سهام جهانی و xStocks چیست؟ راهنمای کامل سهام توکنیزه، از سازوکار تا خرید و برداشت روی سولانا

xStocks توکن‌هایی روی بلاک‌چین هستند که قیمت یک سهم یا صندوق آمریکایی را دنبال می‌کنند. مثلاً TSLAx همراه با قیمت سهم تسلا بالا و پایین می‌رود. پشتوانه هر توکن یک واحد از همان سهم واقعی است که نزد امانت‌دار نگه داشته می‌شود. ناشر این توکن‌ها شرکت Backed است. با xStocks از سود و زیان قیمت سهم بهره‌مند می‌شوید، ولی سهام‌دار ثبت‌شده شرکت نمی‌شوید و حق رأی ندارید. در سواپ‌ولت می‌توانید چند xStock را مستقیم با تومان بخرید و اگر خواستید، آن‌ها را روی شبکه سولانا به کیف پول شخصی‌تان برداشت کنید.

در ادامه همه چیز را به ترتیب توضیح داده‌ایم: سهام توکنیزه از کجا آمده، پشت هر توکن چه چیزی هست، قیمت تومانی چطور حساب می‌شود، سود سهام چه می‌شود، ریسک‌ها کجاست و خرید و برداشت دقیقاً چطور انجام می‌شود.

سهام جهانی یعنی چه و چرا خریدنش از ایران سخت است؟

منظور از «سهام جهانی» معمولاً سهم شرکت‌های بزرگی است که در بورس‌های آمریکا معامله می‌شوند؛ مثل اپل، انویدیا، تسلا، گوگل و متا. صندوق‌هایی مثل SPY هم در همین دسته هستند. SPY شاخص S&P 500، یعنی ۵۰۰ شرکت بزرگ آمریکایی، را دنبال می‌کند.

راه معمول خرید این سهم‌ها باز کردن حساب در یک کارگزاری خارجی است. برای این کار هم مدرک اقامت در کشوری مجاز، حساب بانکی بین‌المللی و احراز هویت کامل لازم است. برای کسی که در ایران زندگی می‌کند، این مسیر عملاً بسته است. سهام توکنیزه راه دیگری است: یک شرکت سهم را در بازار سنتی نگه می‌دارد و در ازای آن توکنی روی بلاک‌چین منتشر می‌کند. این توکن را هم مثل هر رمزارز دیگری می‌شود خرید، فروخت و جابه‌جا کرد.

سهام توکنیزه چیست؟

سهام توکنیزه (Tokenized Stock) توکنی است که ارزشش به یک سهم واقعی گره خورده است. «توکن» یعنی دارایی دیجیتالی که روی بلاک‌چین ثبت شده و با یک کیف پول رمزارز قابل نگهداری است. اگر با خود بلاک‌چین آشنا نیستید، راهنمای بلاکچین به زبان ساده را ببینید.

مدل‌های مختلفی برای ساختن سهام توکنیزه وجود دارد. در مدلی که xStocks از آن استفاده می‌کند، ناشر به ازای هر توکن یک واحد از دارایی پایه را نگه می‌دارد. به این مدل «پشتوانه یک‌به‌یک» می‌گویند. پس قیمت توکن حدس و گمان خالص نیست. توکن نماینده دارایی مشخصی است که در جای مشخصی نگه داشته می‌شود.

xStocks چیست و چه کسی آن را منتشر می‌کند؟

xStocks نام تجاری توکن‌های سهامی است که Backed منتشر می‌کند. طبق صفحه افشای ریسک xStocks در Kraken، ناشر حقوقی این توکن‌ها Backed Assets (JE) Limited است، یک شرکت ثبت‌شده در جرزی. توکن‌ها بر اساس یک «پروسپکتوس پایه» منتشر می‌شوند که برای هر توکن «شرایط نهایی» جداگانه‌ای دارد. پروسپکتوس سندی رسمی است که شرایط و ریسک‌های یک اوراق را توضیح می‌دهد. طبق سایت Backed، این پروسپکتوس نزد نهاد ناظر مالی لیختن‌اشتاین (FMA) ثبت شده است. همین سایت چارچوب حقوقی کار را مبتنی بر قانون فناوری دفتر کل توزیع‌شده سوئیس (Swiss DLT Act) معرفی می‌کند.

