ماینینگ چیست و آیا استخراج ارز دیجیتال در ایران هنوز صرفه دارد؟

ماینینگ یا استخراج ارز دیجیتال (Mining) یعنی کامپیوترهای مخصوصی به اسم ماینر برای ساختن بلاک بعدی یک بلاک‌چین با هم مسابقه می‌دهند و برنده، رمزارز تازه‌ساخته و کارمزد تراکنش‌های آن بلاک را می‌گیرد. معروف‌ترین نمونه‌اش بیت‌کوین است. ماینرها با همین کار هم تراکنش‌ها را ثبت می‌کنند و هم شبکه را در برابر دست‌کاری امن نگه می‌دارند. در واقع ماینر برق و قدرت پردازش خودش را به شبکه می‌فروشد و دستمزدش را بیت‌کوین می‌گیرد.

حالا سؤال اصلی: آیا ماینینگ در ایران صرفه دارد؟ اول اینکه ماینینگ در ایران فقط با مجوز قانونی است و ماینر مجاز باید برق را با تعرفه ویژه بخرد، نه با برق ارزان خانگی. سود و زیانش هم بیشتر از هر چیز به دو عدد بستگی دارد: قیمت هر کیلووات‌ساعت برقی که می‌خرید و اینکه دستگاهتان با هر واحد برق چقدر کار می‌کند. با داده‌های شبکه بیت‌کوین در ۱۶ مهر ۱۴۰۵، یک ماینر نسل جدید تا وقتی هر کیلووات‌ساعت برق حداکثر حدود ۹ سنت (دلار آمریکا) تمام شود از پس هزینه برقش برمی‌آید؛ دستگاه قدیمی‌تر فقط تا حدود ۵ سنت. هاوینگ بعدی هم که حدوداً بهار ۱۴۰۷ می‌رسد، درآمد هر دستگاه را تقریباً نصف می‌کند. برای بیشتر کسانی که فقط می‌خواهند بیت‌کوین داشته باشند، خریدن مستقیم ساده‌تر و کم‌دردسرتر از راه انداختن ماینر است. حساب کامل این عددها پایین‌تر آمده است.

ماینینگ به زبان ساده

در بیت‌کوین بانکی وجود ندارد که دفتر حساب را نگه دارد. این دفتر میان هزاران کامپیوتر پخش است و هر چند دقیقه یک صفحه تازه به اسم بلاک به آن اضافه می‌شود. سؤال این است که چه کسی حق دارد صفحه بعدی را بنویسد؟ جواب بیت‌کوین یک مسابقه است.

ماینرها تراکنش‌های منتظر را کنار هم می‌گذارند و یک عدد را مدام عوض می‌کنند تا اثر انگشت دیجیتال بلاک، که به آن هش می‌گویند، از حد مشخصی کوچک‌تر شود. راه میان‌بری برای پیدا کردن این عدد وجود ندارد و ماینرها میلیاردها بار در ثانیه حدس می‌زنند. به سرعت این حدس زدن هش‌ریت (Hashrate) می‌گویند. هر کس زودتر جواب درست را پیدا کند، بلاک را به شبکه می‌فرستد و بقیه در کسری از ثانیه درستی‌اش را بررسی می‌کنند. پیدا کردن جواب سخت است ولی بررسی‌اش آسان، و همین است که تقلب را گران می‌کند: کسی که بخواهد گذشته را عوض کند باید بیش از نصف هش‌ریت کل شبکه را در اختیار بگیرد.

به این روش «اثبات کار» (Proof of Work) می‌گویند. مقایسه کاملش با اثبات سهام، یعنی روشی که اتریوم و خیلی از شبکه‌های جدید به کار می‌برند، موضوع مقاله اثبات کار یا اثبات سهام است. اینجا فقط بخشی را می‌گوییم که به جیب ماینر مربوط است.

