آموزش خرید ارز دیجیتال از صفر؛ راهنمای کامل برای ایرانی‌ها

برای خرید ارز دیجیتال در ایران، ساده‌ترین و کم‌دردسرترین راه این است که در یک صرافی ایرانی معتبر حساب باز کنید، احراز هویت کنید و با کارت بانکی به نام خودتان تومان بپردازید. بعد رمزارز موردنظرتان را انتخاب می‌کنید، مقدار دریافتی و کارمزد را در صفحه تأیید می‌بینید و خرید را نهایی می‌کنید. وقتی خرید کامل شد، رمزارز در حساب صرافی‌تان می‌نشیند و برای نگه‌داشتنش به کیف پول دیگری نیاز ندارید.

اگر اولین بار است، کل مسیر این هفت قدم است:

1. یک صرافی ایرانی با سابقه روشن و آدرس رسمی انتخاب کنید.
2. ثبت‌نام کنید و احراز هویت لازم برای واریز تومان را کامل کنید.
3. ورود دومرحله‌ای را روشن کنید.
4. در بخش «خرید»، رمزارز و مبلغ تومانی را انتخاب کنید.
5. در صفحه بازبینی، نماد رمزارز، مقدار دریافتی و کارمزد را بخوانید.
6. از حساب بانکی خودتان پرداخت کنید و رسید را نگه دارید.
7. تصمیم بگیرید دارایی در صرافی بماند یا به کیف پول دیگری برود.

خود خرید کار سختی نیست. اشتباه‌های پرهزینه معمولاً در قدم اول و آخر پیش می‌آید: خرید از فروشنده یا صرافی نامطمئن، و برداشت با شبکه یا مبلغ اشتباه. در ادامه هر قدم را باز می‌کنیم.

پیش از اولین خرید، این چند نکته را بدانید

رمزارز دارایی دیجیتالی است که مالکیت و جابه‌جایی‌اش روی یک دفتر حساب عمومی به اسم بلاک‌چین ثبت می‌شود. اگر با این مفهوم آشنا نیستید، بلاکچین به زبان ساده را بخوانید. برای خرید لازم نیست جزئیات فنی بلد باشید، ولی این چهار نکته را حتماً در نظر داشته باشید:

• قیمت بالا و پایین می‌رود، گاهی خیلی تند. کمیسیون تجارت فدرال آمریکا (FTC) در راهنمای رمزارز و کلاهبرداری یادآوری می‌کند که ارزش رمزارز ممکن است در چند ساعت حسابی تغییر کند و معمولاً از سهام و اوراق قرضه پرنوسان‌تر است. پولی را که چند ماه دیگر لازم دارید، وارد این بازار نکنید.
• تتر دلار نیست. تتر (USDT) یک استیبل‌کوین است، یعنی رمزارزی که قرار است ارزشش نزدیک یک دلار بماند. قیمت تومانی‌اش هم مثل دلار هر روز عوض می‌شود. فرق‌ها و ریسک‌هایش را در تتر چیست و تتر بهتر است یا دلار توضیح داده‌ایم.
• تراکنش بلاکچینی برنمی‌گردد. همان راهنمای FTC می‌گوید پرداخت با رمزارز، برخلاف کارت بانکی، معمولاً هیچ راهی برای اعتراض و پس گرفتن پول ندارد. اگر رمزارز را به آدرس اشتباه یا به یک کلاهبردار بفرستید، کسی نمی‌تواند تراکنش را لغو کند.
• سود تضمینی وجود ندارد. به تعبیر FTC، فقط کلاهبردارها سود قطعی یا بازده بزرگ را تضمین می‌کنند. کانالی که «سیگنال صددرصدی» می‌فروشد یا آدمی که می‌گوید «پولت را بده تا برایت ترید کنم» را همین اول کنار بگذارید.

از کجا می‌شود ارز دیجیتال خرید؟

کاربر ایرانی چهار راه پیش رو دارد. فرقشان در این است که با تومان کار می‌کنند یا نه، چه کسی طرف معامله شماست و اگر مشکلی پیش بیاید، به چه کسی می‌شود مراجعه کرد.

صرافی‌های خارجی‌ای که با آمریکا سروکار دارند، باید تحریم‌های آن را رعایت کنند و کاربرانی را که از ایران وصل می‌شوند راه ندهند. نمونه‌اش توافق صرافی کراکن با اداره کنترل دارایی‌های خارجی آمریکا (OFAC) در ۷ آذر ۱۴۰۱ است. کراکن پذیرفت بیش از ۳۶۲ هزار دلار بپردازد، چون به کاربرانی که به نظر می‌رسید در ایران هستند خدمات داده بود و ابزار مسدود کردن خودکار IP را به‌موقع راه نینداخته بود. اگر با فیلترشکن حساب بسازید، هر لحظه ممکن است حساب و دارایی‌تان قفل شود.

