لیکویید شدن چیست و چطور از آن جلوگیری کنیم؟

لیکویید شدن (Liquidation) یعنی صرافی معامله اهرمی شما را به‌اجبار و بدون اجازه‌تان می‌بندد، چون ضررتان آن‌قدر بزرگ شده که پولی که گرو گذاشته بودید دیگر کفاف آن را نمی‌دهد. در معامله اهرمی بخشی از پول را صرافی قرض می‌دهد. وقتی قیمت خلاف جهت شما حرکت کند و ضرر به لبه پول خودتان برسد، صرافی منتظر نمی‌ماند که بازار برگردد. پوزیشن را می‌بندد تا ضرر از سهم شما بیشتر نشود و به پول قرضی نرسد. بیشتر یا تمام آن پولی هم که گرو گذاشته بودید از دست می‌رود.

به این اتفاق «لیکوئید شدن» هم می‌گویند و بعضی‌ها اسمش را «مارجین کال خوردن» گذاشته‌اند. اگر عجله دارید، خلاصه‌اش این است:

• کجا پیش می‌آید؟ فقط جایی که با پول قرضی معامله کنید: معاملات فیوچرز و مارجین در صرافی‌ها، و وام‌هایی که در دیفای با وثیقه رمزارزی گرفته‌اید. کسی که رمزارز را بدون اهرم خریده، لیکویید نمی‌شود.
• چقدر جا دارید؟ با فرض‌های مثال پایین، در اهرم ۱۰ حدود ۹ درصد حرکت خلاف جهت کافی است تا لیکویید شوید. در اهرم ۵۰ این عدد به حدود ۱ درصد می‌رسد.
• چطور جلویش را بگیرید؟ اهرم کم بگیرید، حد ضرر را خیلی زودتر از قیمت لیکویید بگذارید و حجم پوزیشن را طوری بچینید که اگر حد ضرر خورد، فقط بخش کوچکی از سرمایه‌تان برود.

لیکویید شدن به زبان ساده

فرض کنید ۱۰۰ تتر دارید و می‌خواهید روی بالا رفتن بیت‌کوین معامله کنید. صرافی فیوچرز به شما اجازه می‌دهد با همین ۱۰۰ تتر یک پوزیشن (موقعیت معاملاتی) ۱۰۰۰ تتری باز کنید. یعنی ۹۰۰ تتر بقیه را در عمل صرافی گذاشته است. به این کار اهرم (Leverage) ۱۰ می‌گویند و به ۱۰۰ تتری که از جیب خودتان گذاشته‌اید مارجین یا وجه تضمین.

اگر قیمت ۵ درصد بالا برود، سود پوزیشن ۱۰۰۰ تتری ۵۰ تتر است؛ یعنی ۵۰ درصد سود روی پول خودتان. ولی همین ضریب در جهت مخالف هم کار می‌کند. ۵ درصد افت قیمت، نصف مارجینتان را می‌برد و حدود ۱۰ درصد افت، کل آن را. صرافی نمی‌گذارد کار به آنجا برسد که ضرر از ۱۰۰ تتر شما بیشتر شود و از پول خودش برود. کمی قبل از آن، خودش پوزیشن را می‌بندد. لیکویید شدن همین است.

اگر هنوز با خود معاملات آتی، پوزیشن لانگ و شورت و نرخ فاندینگ آشنا نیستید، اول راهنمای معاملات فیوچرز را بخوانید. اینجا فقط روی لیکویید شدن تمرکز می‌کنیم.

سه مفهومی که لیکویید شدن را تعیین می‌کنند

مارجین اولیه و مارجین نگهداری

مارجین اولیه پولی است که برای باز کردن پوزیشن لازم دارید: ارزش پوزیشن تقسیم بر اهرم. پوزیشن ۱۰۰۰ تتری با اهرم ۱۰، ۱۰۰ تتر مارجین اولیه می‌خواهد.

مارجین نگهداری (Maintenance Margin) کف مارجینی است که باید همیشه در پوزیشن بماند. صرافی آن را درصدی از ارزش پوزیشن تعریف می‌کند. مارجین شما با سود و زیان پوزیشن بالا و پایین می‌رود و وقتی به این کف برسد، لیکویید می‌شوید. یعنی لازم نیست کل مارجین از بین برود؛ لیکویید شدن کمی زودتر اتفاق می‌افتد.

