دیفای (DeFi) چیست و چطور کار می‌کند؟ راهنمای ساده امور مالی غیرمتمرکز

دیفای (DeFi) کوتاه‌شده Decentralized Finance یا «امور مالی غیرمتمرکز» است: خدماتی مثل تبدیل یک رمزارز به رمزارز دیگر، وام دادن، وام گرفتن و سپرده‌گذاری که به‌جای بانک یا صرافی، قراردادهای هوشمند روی یک بلاک‌چین عمومی انجامشان می‌دهند. در دیفای حساب باز نمی‌کنید و پولتان را به کسی نمی‌سپارید. کیف پول شخصی‌تان را به برنامه وصل می‌کنید و هر تراکنش را خودتان امضا می‌کنید.

همین ویژگی هم مزیت دیفای است و هم خطرش. کسی نمی‌تواند حسابتان را ببندد یا جلوی تراکنشتان را بگیرد، ولی اگر اشتباه کنید یا قراردادی هک شود، کسی هم نیست که پولتان را برگرداند.

اگر عجله دارید، خلاصه‌اش این است:

• با دیفای چه کارهایی می‌شود کرد؟ تبدیل توکن‌ها در صرافی غیرمتمرکز، وام گرفتن با گذاشتن رمزارز به‌عنوان وثیقه، سپرده گذاشتن برای گرفتن سود و نگه داشتن استیبل‌کوین.
• چه چیزی لازم دارید؟ یک کیف پول شخصی، کمی از ارز اصلی همان شبکه برای کارمزد (مثلاً ETH در شبکه اتریوم) و دارایی‌ای که می‌خواهید با آن کار کنید.
• بزرگ‌ترین ریسک‌ها کدام‌اند؟ باگ و هک قرارداد، لیکویید شدن وام، سایت‌های تقلبی و مجوزهای نامحدودی که به قراردادها می‌دهید.

دیفای به زبان ساده

فرض کنید می‌خواهید ۱۰۰ تتر را به اتریوم تبدیل کنید. در صرافی معمولی، صرافی پولتان را نگه می‌دارد، سفارشتان را با سفارش یک نفر دیگر جور می‌کند و موجودی‌تان را در دفتر خودش عوض می‌کند. همه این کارها را یک شرکت انجام می‌دهد و شما به آن شرکت اعتماد کرده‌اید.

در دیفای چنین شرکتی وسط کار نیست. جایش را برنامه‌ای گرفته که روی بلاک‌چین نوشته شده و کدش را همه می‌توانند ببینند. به این برنامه قرارداد هوشمند (Smart Contract) می‌گویند. قرارداد هوشمند خودش دارایی نگه می‌دارد و طبق شرط‌هایی که در کدش آمده، آن را جابه‌جا می‌کند؛ مثلاً «هر کس این‌قدر تتر فرستاد، این‌قدر اتریوم به او بده». اگر با بلاک‌چین آشنا نیستید، اول آن راهنما را بخوانید، چون دیفای روی همان پایه ساخته شده است.

سایت رسمی اتریوم، ethereum.org، فرق دیفای با بانک را این‌طور خلاصه کرده است: در دیفای پول دست خودتان است و خودتان تصمیم می‌گیرید کجا برود، انتقال‌ها چند دقیقه طول می‌کشد و برای استفاده لازم نیست از کسی اجازه بگیرید. در نظام مالی سنتی پولتان دست شرکت‌هاست و برای هر خدمتی باید درخواست بدهید. البته این تصویر را طرفداران دیفای کشیده‌اند. روی دیگرش را در بخش ریسک‌ها می‌بینید.

چرا به دیفای «لگوی پول» می‌گویند؟

برنامه‌های دیفای روی یک بلاک‌چین مشترک کار می‌کنند و زبان همدیگر را می‌فهمند، برای همین می‌شود آن‌ها را مثل قطعه‌های لگو روی هم سوار کرد. مثلاً توکنی را که بابت سپرده در یک پروتکل وام‌دهی گرفته‌اید، در صرافی غیرمتمرکز دیگری بفروشید، بی‌آنکه این دو پروژه با هم قراردادی امضا کرده باشند. این انعطاف از نوآوری‌های اصلی دیفای است، ولی ریسک هم می‌آورد: وقتی یک قطعه بلغزد، قطعه‌هایی که رویش سوار شده‌اند هم می‌لغزند.

