پاول دورف کیست؟ از وی‌کانتاکته و تلگرام تا TON و پرونده‌های قضایی

پاول دورف (Pavel Durov) کارآفرین روس‌تباری است که دو شبکه بزرگ اینترنتی را ساخته است: اول وی‌کانتاکته، پرکاربردترین شبکه اجتماعی روسیه، و بعد تلگرام که هنوز مدیرعامل آن است. سال ۱۳۶۳ در لنینگراد به دنیا آمد و سال‌هاست در دبی زندگی می‌کند. شبکه بلاکچینی TON هم اول در تیم او ساخته شد.

این روزها اسمش بیشتر به خاطر دو پرونده قضایی در خبرهاست. در فرانسه از شهریور ۱۴۰۳ زیر تحقیق رسمی است و هنوز دادگاهی برایش برگزار نشده است. روسیه هم مرداد ۱۴۰۵ او را به «کمک به تروریسم» متهم کرد.

در منابع فارسی اسمش را هم «دورف» می‌نویسند و هم «دوروف»؛ هر دو یک نفرند.

پاول دورف در یک نگاه

اگر فقط چند دقیقه وقت دارید، خلاصه ماجرا در این جدول است:

در خط زمانی زیر، رنگ هر نقطه نشان می‌دهد آن اتفاق به کدام بخش زندگی‌اش مربوط است: آبی برای کار و زندگی، زرد برای TON و گرام و قرمز برای پرونده‌های قضایی.

کودکی، دانشگاه و ساختن وی‌کانتاکته

پاول و برادر بزرگ‌ترش نیکولای بیشتر کودکی‌شان را در تورینِ ایتالیا گذراندند؛ پدرشان، والری دورف، استاد زبان و ادبیات است و آن سال‌ها آنجا کار می‌کرد. پاول از ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۵ در دانشگاه دولتی سن‌پترزبورگ زبان انگلیسی و مترجمی خواند. رشته‌اش هیچ ربطی به برنامه‌نویسی نداشت.

سال ۱۳۸۵ (۲۰۰۶)، یکی از هم‌کلاسی‌های قدیمی‌اش، ویاچسلاو میریلاشویلی، فیسبوک را نشانش داد و با هم تصمیم گرفتند نسخه روسی چنین شبکه‌ای را بسازند. اسمش را گذاشتند وی‌کانتاکته، یعنی «در تماس». پاول مدیرعامل شد و ساخت فنی سایت را به نیکولای سپرد؛ برادری که چند بار در المپیاد جهانی ریاضی و مسابقات برنامه‌نویسی مدال گرفته بود.

خود دورف در کانالش نوشته که شرکت اولش را با حدود ۲۰ هزار دلار راه انداخت و چند ماه بعد یک میلیون کاربر داشت. اواخر ۱۳۸۷ وی‌کانتاکته از رقیب اصلی‌اش جلو زد و پرکاربردترین شبکه اجتماعی روسیه شد.

چرا دورف از وی‌کانتاکته و روسیه رفت؟

اختلاف دورف با حکومت روسیه در اعتراض‌های سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۲ بالا گرفت؛ او حاضر نشد صفحه‌های مخالفان دولت را در وی‌کانتاکته ببندد. اوج ماجرا ۲۷ فروردین ۱۳۹۳ بود. سرویس امنیت فدرال روسیه (FSB) اطلاعات شخصی معترضان اوکراینی را از او خواسته بود و مقام‌ها می‌خواستند صفحه الکسی ناوالنی، چهره سرشناس مخالف دولت، هم بسته شود. دورف هر دو خواسته را رد کرد و متن درخواست‌ها را در صفحه خودش منتشر کرد.

پنج روز بعد، ۱ اردیبهشت ۱۳۹۳، او را از مدیرعاملی وی‌کانتاکته برکنار کردند. خودش گفت شرکت عملاً به دست نزدیکان پوتین افتاده است. سهمش را هم پیش‌تر، در ۱۳۹۲، فروخته بود و بعد از این ماجرا روسیه را ترک کرد. البته به نوشته ویکی‌پدیا، رسانه تحقیقی روسی iStories بعدها گزارش داد که او از ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۱ میلادی بیش از ۵۰ بار به روسیه سفر کرده است.