دو قاعده شبکه برای ماینرها خیلی مهم است:

• سختی خودکار تنظیم می‌شود. بیت‌کوین هر ۲٬۰۱۶ بلاک، یعنی تقریباً هر دو هفته، سختی مسابقه را طوری تنظیم می‌کند که به‌طور میانگین هر ۱۰ دقیقه یک بلاک ساخته شود. اگر ماینرهای بیشتری بیایند، مسابقه سخت‌تر می‌شود و سهم هر دستگاه کوچک‌تر. یعنی هرچه دستگاه به شبکه اضافه شود، بیت‌کوین بیشتری ساخته نمی‌شود؛ همان مقدار میان عده بیشتری تقسیم می‌شود.
• پاداش دو بخش دارد. برنده هر بلاک «یارانه بلاک» یعنی بیت‌کوین تازه‌ساخته را می‌گیرد و کارمزد همه تراکنش‌های داخل بلاک را هم برمی‌دارد. الان یارانه هر بلاک ۳٫۱۲۵ بیت‌کوین است. در ۱۴۴ بلاکی که تا ۱۶ مهر ۱۴۰۵ ساخته شد، کل پاداش حدود ۴۵۲٫۷ بیت‌کوین بود و فقط حدود ۲٫۷ بیت‌کوینش از کارمزد آمد، یعنی کمتر از یک درصد. پس امروز تقریباً همه درآمد ماینرها از بیت‌کوین تازه می‌آید.

اگر می‌خواهید اول با خود بیت‌کوین آشنا شوید، بیت‌کوین چیست را بخوانید.

درآمد ماینر از کجا می‌آید؟

ساده‌ترین راه فهمیدن درآمد یک ماینر این است: هر روز حدود ۱۴۴ بلاک ساخته می‌شود و پاداش همه آن‌ها میان ماینرها تقسیم می‌شود، به نسبت سهمی که هر کس از کل هش‌ریت شبکه دارد. اگر دستگاه شما یک‌میلیاردم هش‌ریت شبکه را داشته باشد، در بلندمدت حدود یک‌میلیاردم پاداش‌ها را می‌گیرد.

هش‌ریت کل شبکه بیت‌کوین در ۱۶ مهر ۱۴۰۵ حدود ۹۹۱ اگزاهش در ثانیه بود. واحدها کمی گیج‌کننده‌اند، پس یک بار مرتبشان کنیم: هر تراهش (TH/s) یعنی هزار میلیارد حدس در ثانیه، و هر اگزاهش یک میلیون تراهش است. ماینرهای امروزی چند صد تراهش قدرت دارند، پس هر دستگاه کمتر از یک‌میلیونیم شبکه را در اختیار دارد.

درآمد ماینر را معمولاً با عددی به اسم هش‌پرایس (Hashprice) می‌سنجند: یک تراهش در یک روز چقدر درمی‌آورد. با عددهای همان روز حساب کردیم:

• پاداش یک روز: حدود ۴۵۲٫۷ بیت‌کوین
• تقسیم بر هش‌ریت شبکه: حدود ۰٫۰۰۰۰۰۰۴۶ بیت‌کوین برای هر تراهش در روز
• با قیمت حدود ۸۰٬۸۰۰ دلاری بیت‌کوین در همان لحظه: حدود ۳٫۷ سنت برای هر تراهش در روز

این عدد هر روز عوض می‌شود. اگر قیمت بیت‌کوین بالا برود، بیشتر می‌شود. اگر هش‌ریت شبکه بالا برود یا هاوینگ برسد، کمتر می‌شود. بقیه حساب‌های این مقاله روی همین عدد بنا شده است.

استخر استخراج چیست؟

یک دستگاه تنها ممکن است ده‌ها سال کار کند و حتی یک بلاک هم پیدا نکند، چون سهمش از شبکه خیلی کوچک است. برای همین تقریباً همه ماینرها به یک استخر استخراج (Mining Pool) وصل می‌شوند. استخر قدرت هزاران دستگاه را روی هم می‌گذارد، مرتب بلاک پیدا می‌کند و پاداش را به نسبت کاری که هر دستگاه انجام داده، پس از کم کردن کارمزد خودش، تقسیم می‌کند. نتیجه درآمدی کوچک ولی منظم است که هر روز یا هر چند روز به کیف پولتان واریز می‌شود.

با چه دستگاهی می‌شود ماین کرد؟

دستگاه ماینینگ سه نسل داشته و امروز برای بیت‌کوین فقط یکی‌اش معنا دارد:

• ای‌سیک (ASIC): دستگاهی که فقط برای یک الگوریتم ساخته شده و هیچ کار دیگری از آن برنمی‌آید. امروز ماینرهای بیت‌کوین همه از این نوع‌اند و با کارت گرافیک یا کامپیوتر معمولی نمی‌شود با آن‌ها رقابت کرد.
• کارت گرافیک (GPU): تا چند سال پیش برای استخراج اتریوم خیلی رایج بود. ولی اتریوم در به‌روزرسانی «مرج» (The Merge) در ۲۴ شهریور ۱۴۰۱ ماینینگ را کنار گذاشت و به اثبات سهام رفت. با این کار بزرگ‌ترین بازار کارت‌های گرافیک در ماینینگ از بین رفت و آنچه ماند، رمزارزهای کوچک‌تری است که درآمد و نقدشوندگی خیلی کمتری دارند.
• پردازنده (CPU): برای چند رمزارز خاص هنوز استفاده می‌شود، ولی درآمدش معمولاً از برق مصرفی و استهلاک کامپیوتر کمتر است.