صرافی غیرمتمرکز هم برای قدم اول نیست؛ آنجا تومان پذیرفته نمی‌شود و باید از قبل رمزارز داشته باشید. پس برای اولین خرید با تومان، راه عملی همان صرافی ایرانی است. می‌ماند اینکه کدام صرافی.

صرافی را چطور انتخاب کنیم؟

برای مقایسه صرافی‌ها لازم نیست متخصص باشید. پیش از واریز، این چند مورد را خودتان بررسی کنید:

• آدرس و اپلیکیشن رسمی. آدرس سایت را خودتان تایپ کنید یا از منبع رسمی بردارید. لینکی که در پیام‌رسان برایتان فرستاده‌اند ممکن است صفحه جعلی باشد.
• درگاه تومانی به نام خودتان. صرافی معتبر از شما احراز هویت می‌خواهد و فقط واریز از کارت یا حسابی را قبول می‌کند که به نام خودتان ثبت شده است. فروشنده‌ای که می‌گوید «به این کارت شخصی واریز کن»، صرافی نیست.
• کارمزد شفاف. کارمزد معامله و برداشت باید پیش از تأیید نشان داده شود. بعضی صرافی‌ها جدول کامل کارمزدها را منتشر می‌کنند؛ برای نمونه، صفحه کارمزد سواپ‌ولت.
• امنیت حساب. صرافی دست‌کم باید ورود دومرحله‌ای داشته باشد.
• شبکه‌های برداشت. اگر قرار است بعداً رمزارز را جای دیگری بفرستید، ببینید شبکه‌ای که مقصدتان می‌پذیرد در فهرست صرافی هست یا نه.
• راهنما و پشتیبانی مکتوب. وقتی پول جابه‌جا می‌کنید، راهنمای روشن و راه رسمی پیگیری خیلی به کارتان می‌آید.
• سابقه. هک، توقف طولانی برداشت یا قرار گرفتن در فهرست تحریم را جست‌وجو کنید. وضعیت چند صرافی بزرگ ایرانی را در مقایسه جاهای خرید تتر در ایران کنار هم گذاشته‌ایم و معیارهای سنجیدن خود سواپ‌ولت را در چطور به سواپ‌ولت اعتماد کنیم آورده‌ایم.

قوانین داخلی هنوز در حال تغییر است

بازار رمزارز ایران سال‌هاست بدون چارچوب کامل کار کرده و حالا قواعدش در حال شکل گرفتن است. هیئت عالی بانک مرکزی در ۵ مهر ۱۴۰۴ دستورالعمل «تأسیس، فعالیت، انحلال و نظارت بر کارگزاران رمزپول» را تصویب کرد. این سند ۵۸ ماده دارد و شرایط مجوز و نظارت بر صرافی‌های رمزارزی را مشخص می‌کند.

طبق گزارشی که مهر ۱۴۰۵ به نقل از تسنیم منتشر شد، ضوابط تازه بانک مرکزی معاملات شبانه تتر را متوقف کرده و برای خرید روزانه هر نفر سقف گذاشته است. اگر سفارشی در ساعت خاصی ثبت نشد یا به سقف خوردید، اول اطلاعیه‌های صرافی خودتان را ببینید.

قدم‌به‌قدم: اولین خرید با تومان در سواپ‌ولت

مراحل زیر طبق راهنمای رسمی خرید رمزارز سواپ‌ولت نوشته شده است. اسم دکمه‌ها در صرافی‌های دیگر کمی فرق می‌کند، اما ترتیب کار تقریباً همین است.

۱. ثبت‌نام کنید

سواپ‌ولت را از وب‌سایت رسمی، اپلیکیشن اندروید یا مینی‌اپ تلگرام باز کنید و حساب بسازید. از همین حالا عادت کنید فقط از این مسیرهای رسمی وارد شوید.

۲. احراز هویت سطح متوسط را کامل کنید

برای واریز و برداشت تومان باید احراز هویت سطح متوسط را انجام دهید. به این چهار چیز نیاز دارید:

• شماره موبایلی که به نام خودتان است
• کد ملی همان صاحب شماره
• تاریخ تولد، دقیقاً مطابق مدارک
• یک کارت بانکی به نام خودتان

برای این کار به «پروفایل» و بعد «احراز هویت» بروید. اطلاعات را وارد می‌کنید و نتیجه استعلام همان‌جا نشان داده می‌شود. اگر رد شد، معمولاً یکی از این دو مشکل در کار است: سیم‌کارت به نام کس دیگری است، یا تاریخ تولد را اشتباه زده‌اید.

