پای نتورک (PI) چیست و آیا قابل فروش است؟

پای نتورک (Pi Network) پروژه‌ای است که اسفند ۱۳۹۷ با یک اپ موبایل شروع شد: روزی یک بار دکمه‌ای را می‌زنید و موجودی سکه‌ای به اسم PI در حسابتان بالا می‌رود. اسمش را «ماینینگ» گذاشته‌اند، ولی گوشی شما هیچ محاسبه‌ای انجام نمی‌دهد و کارش شباهتی به استخراج بیت‌کوین ندارد. شبکه اصلی پای ۲ اسفند ۱۴۰۳ به روی دنیای بیرون باز شد و حالا PI در صرافی‌هایی مثل OKX، Gate، Bitget، MEXC و Kraken خرید و فروش می‌شود.

پس جواب کوتاه این است: بله، PI قابل فروش است، ولی نه هر عددی که در اپ می‌بینید. فقط PI‌ای را می‌شود فروخت که صاحبش احراز هویت پای (KYC) را گذرانده و آن را به شبکه اصلی (مین‌نت) منتقل کرده باشد؛ بعد هم باید صرافی‌ای پیدا کند که او را به‌عنوان کاربر بپذیرد. قیمت هم با روزهای اول فاصله زیادی دارد: قیمت پایانی هر PI در صرافی Gate در ۵ آبان ۱۴۰۵ حدود ۰٫۰۷۷ دلار بود، یعنی حدود ۹۷ درصد کمتر از بالاترین قیمت پایانی روزانه‌اش در اسفند ۱۴۰۳.

اگر سال‌ها پیش اپ پای را نصب کرده‌اید و حالا عددی در آن می‌بینید، پایین‌تر می‌گوییم آن عدد کجای مسیر است و قدم بعدی‌تان چیست.

پای نتورک چیست و از کجا آمد؟

پای را گروهی ساخته‌اند که خودشان را «تیم اصلی» (Core Team) می‌نامند و چنگدیائو فن (Chengdiao Fan) یکی از بنیان‌گذاران آن است. وایت‌پیپر پای ۲۳ اسفند ۱۳۹۷ منتشر شد؛ روزی که در دنیا به «روز عدد پی» (Pi Day) معروف است. پای خبرهای مهمش را بعدها هم در همین روز داده است؛ مثلاً شروع مهاجرت دوم را در Pi Day 2026 اعلام کرد.

پای بلاکچین خودش را دارد و روش اجماعش بر پایه پروتکل اجماع استلار (SCP) ساخته شده، همان روشی که شبکه استلار با آن کار می‌کند. در این روش خبری از مسابقه حل معما و مصرف برق نیست. هر «نود» (Node)، یعنی هر کامپیوتری که نرم‌افزار شبکه را اجرا می‌کند، به چند نود دیگر اعتماد می‌کند و این نودها با هم بر سر ترتیب تراکنش‌ها به توافق می‌رسند.

سقف عرضه PI طبق وایت‌پیپر ۱۰۰ میلیارد واحد است و ۸۰ درصد آن سهم جامعه کاربران است. از کل عرضه، ۶۵ درصد به پاداش ماینینگ کاربران می‌رسد، ۱۰ درصد ذخیره‌ای برای ساختن اکوسیستم است که قرار است بعدها بنیاد پای اداره‌اش کند و ۵ درصد هم برای نقدینگی کنار گذاشته شده است. ۲۰ درصد باقی‌مانده سهم تیم اصلی است و پابه‌پای ماینینگ جامعه آزاد می‌شود: هر قدر از سهم کاربران ماین شود و به گردش بیاید، به همان نسبت از سهم تیم هم آزاد می‌شود. پای عرضه اولیه سکه (ICO) نداشته و وایت‌پیپرش هشدار می‌دهد که هر فروشی به اسم پای جعلی است.

پای سال‌ها شبکه‌ای بسته بود. مین‌نت پای در آذر و دی ۱۴۰۰ راه افتاد، ولی پشت یک «فایروال» (Firewall) بود؛ یعنی PI فقط بین کاربران خود پای جابه‌جا می‌شد و راهی به صرافی‌ها و شبکه‌های دیگر نداشت. این فایروال ۲ اسفند ۱۴۰۳، ساعت ۱۱:۳۰ به وقت تهران، برداشته شد و دوره‌ای شروع شد که پای اسمش را «شبکه باز» (Open Network) گذاشته است (اعلام رسمی پای).

«ماینینگ» پای در گوشی واقعاً چیست؟

در استخراج بیت‌کوین، دستگاه‌های ماینر برق مصرف می‌کنند تا یک معمای ریاضی را زودتر از بقیه حل کنند و پاداش بگیرند. در پای چنین چیزی نیست. در وایت‌پیپر پای، کاربر اپ کسی است که «هر روز تأیید می‌کند ربات نیست»؛ وقتی دکمه را می‌زنید، فقط همین حضور ثبت می‌شود.

