کیف پول ارز دیجیتال (ولت) چیست و چه ولتی نصب کنیم؟ راهنمای کامل شروع

کیف پول ارز دیجیتال، یا همان ولت، اپلیکیشن یا دستگاهی است که با آن رمزارز می‌گیرید، می‌فرستید و موجودی‌تان را می‌بینید. با این حال، برخلاف کیف پول جیبی، خود پول داخلش نیست. موجودی شما روی بلاک‌چین ثبت شده و کیف پول فقط کلیدی را نگه می‌دارد که اجازه خرج کردن آن موجودی را می‌دهد. پس سؤال اصلی در انتخاب ولت این است: این کلید دست چه کسی است و چقدر امن نگه داشته می‌شود؟

اگر عجله دارید، جواب کوتاه «چه ولتی نصب کنم» این است:

• تازه شروع کرده‌اید و می‌خواهید با تومان تتر یا بیت‌کوین بخرید: یک حساب امانی در صرافی، مثل سواپ‌ولت، ساده‌ترین شروع است. نه عبارت بازیابی لازم دارد، نه برای هر جابه‌جایی داخلی باید کارمزد شبکه بدهید.
• می‌خواهید کلید دست خودتان باشد و بیشتر تتر نگه می‌دارید: یک کیف پول چندارزی موبایل مثل Trust Wallet.
• با اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز اتریوم کار دارید: MetaMask.
• در شبکه TON یا مینی‌اپ‌های تلگرام فعالید: Keeper (اسم جدید Tonkeeper).
• در شبکه سولانا فعالید: Phantom.
• مبلغ بزرگی را برای مدت طولانی نگه می‌دارید: کیف پول سخت‌افزاری مثل Ledger یا Trezor.

در ادامه، هر کدام از این‌ها را باز می‌کنیم تا خودتان بتوانید انتخاب کنید.

کیف پول ارز دیجیتال چطور کار می‌کند؟

بلاک‌چین را یک دفتر حساب عمومی تصور کنید که همه می‌توانند ببینند به هر آدرس چقدر رسیده و چقدر از آن خرج شده است. هر کسی می‌تواند به هر آدرسی پول بفرستد، اما فقط کسی می‌تواند از یک آدرس پول خرج کند که کلید خصوصی آن را داشته باشد. مستندات اتریوم این را خیلی ساده گفته است: شما در واقع رمزارز را نگه نمی‌دارید، کلید خصوصی را نگه می‌دارید.

کیف پول در عمل سه کار انجام می‌دهد:

1. کلید می‌سازد و نگه می‌دارد. هنگام ساخت کیف پول، یک کلید خصوصی تصادفی ساخته می‌شود و از آن، آدرس‌های شما در هر شبکه.
2. آدرس دریافت به شما می‌دهد. آدرس را به هر کسی که قرار است برایتان رمزارز بفرستد می‌دهید. دادن آدرس خطری ندارد.
3. تراکنش را امضا می‌کند. وقتی چیزی می‌فرستید، کیف پول تراکنش را با کلید خصوصی امضا می‌کند و به شبکه می‌فرستد. خود کلید هیچ‌وقت فرستاده نمی‌شود.

موجودی‌ای که در صفحه اول کیف پول می‌بینید هم چیزی جز خواندن همین دفتر عمومی نیست. برای همین اگر اپلیکیشن را پاک کنید و با همان کلید در یک اپلیکیشن دیگر وارد شوید، همان موجودی دوباره ظاهر می‌شود. اگر می‌خواهید بدانید این کلیدها دقیقاً چه هستند و امضا چطور کار می‌کند، راهنمای ساده کلید عمومی و کلید خصوصی را بخوانید.

عبارت بازیابی؛ همان ۱۲ یا ۲۴ کلمه

بیشتر کیف پول‌های امروزی کلید خصوصی را به‌صورت یک عدد طولانی نشانتان نمی‌دهند. به‌جایش ۱۲ یا ۲۴ کلمه انگلیسی می‌دهند که به آن عبارت بازیابی (Seed Phrase) می‌گویند. همه کلیدها و همه آدرس‌های آن کیف پول، در همه شبکه‌ها، از همین چند کلمه ساخته می‌شوند. یعنی این کلمه‌ها خود کیف پول هستند، نه رمز ورود به آن:

• اگر گوشی‌تان گم شود ولی کلمه‌ها را داشته باشید، کیف پول را روی گوشی دیگری کامل برمی‌گردانید.
• اگر کس دیگری این کلمه‌ها را ببیند، بدون گوشی شما هم می‌تواند کل موجودی را خالی کند.