این درصد برای هر رمزارز فرق می‌کند. مثلاً در صرافی غیرمتمرکز هایپرلیکوئید (Hyperliquid)، طبق مستندات خودش، مارجین نگهداری نصف مارجین اولیه در بیشترین اهرم مجاز آن رمزارز است. برای همین این درصد آنجا بین ۱٫۲۵ درصد (برای رمزارزهایی که تا اهرم ۴۰ مجازند) و ۱۶٫۷ درصد (برای رمزارزهایی که فقط تا اهرم ۳ مجازند) است. هایپرلیکوئید می‌گوید محاسبه‌هایش شبیه صرافی‌های متمرکز بزرگ است، ولی عدد دقیق را هر صرافی برای هر قرارداد جدا اعلام می‌کند. در بعضی قراردادها هم مارجین نگهداری پله‌ای است: پوزیشن هر چه بزرگ‌تر باشد، درصدش بالاتر می‌رود.

قیمت مارک، نه آخرین قیمت معامله

قیمتی که روی نمودار می‌بینید، آخرین قیمت معامله در همان صرافی است. ولی صرافی‌های فیوچرز معمولاً برای لیکویید کردن به این عدد نگاه نمی‌کنند، چون با چند سفارش بزرگ می‌شود آن را برای چند ثانیه بالا و پایین برد. به‌جایش از قیمت مارک (Mark Price) استفاده می‌کنند. قیمت مارک معمولاً از قیمت چند صرافی و دفتر سفارش خود صرافی ساخته می‌شود.

هایپرلیکوئید قیمت مارک را از میانه چند قیمت می‌سازد و یکی از ورودی‌هایش قیمت همین قرارداد در بایننس، OKX، بای‌بیت، گیت و MEXC است. همین قیمت را برای لیکویید کردن، فعال کردن حد سود و ضرر و حساب کردن سود و زیان باز به کار می‌برد و تقریباً هر ۳ ثانیه یک بار به‌روزش می‌کند. خود هایپرلیکوئید هشدار می‌دهد که در بازار پرنوسان یا روی پوزیشن‌های پراهرم، قیمت مارک ممکن است فاصله زیادی با قیمت دفتر سفارش پیدا کند.

این دو نتیجه عملی دارد. گاهی یک سایه بلند روی نمودار تا قیمت لیکویید شما می‌رسد ولی لیکویید نمی‌شوید، چون قیمت مارک آنجا نرفته است. گاهی هم برعکس، نمودار هنوز به قیمت لیکویید نرسیده ولی پوزیشن بسته شده است.

قیمت لیکویید و قیمت ورشکستگی

قیمت لیکویید قیمتی است که اگر قیمت مارک به آن برسد، مارجین شما به کف مارجین نگهداری رسیده و پوزیشن بسته می‌شود. صرافی‌ها این عدد را کنار هر پوزیشن باز نشان می‌دهند.

قیمت ورشکستگی (Bankruptcy Price) کمی بعد از قیمت لیکویید می‌آید: قیمتی که در آن ضرر دقیقاً برابر کل مارجین می‌شود و چیزی برایتان نمی‌ماند. فاصله این دو قیمت همان مارجین نگهداری است؛ حاشیه‌ای که صرافی نگه می‌دارد تا وقتی پوزیشن را در بازار می‌بندد، ضرر به پول خودش نرسد.

قیمت لیکویید را چطور حساب کنیم؟

در حالت ایزوله، حساب ساده‌شده قیمت لیکویید این است. «تعداد کوین‌ها» یعنی حجم پوزیشن به خود رمزارز؛ مثلاً ۰٫۱ بیت‌کوین.

• قیمت لیکویید لانگ = (قیمت ورود − مارجین ÷ تعداد کوین‌ها) ÷ (۱ − درصد مارجین نگهداری)
• قیمت لیکویید شورت = (قیمت ورود + مارجین ÷ تعداد کوین‌ها) ÷ (۱ + درصد مارجین نگهداری)

این همان فرمول هایپرلیکوئید است که کمی ساده‌اش کرده‌ایم. کارمزد و فاندینگ در آن نیامده است. کارمزد همیشه از مارجین کم می‌کند و فاندینگ هم وقتی به ضرر شما باشد؛ هر دو قیمت لیکویید را به قیمت فعلی نزدیک‌تر می‌کنند.