پای چهار نقش تعریف کرده که پاداش PI می‌گیرند و هر کاربر می‌تواند چند نقش را با هم داشته باشد:

• پایونیر (Pioneer): کسی که هر روز اپ را باز می‌کند و حضورش را ثبت می‌کند.
• مشارکت‌کننده (Contributor): کسی که چند آشنای مورد اعتمادش را به «حلقه امنیتی» (Security Circle) اضافه می‌کند. کنار هم گذاشتن این حلقه‌ها نقشه‌ای از اعتماد بین کاربران می‌سازد.
• سفیر (Ambassador): کسی که آدم‌های تازه را به پای دعوت می‌کند.
• نود: کسی که نرم‌افزار نود پای را روی کامپیوترش اجرا می‌کند. ثبت تراکنش‌ها در اصل کار همین نودهاست و گوشی‌ها نقشی در آن ندارند.

پس PI‌ای که در گوشی «ماین» می‌شود، در عمل پاداش حضور روزانه و دعوت دیگران است. این مدل به بازی‌های «تپ تو ارن» تلگرام مثل نات کوین و همستر کامبت نزدیک‌تر است تا به ماینینگ واقعی.

نرخ ماینینگ هم ثابت نیست. طبق وایت‌پیپر، پیش از مین‌نت هر بار که تعداد کاربران ده برابر می‌شد، نرخ ماینینگ نصف می‌شد. در مین‌نت هم سهم هر سال با فرمولی کاهشی تعیین می‌شود.

KYC و مهاجرت: چرا عدد داخل اپ را هنوز نمی‌شود خرج کرد؟

عددی که در اپ پای می‌بینید، هنوز موجودی روی بلاکچین نیست. تا وقتی KYC نکرده‌اید و آن را به مین‌نت نبرده‌اید، فقط یک رکورد داخل اپ است. تصویر زیر پنج مرحله‌ای را نشان می‌دهد که PI باید طی کند تا به صرافی برسد؛ دو مرحله زرد همان‌هایی‌اند که سرعتشان دست شما نیست.

KYC پای چطور کار می‌کند؟

طبق پرسش‌های متداول KYC پای، حساب تازه بعد از ۳۰ روز ماینینگ اجازه درخواست KYC پیدا می‌کند و این ۳۰ روز لازم نیست پشت سر هم باشد. درخواست را در اپ KYC، داخل مرورگر Pi Browser، با مدرک هویتی خودتان ثبت می‌کنید. پرونده را هم سیستم خودکار بررسی می‌کند و هم «اعتبارسنج‌های انسانی» (Validators) که خودشان از کاربران پای‌اند. به گفته پای در اسفند ۱۴۰۴، هر پرونده به‌طور میانگین ۲۰ بار بررسی شده است.

بعضی پرونده‌ها اول «تأیید موقت» (Tentative approval) می‌گیرند. این هنوز KYC کامل نیست و با آن نمی‌شود مهاجرت کرد. سیاست پای «یک نفر، یک حساب» است و حسابی که الگوریتم پای جعلی تشخیص بدهد، اجازه KYC نمی‌گیرد. برای کاربران تازه هم مسیر «KYC سریع» (Fast Track KYC) راه افتاده تا زودتر به مین‌نت برسند؛ پای در مرور سالانه‌اش در دی ۱۴۰۴ از آن خبر داد.

یک قاعده را حتماً جدی بگیرید: «مهلت شش‌ماهه» KYC که از ۱۱ تیر ۱۴۰۳ اجرا می‌شود. اگر KYC نکرده باشید، PI‌ای که بیش از شش ماه پیش ماین کرده‌اید به مین‌نت نمی‌رسد و به استخر پاداش ماینینگ برمی‌گردد. پس اگر سال‌ها ماین کرده‌اید و هنوز KYC ندارید، احتمالاً بخش بزرگی از عدد داخل اپ را دیگر نمی‌توانید منتقل کنید.

مهاجرت به مین‌نت

بعد از KYC کامل، نوبت «چک‌لیست مین‌نت» داخل اپ است و یکی از کارهایش ساختن کیف پول Pi است. طبق اعلام Pi Day 2026 در ۲۳ اسفند ۱۴۰۴، در مرحله سوم چک‌لیست باید احراز هویت دومرحله‌ای کیف پول را هم فعال کنید؛ ممکن است این کار یک ایمیل مطمئن هم لازم داشته باشد. بعد از آن «مهاجرت» (Migration) انجام می‌شود، یعنی موجودی قابل انتقال از اپ به کیف پول مین‌نت می‌رود.