تلگرام چطور ساخته شد؟

دورف و نیکولای تلگرام را در ۱۳۹۲ (۲۰۱۳) راه انداختند؛ پیام‌رسانی که پیام‌ها را رمزنگاری می‌کند. دورف همان سال با کمکی ۲۵۰ هزار دلاری به صندوق توسعه سنت کیتس و نویس، تابعیت این کشور کارائیبی را گرفت.

تلگرام مدتی در برلین مستقر بود و حدود ۱۳۹۶ به دبی رفت. دورف سال ۲۰۲۱ میلادی تابعیت امارات را گرفت و تابستان همان سال (۱۴۰۰) شهروند فرانسه هم شد.

روسیه از ۱۳۹۷ تا ۱۳۹۹ سعی کرد تلگرام را فیلتر کند و به گزارش AP موفق نشد. تلگرام امروز به گفته خودش بیش از یک میلیارد کاربر دارد.

ماجرای TON و گرام: پروژه‌ای که رفت و برگشت

زمستان ۱۳۹۶ تلگرام از برنامه‌ای بلندپروازانه رونمایی کرد: شبکه‌ای به اسم Telegram Open Network یا همان TON، با ارزی به اسم «گرام». وایت‌پیپر، یعنی سند فنی شبکه، را نیکولای دورف نوشته بود و فروش خصوصی گرام حدود ۱٫۷ میلیارد دلار برای پروژه جمع کرد.

بعد کار به دادگاه آمریکا کشید. ۱۹ مهر ۱۳۹۸ کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) از تلگرام شکایت کرد و گفت فروش گرام در واقع عرضه اوراق بهادار بدون ثبت بوده است. ۵ فروردین ۱۳۹۹ دادگاه جلوی پخش گرام را گرفت.

دورف ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۹ در یادداشتی با عنوان «TON چه بود و چرا تمام شد» اعلام کرد که تلگرام از پروژه کنار می‌کشد. استدلال دادگاه را این‌طور توضیح داد: چند نفر با هم معدن طلایی ساخته‌اند و قاضی می‌گوید چون بیشترتان طلا را برای فروختن می‌خواستید و نه برای خودتان، حق ندارید آن را بین خودتان پخش کنید.

گلایه اصلی‌اش این بود که حکم یک دادگاه آمریکایی جلوی پخش گرام را در همه دنیا گرفته است. در همان یادداشت هم هشدار داد که به سایت‌هایی که با اسم او یا برند تلگرام پروژه تبلیغ می‌کنند اعتماد نکنید.

پرونده ۶ تیر ۱۳۹۹ با توافق بسته شد. طبق اطلاعیه SEC، تلگرام پذیرفت بیش از ۱٫۲ میلیارد دلار به سرمایه‌گذاران پس بدهد و ۱۸٫۵ میلیون دلار جریمه بپردازد.

TON بدون تلگرام ادامه داد، بعد تلگرام برگشت

تلگرام کنار رفت، ولی کد شبکه باز بود. گروهی مستقل از توسعه‌دهنده‌ها کار را با اسم The Open Network ادامه دادند و ارز آن را تون‌کوین نامیدند. داستان فنی این شبکه را در راهنمای شبکه TON کامل نوشته‌ایم.

چند سال بعد، تلگرام و TON دوباره به هم نزدیک شدند. از ۱۴۰۲ کیف پول TON به داخل خود تلگرام آمد و در ۱۴۰۵ تلگرام بزرگ‌ترین اعتبارسنج (Validator) شبکه شد. ۲۵ خرداد ۱۴۰۵ تون‌کوین دوباره «گرام» نام گرفت؛ همان اسمی که در طرح اول داشت.

۳۰ تیر هم دورف خبر داد که کیف پول غیرامانی گرام به همه اپ‌های تلگرام می‌آید و ۹ شهریور نوشت که این کیف پول برای گروهی از کاربران فعال شده است. جزئیاتش را در مقاله کیف پول تلگرام نوشته‌ایم.

پس اگر کسی بپرسد «گرام مال دورف است؟»، جواب کوتاه منفی است: شبکه را اعتبارسنج‌ها اداره می‌کنند. ولی نفوذ تلگرام و خود دورف روی آن امروز خیلی بیشتر از چند سال پیش است، و برای همین خبرهای دورف می‌تواند قیمت گرام را تند بالا و پایین ببرد.