انواع کیف پول ارز دیجیتال

کیف پول‌ها را از چند زاویه دسته‌بندی می‌کنند. مهم‌ترینش این است که کلید دست کیست؛ بقیه دسته‌ها بیشتر درباره راحتی و فاصله کلید از اینترنت‌اند.

کیف پول امانی و کیف پول شخصی (غیرامانی)

در کیف پول امانی (Custodial)، کلیدها را سرویس‌دهنده نگه می‌دارد؛ مثل حساب شما در یک صرافی. با نام کاربری و رمز عبور وارد می‌شوید، و اگر رمز را فراموش کنید، حساب را از راه‌های معمول برمی‌گردانید. در کیف پول شخصی (Non-custodial یا Self-custody)، کلید فقط روی دستگاه خود شماست و هیچ شرکتی به آن دسترسی ندارد. ethereum.org هر دو طرف را صادقانه گفته است: در کیف پول شخصی پشتیبانی وجود ندارد که حساب را برایتان برگرداند و مسئولیت کلید با خودتان است. در صرافی بازیابی حساب آسان‌تر است، اما در عوض به آن صرافی اعتماد کرده‌اید.

سواپ‌ولت یک کیف پول امانی است. یعنی کلیدها دست سرویس است و امنیت شما بیشتر به امنیت حسابتان بستگی دارد؛ پس ورود دومرحله‌ای را حتماً روشن کنید. جابه‌جایی بین دو حساب داخل یک سرویس امانی معمولاً روی بلاک‌چین نمی‌رود و کارمزد شبکه ندارد؛ فرقش را در مقاله انتقال داخلی و انتقال بلاک‌چینی توضیح داده‌ایم.

کیف پول گرم و کیف پول سرد

این دسته‌بندی درباره این است که کلید چقدر به اینترنت نزدیک است:

• کیف پول گرم (Hot Wallet) روی دستگاهی است که به اینترنت وصل است: اپلیکیشن موبایل، افزونه مرورگر یا نرم‌افزار کامپیوتر. برای خرج روزمره راحت است، اما اگر گوشی یا کامپیوتر آلوده شود، کلید هم در خطر است.
• کیف پول سرد (Cold Wallet) کلید را کاملاً آفلاین نگه می‌دارد. رایج‌ترین نوعش کیف پول سخت‌افزاری است.

کیف پول نرم‌افزاری: موبایل، افزونه مرورگر و دسکتاپ

بیشتر کاربران با یک اپلیکیشن موبایل شروع می‌کنند، چون همیشه همراهشان است و اسکن کردن QR کد آدرس با آن راحت است. افزونه مرورگر برای کسی مفید است که با سایت‌های غیرمتمرکز کار می‌کند؛ مثلاً می‌خواهد در یک صرافی غیرمتمرکز توکن عوض کند یا یک NFT بخرد. نسخه دسکتاپ هم برای کسی است که ترجیح می‌دهد پشت کامپیوتر کار کند. خیلی از کیف پول‌های معروف هر سه نسخه را دارند و می‌شود با یک عبارت بازیابی در همه‌شان وارد شد.

کیف پول سخت‌افزاری

کیف پول سخت‌افزاری دستگاه کوچکی شبیه فلش‌مموری است که کلید خصوصی را داخل خودش نگه می‌دارد. وقتی می‌خواهید چیزی بفرستید، گوشی یا کامپیوتر فقط جزئیات تراکنش را به دستگاه می‌دهد. دستگاه آن را داخل خودش امضا می‌کند و امضا را پس می‌فرستد. به گفته Trezor، کلید خصوصی هیچ‌وقت از دستگاه بیرون نمی‌رود. در نتیجه حتی اگر کامپیوترتان آلوده باشد، کلید در امان است. همین منبع پیشنهاد می‌کند وقتی موجودی‌تان آن‌قدر زیاد شد که هک شدن صرافی یا کیف پول گرم ضربه جدی به شما می‌زند، به کیف پول سخت‌افزاری فکر کنید.

یک نکته را جدی بگیرید: این دستگاه را فقط از فروشگاه رسمی سازنده یا نماینده‌هایی که خود سازنده معرفی کرده بخرید. اگر دستگاهی به دستتان رسید که کارتی با ۱۲ یا ۲۴ کلمه از پیش نوشته‌شده داخل جعبه‌اش بود، از آن استفاده نکنید. کیف پول سالم کلمه‌ها را خودش، همان لحظه راه‌اندازی، روی صفحه خودش می‌سازد. اگر کلمه‌ها از قبل نوشته شده باشند، یعنی کس دیگری هم آن‌ها را دارد.