مهاجرت دو نوبت دارد و در نوبت اول همه موجودی منتقل نمی‌شود. مهاجرت دوم از ۲۳ اسفند ۱۴۰۴ کم‌کم شروع شده و بقیه موجودی قابل انتقال را می‌برد، از جمله پاداش دعوت آن اعضای تیمتان (کسانی که دعوتشان کرده‌اید) که خودشان KYC کامل دارند. از هر کسی هم که مهاجرت می‌کند، ۱ PI برای پاداش اعتبارسنج‌های KYC کم می‌شود.

پای می‌گوید تا ۱۰ دی ۱۴۰۴ بیش از ۱۷٫۵ میلیون نفر KYC کامل داشتند و ۱۵٫۸ میلیون نفر مهاجرت کرده بودند. در گزارش Pi Day 2026 هم تعداد مهاجرت‌ها ۱۶٬۵۶۸٬۷۷۴ نفر اعلام شد. منبع مستقلی برای این عددها پیدا نکردیم.

کجای مسیر گیر کرده‌اید؟

وضعیتی را که در اپ می‌بینید در ستون اول پیدا کنید:

PI در کدام صرافی‌ها معامله می‌شود؟

طبق فهرست بازارهای PI در CoinGecko در ۶ آبان ۱۴۰۵، PI در OKX، Gate، Bitget، MEXC و Kraken معامله می‌شد و صرافی‌های دیگری مثل LBank، XT.COM و BTCC هم آن را داشتند. بیشتر این بازارها PI را با تتر (USDT) معامله می‌کنند و OKX و Kraken بازار PI با یورو هم دارند. اسم بایننس در این فهرست نبود.

PI روی بلاکچین خود پای کار می‌کند. برای فروش، آن را از کیف پول Pi به آدرس واریز صرافی می‌فرستید و در صفحه واریز، شبکه پای (Pi Network) را انتخاب می‌کنید. اگر صرافی برای PI ممو (Memo) خواست، حتماً واردش کنید. حواستان باشد توکن‌هایی که روی شبکه‌های دیگر اسم PI دارند، با این سکه یکی نیستند؛ اولین واریز را هم با مقدار کم امتحان کنید و بعد بقیه را بفرستید.

آیا کاربر ایرانی می‌تواند PI را بفروشد؟

فروش PI دو گره دارد و هر دو باید باز شود.

گره اول، KYC خود پای است. پای فهرست عمومی کشورهایی را که KYC در آن‌ها باز است منتشر نکرده، یا دست‌کم ما پیدایش نکردیم، و صفحه رسمی‌ای هم درباره کاربران ایران ندیدیم. پرسش‌های متداول KYC فقط می‌گوید سرعت بررسی به تعداد اعتبارسنج‌های انسانی هر کشور یا منطقه بستگی دارد و وضعیت دقیق را باید در خود اپ KYC دید. پس اگر کسی درباره ایران قول قطعی می‌دهد، حرفش پشتوانه رسمی ندارد.

گره دوم، صرافی مقصد است. هر صرافی‌ای که PI را لیست کرده، درباره کشور محل سکونت و احراز هویت کاربرانش قوانین خودش را دارد. پیش از ساختن حساب و واریز، بخش کشورهای پذیرفته‌شده را در شرایط استفاده همان صرافی بخوانید. حسابی که با اطلاعات نادرست ساخته شود، همیشه در خطر محدود شدن است و ممکن است دارایی داخلش هم گیر بیفتد.

سراغ مدارک کس دیگر یا حساب اجاره‌ای صرافی هم نروید؛ KYC پای و KYC صرافی هر دو به هویت خود شما بسته است. اگر هم قرار است آشنایی که خارج از ایران زندگی می‌کند PI را در حساب صرافی خودش بفروشد، حساب و مسئولیت قانونی آن معامله با اوست و شما از لحظه واریز هیچ کنترلی روی آن دارایی ندارید.

قیمت پای از روز اول تا امروز

نمودار زیر قیمت پایانی هر روز PI را در صرافی Gate نشان می‌دهد، از روز باز شدن شبکه تا ۵ آبان ۱۴۰۵. فاصله نقطه اوج در اسفند ۱۴۰۳ را با نقطه قرمز آخر مقایسه کنید.

روز اول، ۲ اسفند ۱۴۰۳، قیمت پایانی PI در Gate حدود ۰٫۸۷ دلار بود. شش روز بعد، ۸ اسفند، به بالاترین قیمت پایانی‌اش یعنی حدود ۲٫۸۱ دلار رسید و همان روز در طول معاملات تا ۳ دلار هم بالا رفت. از آن به بعد روند کلی نزولی بوده است.

