هاوینگ بیت کوین چیست؟ تاریخ هاوینگ بعدی و اثرش بر قیمت

هاوینگ بیت‌کوین (Bitcoin Halving) یعنی نصف شدن پاداشی که ماینرها برای ساختن هر بلاک تازه می‌گیرند. قاعده‌اش از روز اول در کد بیت‌کوین نوشته شده است: هر ۲۱۰ هزار بلاک یک بار، یعنی تقریباً هر چهار سال. آخرین هاوینگ ۱ اردیبهشت ۱۴۰۳ بود و پاداش هر بلاک را از ۶٫۲۵ به ۳٫۱۲۵ بیت‌کوین رساند. هاوینگ بعدی در بلاک ۱٬۰۵۰٬۰۰۰ اتفاق می‌افتد و با سرعت فعلی شبکه، احتمالاً حدود فروردین ۱۴۰۷ است.

ولی سؤال اصلی بیشتر مردم این است که هاوینگ با قیمت چه می‌کند. هاوینگ سرعت ورود بیت‌کوین تازه به بازار را نصف می‌کند، ولی تقاضا را زیاد نمی‌کند. در چهار دوره گذشته، قیمت بیت‌کوین ۱۲ تا ۱۸ ماه بعد از هاوینگ به سقف تازه‌ای رسید. با این حال، رشد هر دوره از دوره قبل کمتر بوده و بعد از هر سقف هم ریزشی بین ۵۰ تا ۸۵ درصد آمده است. با چهار بار تکرار هم نمی‌شود اسم این الگو را قانون گذاشت.

هاوینگ به زبان ساده

بیت‌کوین بانک مرکزی ندارد که پول چاپ کند. بیت‌کوین تازه فقط یک راه برای ورود به بازار دارد: هر بار که یک ماینر بلاک تازه‌ای می‌سازد و تراکنش‌ها را در آن ثبت می‌کند، شبکه مقداری بیت‌کوین تازه به او پاداش می‌دهد. به این پاداش «یارانه بلاک» یا Block Subsidy می‌گویند. ماینر علاوه بر آن، کارمزد تراکنش‌های داخل همان بلاک را هم برمی‌دارد.

در اولین بلاک‌ها این پاداش ۵۰ بیت‌کوین بود. قاعده بیت‌کوین می‌گوید هر ۲۱۰ هزار بلاک، پاداش نصف شود. هیچ‌کس دکمه‌ای برای این کار نمی‌زند و هیچ جلسه‌ای برایش تشکیل نمی‌شود. همه نودهای شبکه این قاعده را می‌شناسند و بلاکی را که ماینرش بیشتر از سهم خودش پاداش برداشته باشد قبول نمی‌کنند.

شیر آبی را در نظر بگیرید که هر چهار سال یک بار نیمه‌بسته می‌شود. آبی که تا امروز در مخزن جمع شده سر جایش می‌ماند؛ فقط سرعت آمدن آب تازه کم می‌شود. هاوینگ هم به بیت‌کوینی که الان در کیف پول شماست دست نمی‌زند.

ساختن بلاک در بیت‌کوین با سازوکار «اثبات کار» انجام می‌شود؛ یعنی ماینرها با دستگاه‌های پرمصرف برای ساختن بلاک بعدی رقابت می‌کنند. فرقش با «اثبات سهام» را در مقایسه PoW و PoS و جنبه عملی استخراج را در ماینینگ چیست توضیح داده‌ایم.

چرا هر چهار سال یک بار؟

قاعده هاوینگ به تعداد بلاک بسته است، نه به تاریخ. بیت‌کوین طوری طراحی شده که به‌طور میانگین هر ۱۰ دقیقه یک بلاک ساخته شود؛ یعنی روزی حدود ۱۴۴ بلاک و سالی حدود ۵۲ هزار و ۵۶۰ بلاک. ۲۱۰ هزار بلاک با این سرعت کمی کمتر از چهار سال طول می‌کشد.