کیف پول تک‌ارزی و چندارزی

بعضی کیف پول‌ها فقط برای یک شبکه ساخته شده‌اند؛ مثلاً کیف پول‌هایی که فقط بیت‌کوین را پشتیبانی می‌کنند. ولی بیشتر کیف پول‌های محبوب امروز چندارزی‌اند و با یک عبارت بازیابی، هم آدرس بیت‌کوین می‌سازند، هم اتریوم، هم ترون و شبکه‌های دیگر. برای کاربر تازه‌کار، کیف پول چندارزی معمولاً انتخاب راحت‌تری است، به شرط اینکه شبکه‌ای که لازم دارید را واقعاً پشتیبانی کند.

چه ولتی نصب کنم؟

«بهترین کیف پول» برای همه وجود ندارد. انتخاب درست به این بستگی دارد که با رمزارز چه کار می‌کنید، روی کدام شبکه، و چقدر پول در میان است. در ستون اول این جدول، کاری را که می‌خواهید انجام دهید پیدا کنید:

خیلی از کاربران در عمل ترکیبی از این‌ها دارند: پولی که مرتب خرید و فروش می‌کنند در صرافی، مبلغی که روزانه با آن کار دارند در یک کیف پول موبایل، و پس‌انداز بلندمدت روی کیف پول سخت‌افزاری. این تقسیم‌بندی به نفع شماست، چون اگر یکی از این‌ها به مشکل بخورد، همه دارایی‌تان از دست نمی‌رود.

معرفی کوتاه کیف پول‌های معروف

این‌ها شناخته‌شده‌ترین گزینه‌ها برای شروع‌اند. ویژگی‌ها را از سایت رسمی خود این کیف پول‌ها برداشته‌ایم و ممکن است با به‌روزرسانی‌ها تغییر کنند.

Trust Wallet: یک کیف پول شخصی است که نسخه اندروید، آیفون و افزونه مرورگر دارد. طبق سایت رسمی‌اش بیش از ۱۰۰ بلاک‌چین، از جمله بیت‌کوین، اتریوم، سولانا و BNB Smart Chain را پشتیبانی می‌کند و کلیدها روی دستگاه خود کاربر می‌ماند. برای کسی که می‌خواهد چند ارز مختلف را در یک جا داشته باشد، شروع ساده‌ای است. آموزش قدم‌به‌قدمش را در راهنمای راه‌اندازی تراست ولت و نحوه جابه‌جایی تتر بین آن و صرافی را در این مقاله گذاشته‌ایم.

MetaMask: از شناخته‌شده‌ترین کیف پول‌ها برای کار با اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز است. هم افزونه مرورگر دارد و هم اپ موبایل. سال‌ها فقط با اتریوم و شبکه‌های سازگار با آن کار می‌کرد، ولی حالا طبق مرکز راهنمای خودش کلیدهای سولانا و بیت‌کوین را هم مدیریت می‌کند.

Keeper (اسم قبلی: Tonkeeper): کیف پول شخصی شناخته‌شده شبکه TON است که حالا اسمش را به Keeper تغییر داده و شبکه‌های دیگری مثل ترون، اتریوم و بیت‌کوین را هم اضافه کرده است. فعلاً این شبکه‌های تازه بیشتر در نسخه موبایل در دسترس‌اند. نسخه اندروید، آیفون، مک، وب و افزونه مرورگر دارد. قابلیتی هم دارد که با آن می‌شود تتر را روی TON و ترون فرستاد بدون اینکه TON یا TRX برای کارمزد داشته باشید.

Phantom: کیف پولی است که برای شبکه سولانا ساخته شد و بعدها اتریوم، بیت‌کوین و چند شبکه دیگر را هم اضافه کرده است. سایت Phantom تأکید می‌کند کیف پول شخصی است و خود شرکت هیچ دسترسی‌ای به دارایی کاربران ندارد. اگر می‌خواهید بیشتر با این شبکه آشنا شوید، سولانا چیست را ببینید.

Exodus: کیف پول شخصی‌ای است که هم روی کامپیوتر (ویندوز، مک و لینوکس) و هم روی موبایل نصب می‌شود. ظاهر ساده‌ای دارد و برای کسی که ترجیح می‌دهد پشت کامپیوتر کار کند گزینه خوبی است.

