استلار (XLM) چیست و چه فرقی با ریپل دارد؟

استلار (Stellar) یک شبکه بلاک‌چین باز برای جابه‌جا کردن پول و صدور توکن است. ارز اصلی این شبکه لومن (Lumen) نام دارد و در صرافی‌ها با نماد XLM خرید و فروش می‌شود. تراکنش‌های استلار در چند ثانیه قطعی می‌شوند و کمترین کارمزد یک انتقال ساده ۰٫۰۰۰۰۱ XLM است. این شبکه ماینر ندارد، کسی هم برای تأیید تراکنش‌ها سکه گرو نمی‌گذارد و از سال ۱۳۹۸ هیچ لومن تازه‌ای ساخته نشده است.

استلار و ریپل از یک ریشه‌اند. جد مک‌کیلب (Jed McCaleb)، یکی از سازندگان دفتر کل XRP (XRP Ledger)، سال ۱۳۹۳ استلار را راه انداخت و نسخه اولش را هم روی کد ریپل ساخت. ولی امروز این‌ها دو شبکه جدا با دو مسیر متفاوت‌اند. پشت ریپل شرکتی انتفاعی است که بیشتر با بانک‌ها و مؤسسه‌های مالی کار می‌کند و پشت استلار بنیادی غیرانتفاعی که می‌خواهد خدمات مالی به دست مردم و کسب‌وکارهای کوچک برسد. اجماع، عرضه و حتی سرنوشت کارمزدها هم در این دو شبکه فرق می‌کند؛ جدول کامل تفاوت‌ها را پایین‌تر آورده‌ایم.

اگر می‌خواهید XLM بخرید یا جابه‌جا کنید، دو چیز را از همین اول بدانید: XLMی که بدون Memo به صرافی بفرستید، معمولاً به حسابتان نمی‌نشیند، و در هر کیف پول شخصی استلار دست‌کم ۱ XLM همیشه قفل می‌ماند.

استلار در یک نگاه

• کارش: انتقال پول بین کشورها و ارزهای مختلف، صدور توکن (مثل استیبل‌کوین) و از اسفند ۱۴۰۲ اجرای قرارداد هوشمند.
• سازندگان: جد مک‌کیلب و جویس کیم (Joyce Kim). شبکه مرداد ۱۳۹۳ معرفی شد.
• اداره: توسعه شبکه را بنیاد توسعه استلار (Stellar Development Foundation یا SDF) پیش می‌برد که سازمانی غیرانتفاعی است.
• اجماع: پروتکل اجماع استلار (SCP)، بدون استخراج و بدون استیکینگ.
• ارز شبکه: لومن با نماد XLM. کارمزد شبکه را با آن می‌دهید و هر حساب باید مقدار کمی از آن را همیشه نگه دارد.
• عرضه: حدود ۵۰ میلیارد XLM که ۳۰ تیر ۱۴۰۵ حدود ۳۴ میلیارد آن در گردش بود.
• آدرس: آدرس‌های معمولی استلار با حرف G شروع می‌شوند.
• اندازه: طبق StellarExpert، مرورگر بلاک‌چین استلار، ۲۵ مهر ۱۴۰۵ بیش از ۱۰ میلیون حساب در این شبکه موجودی XLM داشتند.

عددهای زیر زنده‌اند و هر بار که صفحه را باز کنید، از داده‌های بازار به‌روز می‌شوند:

• قیمت لحظه‌ای هر XLM: ۰٫۱۷۷۷ دلار، حدود ۴۶٬۴۰۸٫۶ تومان
• ارزش بازار کل XLM: ۶٬۲۸۶٬۹۵۹٬۸۰۱ دلار
• نمودار و اطلاعات بیشتر: صفحه استلار در سواپ‌ولت

تاریخچه استلار: از کد ریپل تا قرارداد هوشمند

جدایی از ریپل و تولد استلار

مک‌کیلب سال ۱۳۹۰ همراه دیوید شوارتز و آرتور بریتو ساخت دفتر کل XRP را شروع کرد و بعد هم‌بنیان‌گذار و مدیر فنی شرکتی شد که امروز اسمش ریپل است. داستان کامل ریپل را در ریپل (XRP) چیست؟ گفته‌ایم. مک‌کیلب سال ۱۳۹۲ از ریپل جدا شد و مرداد ۱۳۹۳ با جویس کیم، که پیش‌تر وکیل بود، استلار را معرفی کرد. بنیاد غیرانتفاعی استلار با همکاری پاتریک کالیسون، مدیرعامل شرکت پرداخت استرایپ (Stripe)، راه افتاد و سرمایه اولیه‌اش، حدود ۳ میلیون دلار، را هم استرایپ داد.