ولی ماینرها گاهی سریع‌تر و گاهی کندتر بلاک می‌سازند. وقتی دستگاه‌های تازه وارد شبکه می‌شوند، بلاک‌ها زودتر از ۱۰ دقیقه پیدا می‌شوند. برای همین شبکه هر ۲٬۰۱۶ بلاک، یعنی تقریباً هر دو هفته، سختی استخراج را دوباره تنظیم می‌کند تا میانگین به ۱۰ دقیقه برگردد. این تنظیم همیشه کمی دیرتر از تغییرات واقعی انجام می‌شود. چون قدرت استخراج در بیشتر سال‌ها رو به افزایش بوده، فاصله واقعی هاوینگ‌ها معمولاً چند هفته کمتر از چهار سال شده است.

جدول هاوینگ‌های بیت‌کوین

ستون آخر با فرض دقیق ۱۴۴ بلاک در روز حساب شده است. در عمل، بسته به سرعت شبکه، این عدد هر روز کمی بالا و پایین می‌شود.

هاوینگ بعدی کی است؟ تاریخش را خودتان حساب کنید

برای اینکه تاریخ هاوینگ بعدی را حدس بزنید، به هیچ سایت شمارش معکوسی نیاز ندارید. فقط باید بدانید شبکه الان به بلاک چندم رسیده است. این عدد را هر بلاک اکسپلورری، مثل mempool.space، با عنوان Block Height نشان می‌دهد. بعد این حساب ساده را انجام دهید:

1. شماره بلاک فعلی را از ۱٬۰۵۰٬۰۰۰ کم کنید تا ببینید چند بلاک مانده است.
2. نتیجه را بر ۱۴۴ تقسیم کنید. عددی که به دست می‌آید، تعداد روزهای باقی‌مانده است.
3. این تعداد روز را به تاریخ امروز اضافه کنید.

ما این حساب را ۱۶ مهر ۱۴۰۵ انجام دادیم. شبکه آن روز به بلاک ۹۷۰٬۵۱۵ رسیده بود؛ پس ۷۹٬۴۸۵ بلاک مانده بود. این تعداد بلاک با سرعت ۱۴۴ بلاک در روز حدود ۵۵۲ روز طول می‌کشد و به ۲۴ فروردین ۱۴۰۷ می‌رسیم. از هاوینگ چهارم تا آن روز، بلاک‌ها به‌طور میانگین کمی سریع‌تر از ۱۰ دقیقه ساخته شده بودند. اگر همین سرعت ادامه پیدا کند، هاوینگ چند روز زودتر، حدود ۲۱ فروردین ۱۴۰۷، اتفاق می‌افتد. فعلاً دقیق‌ترین حرفی که می‌شود زد «حدود فروردین ۱۴۰۷» است و هر چه به هاوینگ نزدیک‌تر شویم، تخمین دقیق‌تر می‌شود.

هاوینگ با عرضه بیت‌کوین چه می‌کند؟

نکته‌ای که در بیشتر توضیح‌ها گم می‌شود این است که هر هاوینگ نسبت به قبلی اثر کوچک‌تری روی عرضه دارد. پاداش هر بار نصف می‌شود، ولی بیت‌کوین‌هایی که از قبل استخراج شده‌اند سر جایشان هستند و هر دوره بیشترند. برای همین، بیت‌کوین تازه در هر دوره سهم کوچک‌تری از کل عرضه است.

این درصدها را خودمان حساب کرده‌ایم: پاداش هر بلاک ضربدر ۵۲٬۵۶۰ بلاک در سال، تقسیم بر کل بیت‌کوین‌های استخراج‌شده در روز هاوینگ. عدد واقعی هم با این حساب جور درمی‌آید. در یک سال منتهی به ۱۵ مهر ۱۴۰۵ حدود ۱۶۳ هزار بیت‌کوین تازه ساخته شده که کمی بیشتر از ۰٫۸ درصد کل عرضه است.

هاوینگ اول رشد سالانه عرضه را ۱۲٫۵ واحد درصد کم کرد، ولی هاوینگ پنجم فقط حدود ۰٫۴ واحد درصد کم خواهد کرد. پس اگر کسی بگوید «هاوینگ عرضه را نصف می‌کند»، فقط نیمی از حقیقت را گفته است. عرضه تازه نصف می‌شود، نه کل عرضه.