۳. ورود دومرحله‌ای را روشن کنید

پیش از اینکه پولی وارد حساب کنید، ورود دومرحله‌ای را فعال کنید. با این کار، دانستن رمز عبور به‌تنهایی برای ورود به حساب کافی نیست.

۴. رمزارز و مبلغ را انتخاب کنید

در صفحه کیف پول روی «خرید» بزنید و رمزارز را با اسم فارسی یا نمادش پیدا کنید؛ مثلاً USDT برای تتر یا BTC برای بیت‌کوین. نماد را دو بار نگاه کنید: USDC یک استیبل‌کوین دیگر است و XAUT هم تتر گلد (توکن طلا) است، نه تتر معمولی.

مبلغ را به تومان وارد کنید. مقدار تقریبی رمزارزی که می‌گیرید، خودکار نشان داده می‌شود. لازم نیست یک بیت‌کوین کامل بخرید؛ رمزارزها به بخش‌های خیلی کوچک تقسیم می‌شوند و با هر مبلغی که بالاتر از حداقل فرم باشد، کسری از آن را می‌خرید.

۵. صفحه بازبینی را با دقت بخوانید

بعد از زدن «خرید»، صفحه بازبینی سفارش باز می‌شود. گزینه «استفاده از موجودی» تعیین می‌کند موجودی تومانی حساب در خرید خرج شود یا نه. اگر روشن باشد و موجودی کم باشد، فقط باقی‌مانده را می‌پردازید. راهنمای سواپ‌ولت مثال زده است: اگر خریدتان ۵۰۰ هزار تومان باشد و ۲۰۰ هزار تومان موجودی داشته باشید، ۳۰۰ هزار تومان باقی‌مانده را باید واریز کنید.

پیش از زدن «تأیید و خرید»، اسم و نماد رمزارز، مبلغ خرید، مقدار دریافتی، کارمزد و مبلغ پرداختی را یک بار دیگر بخوانید. قیمت‌ها لحظه‌ای‌اند و عدد نهایی همان است که در این صفحه می‌بینید.

۶. پرداخت کنید

اگر باید تمام یا بخشی از مبلغ را بپردازید، یکی از روش‌های فعال را انتخاب کنید. در راهنمای فعلی سواپ‌ولت این روش‌ها آمده است:

• کارت‌به‌کارت: برای پرداخت‌های روزمره و مبلغ‌های کمتر.
• بلو به سامان: انتقال از حساب بلوبانک.
• حساب‌به‌حساب: انتقال درون‌بانکی از بانک‌های پشتیبانی‌شده.
• پایا: برای مبلغ‌های بالاتر که در چرخه‌های مشخص بانکی پردازش می‌شوند.
• ساتنا: برای مبلغ‌های بالا در ساعت‌های کاری بانک.

سقف هر روش در همان صفحه پرداخت نوشته شده است. اطلاعات مقصد را از همان صفحه و همان لحظه بردارید، دقیقاً همان مبلغ را از کارت یا حساب ثبت‌شده خودتان بفرستید و رسید را نگه دارید.

۷. نتیجه را در «تراکنش‌ها» ببینید

وقتی پرداخت شناسایی شد، رمزارز به موجودی همان دارایی اضافه می‌شود و جزئیاتش را در «تراکنش‌ها» می‌بینید. اگر پول از حسابتان رفته ولی خرید کامل نشده، دوباره پرداخت نکنید. اول زمان پردازش روشی را که انتخاب کرده‌اید در نظر بگیرید؛ پایا و ساتنا کندترند. بعد با رسید بانکی و شناسه سفارش، از راهنمای پیگیری واریز تومان کمک بگیرید.