مثال: پوزیشن ۱۰ هزار تتری روی بیت‌کوین

عددهای این مثال فرضی و گرد هستند. فرض کنید بیت‌کوین ۱۰۰ هزار دلار است، ۱۰۰۰ تتر مارجین دارید و با اهرم ۱۰ یک پوزیشن ۱۰ هزار تتری باز می‌کنید؛ یعنی ۰٫۱ بیت‌کوین. مارجین نگهداری را هم ۱ درصد فرض کنید.

• اگر لانگ گرفته باشید: (۱۰۰٬۰۰۰ − ۱۰۰۰ ÷ ۰٫۱) ÷ ۰٫۹۹ ≈ ۹۰٬۹۰۹ دلار. یعنی حدود ۹٫۱ درصد افت قیمت پوزیشن را می‌بندد، نه ۱۰ درصد.
• اگر شورت گرفته باشید: (۱۰۰٬۰۰۰ + ۱۰۰۰ ÷ ۰٫۱) ÷ ۱٫۰۱ ≈ ۱۰۸٬۹۱۱ دلار. یعنی حدود ۸٫۹ درصد رشد قیمت کافی است.
• قیمت ورشکستگی در همین مثال برای لانگ ۹۰ هزار دلار است. فاصله ۹۰٬۹۰۹ تا ۹۰ هزار، همان حاشیه مارجین نگهداری است.

حالا همین حساب را برای اهرم‌های مختلف تکرار کنیم. ستون دوم می‌گوید قیمت چند درصد باید خلاف پوزیشن لانگ شما برود تا لیکویید شوید:

همه ردیف‌ها با مارجین نگهداری فرضی ۱ درصد، حالت ایزوله و بدون کارمزد و فاندینگ حساب شده‌اند. قاعده سرانگشتی این است که فاصله تا لیکویید کمی کمتر از «۱۰۰ تقسیم بر اهرم» درصد است. با همین فرض، پوزیشنی با اهرم ۱۰۰ همان لحظه باز شدن لیکویید می‌شود. برای همین در رمزارزهایی که اهرم خیلی بالا مجاز است، مارجین نگهداری هم پایین‌تر است؛ ولی فاصله شما با لیکویید باز هم کمتر از ۱ درصد می‌ماند.

حرکت چند درصدی در یک روز برای بیت‌کوین اتفاق عجیبی نیست و آلت‌کوین‌ها از این هم پرنوسان‌ترند. پس اهرم ۲۰ یا ۵۰ عملاً یعنی کوچک‌ترین تکان بازار می‌تواند کل مارجین را ببرد.

کراس یا ایزوله؛ کدام زودتر لیکویید می‌شود؟

صرافی‌ها معمولاً دو نوع مارجین دارند. انتخاب شما هم قیمت لیکویید را عوض می‌کند و هم مبلغی را که در بدترین وضعیت از دست می‌دهید.

• ایزوله (Isolated): فقط مارجینی که برای همین پوزیشن کنار گذاشته‌اید پشتش است. اگر لیکویید شود، بقیه موجودی حسابتان و پوزیشن‌های دیگر دست نمی‌خورند. در این حالت اهرم مستقیم روی قیمت لیکویید اثر دارد، چون مقدار مارجین را تعیین می‌کند.
• کراس (Cross): کل موجودی حساب فیوچرز پشت همه پوزیشن‌های کراس است. قیمت لیکویید دورتر می‌رود، ولی اگر لیکویید شوید، ممکن است کل حساب از دست برود. طبق مستندات هایپرلیکوئید، در این حالت عددی که برای اهرم انتخاب می‌کنید روی قیمت لیکویید اثری ندارد و فقط تعیین می‌کند چه مقدار از موجودی درگیر شود.

همان مثال قبل را با حساب ۵۰۰۰ تتری ببینیم. پوزیشن ۱۰ هزار تتری لانگ روی بیت‌کوین ۱۰۰ هزار دلاری باز می‌کنید:

• در حالت ایزوله با ۱۰۰۰ تتر مارجین: قیمت لیکویید حدود ۹۰٬۹۰۹ دلار است. اگر بخورد، حدود ۱۰۰۰ تتر می‌رود و ۴۰۰۰ تتر دیگر سالم می‌ماند.
• در حالت کراس: کل ۵۰۰۰ تتر پشت پوزیشن است، پس قیمت لیکویید حدود (۱۰۰٬۰۰۰ − ۵۰۰۰ ÷ ۰٫۱) ÷ ۰٫۹۹ ≈ ۵۰٬۵۰۵ دلار می‌شود. تا آنجا جا زیاد است، ولی اگر بازار واقعاً آنجا برود، تقریباً کل حساب از دست می‌رود.