تا ۱۵ مهر ۱۴۰۵ کمی بیشتر از ۲۰ میلیون و ۹۴ هزار بیت‌کوین استخراج شده بود؛ یعنی حدود ۹۵٫۷ درصد کل بیت‌کوین‌هایی که قرار است ساخته شود. سقف دقیق کمی کمتر از ۲۱ میلیون است و طبق محاسبه ویکی بیت‌کوین، آخرین ساتوشی‌ها حدود سال ۲۱۴۰ میلادی استخراج می‌شوند. پاداش بعد از هاوینگ سی‌ودوم به یک ساتوشی می‌رسد و در هاوینگ سی‌وسوم صفر می‌شود. از آن به بعد ماینرها فقط از کارمزد تراکنش‌ها درآمد دارند. ساتوشی ناکاموتو همین را در وایت‌پیپر بیت‌کوین نوشته بود: وقتی همه سکه‌ها وارد گردش شوند، پاداش ماینرها می‌تواند کاملاً از کارمزدها تأمین شود.

هاوینگ و قیمت: چهار دوره گذشته چه نشان می‌دهند؟

منطق این حرف که «هاوینگ قیمت را بالا می‌برد» ساده است. اگر تقاضا ثابت بماند و عرضه تازه نصف شود، خریداران باید برای همان مقدار بیت‌کوین رقابت بیشتری کنند. ماینرها هم معمولاً بخشی از بیت‌کوین‌هایشان را برای پرداخت برق و هزینه‌هایشان می‌فروشند؛ وقتی پاداش نصف شود، این فروش هم کمتر می‌شود.

برای اینکه دستتان بیاید این فشار چقدر است، یک حساب فرضی بکنیم. اگر قیمت بیت‌کوین ۸۰ هزار دلار باشد، ۴۵۰ بیت‌کوینی که این روزها هر روز ساخته می‌شود حدود ۳۶ میلیون دلار است. این مبلغی است که خریداران باید هر روز جذب کنند. بعد از هاوینگ پنجم، با همان قیمت فرضی، این عدد به حدود ۱۸ میلیون دلار در روز می‌رسد. برای بازاری به بزرگی بیت‌کوین این تفاوت محسوس هست، ولی تعیین‌کننده نیست.

جدول زیر نشان می‌دهد قیمت بعد از هر هاوینگ واقعاً چه کرده است.

عددها قیمت پایانی روزانه از داده‌های Coin Metrics هستند، نه بالاترین قیمت لحظه‌ای؛ برای همین ممکن است با سقف‌هایی که جاهای دیگر دیده‌اید کمی فرق داشته باشند. ریزش دوره چهارم پایین‌ترین قیمتی است که تا مهر ۱۴۰۵ ثبت شده است.

از این جدول سه چیز می‌شود فهمید.

سقف‌ها یک سال تا یک سال و نیم بعد از هاوینگ آمده‌اند. در هر چهار دوره، بالاترین قیمت بین ۱۲ تا ۱۸ ماه بعد از هاوینگ ثبت شد. همین نظم است که «چرخه چهارساله» بیت‌کوین را معروف کرده است.

رشد هر دوره از قبلی کمتر بوده است. از ۹۲ برابر به ۳۰ برابر، بعد ۸ برابر و در آخر کمتر از ۲ برابر رسیده‌ایم. این با جدول عرضه هم جور درمی‌آید: هر هاوینگ ضربه کوچک‌تری به عرضه می‌زند و بازار هم هر بار بزرگ‌تر و پرپول‌تر شده است.

بعد از هر سقف، ریزش سنگینی آمده است. کسی که نزدیک سقف خریده بود، در سه دوره اول تا کف بعدی بیش از سه‌چهارم پولش را روی کاغذ از دست داد. در دوره چهارم هم قیمت از سقف مهر ۱۴۰۴ تا تیر ۱۴۰۵ بیش از نصف شد.