اولین بار چه رمزارزی بخریم؟

جواب این سؤال به هدفتان بستگی دارد، و کسی که بدون پرسیدن هدف شما اسم یک «ارز آینده‌دار» را می‌آورد، دارد حدس می‌زند. ولی می‌شود گفت هر گزینه به چه کاری می‌آید:

• تتر (USDT): برای بیشتر کاربران ایرانی درِ ورود به بازار است. با آن هزینه سرویس‌های خارجی را می‌پردازند، به دیگران پول می‌فرستند یا در بازار تتری رمزارزهای دیگر را می‌خرند. فهرست کاربردهای واقعی‌اش در با تتر چه چیزهایی می‌توان خرید آمده است. برای خرید خود تتر هم راهنمای جداگانه خرید تتر را داریم.
• بیت‌کوین (BTC): قدیمی‌ترین و بزرگ‌ترین رمزارز است. برخلاف تتر، قیمت دلاری‌اش ثابت نمی‌ماند و نوسان زیادی دارد.
• رمزارزهای کوچک و ناشناخته: ریسکشان بیشتر است. FTC هشدار می‌دهد کلاهبردارها گاهی خودشان «توکن» می‌سازند و با تبلیغ و سایت پرزرق‌وبرق می‌فروشند. اگر نمی‌دانید یک پروژه چه می‌کند و پولش از کجا می‌آید، اولین خریدتان نباید آن باشد.

اگر می‌خواهید به‌جای یک خرید بزرگ، در چند نوبت و با مبلغ ثابت بخرید، روش خرید پله‌ای یا DCA را ببینید.

مستقیم با تومان بخریم یا اول تتر بخریم؟

در بیشتر صرافی‌های ایرانی دو نوع بازار هست: بازار تومانی که رمزارز را مستقیم با تومان می‌خرید، و بازار تتری که رمزارز را با تتر می‌خرید. در جدول کارمزد سواپ‌ولت هم کارمزد این دو بازار جدا نوشته شده است. در سواپ‌ولت می‌توانید بیت‌کوین را مستقیم با تومان بخرید، یا اول تتر بخرید و بعد آن را در بخش «تبدیل» به بیت‌کوین تبدیل کنید.

یادتان باشد هر تبدیل یک معامله جداست و کارمزد خودش را دارد. پس خرید دومرحله‌ای فقط وقتی به‌صرفه است که دلیلی پشتش باشد؛ مثلاً از قبل تتر دارید یا می‌خواهید بخشی از پولتان تتر بماند. اگر فقط بیت‌کوین می‌خواهید، مقدار نهایی هر دو مسیر را در صفحه تأیید مقایسه کنید.

هزینه واقعی خرید ارز دیجیتال چقدر است؟

قیمتی که بالای صفحه می‌بینید، تمام هزینه شما نیست. سه هزینه در کار است:

1. اسپرد: فاصله قیمت خرید و فروش در همان لحظه. اگر همین الان بخرید و فوراً بفروشید، به‌خاطر اسپرد کمی کمتر پس می‌گیرید. توضیح کاملش در اسپرد چیست آمده است.
2. کارمزد معامله: درصدی از مبلغ خرید که صرافی برمی‌دارد. نرخ‌های فعلی را در صفحه کارمزد ببینید.
3. کارمزد برداشت: اگر رمزارز را از صرافی بیرون ببرید، هزینه شبکه بلاک‌چین را می‌پردازید. این کارمزد درصدی نیست و برای هر برداشت مقدار ثابتی است که به شبکه بستگی دارد. اینکه چرا این عدد عوض می‌شود، در کارمزد شبکه چیست آمده است.

همین «ثابت بودن» کارمزد برداشت، تله اصلی خریدهای کوچک است. یک مثال با عددهای فرضی و گرد ببینید. فرض کنید هر تتر ۱۰۰ هزار تومان باشد، کارمزد معامله ۰٫۲ درصد، و دو شبکه برداشت داشته باشیم که یکی ۱ تتر و دیگری ۵ تتر کارمزد بگیرد:

این عددها قیمت و کارمزد امروز نیستند و فقط برای نشان دادن روش محاسبه انتخاب شده‌اند. اسپرد را هم در آن‌ها حساب نکرده‌ایم. از این مثال سه نتیجه می‌گیریم:

• اگر قرار نیست رمزارز را جایی بفرستید، برداشتش نکنید. تا وقتی در حساب صرافی بماند، کارمزد برداشتی نمی‌پردازید.
• اگر قرار است برداشت کنید، یک بار با مبلغ بزرگ‌تر برداشت کنید، نه چند بار با مبلغ کوچک.
• شبکه را از روی عادت انتخاب نکنید؛ ارزان‌ترین شبکه‌ای را بردارید که مقصد می‌پذیرد. مقایسه شبکه‌های تتر را در ارزان‌ترین شبکه انتقال تتر ببینید.