کراس برای کسی که چند پوزیشن هم‌زمان دارد و حسابش را دقیق زیر نظر دارد معنا دارد. برای معامله‌گر تازه‌کار، ایزوله امن‌تر است، چون بدترین حالت را از قبل می‌داند.

وقتی لیکویید می‌شوید چه اتفاقی می‌افتد؟

وقتی قیمت مارک به قیمت لیکویید برسد، صرافی کنترل پوزیشن را به دست می‌گیرد. جزئیات در هر صرافی کمی فرق می‌کند، ولی مسیر کلی این است:

1. بستن پوزیشن در بازار. صرافی پوزیشن را با سفارش بازار می‌بندد. در هایپرلیکوئید اگر پوزیشن در دفتر سفارش بسته شود و مارجین به حد لازم برگردد، هر چه از وثیقه مانده باشد به خودتان برمی‌گردد.
2. لیکویید شدن بخشی از پوزیشن. پوزیشن‌های بزرگ گاهی یک‌جا بسته نمی‌شوند. در هایپرلیکوئید برای پوزیشن‌های بزرگ‌تر از ۱۰۰ هزار USDC، اول فقط ۲۰ درصد پوزیشن به بازار فرستاده می‌شود.
3. واگذاری به پشتیبان. اگر بستن در بازار جواب ندهد و مارجین از حدی هم پایین‌تر برود، پوزیشن به یک صندوق یا طرف سوم واگذار می‌شود. در این مرحله مارجین نگهداری هم دیگر به شما برنمی‌گردد.
4. کاهش خودکار اهرم (ADL). اگر بازار آن‌قدر تند حرکت کرده باشد که ارزش پوزیشن منفی شود، صرافی برای اینکه بدهی سوخت‌شده نداشته باشد، بخشی از پوزیشن معامله‌گرهای سودده طرف مقابل را می‌بندد. به گفته هایپرلیکوئید، این صف بر اساس سود و اهرم آن معامله‌گرها چیده می‌شود.

این مسیر برایتان خرج هم دارد. خیلی از صرافی‌های متمرکز روی لیکویید شدن کارمزد جداگانه‌ای می‌گیرند؛ هایپرلیکوئید در توضیح سازوکارش همین را فرق خودش با آن‌ها می‌داند. در dYdX، طبق مستنداتش، وقتی حسابی لیکویید شود ممکن است تا کل ارزش باقی‌مانده‌اش به‌عنوان جریمه به صندوق بیمه برود. در تنظیمات پیش‌فرض، موتور لیکویید dYdX تلاش می‌کند بعد از جریمه‌ای که حداکثر ۱٫۵ درصد است، باقی پول را در حساب بگذارد. صندوق بیمه هم پولی است که سود و زیان لیکویید شدن‌ها را جذب می‌کند تا ضرر به بقیه کاربران نرسد.

آیا ممکن است بیشتر از پولم بدهکار شوم؟

در صرافی‌های رمزارز معمولاً نه. ضرر شما در حالت ایزوله به مارجین همان پوزیشن و در حالت کراس به موجودی حساب فیوچرز محدود است. صندوق بیمه و کاهش خودکار اهرم برای همین وجود دارند که ضرر اضافه به شما برنگردد. مثلاً هایپرلیکوئید قاعده‌ای سفت‌وسخت دارد که کاربری که پوزیشن باز ندارد، هیچ‌وقت در ضرر پلتفرم شریک نمی‌شود. با این حال قبل از معامله، شرایط همان صرافی را بخوانید.

آبشار لیکویید شدن

لیکویید شدن خودش قیمت را جابه‌جا می‌کند. وقتی پوزیشن‌های لانگ لیکویید می‌شوند، صرافی آن‌ها را با سفارش فروش بازار می‌بندد. این فروش‌ها قیمت را پایین‌تر می‌برند و پوزیشن‌های لانگ بعدی را به قیمت لیکوییدشان می‌رساند. اگر حجم پوزیشن‌های پراهرم در بازار زیاد باشد، این زنجیره می‌تواند در چند دقیقه ریزشی چنددرصدی راه بیندازد. همین اتفاق در جهت مخالف برای پوزیشن‌های شورت هم می‌افتد و به آن «شورت اسکوئیز» می‌گویند.

۸ راه برای اینکه لیکویید نشوید

هیچ روشی ریسک معامله اهرمی را صفر نمی‌کند. ولی بیشتر لیکویید شدن‌ها از چند اشتباه تکراری می‌آیند که می‌شود از قبل جلویشان را گرفت.