مهم‌ترین مشخصه یک ای‌سیک، قدرتش نیست؛ بهره‌وری است، یعنی برای هر تراهش چند وات برق می‌کشد. این عدد را با ژول بر تراهش (J/TH) می‌نویسند و هرچه کمتر باشد بهتر است. دو دستگاه با قدرت یکسان ممکن است یکی سود بدهد و دیگری فقط برق بسوزاند. پیش از خرید، قدرت و مصرف برق هر مدل را از برگه مشخصات سازنده‌اش ببینید، نه از آگهی فروشنده.

هاوینگ و آینده درآمد ماینرها

بیت‌کوین هر ۲۱۰ هزار بلاک، یعنی تقریباً هر چهار سال، یارانه بلاک را نصف می‌کند. به این اتفاق هاوینگ می‌گویند. آخرین هاوینگ اردیبهشت ۱۴۰۳ بود و یارانه را از ۶٫۲۵ به ۳٫۱۲۵ بیت‌کوین رساند. هاوینگ بعدی در بلاک یک میلیون و پنجاه هزار است. شبکه حالا حدود بلاک ۹۷۰ هزار است و با سرعت میانگین ده دقیقه برای هر بلاک، این فاصله حدود ۵۵۰ روز طول می‌کشد؛ یعنی حدوداً بهار ۱۴۰۷.

برای ماینر معنی‌اش روشن است: چون تقریباً همه درآمد امروز از یارانه می‌آید، اگر قیمت بیت‌کوین و هش‌ریت شبکه همین بمانند، درآمد هر دستگاه در آن روز تقریباً نصف می‌شود. دستگاهی که تا آن موقع پول خودش را برنگردانده باشد، شاید هیچ‌وقت برنگرداند.

تاریخچه هاوینگ‌ها و اثرشان بر عرضه و قیمت را در هاوینگ بیت‌کوین چیست مفصل توضیح داده‌ایم.

ماینینگ در ایران؛ قانون، مجوز و برق

ایران در سال ۱۳۹۸ استخراج رمزارز را به رسمیت شناخت و بعد نظام صدور مجوز راه انداخت. شرکت تحلیل بلاک‌چین الیپتیک در گزارش اردیبهشت ۱۴۰۰ خود شرط‌های اصلی این نظام را این‌طور خلاصه کرده است: ماینر باید هویتش را ثبت کند، برق را با تعرفه‌ای بالاتر از برق عادی بخرد و بیت‌کوینی را که استخراج می‌کند به بانک مرکزی بفروشد. الزام فروش به بانک مرکزی از سال ۱۳۹۹ برقرار شده تا بانک مرکزی بتواند با این بیت‌کوین‌ها هزینه واردات را بپردازد.

مجوز ماینینگ را وزارت صمت صادر می‌کند: اول جواز تأسیس برای آماده کردن محل و بعد پروانه بهره‌برداری برای روشن کردن دستگاه‌ها. برق فارم مجاز هم از انشعاب و کنتور جداگانه با تعرفه مخصوص ماینرها تأمین می‌شود.

چند واقعیت دیگر که هر کسی پیش از شروع باید بداند:

• برق یارانه‌ای ممنوع است. استخراج با برق خانگی، کشاورزی یا هر برق یارانه‌ای دیگر غیرقانونی است. به گزارش الیپتیک، هزاران فارم بدون مجوز شناسایی و تعطیل شده‌اند، حتی در مسجدهایی که برق رایگان داشتند. شرکت‌های توزیع برق مصرف‌های غیرعادی را زیر نظر دارند و دستگاه‌های غیرمجاز جمع‌آوری می‌شوند.
• تعرفه مجاز ارزان نیست. گزارش‌های سال‌های اخیر می‌گویند تعرفه بالای برق، ماینینگ را برای خیلی از ماینرهای مجاز بی‌صرفه کرده و بخشی از آن را به زیرزمین کشانده است؛ از جمله گزارش نشریه AGBI در بهمن ۱۴۰۲ که صفحه «رمزارز در ایران» در ویکی‌پدیا به آن ارجاع داده است.
• تابستان‌ها ممکن است خاموش شوید. در سال‌های کمبود برق، دولت حتی فارم‌های مجوزدار را موقتاً خاموش کرده است؛ معروف‌ترینش ممنوعیت چندماهه از اردیبهشت تا شهریور ۱۴۰۰ بود. هر ماه خاموشی یعنی یک ماه درآمد صفر، در حالی که اجاره و حقوق و قسط دستگاه سر جایش است.