دیفای از چه قطعه‌هایی ساخته شده است؟

هر کاری که در دیفای می‌کنید، از این چند قطعه رد می‌شود:

1. بلاک‌چین. همه‌چیز روی آن ساخته می‌شود. بیشتر دیفای روی اتریوم و شبکه‌های سازگار با آن است، ولی سولانا، BNB Smart Chain، ترون و TON هم دیفای خودشان را دارند. هر تراکنش روی این شبکه‌ها کارمزد شبکه دارد که با ارز اصلی همان شبکه پرداخت می‌شود.
2. کیف پول شخصی. دیفای حساب کاربری ندارد. با یک کیف پول شخصی مثل MetaMask یا Trust Wallet وارد می‌شوید و هر تراکنش را با کلید خصوصی خودتان امضا می‌کنید. حساب صرافی به این کار نمی‌آید، چون کلیدش دست صرافی است.
3. قرارداد هوشمند. قاعده بازی را همین برنامه‌ها اجرا می‌کنند. به مجموعه قراردادهایی که یک سرویس را می‌سازند «پروتکل» می‌گویند؛ مثل Uniswap برای تبدیل توکن یا Aave برای وام.
4. توکن و استیبل‌کوین. این‌ها دارایی‌هایی‌اند که در دیفای دست‌به‌دست می‌شوند. استیبل‌کوین‌هایی مثل تتر، USDC و DAI نقش دلار این دنیا را دارند و بیشتر معامله‌ها و وام‌ها با آن‌ها حساب می‌شود.
5. اوراکل (Oracle). قرارداد هوشمند از دنیای بیرون خبر ندارد و قیمت امروز اتریوم را خودش نمی‌داند. اوراکل سرویسی است که این داده را به بلاک‌چین می‌رساند. اگر داده اوراکل غلط باشد، قرارداد هم کار غلط را بی‌کم‌وکاست انجام می‌دهد. مستندات اتریوم اسم این گرفتاری را «مشکل اوراکل» گذاشته است.
6. سایت یا اپلیکیشن. دکمه‌ها را در این صفحه می‌بینید و کیف پولتان را به آن وصل می‌کنید. ولی این صفحه خود پروتکل نیست و فقط قراردادها را صدا می‌زند. شرکتی که سایت را ساخته می‌تواند آن را ببندد یا برای بعضی کشورها محدودش کند، در حالی که قراردادها روی بلاک‌چین سر جایشان می‌مانند. این فرق برای کاربر ایرانی مهم است و پایین‌تر سراغش می‌رویم.

با دیفای چه کارهایی می‌شود کرد؟

صرافی غیرمتمرکز و استخر نقدینگی

صرافی معمولی دفتر سفارش دارد: خریدارها و فروشنده‌ها قیمت پیشنهاد می‌دهند و صرافی آن‌ها را به هم می‌رساند. بیشتر صرافی‌های غیرمتمرکز (DEX) این‌طور کار نمی‌کنند. در Uniswap، که معروف‌ترین آن‌هاست، طرف معامله شما یک آدم نیست؛ یک استخر نقدینگی (Liquidity Pool) است، یعنی قراردادی که موجودی دو توکن را کنار هم نگه داشته است.

قیمت را هم کسی تعیین نمی‌کند. طبق مستندات Uniswap، استخر با فرمولی به اسم «حاصل‌ضرب ثابت» کار می‌کند: موجودی توکن اول ضرب در موجودی توکن دوم بعد از هر معامله نباید کم شود (x × y = k). هر کس یک توکن به استخر بدهد، از توکن دیگر به اندازه‌ای برمی‌دارد که این حاصل‌ضرب سر جایش بماند. به این روش «بازارساز خودکار» (AMM) می‌گویند. نتیجه‌اش این است که هر چه معامله در مقایسه با اندازه استخر بزرگ‌تر باشد، قیمت بیشتر جابه‌جا می‌شود. مثال عددی‌اش را کمی پایین‌تر می‌بینید.