بعد از خرید: رمزارز در صرافی بماند یا به کیف پول ببرید؟

بستگی دارد با آن چه کار می‌خواهید بکنید. این جدول کمک می‌کند تصمیم بگیرید:

نگه داشتن در صرافی یعنی به آن صرافی اعتماد کرده‌اید. با کیف پول شخصی دیگر لازم نیست به کسی اعتماد کنید، ولی مسئولیت عبارت بازیابی (همان ۱۲ یا ۲۴ کلمه) را کامل به دوش خودتان می‌گذارد. اگر آن کلمه‌ها گم شوند یا کسی آن‌ها را ببیند، هیچ پشتیبانی نمی‌تواند دارایی را برگرداند.

چرا رمزارز تازه‌خریده را نمی‌توانم فوراً برداشت کنم؟

طبق راهنمای برداشت آنی سواپ‌ولت، رمزارزی که با واریز تومان خریده‌اید به دلیل الزامات پلیس فتا تا ۷۲ ساعت محدودیت برداشت دارد. خرید و فروش و نگه‌داشتن در این مدت آزاد است؛ فقط بیرون بردنش محدود می‌شود. حساب‌هایی که احراز هویت پیشرفته دارند، یک اعتبار «برداشت آنی» دارند که تا سقف مشخصی اجازه برداشت زودتر را می‌دهد. سقف هر حساب را خود سیستم تعیین می‌کند و آن را در «پروفایل»، بخش «احراز هویت» می‌بینید.

پس اگر برای پرداختی با مهلت مشخص رمزارز می‌خرید، این سه روز را از قبل حساب کنید.

اولین برداشت را این‌طور انجام دهید

• شبکه را همانی انتخاب کنید که مقصد می‌گوید، نه ارزان‌ترین گزینه فهرست را. شبکه اشتباه یکی از رایج‌ترین راه‌های از دست دادن تتر است.
• اگر مقصد علاوه بر آدرس، ممو یا تگ خواسته، آن را هم وارد کنید. ممو چیست را ببینید.
• آدرس را کپی کنید و اول و آخرش را با آدرس اصلی مقایسه کنید. از تاریخچه تراکنش‌ها آدرس برندارید؛ مسموم‌سازی آدرس دقیقاً از همین عادت سوءاستفاده می‌کند.
• بار اول مبلغ کمی بفرستید و وقتی رسید، بقیه را بفرستید. کارمزد یک برداشت اضافه در برابر خطر از دست دادن کل مبلغ چیزی نیست.

فروش و برگرداندن پول به حساب بانکی

فروش برعکس خرید است و دو مرحله جدا دارد. اول در بخش «فروش»، رمزارز را به تومان تبدیل می‌کنید و تومان در کیف پول تومانی صرافی می‌نشیند. بعد با یک درخواست جداگانه «برداشت تومان»، پول را به حساب بانکی تأییدشده خودتان می‌برید. جزئیاتش در راهنمای فروش رمزارز سواپ‌ولت آمده است.

اشتباه‌های رایج در اولین خرید

• پرداخت با کارت پدر، مادر یا دوست. طبق راهنمای خرید، کارت یا حساب مبدأ باید به نام صاحب حساب و تأییدشده باشد. واریز از کارت دیگران فقط کارتان را به پیگیری و معطلی می‌کشاند.
• خرید از «ادمین» یا فروشنده تلگرامی. کارت‌به‌کارت به حساب شخصی یک غریبه، هیچ پشتوانه‌ای ندارد.
• اعتماد به گروه سیگنال و وعده سود. اگر کسی سود قطعی وعده می‌دهد، همین وعده کافی است که کنارش بگذارید.
• اشتباه گرفتن نماد. مثلاً به‌جای USDT، USDC یا یک توکن تقلبی با اسم شبیه بخرید. پیش از تأیید، نماد را بخوانید.
• پرداخت دوباره وقتی واریز دیر می‌رسد. اول وضعیت پرداخت اول را روشن کنید.
• برداشت مبلغ‌های خیلی کوچک. کارمزد ثابت شبکه سهم بزرگی از آن را می‌خورد.
• دادن کد تأیید به «پشتیبانی». هیچ پشتیبان واقعی رمز عبور، کد پیامکی یا کد ورود دومرحله‌ای را از شما نمی‌خواهد.
• عکس گرفتن از عبارت بازیابی. اگر کیف پول شخصی ساختید، کلمه‌ها را روی کاغذ بنویسید و در گالری یا فضای ابری نگه ندارید.

اگر حساب دارید و احراز هویتتان کامل است، برای شروع از صفحه خرید تتر یک مبلغ کم بخرید، مقدار دریافتی را با پولی که پرداختید مقایسه کنید و بعد سراغ قدم بعدی بروید.