قانون و تعرفه‌ها در این حوزه بارها عوض شده‌اند. اگر جدی به راه انداختن فارم فکر می‌کنید، شرایط روز مجوز را از وزارت صمت و تعرفه برق را از شرکت توزیع برق استانتان بپرسید و به عددهای قدیمی‌ای که در فضای مجازی دست‌به‌دست می‌شود تکیه نکنید.

حساب‌وکتاب: یک ماینر چقدر درمی‌آورد؟

حالا با هش‌پرایس ۳٫۷ سنتی ۱۶ مهر ۱۴۰۵، دو دستگاه فرضی را حساب می‌کنیم. دستگاه «نو» قدرتی برابر ۲۰۰ تراهش دارد و ۳٬۵۰۰ وات برق می‌کشد (۱۷٫۵ ژول بر تراهش). دستگاه «قدیمی» ۱۰۰ تراهش است و ۳٬۲۵۰ وات می‌کشد (۳۲٫۵ ژول بر تراهش). عددها گرد و فرضی‌اند، ولی از جنس دستگاه‌هایی هستند که در بازار می‌بینید.

درآمد روزانه = قدرت دستگاه × هش‌پرایس

• دستگاه نو: ۲۰۰ × ۳٫۷ سنت ≈ ۷٫۴ دلار در روز (حدود ۲۲۱ دلار در ماه)
• دستگاه قدیمی: ۱۰۰ × ۳٫۷ سنت ≈ ۳٫۷ دلار در روز (حدود ۱۱۰ دلار در ماه)

برق روزانه = مصرف به کیلووات × ۲۴ ساعت

• دستگاه نو: ۳٫۵ × ۲۴ = ۸۴ کیلووات‌ساعت در روز
• دستگاه قدیمی: ۳٫۲۵ × ۲۴ = ۷۸ کیلووات‌ساعت در روز

اگر درآمد روزانه را بر برق روزانه تقسیم کنید، قیمت سربه‌سر برق به دست می‌آید؛ یعنی گران‌ترین برقی که دستگاه هنوز با آن ضرر نمی‌دهد. برای دستگاه نو حدود ۸٫۸ سنت و برای دستگاه قدیمی حدود ۴٫۷ سنت برای هر کیلووات‌ساعت است. جدول زیر سود یا زیان ماهانه هر دستگاه را با سه قیمت برق نشان می‌دهد:

این جدول فقط هزینه برق را حساب کرده است. کارمزد استخر، خنک‌کاری، تعمیر و اجاره جا را هم کم کنید تا عدد واقعی‌تر شود. با فرض کارمزد استخر دو درصدی، قیمت سربه‌سر دستگاه نو از ۸٫۸ به حدود ۸٫۶ سنت پایین می‌آید.

دستگاه کی پول خودش را برمی‌گرداند؟

سود ماهانه به‌تنهایی کافی نیست؛ باید دید پول خرید دستگاه کی برمی‌گردد. فرض کنید دستگاه نو را ۳٬۰۰۰ دلار خریده‌اید و قیمت بیت‌کوین و هش‌ریت شبکه هم ثابت می‌ماند:

• با برق ۳ سنتی: ماهی حدود ۱۴۶ دلار سود دارید. تا هاوینگ بعدی، یعنی حدود ۱۸ ماه دیگر، نزدیک ۲٬۶۲۰ دلار جمع می‌شود. بعد از هاوینگ درآمد نصف می‌شود و سود ماهانه به حدود ۳۶ دلار می‌رسد، پس ۳۸۰ دلار باقی‌مانده حدود ۱۰ ماه دیگر طول می‌کشد. یعنی پول دستگاه حدود ۲۹ ماه بعد، نزدیک دو سال و نیم، برمی‌گردد.
• با برق ۶ سنتی: تا هاوینگ حدود ۱٬۲۶۰ دلار سود می‌کنید. بعد از هاوینگ درآمد روزانه به حدود ۳٫۷ دلار می‌رسد، در حالی که برق روزانه ۵ دلار است. یعنی دستگاه از آن روز ضرر می‌دهد و هیچ‌وقت پول خودش را برنمی‌گرداند، مگر اینکه قیمت بیت‌کوین به‌اندازه کافی بالا برود.