پول استخر را خود کاربرها می‌گذارند. هر کس دو توکن را به نسبت درست در استخر بگذارد، تأمین‌کننده نقدینگی (Liquidity Provider) می‌شود و از کارمزد معامله‌ها سهم می‌برد. در نسخه دوم Uniswap کارمزد هر معامله ۰٫۳ درصد است و به همان استخر برمی‌گردد. نسخه‌های جدیدتر چند سطح کارمزد دارند.

وام دادن و وام گرفتن

در پروتکل‌های وام‌دهی مثل Aave، کسانی که دارایی بی‌استفاده دارند آن را در استخر وام می‌گذارند و بهره می‌گیرند. کسی که وام می‌خواهد، به‌جای ضامن و چک، وثیقه رمزارزی می‌گذارد که ارزشش از خود وام بیشتر است. کسی از او مدرک شغلی یا سابقه بانکی نمی‌خواهد، چون اگر وام برنگردد، قرارداد خودش وثیقه را برمی‌دارد.

شاید بپرسید چرا کسی باید بیشتر از مبلغ وام وثیقه بگذارد؟ معمولاً کسی این کار را می‌کند که نمی‌خواهد اتریوم یا بیت‌کوینش را بفروشد ولی به پول نقد، مثلاً تتر، نیاز دارد. بعضی‌ها هم با پول قرضی دارایی بیشتری می‌خرند. اسم این کار اهرم است و ریسکش را در مثال دوم می‌بینید.

استیبل‌کوین‌هایی که خود دیفای می‌سازد

پشتوانه تتر ذخیره‌ای است که شرکت Tether نگه می‌دارد. بعضی استیبل‌کوین‌ها مثل DAI این‌طور نیستند و کاربرها با قفل کردن رمزارز در یک قرارداد آن‌ها را می‌سازند. به گفته بانک تسویه‌های بین‌المللی (BIS)، پشتوانه این استیبل‌کوین‌ها استخری از رمزارزهاست که ارزشش از کل استیبل‌کوین‌های در گردش بیشتر است، چون قیمت خود وثیقه‌ها تند بالا و پایین می‌رود.

سود گرفتن: سپرده، تأمین نقدینگی و ییلد فارمینگ

در دیفای معمولاً از سه راه سود به دست می‌آید: بهره سپرده در پروتکل‌های وام‌دهی، سهم از کارمزد معامله‌ها برای تأمین‌کننده‌های نقدینگی و پاداش‌هایی که پروژه‌ها برای جذب پول می‌دهند. جابه‌جا کردن دارایی بین این فرصت‌ها برای گرفتن بیشترین سود را ییلد فارمینگ (Yield Farming) می‌نامند.

تأمین نقدینگی هزینه‌ای پنهان دارد به اسم زیان ناپایدار (Impermanent Loss). وقتی قیمت یکی از دو توکن استخر تغییر کند، معامله‌ها آن‌قدر ادامه پیدا می‌کنند تا قیمت استخر به قیمت بازار برسد. در این مسیر، سهم شما از توکنی که گران شده کمتر و از توکنی که ارزان شده بیشتر می‌شود. نتیجه این است که ارزش سهمتان از حالتی که دو توکن را فقط در کیف پولتان نگه می‌داشتید کمتر می‌شود. Uniswap در راهنمای بازده تأمین‌کننده‌ها اندازه این زیان را حساب کرده است:

اسمش ناپایدار است چون اگر قیمت به نقطه شروع برگردد، این زیان هم از بین می‌رود. کارمزدها ممکن است جبرانش کنند و ممکن است نکنند. وقتی جایی سودی خیلی بالاتر از بقیه وعده می‌دهد، اول بپرسید این سود از کجا می‌آید: از کارمزد و بهره واقعی، یا از توکن تازه‌ای که خود پروژه چاپ می‌کند و قیمتش ممکن است بریزد.