اگر می‌خواهید گرام داشته باشید، می‌توانید از صفحه خرید گرام (تون‌کوین) در سواپ‌ولت بخرید. فقط یادتان باشد که گرام هم مثل بقیه رمزارزها پرنوسان است؛ با پولی وارد شوید که از دست دادنش زندگی‌تان را به هم نمی‌ریزد.

بازداشت پاول دورف در فرانسه: چه شد و پرونده به کجا رسید؟

۳ شهریور ۱۴۰۳ دورف با هواپیمای شخصی از آذربایجان به فرودگاه لوبورژه پاریس رسید و همان‌جا بازداشت شد. حکم بازداشت بخشی از تحقیقی درباره ۱۲ جرم احتمالی بود که به تلگرام ربط داده می‌شد.

۷ شهریور قاضی تحقیق رسماً به او تفهیم اتهام کرد و او را زیر تحقیق رسمی گذاشت. به گزارش رویترز، اتهام‌ها شامل همدستی در پخش تصاویر سوءاستفاده جنسی از کودکان و در جرایمی مثل قاچاق مواد مخدر روی این پیام‌رسان بود. خودداری از دادن اطلاعاتی که مقام‌های قضایی خواسته بودند هم جزو اتهام‌ها بود. دورف با این شرط‌ها آزاد شد:

• سپردن ۵ میلیون یورو وثیقه؛
• ممنوع‌الخروجی از فرانسه؛
• حاضر شدن در کلانتری، دو بار در هفته.

زیر تحقیق رسمی بودن در فرانسه یعنی قاضی دلایل جدی برای ادامه پرونده دیده است. پس دورف متهم است، ولی محکوم نشده و هنوز دادگاهی برایش برگزار نشده است. طبق ویکی‌پدیا، مجازات یکی از این اتهام‌ها تا ۱۰ سال زندان و ۵۰۰ هزار یورو جریمه است.

محدودیت‌ها کم‌کم برداشته شد

اسفند ۱۴۰۳ اجازه گرفت به دبی برگردد؛ به گفته خودش «چند ماه» در فرانسه مانده بود. تابستان ۱۴۰۴ شرط‌ها نرم‌تر شد و توانست هر بار تا دو هفته در امارات بماند. ۲۲ آبان ۱۴۰۴، به گزارش خبرگزاری فرانسه، منع سفرش کامل برداشته شد و دیگر لازم نبود خودش را به پلیس نیس معرفی کند. یک منبع قضایی در همان خبر گفته بود دورف در این یک سال همه شرط‌ها را رعایت کرده است.

برداشته شدن منع سفر به این معنا نیست که پرونده بسته شده است. دادستانی پاریس ۷ مرداد ۱۴۰۵ به AP گفت که دورف هنوز زیر تحقیق رسمی است و بازپرس‌ها بارها از او بازجویی کرده‌اند؛ آخرین بارش هم در همان هفته‌ها بوده است. در منابعی که بررسی کردیم، تاریخی برای دادگاه نیامده است.

دورف خودش ماجرا را جور دیگری می‌بیند. در سالگرد دوم بازداشت در کانالش نوشت که تحقیق هنوز ادامه دارد و «هر سال کمتر معنا دارد». به گفته او، تلگرام در نظارت بر محتوا از پلتفرم‌های بزرگ دیگر بدتر نبوده است. درباره اینکه پرونده سیاسی است یا نه هم نوشت که دست‌کم با الگویی آشنا جور درمی‌آید.

داوری میان این دو روایت با دادگاه است، نه با ما.

پرونده روسیه: اتهام «کمک به تروریسم»

۷ مرداد ۱۴۰۵ سرویس امنیت فدرال روسیه اعلام کرد دورف را به کمک به تروریسم متهم کرده است. به گزارش AP، FSB می‌گوید مدیران تلگرام «کانال‌ها، چت‌ها و ربات‌های زیادی» را پاک نکرده‌اند. به ادعای این نهاد، سرویس‌های اطلاعاتی اوکراین و گروه‌های افراطی از همین‌ها برای برنامه‌ریزی خرابکاری و حمله در روسیه استفاده می‌کردند. روسیه اسم دورف را در فهرست تحت تعقیب بین‌المللی گذاشت و اگر در روسیه محکوم شود، ممکن است حبس ابد بگیرد.