فرض ثابت ماندن هش‌ریت هم خوش‌بینانه است. وقتی قیمت بالا می‌رود، دستگاه‌های تازه‌ای به شبکه وصل می‌شوند و سهم شما را کوچک می‌کنند. پس حتی وقتی قیمت بیت‌کوین بالا می‌رود، همه سودش به جیب ماینرهای فعلی نمی‌رسد.

حساب خودتان را بکنید

برای هر دستگاه و هر قیمت برقی می‌توانید همین حساب را در چهار قدم تکرار کنید:

1. هش‌پرایس روز را پیدا کنید: پاداش یک روز شبکه را بر هش‌ریت کل تقسیم و در قیمت بیت‌کوین ضرب کنید. بیشتر ماشین‌حساب‌های ماینینگ این عدد را آماده نشان می‌دهند.
2. درآمد روزانه دستگاه = قدرت به تراهش × هش‌پرایس.
3. هزینه برق روزانه = مصرف به کیلووات × ۲۴ × قیمت هر کیلووات‌ساعت. اگر تعرفه‌تان تومانی است، آن را با نرخ روز دلار به سنت تبدیل کنید. مثلاً اگر هر کیلووات‌ساعت ۵٬۰۰۰ تومان باشد و هر دلار ۱۰۰ هزار تومان، برقتان ۵ سنت است (عددها فرضی‌اند).
4. اختلاف این دو را در ۳۰ ضرب کنید، هزینه‌های دیگر را کم کنید و ببینید قیمت دستگاه در چند ماه برمی‌گردد. اگر برگشت پول به بعد از هاوینگ بعدی کشید، ماه‌های بعد از هاوینگ را با نصف درآمد دوباره حساب کنید.

هزینه‌هایی که ماشین‌حساب‌ها نشان نمی‌دهند

ماشین‌حساب‌های آنلاین معمولاً فقط برق را می‌بینند. در عمل این‌ها هم از سودتان کم می‌کنند:

• گرما و خنک‌کاری. تقریباً همه برقی که ماینر می‌کشد به گرما تبدیل می‌شود. در گرمای تابستان بیشتر شهرهای ایران، دستگاهی که تهویه درست نداشته باشد داغ می‌کند، کند می‌شود یا می‌سوزد. برق فن‌ها و کولرها هم روی قبض می‌آید.
• سروصدا. ای‌سیک‌ها با فن‌های قوی کار می‌کنند و صدایشان در خانه و آپارتمان واقعاً آزاردهنده است. یکی از دلایلی که ماینر خانگی زود لو می‌رود همین است.
• استهلاک و تعمیر. فن، منبع تغذیه و بردهای هش در کار شبانه‌روزی خراب می‌شوند. قطعه و تعمیرکار هم همه‌جا پیدا نمی‌شود.
• قیمت خرید و واردات. دستگاه با دلار قیمت‌گذاری می‌شود و ورود قانونی‌اش هزینه و کاغذبازی دارد. دستگاه قاچاق ارزان‌تر است، ولی مدرک ندارد و می‌تواند توقیف شود.
• قطعی برق. هر ساعت خاموشی، چه برنامه‌ریزی‌شده چه ناگهانی، درآمد از دست رفته است.
• ریسک ارز. درآمدتان بیت‌کوین است و بخشی از هزینه‌هایتان تومانی. اگر قیمت بیت‌کوین بریزد، قبض برق و اجاره همان می‌ماند.
• ارزش دستگاه. هر بار که نسل کارآمدتری به بازار می‌آید، قیمت دستگاه‌های قدیمی پایین می‌آید. بعد از هاوینگ هم دستگاه‌هایی که دیگر سود نمی‌دهند یک‌جا به بازار ریخته می‌شوند.

ماینینگ ابری، ماینینگ با موبایل و ربات‌های تلگرام

خیلی‌ها به جای خرید دستگاه سراغ گزینه‌هایی می‌روند که اسم ماینینگ رویشان است. بیشترشان یا ماینینگ نیستند یا ریسکشان از خود ماینینگ هم بیشتر است.