نام هر توکن همان نماد سهم است که یک x به آخرش اضافه شده؛ مثلاً AAPLx برای اپل، NVDAx برای انویدیا و SPYx برای صندوق SPY. سایت xStocks می‌گوید این توکن‌ها «به‌صورت یک‌به‌یک با دارایی پایه‌ای که نزد امانت‌دار تحت نظارت نگهداری می‌شود، پشتیبانی می‌شوند».

xStocks چطور کار می‌کند؟

زنجیره کار را می‌شود در چند قدم خلاصه کرد:

1. خرید سهم واقعی. Backed سهم یا صندوق را در بازار سنتی می‌خرد.
2. نگهداری نزد امانت‌دار. طبق سایت Backed، سهام پایه نزد «امانت‌داران دارای مجوز و مستقل» نگهداری می‌شود. Kraken هم در صفحه پرسش‌هایش توضیح داده که سهام نزد مؤسسه‌های امانی و طبق قرارداد امانتی نگهداری می‌شود و خود Kraken طرف این قرارداد نیست.
3. انتشار توکن. به ازای دارایی نگهداری‌شده، توکن روی بلاک‌چین ساخته می‌شود؛ مثلاً روی سولانا.
4. معامله در بازار ثانویه. طبق سایت Backed، خرید مستقیم از خود ناشر فقط برای «سرمایه‌گذاران واجد شرایط» (Qualified Investors) است. بقیه مردم توکن را از صرافی‌ها و بازارهای غیرمتمرکز می‌خرند، نه از خود Backed.
5. بازخرید. طبق صفحه Kraken، دارنده می‌تواند توکن را با پرداخت کارمزد اضافه به Backed برگرداند یا آن را در بازار بفروشد. برای کاربر عادی راه عملی همان فروش در بازار است.

پشتوانه را کجا می‌شود دید؟

سایت xStocks داشبوردی دارد که اطلاعات محصولات و «اثبات ذخایر» (Proof of Reserves) را نشان می‌دهد. اثبات ذخایر یعنی گزارشی که نشان می‌دهد تعداد توکن‌های منتشرشده با دارایی نگهداری‌شده جور درمی‌آید. این گزارش مفید است، اما همان حسابرسی کامل یا تضمین حقوقی نیست. گزارش یعنی ناشر اعلام کرده؛ تضمین حقوقی یعنی اگر اتفاقی افتاد، دارنده توکن چه ادعایی دارد و از چه کسی.

xStocks روی کدام شبکه‌ها هست؟

توکن‌های xStocks روی چند بلاک‌چین منتشر شده‌اند. در فهرست سایت xStocks، سولانا، اتریوم، BNB Chain، TON، ترون و چند شبکه دیگر دیده می‌شود. اما هر صرافی فقط بعضی از این شبکه‌ها را پشتیبانی می‌کند. Kraken مثلاً در صفحه خودش فقط سولانا و Ink را نام برده است. یک توکن روی دو شبکه، دو قرارداد و دو آدرس متفاوت دارد، و این نکته موقع برداشت خیلی مهم است. در سواپ‌ولت برداشت xStocks روی شبکه سولانا انجام می‌شود.

با خرید xStocks دقیقاً مالک چه چیزی می‌شوید؟

این مهم‌ترین سؤال است و جوابش را باید دقیق دانست. طبق صفحه افشای ریسک Kraken، دارنده xStocks مالک سهم پایه نیست. حق رأی ندارد و نسبت به خود سهم یا دارایی‌های شرکت ادعای حقوقی ندارد. چیزی که دارید «مواجهه اقتصادی» با قیمت سهم است: وقتی قیمت سهم بالا می‌رود، ارزش توکن هم بالا می‌رود و برعکس. طرف حساب شما Backed است، نه اپل یا تسلا. همین صفحه تأکید می‌کند که شرکت صاحب سهم هیچ نقشی در انتشار توکن ندارد و در برابر دارنده توکن تعهدی ندارد.