پل‌ها، معاملات اهرمی و دارایی‌های توکنیزه

دیفای به این‌ها محدود نمی‌شود. پل‌ها (Bridge) دارایی را از یک بلاک‌چین به بلاک‌چین دیگر می‌برند. صرافی‌های غیرمتمرکزی هم هستند که معامله اهرمی و قراردادهای آتی دارند. توکن‌هایی هم که نماینده دارایی‌های دنیای واقعی‌اند، مثل سهام توکنیزه، کم‌کم به همین زیرساخت راه پیدا کرده‌اند.

دیفای در عمل: دو مثال عددی

عددهای این دو مثال فرضی و رُند انتخاب شده‌اند تا حساب‌وکتاب راحت دنبال شود. در دنیای واقعی کارمزد شبکه هم به هزینه‌ها اضافه می‌شود.

مثال ۱: خرید اتریوم از یک استخر کوچک

استخری را در نظر بگیرید که ۱۰۰ اتریوم و ۲۰۰ هزار تتر در آن است. قیمتی که سایت نشان می‌دهد ۲۰۰۰ تتر برای هر اتریوم است و حاصل‌ضرب ثابت استخر ۲۰ میلیون است (۱۰۰ × ۲۰۰٬۰۰۰).

حالا با ۱۰ هزار تتر اتریوم می‌خرید:

1. ۰٫۳ درصد کارمزد، یعنی ۳۰ تتر، کنار گذاشته می‌شود و ۹۹۷۰ تتر وارد فرمول می‌شود.
2. موجودی تتر استخر به ۲۰۹٬۹۷۰ می‌رسد. برای اینکه حاصل‌ضرب ۲۰ میلیون بماند، موجودی اتریوم باید به حدود ۹۵٫۲۵ برسد.
3. پس حدود ۴٫۷۵ اتریوم دستتان را می‌گیرد. یعنی هر اتریوم را به‌طور میانگین حدود ۲۱۰۶ تتر خریده‌اید، ۵٫۳ درصد گران‌تر از قیمتی که اول دیده بودید.

این اختلاف را اثر قیمت (Price Impact) می‌گویند. حالا همین خرید را با مبلغ‌های دیگر و در استخری ده برابر بزرگ‌تر (۱۰۰۰ اتریوم و ۲ میلیون تتر) مقایسه کنید:

۰٫۳ درصد از این اختلاف‌ها کارمزد است و بقیه‌اش اثر قیمت. نکته جدول ساده است: مبلغ بزرگ را در استخر کم‌عمق معامله نکنید. سایت‌های DEX پیش از تأیید، اثر قیمت را نشان می‌دهند. یک تنظیم هم به اسم حد لغزش (Slippage Tolerance) دارند که می‌گوید حداکثر چقدر بدتر شدن قیمت را قبول می‌کنید. اگر تا تأیید تراکنش قیمت بیشتر از این حد جابه‌جا شود، معامله انجام نمی‌شود.

بعد از خرید شما، قیمت داخل استخر به حدود ۲۲۰۴ تتر رسیده است. معامله‌گرهایی که دنبال همین اختلاف‌ها هستند، اتریوم را از جای ارزان‌تر می‌خرند و در این استخر می‌فروشند تا قیمتش دوباره به قیمت بازار برگردد.

مثال ۲: وام با وثیقه اتریوم و لحظه لیکویید شدن

Aave وضعیت هر وام را با عددی به اسم ضریب سلامت (Health Factor) می‌سنجد. طبق راهنمای Aave، این عدد از ضرب ارزش وثیقه در «آستانه لیکویید شدن» و تقسیم حاصل بر مبلغ وام به دست می‌آید. آستانه لیکویید شدن را رأی‌دهندگان Aave برای هر دارایی جدا تعیین می‌کنند. وقتی ضریب سلامت زیر ۱ برود، وام را می‌شود لیکویید کرد.