حدود یک ماه بعد، ۱ فروردین ۱۴۰۴، PI دوباره زیر یک دلار بسته شد. ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۴ در طول روز تا حدود ۱٫۶۷ دلار جهید و فردایش حدود ۱٫۲۴ دلار بسته شد، ولی این جهش هم دوام نیاورد. پایین‌ترین قیمت روزانه در این داده‌ها حدود ۰٫۰۷ دلار در ۲۳ تیر ۱۴۰۵ بود و قیمت پایانی ۵ آبان ۱۴۰۵ حدود ۰٫۰۷۷ دلار.

پای دلیلی برای این افت اعلام نکرده و ما هم از خودمان دلیلی نمی‌سازیم. فقط در نظر داشته باشید که هر نوبت مهاجرت، PI بیشتری به دست کسانی می‌رسد که بدون پرداخت پول ماینش کرده‌اند و بعضی‌شان ممکن است بخواهند بفروشند. این نمودار گذشته را نشان می‌دهد و چیزی درباره قیمت آینده نمی‌گوید.

مثال فرضی: اگر ۱٬۰۰۰ PI قابل انتقال در کیف پول مین‌نت داشتید، با قیمت پایانی ۸ اسفند ۱۴۰۳ ارزشش حدود ۲٬۸۰۹ دلار بود. با قیمت پایانی ۵ آبان ۱۴۰۵ همین مقدار حدود ۷۷ دلار می‌ارزد، آن هم پیش از کارمزد صرافی و هزینه برداشت. پس پیش از هر تصمیمی، ارزش PI‌تان را با قیمت امروز صرافی حساب کنید، نه با عددهایی که در گروه‌ها دست‌به‌دست می‌شود.

انتقادهایی که به پای نتورک وارد است

طرفداران پای به عددهای خود پروژه اشاره می‌کنند: میلیون‌ها کاربر با KYC کامل و مهاجرت انجام‌شده، و رویدادی مثل PiFest 2024 که به گفته پای بیش از ۲۷ هزار فروشنده فعال در آن کالا و خدمات را با PI عرضه کردند. ولی چند انتقاد جدی هم به پای وارد است که بهتر است پیش از وقت گذاشتن یا پول خرج کردن بدانید.

اسم «ماینینگ» گمراه‌کننده است. گوشی کاربر کاری برای امنیت شبکه نمی‌کند و PI پاداش حضور و دعوت است. همین اسم باعث شده خیلی‌ها خیال کنند چیزی شبیه بیت‌کوین ماین می‌کنند.

انتظار طولانی بود. از انتشار وایت‌پیپر تا باز شدن شبکه حدود شش سال طول کشید و در تمام این مدت کاربران نمی‌توانستند PI را از شبکه پای بیرون ببرند. خود پای هم از این دوره با عنوان «سفری بیش از شش‌ساله» یاد می‌کند.

کنترل در دست تیم اصلی است. ۲۰ درصد کل عرضه سهم تیم است و ذخیره ۱۰ درصدی اکوسیستم هم طبق وایت‌پیپر قرار است «در آینده» زیر نظر بنیاد پای برود. نودهای کاربران هم فقط با دعوت تیم اصلی و کم‌کم به مین‌نت اضافه می‌شوند. زمان تأیید KYC هر کس و نوبت مهاجرتش را هم خود پای تعیین می‌کند.

KYC کند و مبهم بوده است. پرونده‌های «تأیید موقت» و صف اعتبارسنج‌ها کار را کند کرده و قاعده شش‌ماهه هم باعث شده بخشی از PI ماین‌شده کاربرانی که KYC نکرده‌اند، هیچ‌وقت به مین‌نت نرسد.

قیمت حدود ۹۷ درصد از اوجش پایین آمده است. کسی که روزهای اول PI خریده و نگه داشته، تا امروز بیشتر ارزشش را از دست داده است.

اسم پای طعمه خوبی برای کلاهبرداری است. میلیون‌ها نفر سال‌ها منتظر بوده‌اند که PI‌شان قابل فروش شود و کلاهبردارها از همین انتظار استفاده می‌کنند: «PI پیش از عرضه» می‌فروشند یا برای «انجام KYC» پول می‌خواهند.

پیش از هر کاری با PI این‌ها را چک کنید

• عبارت عبور (passphrase) کیف پول Pi را به هیچ سایت، ربات یا «پشتیبان» تلگرامی ندهید. هر کسی آن را داشته باشد، صاحب PI‌های شماست. کلاهبرداری با عبارت بازیابی دقیقاً همین‌طور کار می‌کند.
• KYC را فقط در اپ KYC داخل Pi Browser انجام دهید و برایش به هیچ واسطه‌ای پول ندهید.
• PI پیش‌فروش یا «PI با تخفیف» نخرید. پای هیچ‌وقت عرضه اولیه نداشته است.
• آدرس، شبکه و ممو را فقط از صفحه واریز خود صرافی بردارید.
• اگر پیشنهادی به نظرتان زیادی خوب است، فهرست کلاهبرداری‌های رایج کریپتو را یک بار مرور کنید.