برای مقایسه، Ondo هم سهام توکنیزه منتشر می‌کند و در صفحه Ondo Stocks ساختارش را شرح داده است. این ساختار یک «نماینده تأیید» مستقل دارد و یک «نماینده وثیقه» که حق وثیقه درجه‌یک روی دارایی‌های پشتوانه را به نفع دارندگان نگه می‌دارد. در صفحه‌های عمومی xStocks و Backed که ما بررسی کردیم، ساختار مشابهی با نام مشخص پیدا نکردیم. اگر این جزئیات برایتان مهم است، پروسپکتوس Backed را بخوانید.

سود سهام (Dividend) در xStocks چه می‌شود؟

طبق صفحه Kraken، اگر شرکت پایه سود نقدی تقسیم کند، این سود خودکار دوباره در همان توکن سرمایه‌گذاری می‌شود. یعنی پول نقد دریافت نمی‌کنید، بلکه موجودی xStock شما کمی بیشتر می‌شود. پس کسی که مثلاً SPYx یا AAPLx نگه می‌دارد، سود تقسیمی را به شکل توکن اضافه می‌گیرد. شرکت‌هایی مثل تسلا که سود نقدی تقسیم نمی‌کنند، این بخش را ندارند و بازده‌شان فقط به تغییر قیمت سهم بستگی دارد.

همین صفحه یادآوری می‌کند که طبق پروسپکتوس، روی xStocks کارمزدهایی اعمال می‌شود. به همین خاطر بازده توکن دقیقاً با بازده نگهداری مستقیم همان سهم یکی نیست.

قیمت xStocks چطور تعیین می‌شود؟

قیمت دلاری هر xStock به قیمت سهم پایه نزدیک می‌ماند. دلیلش این است که اگر فاصله زیاد شود، معامله‌گرانی که به ناشر دسترسی دارند با خرید و فروش آن را پر می‌کنند. اما دو نکته را بدانید:

• بیرون از ساعت بورس، قیمت مرجع ندارد. سایت xStocks از معامله ۲۴ ساعته و ۷ روزه حرف می‌زند. ولی خود Kraken نوشته که در پلتفرمش xStocks را ۲۴ ساعت و ۵ روز در هفته معامله می‌کند و معامله آخر هفته هنوز در دست توسعه است. هر جا بازار توکن باز باشد و بورس آمریکا بسته، قیمت فقط از عرضه و تقاضای خود توکن می‌آید. ممکن است از آخرین قیمت سهم فاصله بگیرد و بعد از بازگشایی بورس دوباره نزدیک شود.
• نقدشوندگی محدود است. حجم معامله توکن‌ها خیلی کمتر از حجم خود سهم در بورس است. Kraken هم ریسک نقدشوندگی را جزو ریسک‌های اصلی آورده، یعنی ممکن است همان لحظه‌ای که می‌خواهید بفروشید، خریدار کافی نباشد.

قیمت تومانی در سواپ‌ولت از کجا می‌آید؟

در سواپ‌ولت قیمت تومانی هر xStock از ضرب قیمت دلاری توکن در نرخ تتر به تومان به دست می‌آید. همین را در صفحه قیمت تسلا (TSLAX) هم نوشته‌ایم. پس قیمت تومانی دو موتور دارد: قیمت جهانی سهم و قیمت تتر در ایران.