ماینینگ ابری (Cloud Mining) یعنی قدرت پردازش را از شرکتی اجاره کنید که دستگاه‌ها را در جای دیگری نگه می‌دارد. روی کاغذ منطقی است، ولی بازارش پر از طرح‌هایی است که سود روزانه ثابت وعده می‌دهند و سود قدیمی‌ها را از پول تازه‌واردها می‌دهند. یک قاعده ساده کمکتان می‌کند: درآمد ماینینگ واقعی هر روز با قیمت بیت‌کوین و هش‌ریت شبکه بالا و پایین می‌شود و بعد از هاوینگ نصف می‌شود. هر کس سود ثابت و تضمینی وعده می‌دهد، دارد چیز دیگری می‌فروشد. نشانه‌های این نوع طرح‌ها را در کلاهبرداری‌های رایج ارز دیجیتال مرور کرده‌ایم.

ماینینگ با موبایل در عمل وجود ندارد. گوشی در برابر ای‌سیک‌های چندصد تراهشی حتی یک ذره از پاداش را هم نمی‌برد و فقط باتری‌اش داغ و فرسوده می‌شود. اپ‌هایی که دکمه «ماین کردن» دارند معمولاً امتیاز یا توکن خودشان را می‌دهند و ارتباطی با شبکه بیت‌کوین ندارند.

ربات‌های تلگرامی مثل «ماینینگ تتر» یا بازی‌های تپی هم همین‌طورند. در بهترین حالت بازی‌ای هستند که شاید روزی توکنی پخش کنند، و در بدترین حالت راهی برای گرفتن پول یا اطلاعات شما هستند. فرقشان را در بازی‌های تپ تو ارن تلگرام توضیح داده‌ایم.

پس ماینینگ برای چه کسی صرفه دارد؟

چهار سؤال زیر تقریباً همه ماجرا را روشن می‌کنند. اگر جواب حتی یکی منفی است، به احتمال زیاد ماینینگ برای شما صرفه ندارد:

1. برق قانونی و ارزان دارید؟ یعنی انشعاب مجاز ماینینگ که قیمت هر کیلووات‌ساعتش، به نرخ روز دلار، خیلی پایین‌تر از قیمت سربه‌سر دستگاهتان باشد. برق خانگی جواب این سؤال نیست، چون غیرقانونی است.
2. جای مناسب دارید؟ جایی که بشود گرما را بیرون داد، سروصدا کسی را اذیت نکند و دستگاه شبانه‌روز روشن بماند.
3. پول دستگاه پیش از هاوینگ برمی‌گردد؟ حساب بالا را با عددهای خودتان بکنید. اگر برگشت پول به بعد از بهار ۱۴۰۷ کشید، حساب کنید بعد از نصف شدن درآمد هنوز سود می‌دهد یا نه.
4. تحمل یک سال بد را دارید؟ یعنی اگر بیت‌کوین چند ماه ارزان شد یا برق تابستان قطع شد، مجبور نشوید دستگاه را با ضرر بفروشید.

در عمل کسانی که امروز از ماینینگ سود می‌کنند معمولاً فارم‌های بزرگی‌اند که برق ارزان قراردادی، دستگاه نسل جدید و تیم فنی دارند. برای یک نفر با یک یا دو دستگاه، حاشیه سود باریک است و ریسک‌های قانونی و فنی زیاد.

اگر فقط می‌خواهید بیت‌کوین داشته باشید

خیلی‌ها ماینینگ را راهی برای «ارزان‌تر» به دست آوردن بیت‌کوین می‌بینند. ولی ماینر هم در واقع بیت‌کوین را می‌خرد، فقط پولش را به جای صرافی به برق و دستگاه می‌دهد و ریسک خرابی و قطعی و قانون را هم به جان می‌خرد. اگر حساب بالا برای شما سود روشنی نشان نداد، خریدن مستقیم همان‌قدر بیت‌کوین معمولاً ارزان‌تر و بی‌دردسرتر است.

در سواپ‌ولت می‌توانید با تومان یا تتر بیت‌کوین بخرید و حتی مقدار کمی از آن را داشته باشید. اگر اولین بار است، آموزش خرید ارز دیجیتال از صفر قدم‌به‌قدم کمکتان می‌کند. اگر نمی‌خواهید نگران زمان خرید باشید، خرید پله‌ای یا DCA را ببینید: هر ماه مبلغ ثابتی بیت‌کوین می‌خرید؛ چیزی شبیه درآمد منظم یک ماینر، بدون دستگاه و قبض برق. کارمزدهای به‌روز هم همیشه در صفحه کارمزدها هست.