این اتهام بی‌مقدمه نبود. روسیه استفاده از تلگرام و واتس‌اپ را محدود کرده و پیام‌رسان داخلی خودش، MAX، را تبلیغ می‌کند. دورف هم چند ماه قبل‌تر گفته بود که مقام‌های روسیه پرونده‌ای کیفری علیه او باز کرده‌اند و برای محدود کردن تلگرام بهانه می‌تراشند. در کانالش هم نوشته که روسیه او را «تروریست» اعلام کرده، چون زیر بار خواسته‌هایش برای شنود گسترده و سانسور نرفته است.

وضعیت حقوقی پاول دورف امروز

این جدول آخرین وضعیتی را نشان می‌دهد که تا ۶ آبان ۱۴۰۵ در منابع معتبر پیدا کردیم:

در هیچ‌کدام از این دو پرونده تا امروز حکمی صادر نشده است.

تلگرام از کجا پول درمی‌آورد؟

تلگرام سال‌ها رایگان و بدون تبلیغ بود. کسب درآمد از حدود ۱۴۰۰ جدی شد و حالا این منابع اصلی را دارد:

• تبلیغات رسمی تلگرام در کانال‌های عمومی، که بخشی از درآمدش به صاحبان کانال‌ها می‌رسد؛
• اشتراک تلگرام پرمیوم که از ۱۴۰۱ راه افتاد؛
• استارز، گیفت‌ها و محتوای پولی کانال‌ها؛
• فروش یوزرنیم و شماره‌های ناشناس در فرگمنت، پلتفرم مزایده تلگرام.

۳ دی ۱۴۰۳ دورف اعلام کرد که تلگرام، سه سال بعد از شروع کسب درآمد، اولین سال سودده‌اش را پشت سر گذاشته است. به گزارش تک‌کرانچ، درآمد ۲۰۲۴ میلادی از ۱ میلیارد دلار گذشت و مشترکان پرمیوم به بیش از ۱۲ میلیون نفر رسیدند. شرکت جدا از دارایی‌های رمزارزی‌اش بیش از ۵۰۰ میلیون دلار نقدینگی داشت. دورف همان موقع گفت تلگرام در چهار سال حدود ۲ میلیارد دلار اوراق قرضه منتشر کرده و بخشی از آن را پس داده است.

پرونده‌های دورف برای کاربر تلگرام و دارنده گرام چه معنایی دارد؟

پرونده‌های دورف تا امروز چیزی را در استفاده روزمره از تلگرام عوض نکرده است. ولی اگر گرام دارید، باید دو چیز را از هم جدا کنید.

موجودی شما در کیف پول غیرامانی، مثل تون کیپر یا کیف پول گرام تلگرام، با کلیدهای خود شماست و پرونده قضایی یک نفر آدرس یا موجودی‌تان را عوض نمی‌کند. ولی همین پرونده‌ها می‌توانند قیمت را تکان بدهند؛ رسانه‌های رمزارزی بارها، از بازداشت ۱۴۰۳ تا اتهام روسیه در ۱۴۰۵، از واکنش قیمت این ارز به خبرهای دورف نوشته‌اند.

خطر جدی‌تر از طرف کلاهبردارهایی است که از اسم دورف سوءاستفاده می‌کنند: کانال‌های جعلی با عکس او، پیام‌هایی مثل «ایردراپ جشن آزادی دورف» یا پیامی که می‌گوید گرام بفرستید تا دو برابرش را پس بگیرید. قبل از اینکه به خبری درباره دورف اعتماد کنید، این چند مورد را چک کنید:

1. پیام از کانال رسمی خودش، t.me/durov، آمده یا از کانالی با اسم شبیه؟
2. از شما می‌خواهد کیف پولتان را به سایتی وصل کنید یا ارزی بفرستید؟ اگر بله، کلاهبرداری است.
3. رسانه‌های معتبر هم خبر را نوشته‌اند یا فقط در چند کانال دست‌به‌دست می‌شود؟
4. اگر خبری شما را به خرید یا فروش فوری گرام وسوسه کرده، صبر کنید تا از منبع رسمی تأیید شود؛ کلاهبردارها روی همین عجله حساب می‌کنند.

نشانه‌های رایج کلاهبرداری را در مقاله کلاهبرداری‌های رایج رمزارزی هم جمع کرده‌ایم.