یک مثال با عددهای فرضی و گرد (بدون کارمزد):

• قیمت یک سهم: ۲۰۰ دلار. نرخ تتر: ۱۰۰٬۰۰۰ تومان. پس هر توکن ۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان است.
• با ۲٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان، ۰٫۱ توکن می‌خرید. لازم نیست یک سهم کامل بخرید.
• حالت اول: سهم ۱۰٪ بالا می‌رود (۲۲۰ دلار) و تتر ۵٪ گران می‌شود (۱۰۵٬۰۰۰ تومان). ارزش ۰٫۱ توکن می‌شود ۲٬۳۱۰٬۰۰۰ تومان، یعنی ۱۵٫۵٪ رشد تومانی.
• حالت دوم: سهم ۱۰٪ پایین می‌آید (۱۸۰ دلار) ولی تتر همان ۵٪ گران می‌شود. ارزش می‌شود ۱٬۸۹۰٬۰۰۰ تومان، یعنی ۵٫۵٪ ضرر تومانی.

از مثال پیداست که xStock برای کاربر ایرانی دو نوع ریسک را با هم دارد: ریسک سهم و ریسک نرخ دلار. رشد تتر می‌تواند بخشی از افت سهم را بپوشاند، اما جلوی ضرر را نمی‌گیرد.

ریسک‌های xStocks کدام‌اند؟

Kraken در صفحه افشای ریسکش صریح نوشته که سرمایه‌گذاری در xStocks پرریسک است و ممکن است کل سرمایه از دست برود. این ریسک‌ها را جدی بگیرید:

• ریسک خود سهم. اگر شرکت ضرر کند یا بازار سهام آمریکا بریزد، توکن هم می‌ریزد. توکنیزه شدن نوسان سهم را کم نمی‌کند.
• ریسک ناشر و امانت‌دار. ارزش توکن به توان مالی و عملکرد درست Backed و مؤسسه‌هایی که سهام را نگه می‌دارند وابسته است. این ریسک جدا از عملکرد خود شرکت است.
• ریسک نقدشوندگی و فاصله قیمت. مخصوصاً وقتی بورس بسته است یا بازار پرتلاطم است.
• ریسک مقررات و دسترسی. طبق سایت xStocks، این توکن‌ها برای ساکنان آمریکا، بریتانیا، کانادا، استرالیا و کشورهای تحت تحریم عرضه نمی‌شوند. خرید از یک پلتفرم دیگر شرایط ناشر را تغییر نمی‌دهد. بازخرید مستقیم از ناشر هم برای کاربر عادی در دسترس نیست.
• ریسک فنی. قرارداد هوشمند، شبکه، صرافی یا کیف پول ممکن است دچار خطا، قطعی یا حمله شود. Kraken ریسک عملیاتی را جداگانه آورده است.
• ریسک اشتباه در انتقال. اگر xStock را به آدرس یا شبکه اشتباه بفرستید، معمولاً قابل برگشت نیست.

xStocks به درد چه کسی می‌خورد؟

قبل از خرید، این چند سؤال را از خودتان بپرسید:

1. می‌خواهید با قیمت یک شرکت یا کل بازار آمریکا درگیر شوید؟ اگر فقط دنبال حفظ ارزش در برابر تورم تومان هستید، تتر ساده‌تر است و نوسان سهم را ندارد.
2. افق زمانی‌تان چقدر است؟ سهم ممکن است ماه‌ها زیر قیمت خرید بماند. پولی که چند هفته دیگر لازم دارید جای مناسبی برای این کار نیست.
3. با نداشتن حق سهام‌داری کنار می‌آیید؟ اگر مالکیت حقوقی سهم برایتان مهم است، xStock آن را به شما نمی‌دهد.
4. یک سهم یا سبد؟ خرید یک صندوق شاخصی مثل SPYx ریسک را بین شرکت‌های زیادی پخش می‌کند. تک‌سهم‌هایی مثل TSLAx نوسان بسیار بیشتری دارند.

اگر جواب‌ها روشن است، با مبلغ کم شروع کنید. قبل از خرید بیشتر، رفتار قیمت را چند هفته ببینید.