تصویر بالا همان مثال اهرم ۱۰ است. حد ضرر در ۹۶ هزار دلار، شما را با ضرری حدود ۴۰۰ تتر بیرون می‌برد، خیلی پیش از آنکه قیمت به محدوده لیکویید برسد.

1. اول حجم پوزیشن را از روی ضرری که تحملش را دارید حساب کنید، نه از روی اهرم. مثال پایین را ببینید.
2. حد ضرر بگذارید و آن را خیلی زودتر از قیمت لیکویید بگذارید. حد ضرر (Stop Loss) شما را با ضرری که خودتان انتخاب کرده‌اید بیرون می‌برد. لیکویید شدن شما را با ضرری بیرون می‌برد که صرافی انتخاب کرده و معمولاً کل مارجین است. هایپرلیکوئید هم صریحاً می‌گوید برای اینکه مارجین نگهداری را از دست ندهید، حد ضرر بگذارید یا قبل از رسیدن قیمت مارک به قیمت لیکویید از پوزیشن خارج شوید.
3. اهرم کم انتخاب کنید. جدول بالا را ببینید. اهرم ۲ یا ۳ برای خیلی از معامله‌ها کافی است و جای نفس کشیدن می‌گذارد.
4. برای هر معامله، حالت ایزوله را انتخاب کنید. این‌طوری یک اشتباه کل حساب را نمی‌برد.
5. کارمزد و فاندینگ را حساب کنید. کارمزد روی کل ارزش پوزیشن گرفته می‌شود، نه روی مارجین. نرخ فاندینگ هم در قراردادهای دائمی مدام از مارجین کم یا به آن اضافه می‌شود. اگر فاندینگ به ضررتان باشد، پوزیشنی که هفته‌ها باز بماند حتی بدون تکان قیمت به قیمت لیکویید نزدیک‌تر می‌شود.
6. حواستان به قیمت لیکویید و نسبت مارجین باشد. اگر پوزیشن به ضرر رفت، یا بخشی از آن را ببندید یا در حالت ایزوله مارجین اضافه کنید. ولی مارجین اضافه کردن به پوزیشنی که دلیل ورودش از بین رفته، معمولاً فقط ضرر را بزرگ‌تر می‌کند.
7. نزدیک خبرهای بزرگ و روی رمزارزهای کم‌حجم محتاط باشید. اعلام تورم آمریکا یا تصمیم بانک مرکزی آمریکا بازار را در چند دقیقه تکان می‌دهد (چرا بیت‌کوین به تورم آمریکا واکنش نشان می‌دهد؟). در رمزارزهای کم‌حجم هم سفارش‌های بزرگ قیمت را راحت جابه‌جا می‌کنند. رمزارزهایی هم که صرافی برایشان اهرم کمتری مجاز می‌داند، مارجین نگهداری بالاتری دارند و زودتر لیکویید می‌شوند.
8. فقط با پولی معامله کنید که از دست دادنش زندگی‌تان را به هم نمی‌ریزد. پول اجاره، پس‌انداز یا قرض را وارد معامله اهرمی نکنید.

مثال: حجم پوزیشن را از روی ضرر قابل تحمل بچینید

فرض کنید کل سرمایه معاملاتی‌تان ۱۰۰۰ تتر است و تصمیم گرفته‌اید در هر معامله بیشتر از ۲ درصد آن، یعنی ۲۰ تتر، از دست ندهید. تحلیلتان می‌گوید اگر قیمت ۴ درصد پایین‌تر از نقطه ورود برود، دیگر دلیلی برای ماندن ندارید. حد ضرر را همان‌جا می‌گذارید.

• حجم پوزیشن = ضرر قابل تحمل ÷ فاصله حد ضرر = ۲۰ ÷ ۰٫۰۴ = ۵۰۰ تتر
• اگر ۱۰۰ تتر مارجین ایزوله برایش بگذارید، اهرمتان ۵ است و طبق جدول بالا، قیمت لیکویید حدود ۱۹ درصد پایین‌تر از ورود است. حد ضرر ۴ درصدی خیلی قبل از آن فعال می‌شود.
• حالا کسی را در نظر بگیرید که همان ۱۰۰۰ تتر را با اهرم ۲۵ وارد کرده؛ یعنی پوزیشن ۲۵ هزار تتری. قیمت لیکوییدش حدود ۳ درصد زیر ورود است. پس پیش از آنکه حد ضرر ۴ درصدی به کارش بیاید، لیکویید شده و تقریباً کل ۱۰۰۰ تتر رفته است.