Ledger و Trezor: دو سازنده شناخته‌شده کیف پول سخت‌افزاری‌اند. دستگاه را به گوشی یا کامپیوتر وصل می‌کنید و هر تراکنش را روی صفحه خود دستگاه تأیید می‌کنید. همه مدل‌ها همه ارزها را پشتیبانی نمی‌کنند؛ مثلاً Trezor Safe 3 نسخه‌ای مخصوص بیت‌کوین هم دارد. قبل از خرید، فهرست ارزهای پشتیبانی‌شده مدل موردنظرتان را در سایت سازنده ببینید.

اگر به کیف پول داخل تلگرام فکر می‌کنید، بدانید ربات Wallet تلگرام کیف پول امانی است و برای کاربران ایرانی محدودیت دارد. ماجرایش را در کیف پول تلگرام چیست و جایگزین کیف پول تلگرام در ایران نوشته‌ایم.

کاربر ایرانی قبل از نصب کیف پول خارجی چه چیزی را باید بداند؟

کیف پول شخصی کلید را به شما می‌دهد و هیچ شرکتی نمی‌تواند آن را از شما بگیرد. با این حال، چند محدودیت هست که بهتر است از قبل بدانید:

• شرایط استفاده. بیشتر کیف پول‌های معروف شرکت‌هایی آمریکایی یا اروپایی‌اند و در شرایط استفاده‌شان رعایت تحریم‌ها را شرط کرده‌اند. مثلاً شرایط استفاده Trust Wallet استفاده ساکنان کشورهای تحت تحریم جامع آمریکا، از جمله ایران، را مجاز نمی‌داند. این بند کیف پول را قفل نمی‌کند، چون کلید دست شماست. ولی روی پشتیبانی یا ادامه دسترسی به بعضی خدماتش نمی‌شود حساب کرد.
• سرورهای واسط. کیف پول برای خواندن موجودی و فرستادن تراکنش به سرورهایی وصل می‌شود که خودشان ممکن است تحریم را اجرا کنند. مرکز راهنمای MetaMask صریحاً گفته Infura، سرویسی که MetaMask به‌طور پیش‌فرض از آن استفاده می‌کند، دسترسی از ایران را محدود می‌کند. در چنین حالتی موجودی سر جایش است و فقط اتصال اپلیکیشن به شبکه مشکل دارد.
• مسدودسازی از سمت صادرکننده توکن. این یکی به نوع کیف پول ربطی ندارد. Tether اعلام کرده آدرس‌های مرتبط با فهرست تحریم SDN را مسدود می‌کند و این کار روی قرارداد خود توکن انجام می‌شود، چه تترتان در صرافی باشد چه در کیف پول شخصی.
• نسخه‌های تقلبی. وقتی دسترسی به فروشگاه رسمی سخت باشد، خیلی‌ها فایل نصبی را از کانال‌های تلگرام یا سایت‌های ناشناس دانلود می‌کنند. نسخه تقلبی کیف پول دقیقاً شبیه اصلی است و عبارت بازیابی شما را برای سازنده‌اش می‌فرستد. کیف پول را فقط از سایت رسمی یا فروشگاه رسمی نصب کنید. MetaMask راهنمایی هم برای تشخیص نسخه واقعی دارد.

ساخت اولین کیف پول شخصی؛ قدم‌به‌قدم

جزئیات منوها در هر اپلیکیشن کمی فرق دارد، اما مسیر اصلی در همه یکی است:

1. از منبع رسمی نصب کنید. آدرس سایت را خودتان تایپ کنید یا از فروشگاه رسمی بگیرید، نه از لینکی که کسی برایتان فرستاده.
2. گزینه ساخت کیف پول جدید را بزنید (معمولاً Create a new wallet). اگر قبلاً کیف پولی داشته‌اید و می‌خواهید آن را برگردانید، گزینه وارد کردن یا بازیابی را می‌زنید.
3. برای اپلیکیشن رمز یا قفل اثر انگشت بگذارید. این رمز فقط از اپ روی همین گوشی محافظت می‌کند و جای عبارت بازیابی را نمی‌گیرد.
4. عبارت بازیابی را روی کاغذ بنویسید. کلمه‌ها را به ترتیب و با شماره بنویسید و املای هر کدام را دوباره با صفحه چک کنید. از آن عکس نگیرید و در گوشی ذخیره‌اش نکنید.
5. کلمه‌ها را تأیید کنید. بیشتر کیف پول‌ها از شما می‌خواهند چند کلمه را به ترتیب انتخاب کنید تا مطمئن شوند درست یادداشت کرده‌اید.
6. شبکه‌ها و ارزهایی را که لازم دارید اضافه کنید. مثلاً اگر قرار است تتر روی ترون بگیرید، USDT شبکه TRC20 را در فهرست دارایی‌ها فعال کنید.

