
یاد بگیر و جایزه بگیر | چند دقیقه وقت و احراز هویت در صرافی | چند دلار در هر آزمون | کم؛ فقط شرایط کشوری صرافی | وقتی لینک از صرافی رسمی نباشد |
بازی تلگرامی | ساعت‌ها وقت | امتیازی که شاید توکن شود | ربات جعلی و «هزینه ارتقا» | وقتی برای بازی یا برداشت پول بخواهد |
رفرال | معرفی دوستان | سهمی از کارمزد یا جایزه ثبت‌نام | طرح هرمی | وقتی تنها درآمد، آوردن آدم جدید باشد |
فاست | کپچا و دیدن تبلیغ | مبلغی بسیار ناچیز | تبلیغ گمراه‌کننده و بدافزار | وقتی نصب برنامه یا افزونه بخواهد |
ربات استخراج، گیو‌اِوی، ۱۲ کلمه مجانی | هر چه واریز کنید | هیچ | از دست رفتن کل مبلغ | همان اول |
این پنج نشانه را هم به خاطر بسپارید: عجله («فقط تا امشب»)، درخواست پول پیش از جایزه، درخواست عبارت بازیابی، پیام خصوصی از طرف «پشتیبانی» و وعده سود ثابت. اگر دو تایش را با هم دیدید، کار را تمام‌شده بدانید. کمیسیون تجارت فدرال آمریکا (FTC) هم ساده گفته است: فقط کلاهبردارها سود تضمینی وعده می‌دهند.
اگر گول خوردید، اول این کارها را بکنید
- دیگر هیچ پولی نفرستید، حتی اگر بگویند «این آخرین کارمزد است».
- اگر مجوزی امضا کرده‌اید، از بخش برنامههای متصل کیف پولتان یا ابزاری مثل Revoke.cash دسترسی آن سایت را لغو کنید.
- اگر عبارت بازیابی را در سایت یا رباتی وارد کرده‌اید، آن کیف پول دیگر امن نیست. یک کیف پول تازه بسازید و هر چه مانده را فوراً به آن منتقل کنید.
- به هر کسی که قول «پس گرفتن پول» را میدهد و پیش‌پرداخت می‌خواهد شک کنید. FBI گزارش داده که کلاهبردارها سراغ قربانی‌های قبلی هم می‌روند.
- ماجرا را با جزئیات تراکنش در پلیس فتا یا با شماره ۰۹۶۳۸۰ گزارش کنید.
برای بقیه ترفندهای رایج، راهنمای کلاهبرداری‌های رایج کریپتو و فیشینگ در کریپتو را ببینید.
اگر هدفتان فقط داشتن کمی کریپتو است
برای خیلی‌ها ساده‌ترین و کم‌دردسرترین راه همان خرید مبلغی کم است. در سواپ‌ولت می‌توانید با تومان تتر بخرید؛ برای واریز تومان یک بار احراز هویت سطح متوسط لازم است و کارمزدها در صفحه کارمزد آمده‌اند. اگر هم توکنی از ایردراپ گرفتید و خواستید به صرافی بفرستید، پیش از واریز مطمئن شوید همان توکن و همان شبکه پشتیبانی میشود.
خرید ارز دیجیتال ریسک نوسان قیمت دارد. پولی را وارد کنید که اگر ارزشش پایین آمد، زندگی‌تان به هم نریزد.
پرسش‌های رایج
واقعاً میشود بدون سرمایه ارز دیجیتال به دست آورد؟
بله، از راه ایردراپ، آموزش و جایزه صرافیها، بازیها، رفرال یا فاست. ولی مبلغش معمولاً کم و نامطمئن است و به جای پول، وقت و دقت خرج میکنید.
کدام روش کمخطرتر است؟
برنامههای آموزش و جایزه صرافیهای رسمی، چون نه کیف پولی وصل میکنید و نه تراکنشی امضا میکنید. پرخطرترین مسیر، سایتهای کلیم ایردراپ است که مجوز خرج کردن از کیف پول میخواهند.
چرا برای گرفتن ایردراپ باید کارمزد شبکه بدهم؟
هر تراکنش روی بلاکچین کارمزد دارد و کیف پول خودتان مقدارش را پیش از امضا نشان میدهد. چیزی که نباید بپذیرید، واریز پول به آدرسی است که یک ربات یا یک آدم برای «آزاد کردن» جایزه میدهد.
ارز دیجیتالی که از ایردراپ گرفتم را چطور نقد کنم؟
اول در سایت یا کانال رسمی پروژه مطمئن شوید که توکن واقعی است، بعد ببینید کدام صرافی همان توکن و همان شبکه را پشتیبانی میکند. به توکن ناشناسی که خودش به کیف پولتان آمده دست نزنید.
کیف پول جدا برای ایردراپ واقعاً لازم است؟
اجباری نیست، ولی خیلی کمک میکند. اگر روزی مجوز اشتباهی امضا کنید، فقط همان کیف پول کمموجودی در خطر است و پساندازتان جای دیگری میماند.