هر دو نفر یک تحلیل داشتند و یک جا اشتباه کردند. یکی ۲۰ تتر از دست داد و دیگری کل سرمایه را. فرقشان در حجم پوزیشن بود، نه در تحلیل.

پیش از باز کردن هر پوزیشن، این چهار عدد را بنویسید: قیمت ورود، قیمت حد ضرر، مبلغی که اگر حد ضرر خورد از دست می‌دهید، و قیمت لیکویید. اگر قیمت لیکویید از حد ضرر به قیمت ورود نزدیک‌تر است، یا اگر مبلغ ضرر از چیزی که تحملش را دارید بیشتر است، پوزیشن را کوچک‌تر کنید.

حد ضرر همیشه نجاتتان نمی‌دهد

حد ضرر وقتی فعال شود، معمولاً به سفارش بازار تبدیل می‌شود. در بازاری که تند می‌ریزد ممکن است با قیمتی بدتر از قیمت حد ضرر بسته شود. هر چه فاصله حد ضرر با قیمت لیکویید بیشتر باشد، احتمال اینکه این لغزش به لیکویید شدن برسد کمتر است. حد ضرری که چسبیده به قیمت لیکویید گذاشته شده، عملاً از شما محافظت نمی‌کند.

لیکویید شدن در وام‌های دیفای

لیکویید شدن فقط مال صرافی‌های فیوچرز نیست. در پروتکل‌های وام‌دهی دیفای مثل Aave، رمزارز را وثیقه می‌گذارید و استیبل‌کوین قرض می‌گیرید. در Aave سلامت هر وام با عددی به اسم ضریب سلامت (Health Factor) سنجیده می‌شود که از ارزش وثیقه و مبلغ وام به دست می‌آید. اگر قیمت وثیقه بریزد و ضریب سلامت زیر ۱ برود، هر کسی می‌تواند بخشی از وامتان را صاف کند و در عوض، کمی بیشتر از مبلغی که پرداخته از وثیقه شما بردارد. این اضافه پاداش لیکوییدکننده است و از جیب شما می‌رود.

فرقش با فیوچرز این است که آنجا صرافی‌ای در کار نیست که پوزیشن را ببندد. معمولاً ربات‌هایی که وام‌ها را مدام زیر نظر دارند این کار را می‌کنند و هر کدام زودتر برسد، وام شما را لیکویید می‌کند. چون بهره هم روی بدهی جمع می‌شود، ضریب سلامت حتی در بازار آرام آهسته پایین می‌آید. راه‌های جلوگیری‌اش هم شبیه است: وام کمتر نسبت به وثیقه، و اضافه کردن وثیقه یا پس دادن بخشی از وام پیش از رسیدن به لبه.

مثال عددی کامل یک وام با وثیقه اتریوم و لحظه لیکویید شدنش را در راهنمای دیفای چیست آورده‌ایم.

اگر نمی‌خواهید هیچ‌وقت لیکویید شوید

لیکویید شدن هزینه پول قرضی است. وقتی رمزارز را بدون اهرم و با پول خودتان می‌خرید، مثلاً تتر یا بیت‌کوینی که در سواپ‌ولت می‌خرید، کسی نمی‌تواند آن را به‌اجبار بفروشد. قیمت ممکن است نصف شود و ضرر کنید، ولی دارایی‌تان سر جایش است و می‌توانید صبر کنید. در فیوچرز، همان افت می‌تواند پوزیشن را برای همیشه ببندد، حتی اگر قیمت فردا برگردد.

اهرم خطرناک‌تر از آن است که خیلی‌ها فکر می‌کنند. نهاد ناظر مالی بریتانیا (FCA) از دی ۱۳۹۹ فروش مشتقات رمزارزی مثل فیوچرز و آپشن را به سرمایه‌گذاران خرد ممنوع کرد. دلیلش نوسان شدید و ضررهای ناگهانی بود و FCA گفت ضرر کردن مشتریان خرد را «در مقیاس بزرگ» دیده است.

اگر هدفتان این است که در بلندمدت بیت‌کوین یا رمزارز دیگری داشته باشید، خرید بدون اهرم و پله‌ای معمولاً راه آرام‌تری است. راهنمای خرید پله‌ای (DCA) و آموزش خرید ارز دیجیتال از صفر برای شروع به کارتان می‌آیند.