پیش از اولین واریز بزرگ

این چند کار را همان روز اول انجام دهید، نه وقتی موجودی زیاد شد:

• یک نسخه دوم از عبارت بازیابی تهیه کنید و جای دیگری نگه دارید تا یک حادثه هر دو را از بین نبرد.
• بازیابی را یک بار امتحان کنید: کیف پول را روی دستگاه دیگری با همان کلمه‌ها باز کنید و ببینید همان آدرس ساخته می‌شود.
• اول یک مبلغ کم بفرستید و وقتی مطمئن شدید رسیده، مبلغ اصلی را منتقل کنید.
• برای هر شبکه، کمی از ارز اصلی همان شبکه برای کارمزد نگه دارید؛ مثلاً TRX برای ترون یا BNB برای BSC. بدون آن، تتر داخل کیف پول قابل فرستادن نیست، مگر اینکه کیف پولتان راهی برای پرداخت کارمزد با خود تتر داشته باشد.
• اگر کس دیگری باید در شرایط اضطراری به این دارایی برسد، از قبل برایش بنویسید که کلمه‌ها کجاست و با آن‌ها چه باید بکند.

چطور به کیف پول شخصی‌تان رمزارز بیاورید؟

کیف پول شخصی خرید با تومان ندارد. مسیر معمول این است که رمزارز را در یک صرافی بخرید و بعد به آدرس کیف پولتان برداشت کنید:

1. در سواپ‌ولت تتر را با تومان بخرید.
2. در کیف پول شخصی، روی Receive بزنید، ارز و شبکه را انتخاب کنید و آدرس را کپی کنید.
3. در سواپ‌ولت برداشت را بزنید، همان شبکه را انتخاب کنید و آدرس را بچسبانید. اول و آخر آدرس را با آدرس کیف پول مقایسه کنید.
4. کارمزد شبکه را قبل از تأیید ببینید. کارمزد هر شبکه فرق دارد و مقدار فعلی‌اش در صفحه کارمزد سواپ‌ولت هست. برای انتخاب شبکه ارزان‌تر، ارزان‌ترین شبکه انتقال تتر را ببینید.

شبکه فرستنده و گیرنده باید یکی باشد. اگر تتر را روی یک شبکه بفرستید و آدرس مقصد مال شبکه دیگری باشد، ممکن است پول گم شود. اگر این اتفاق افتاد، راهنمای انتخاب اشتباه شبکه را بخوانید. برای شناختن شکل آدرس هر شبکه هم آدرس کیف پول ارز دیجیتال چیست کمک می‌کند.

اشتباه‌هایی که تازه‌کارها را گرفتار می‌کند

دارایی‌ای که از کیف پول شخصی دزدیده می‌شود، تقریباً هیچ‌وقت با حدس زدن کلید نیست. معمولاً خود صاحب کیف پول ناخواسته راه را باز کرده است:

• عکس گرفتن از عبارت بازیابی یا ذخیره آن در یادداشت گوشی، ایمیل یا پیام‌های ذخیره‌شده تلگرام. دسترسی به فضای ابری از راه‌های رایج سرقت کلید است.
• دادن کلمه‌ها به «پشتیبانی». هیچ کیف پول یا صرافی واقعی عبارت بازیابی شما را نمی‌خواهد. هر کسی که در پیام خصوصی آن را خواست، کلاهبردار است.
• وارد کردن کلمه‌ها در سایت‌هایی که ادعا می‌کنند کیف پول را «همگام‌سازی» یا «تأیید» می‌کنند. عبارت بازیابی را فقط داخل خود اپلیکیشن کیف پول و فقط هنگام بازیابی وارد کنید.
• وسوسه کیف پول پر از تتر یک غریبه. کسی ۱۲ کلمه کیف پولی پر از تتر را «اشتباهی» برایتان می‌فرستد تا برای بیرون کشیدن تترها TRX واریز کنید و TRX شما را ببرد. این تله را در کلاهبرداری پیام ۱۲ کلمه کامل توضیح داده‌ایم.
• کپی کردن آدرس از تاریخچه تراکنش‌ها. کلاهبردارها آدرسی شبیه آدرس‌های شما را در تاریخچه‌تان می‌نشانند تا اشتباهی آن را کپی کنید. این حمله مسموم‌سازی آدرس است.