دوره چهارم با بقیه فرق داشت

در سه دوره اول، قیمت روز هاوینگ هنوز خیلی پایین‌تر از سقف دوره قبل بود. در دوره چهارم، بیت‌کوین ۱۴ اسفند ۱۴۰۲، یعنی حدود هفت هفته پیش از هاوینگ، از سقف سال ۱۴۰۰ بالاتر رفت. یکی از دلیل‌های مهمش این بود که صندوق‌های قابل معامله بیت‌کوین (ETF اسپات) در آمریکا از دی ۱۴۰۲ راه افتادند. برای مثال صندوق IBIT شرکت بلک‌راک از همان ماه شروع به کار کرد و پول تازه‌ای از سرمایه‌گذاران بزرگ وارد بازار شد. یعنی امروز چیزهای دیگری هم هستند که می‌توانند خیلی بیشتر از هاوینگ قیمت را تکان دهند.

چرا نمی‌شود روی این الگو حساب باز کرد؟

• فقط چهار نمونه داریم. با چهار تکرار نمی‌شود فهمید کدام بخش این نظم واقعاً به هاوینگ ربط داشته و کدام بخش اتفاقی بوده است.
• تاریخ هاوینگ از سال‌ها قبل معلوم است. بازار چیزی را که همه از قبل می‌دانند، معمولاً زودتر در قیمت حساب می‌کند. اگر هاوینگ همیشه قیمت را بالا می‌برد، خریدارها پیش از آن می‌خریدند و اثرش قبل از خود هاوینگ در قیمت دیده می‌شد.
• عرضه فقط نیمی از ماجراست. قیمت را تقاضا هم تعیین می‌کند و تقاضا به چیزهایی مثل نرخ بهره آمریکا، قانون‌گذاری و حال کلی بازارهای مالی بستگی دارد. رابطه بیت‌کوین با یکی از این عوامل را در واکنش قیمت بیت‌کوین به تورم آمریکا توضیح داده‌ایم.
• اثر هاوینگ با هر دوره کمتر می‌شود. همان‌طور که در جدول عرضه دیدید، هاوینگ پنجم فقط حدود ۰٫۴ واحد درصد از رشد سالانه عرضه کم می‌کند.

حرف ما این نیست که هاوینگ بی‌اثر است. منظورمان این است که هاوینگ تضمینی برای بالا رفتن قیمت نیست و هیچ‌کس، از جمله ما، نمی‌داند دوره بعد چه می‌شود.

هاوینگ با ماینرها چه می‌کند؟

برای ماینرها هاوینگ ضربه‌ای ناگهانی است، هرچند تاریخش از سال‌ها قبل معلوم است. درآمدشان از پاداش بلاک، از یک بلاک به بلاک بعد نصف می‌شود؛ ولی قبض برق و قسط دستگاه‌ها همان است که بود.

یک مثال فرضی

فرض کنید دستگاه ماینری دارید که پیش از هاوینگ روزی ۱۰ دلار بیت‌کوین درمی‌آورد و ۶ دلار برق مصرف می‌کند. سود روزانه‌تان ۴ دلار است. فردای هاوینگ، اگر قیمت و سختی شبکه تغییری نکنند، درآمدتان ۵ دلار می‌شود و هر روز ۱ دلار ضرر می‌کنید.

• برای اینکه فقط به نقطه سر به سر برسید، قیمت بیت‌کوین باید ۲۰ درصد بالا برود.
• برای اینکه به همان ۴ دلار سود قبلی برگردید، قیمت باید دو برابر شود.

ماینرهایی که دستگاه قدیمی یا برق گران دارند، در چنین وضعی دستگاه‌هایشان را خاموش می‌کنند. با خاموش شدن آن‌ها قدرت کل شبکه کم می‌شود، سختی استخراج در تنظیم بعدی پایین می‌آید و سهم ماینرهای باقی‌مانده کمی بیشتر می‌شود. شبکه این‌طوری خودش را با شرایط تازه جور می‌کند.

قدرت استخراج یا هش‌ریت یعنی تعداد حدس‌هایی که کل ماینرهای دنیا در هر ثانیه برای پیدا کردن بلاک بعدی می‌زنند. داده‌های Coin Metrics نشان می‌دهد که در دو هفته بعد از هاوینگ سوم، میانگین هش‌ریت شبکه حدود ۲۱ درصد کمتر از دو هفته پیش از آن بود. بعد از هاوینگ چهارم، این افت فقط حدود ۳ درصد بود. در هر دو دوره، چند ماه بعد هش‌ریت دوباره بالا رفت. میانگین سی روز منتهی به ۱۵ مهر ۱۴۰۵ حدود ۹۶۰ اگزاهش بر ثانیه (EH/s) بوده است؛ پیش از هاوینگ چهارم این عدد حدود ۶۴۰ بود.