فرض کنید ۵ اتریوم با قیمت ۲۰۰۰ دلار، یعنی ۱۰ هزار دلار، وثیقه می‌گذارید. آستانه لیکویید شدن را ۸۰ درصد بگیریم، که همان عدد مثال خود Aave است، و فرض کنید ۶۰۰۰ تتر وام گرفته‌اید:

• ضریب سلامت امروز: ۱۰٬۰۰۰ × ۰٫۸ ÷ ۶۰۰۰ ≈ ۱٫۳۳
• اگر قیمت اتریوم به ۱۵۰۰ دلار برسد، ارزش وثیقه ۷۵۰۰ دلار می‌شود و ضریب سلامت دقیقاً ۱ است. یعنی ۲۵ درصد افت قیمت کافی است تا وامتان به لبه لیکویید شدن برسد.
• اگر به‌جای ۶۰۰۰، فقط ۴۰۰۰ تتر وام بگیرید، ضریب سلامت ۲ است و تا قیمت حدود ۱۰۰۰ دلار، یعنی ۵۰ درصد افت، فرصت دارید.

لیکویید شدن یعنی هر کسی در شبکه می‌تواند بخشی از بدهی شما را بپردازد و هم‌ارزش آن را به‌اضافه یک پاداش از وثیقه شما بردارد. طبق قواعد Aave، اگر ضریب سلامت هنوز بالای ۰٫۹۵ باشد و وثیقه و بدهی هر کدام دست‌کم ۲۰۰۰ دلار باشند، در یک مرحله تا نصف بدهی تسویه می‌شود. اگر ضریب سلامت به ۰٫۹۵ یا کمتر برسد، یا وثیقه یا بدهی زیر ۲۰۰۰ دلار باشد، ممکن است کل بدهی یک‌جا تسویه شود. پاداشی که لیکوییدکننده برمی‌دارد، از جیب شما می‌رود.

یادتان باشد که بهره وام هم کم‌کم به بدهی اضافه می‌شود و ضریب سلامت را پایین می‌آورد، حتی اگر قیمت تکان نخورد. خود Aave می‌گوید هیچ ضریب سلامتی برای همه امن نیست. راه بالا بردنش هم یکی از این دوتاست: وثیقه بیشتر بگذارید یا بخشی از وام را پس بدهید.

دیفای یا صرافی متمرکز؟

صرافی‌هایی مثل سواپ‌ولت را «متمرکز» (CeFi) می‌گویند، چون یک شرکت دارایی کاربران را نگه می‌دارد و کارها را انجام می‌دهد. هیچ‌کدام همیشه بهتر از دیگری نیست؛ هر کدام به درد کار خودش می‌خورد:

اگر کارتان خرید و فروش با تومان، نگه داشتن تتر یا فرستادن رمزارز برای دوستانتان است، صرافی ساده‌تر و کم‌هزینه‌تر است. دیفای وقتی به کار می‌آید که توکنی بخواهید که در صرافی‌ها نیست، بخواهید با وثیقه رمزارزی وام بگیرید یا بخواهید کلید دارایی‌تان دست خودتان باشد.

خیلی‌ها هر دو را کنار هم استفاده می‌کنند: تتر را با تومان می‌خرند، به کیف پول شخصی‌شان برداشت می‌کنند و از آنجا وارد دیفای می‌شوند. در این مسیر، موقع برداشت شبکه‌ای را انتخاب کنید که کیف پول و پروتکل مقصد از آن پشتیبانی می‌کنند. شبکه اشتباه دردسر بزرگی است.

ریسک‌های دیفای

باگ و هک قرارداد

کد قراردادها عمومی است و همه می‌توانند بخوانندش، از جمله هکرها. اگر باگی در کار باشد، کسی که زودتر پیدایش کند می‌تواند پول قرارداد را خالی کند. حسابرسی امنیتی (Audit) احتمال باگ را کم می‌کند ولی صفرش نمی‌کند.