خرید xStocks از سواپ‌ولت

در سواپ‌ولت می‌توانید xStocks را مستقیم با تومان بخرید. لازم نیست اول تتر بخرید و بعد آن را جای دیگری تبدیل کنید. در حال حاضر این‌ها در سواپ‌ولت فهرست شده‌اند: اپل (AAPLX)، تسلا (TSLAX)، انویدیا (NVDAX)، گوگل (GOOGLX)، متا (METAX)، صندوق S&P 500 (SPYX)، کوین‌بیس (COINX)، سیرکل (CRCLX)، رابین‌هود (HOODX)، مایکرواستراتژی (MSTRX) و اسپیس‌ایکس (SPCXX). فهرست کامل و به‌روز را در صفحه رمزارزها ببینید.

مراحل خرید مثل خرید هر رمزارز دیگری در سواپ‌ولت است:

1. وارد حساب سواپ‌ولت شوید. اگر موجودی تومانی ندارید، حساب را شارژ کنید.
2. صفحه توکن مورد نظر را باز کنید؛ مثلاً TSLAX.
3. مبلغ تومانی را وارد کنید. قبل از تأیید، مقدار توکنی که دریافت می‌کنید را ببینید.
4. خرید را تأیید کنید. توکن در کیف پول سواپ‌ولت شما می‌نشیند.

کارمزد خرید را در صفحه کارمزدها ببینید و قیمت نهایی را همان لحظه در صفحه خرید. اگر اولین بار است که رمزارز می‌خرید، آموزش قدم‌به‌قدم خرید تتر در سواپ‌ولت همین مسیر را با جزئیات بیشتر نشان می‌دهد.

برداشت xStocks روی شبکه سولانا

xStocks را می‌توانید در سواپ‌ولت نگه دارید و هر وقت خواستید بفروشید. اگر بخواهید توکن را خودتان نگه دارید، می‌توانید آن را روی شبکه سولانا به کیف پول شخصی‌تان برداشت کنید. کیف پول شخصی (غیرامانی) یعنی کلید خصوصی دست خود شماست. فرقش با کیف پول امانی را در راهنمای کیف پول و کلید خصوصی توضیح داده‌ایم.

قبل از برداشت، این کارها را انجام دهید:

1. یک کیف پول سولانا آماده کنید. کیف پولی لازم است که توکن‌های شبکه سولانا را پشتیبانی کند. سایت xStocks می‌گوید این توکن‌ها را می‌شود در هر کیف پول غیرامانی روی شبکه‌های پشتیبانی‌شده نگه داشت. عبارت بازیابی کیف پول را جای امنی بنویسید.
2. آدرس سولانای کیف پول را کپی کنید. آدرس‌های سولانا با آدرس‌های اتریوم و ترون فرق دارند. آدرس را کپی و پیست کنید، نه تایپ. بعد ابتدا و انتهایش را با کیف پول مقایسه کنید.
3. در سواپ‌ولت شبکه سولانا را انتخاب کنید. وارد بخش برداشت همان توکن شوید، شبکه سولانا را انتخاب کنید و آدرس و مقدار را وارد کنید. کارمزد برداشت را قبل از تأیید ببینید. شبکه اشتباه بزرگ‌ترین دلیل گم شدن دارایی است؛ راهنمای انتقال با شبکه اشتباه را یک بار بخوانید.
4. اول مبلغ کم بفرستید. یک مقدار کوچک برداشت کنید. وقتی در کیف پول دیدید که رسیده، بقیه را بفرستید.
5. برای جابه‌جایی‌های بعدی کمی SOL داشته باشید. طبق مستندات سولانا، هر تراکنش در این شبکه کارمزدی دارد که با SOL پرداخت می‌شود. پس اگر بعداً بخواهید xStock را از کیف پول خودتان به جای دیگری بفرستید، به کمی سولانا (SOL) نیاز دارید.

یک محدودیت را هم از قبل در نظر بگیرید. طبق راهنمای برداشت آنی رمزارز، رمزارزی که با واریز تومانی خریده‌اید تا ۷۲ ساعت محدودیت برداشت دارد. حساب‌هایی که احراز هویت پیشرفته دارند، اعتبار «برداشت آنی» دارند که بخشی از این محدودیت را پوشش می‌دهد. اگر برداشت طول کشید، راهنمای برداشت Pending دلیل‌های رایجش را توضیح داده است.