کارمزدها هنوز جای پاداش را پر نمی‌کنند

سؤال مهم‌تری که هاوینگ پیش می‌کشد به آینده دور مربوط است: وقتی پاداش بلاک خیلی کوچک شد، چه چیزی ماینرها را سر کار نگه می‌دارد؟ جواب روی کاغذ کارمزد تراکنش‌هاست، ولی عددهای امروز هنوز از این جواب دورند. در یک سال منتهی به ۱۵ مهر ۱۴۰۵، کل کارمزدهایی که ماینرها گرفتند حدود هزار بیت‌کوین بود. این مبلغ کمتر از یک درصد درآمدشان بود و بیش از ۹۹ درصدش از پاداش بلاک آمد.

روزهای استثنایی هم پیش آمده است. خود روز هاوینگ چهارم شبکه به‌قدری شلوغ شد که کارمزدهای آن روز به حدود ۱٬۲۰۰ بیت‌کوین رسید، یعنی حدود سه‌چهارم درآمد ماینرها. این شلوغی چند روز بیشتر طول نکشید. اینکه آیا کارمزدها روزی می‌توانند جای پاداش را بگیرند، هنوز یکی از بحث‌های باز بیت‌کوین است. برای اینکه بدانید کارمزد شبکه از کجا می‌آید و چرا بالا و پایین می‌شود، کارمزد شبکه ارز دیجیتال را بخوانید.

اگر به خاطر هاوینگ به فکر خرید بیت‌کوین افتاده‌اید

خیلی‌ها نزدیک هر هاوینگ وسوسه می‌شوند تا جا نمانده‌اند بخرند. اگر شما هم همین فکر را دارید، پیش از خرید این چند سؤال را از خودتان بپرسید:

1. می‌توانم این پول را چند سال کنار بگذارم؟ حتی در دوره‌هایی که الگوی هاوینگ تکرار شد، بین سقف و کف بعدی ۵۰ تا ۸۵ درصد فاصله بود. پولی که شاید سال دیگر لازمش داشته باشید، برای این بازار مناسب نیست.
2. اگر قیمت نصف شود، چه کار می‌کنم؟ اگر جوابتان «می‌فروشم» است، احتمالاً سهم بیت‌کوین از دارایی‌تان بیشتر از اندازه‌ای است که تحملش را دارید.
3. می‌خواهم یکجا بخرم یا پله‌ای؟ کسی نمی‌داند بهترین زمان خرید کی است. خرید پله‌ای با مبلغ ثابت، فشار پیدا کردن «زمان درست» را از دوشتان برمی‌دارد. روشش را در DCA چیست با مثال عددی گفته‌ایم.
4. قصد استفاده از اهرم دارم؟ معامله با اهرم به امید هاوینگ یعنی شرط بستن روی زمان دقیق حرکت قیمت. یک نوسان تند در همین ماه‌ها می‌تواند حسابتان را خیلی پیش از رسیدن آن سقف موعود صفر کند. پیش از هر کاری معاملات فیوچرز، لیکوئید شدن و مدیریت ریسک را بخوانید.
5. آلت‌کوین‌ها را هم به امید هاوینگ می‌خرم؟ هاوینگ مربوط به بیت‌کوین است. بالا رفتن آلت‌کوین‌ها بعد از رشد بیت‌کوین هم قاعده ثابتی ندارد؛ این را در آلت سیزن چیست توضیح داده‌ایم.

اگر بعد از این سؤال‌ها هنوز می‌خواهید بیت‌کوین داشته باشید، با مبلغ کم شروع کنید. بیت‌کوین چیست از صفر توضیح می‌دهد بیت‌کوین چطور کار می‌کند و راهنمای خرید ارز دیجیتال قدم‌های خرید را نشان می‌دهد. در سواپ‌ولت می‌توانید با تومان بیت‌کوین بخرید و لازم نیست یک بیت‌کوین کامل بخرید. کارمزدها را پیش از خرید در صفحه کارمزدها ببینید.