پل‌ها هم چون مقدار زیادی دارایی را یک‌جا قفل می‌کنند، هدف وسوسه‌انگیزی‌اند. فروردین ۱۴۰۱ حدود ۶۲۰ میلیون دلار اتریوم از پل Ronin، شبکه بازی Axie Infinity، دزدیده شد و FBI دو هفته بعد اعلام کرد که کار گروه Lazarus، وابسته به کره شمالی، بوده است.

«غیرمتمرکز» همیشه یعنی بی‌صاحب؟

بانک تسویه‌های بین‌المللی در گزارشی با عنوان «ریسک‌های دیفای و توهم تمرکززدایی» می‌گوید تمرکززدایی کامل در دیفای ممکن نیست. هر پلتفرمی برای تصمیم‌های مهمش سازوکاری دارد. معمولاً دارندگان «توکن حاکمیتی» درباره پیشنهادها رأی می‌دهند و این دارندگان اغلب خود سازندگان پروژه‌اند. در عمل بعضی قراردادها کلید مدیریتی دارند و می‌شود عوضشان کرد یا متوقفشان کرد. بعضی دیگر نه؛ مثلاً Uniswap می‌گوید قراردادهای اصلی‌اش بعد از انتشار دیگر عوض نمی‌شوند و هیچ‌کس نمی‌تواند متوقفشان کند. پیش از سپردن پول به یک پروتکل، بدانید چه کسی می‌تواند قواعدش را عوض کند.

اهرم و زنجیره لیکویید شدن

BIS اهرم بالا را یکی از جدی‌ترین آسیب‌پذیری‌های دیفای می‌داند. پولی که از یک جا قرض گرفته شده، جای دیگر دوباره وثیقه می‌شود و هر بار بدهی روی بدهی سوار می‌شود. وقتی قیمت‌ها می‌ریزند، لیکویید شدن‌ها فروش اجباری راه می‌اندازند و فروش اجباری قیمت را باز هم پایین‌تر می‌برد. به گفته همین گزارش، در ریزش شهریور ۱۴۰۰ هم همراه با افت تند قیمت‌ها، موج بزرگی از لیکویید شدن در دیفای راه افتاد.

مجوزهای نامحدود

برای اینکه یک DEX بتواند مثلاً تتر شما را بفروشد، اول باید به قراردادش اجازه خرج کردن آن توکن را بدهید (Approve). خیلی از سایت‌ها اجازه نامحدود می‌خواهند تا دفعه بعد لازم نباشد دوباره مجوز بدهید و کارمزدش را بپردازید. ethereum.org هشدار می‌دهد که اگر آن قرارداد مخرب باشد یا هک شود، می‌تواند همه آن توکن را از کیف پولتان بردارد، حتی مدت‌ها بعد از اینکه از سایت بیرون آمده‌اید. قطع کردن اتصال کیف پول از سایت هم این اجازه را لغو نمی‌کند. برای لغوش باید با ابزارهایی مثل Revoke.cash یک تراکنش جدا بفرستید که کارمزد شبکه دارد.

سایت تقلبی، توکن جعلی و درخواست عبارت بازیابی

بیشتر کسانی که در دیفای پول از دست می‌دهند، گرفتار هک‌های پیچیده نمی‌شوند. سایتی را باز می‌کنند که شبیه سایت اصلی است، توکنی می‌خرند که فقط اسمش شبیه توکن اصلی است یا عبارت بازیابی‌شان را جایی وارد می‌کنند. تتر تقلبی، مسموم‌سازی آدرس و پیام‌هایی که ۱۲ کلمه را دست شما می‌دهند همه در همین دسته‌اند. هیچ سایت دیفای واقعی برای وصل شدن عبارت بازیابی نمی‌خواهد.

کارمزد شبکه

در شبکه اصلی اتریوم هر تأیید، هر خرید و هر لغو مجوز کارمزد جدا دارد. وقتی شبکه شلوغ است، کارمزد چند تراکنش ممکن است از کل سود یک سپرده کوچک بیشتر شود. برای مبلغ‌های کم، شبکه‌هایی با کارمزد پایین‌تر منطقی‌ترند.

کاربر ایرانی پیش از ورود به دیفای چه چیزی را باید بداند؟

قرارداد هوشمند فهرست کشورها ندارد، ولی سایت‌ها و کیف پول‌هایی که با آن‌ها به دیفای می‌رسید، دارند:

• شرایط استفاده سایت‌ها. شرایط استفاده Uniswap Labs، شرکتی که سایت و کیف پول Uniswap را می‌سازد، استفاده ساکنان کشورهایی را که زیر تحریم جامع آمریکا هستند ممنوع کرده است و ایران یکی از آن‌هاست (برنامه تحریم ایران در OFAC). همین شرکت تأکید می‌کند که خود پروتکل را کنترل نمی‌کند. یعنی اگر سایت دسترسی را ببندد، دارایی‌ای که در کیف پولتان است سر جایش می‌ماند، ولی روی پشتیبانی و دسترسی همیشگی به آن سایت نمی‌شود حساب کرد.
• کیف پول‌ها و سرورهایشان. کیف پول‌های معروف هم شرط‌های مشابهی دارند و بعضی‌شان برای اتصال به شبکه از سرورهایی استفاده می‌کنند که دسترسی از ایران را محدود کرده‌اند. جزئیاتش را در بخش کاربر ایرانی راهنمای کیف پول آورده‌ایم.
• مسدود شدن استیبل‌کوین. Tether اعلام کرده آدرس‌های مرتبط با فهرست تحریم را مسدود می‌کند. این کار روی قرارداد خود توکن انجام می‌شود و فرقی نمی‌کند تترتان در کیف پول باشد یا در یک استخر دیفای.
• اپلیکیشن‌های تقلبی. وقتی دسترسی به فروشگاه رسمی سخت است، فایل نصبی کیف پول یا اپ دیفای را از کانال تلگرامی یا سایت ناشناس نگیرید. نسخه تقلبی دقیقاً شبیه اصلی است و عبارت بازیابی‌تان را برای سازنده‌اش می‌فرستد.

پیش از اولین تراکنش دیفای

اگر تصمیم گرفته‌اید دیفای را امتحان کنید، این چک‌لیست جلوی بیشتر اشتباه‌های رایج را می‌گیرد:

1. با مبلغ کم شروع کنید. اولین تجربه‌تان را با پولی انجام دهید که از دست دادنش زندگی‌تان را به هم نمی‌ریزد.
2. یک کیف پول جدا بسازید. دارایی اصلی‌تان را در کیف پولی نگه دارید که به هیچ سایتی وصلش نمی‌کنید و برای دیفای کیف پول دیگری داشته باشید.
3. آدرس سایت را از منبع رسمی بگیرید. آن را بوکمارک کنید و هیچ‌وقت از لینک تبلیغ، نتیجه آگهی جست‌وجو یا پیام خصوصی وارد نشوید.
4. ارز اصلی شبکه را برای کارمزد کنار بگذارید. بدون ETH در اتریوم یا BNB در BNB Smart Chain، هیچ تراکنشی انجام نمی‌شود، حتی لغو مجوز.
5. پنجره کیف پول را بخوانید، نه فقط دکمه سایت را. ببینید به کدام قرارداد و برای چه مقدار مجوز می‌دهید. اگر کیف پولتان اجازه می‌دهد، مجوز را به اندازه همان معامله محدود کنید.
6. اثر قیمت و حد لغزش را ببینید. اگر اثر قیمت چند درصد است، مبلغ را کم کنید یا استخر عمیق‌تری پیدا کنید.
7. پروتکل را بسنجید. چند وقت است کار می‌کند؟ چقدر دارایی در آن قفل است؟ این عدد را TVL می‌گویند و سایت‌هایی مثل DefiLlama نشانش می‌دهند. گزارش حسابرسی امنیتی دارد؟ هیچ‌کدام از این‌ها تضمین نیست، ولی پروژه تازه و بی‌سابقه ریسک خیلی بیشتری دارد.
8. وقتی کارتان تمام شد، مجوزها را لغو کنید.