اولین نرم‌افزار شبکه، stellard، روی کد ریپل ساخته شده بود. هنوز هم اگر فایل مجوز (LICENSE) این نرم‌افزار را باز کنید، اسم شرکت Ripple Labs و برنامه‌نویس‌های اولیه دفتر کل XRP، از جمله خود مک‌کیلب، را به‌عنوان صاحبان حق نشر بخشی از کد می‌بینید. شبکه با ۱۰۰ میلیارد واحد ارز شروع به کار کرد و قرار بود بخش بزرگی از آن رایگان بین مردم و شریک‌های تجاری پخش شود. اسم این ارز اول «استلار» بود و بعدها به لومن تغییر کرد.

۱۳۹۴: اجماع تازه و راه‌اندازی دوباره

بنیاد استلار بهار ۱۳۹۴ پروتکل اجماع تازه‌ای به اسم SCP معرفی کرد که دیوید مازیرز (David Mazières)، استاد دانشگاه استنفورد، طراحی کرده بود. شبکه پاییز همان سال با نرم‌افزار تازه‌ای به اسم stellar-core و همین اجماع دوباره راه افتاد. طبق مستندات استلار، موقع این تغییر بخشی از لومن‌ها را در حسابی جدا کنار گذاشتند تا دارندگان توکن‌های شبکه قدیمی بتوانند آن‌ها را یک‌به‌یک با لومن عوض کنند. تیر ۱۴۰۵ هنوز حدود ۲۶۰ میلیون XLM در این حساب بود.

۱۳۹۸: پایان تورم و سوزاندن بیش از نیمی از لومن‌ها

در حدود پنج سال اول، عرضه لومن هر سال ۱ درصد زیاد می‌شد. اعتبارسنج‌های شبکه، یعنی سرورهایی که تراکنش‌ها را تأیید می‌کنند، اوایل آبان ۱۳۹۸ با رأی خودشان به این تورم پایان دادند. تا آن روز ۵٫۴۴ میلیارد لومن از این راه به عرضه اضافه شده بود؛ پس روی هم رفته حدود ۱۰۵٫۴۴ میلیارد لومن ساخته شده است.

چند روز بعد، ۱۳ آبان ۱۳۹۸، بنیاد استلار در همایش Meridian در مکزیکوسیتی اعلام کرد که حدود ۵۵ میلیارد لومن را سوزانده است: ۵ میلیارد از بودجه عملیاتی خودش و ۵۰ میلیارد از برنامه‌های پخش رایگان که همان روز تعطیلشان کرد. سوزاندن در اینجا یعنی فرستادن لومن‌ها به حسابی که هیچ امضاکننده‌ای ندارد و هیچ‌کس هرگز نمی‌تواند از آن خرج کند. حدود ۲۰ میلیارد لومنی که آن موقع در اختیار مردم بود، سر جایش ماند.

بنیاد گفت فقط همان مقداری را نگه می‌دارد که در حدود ده سال آینده واقعاً به کارش می‌آید و قول داد دیگر لومنی نسوزاند. اثر این خبر بر قیمت XLM را در توکن سوزی چیست و چه اثری بر قیمت دارد؟ نوشته‌ایم.

نمودار زیر نشان می‌دهد لومن‌هایی که تا امروز ساخته شده، حالا کجا هستند:

تیر ۱۴۰۵ حدود ۱۵٫۶ میلیارد XLM، یعنی نزدیک به ۳۱ درصد کل عرضه، در حساب‌های بنیاد استلار بود. بنیاد این لومن‌ها را طبق برنامه‌ای که منتشر کرده، خرج یا پخش می‌کند و در مستنداتش نوشته انتظار دارد عرضه در گردش با همین کار کم‌کم بیشتر شود.

۱۴۰۲ تا امروز: قرارداد هوشمند و به‌روزرسانی‌های پشت سر هم

۱ اسفند ۱۴۰۲ نسخه ۲۰ پروتکل استلار روی شبکه اصلی فعال شد و سوروبان (Soroban) را با خودش آورد؛ بستری که قرارداد هوشمند را به استلار اضافه کرد. سوروبان تا آخر اسفند همان سال در چند مرحله کامل راه افتاد. از آن به بعد پروتکل استلار هر چند ماه یک بار به‌روز شده است. طبق فهرست نسخه‌های استلار، تازه‌ترین آن‌ها نسخه ۲۹ است که ۹ مهر ۱۴۰۵ روی شبکه اصلی فعال شد.

استلار چطور کار می‌کند؟

اگر هنوز نمی‌دانید بلاک‌چین چطور کار می‌کند، اول بلاک‌چین به زبان ساده را بخوانید. اینجا فقط سراغ چیزهایی می‌رویم که استلار را از بقیه شبکه‌ها جدا می‌کند.

اجماع استلار (SCP) به زبان ساده

هر بلاک‌چین راهی لازم دارد که کامپیوترهای شبکه، بی‌آنکه مدیری داشته باشند، سر یک نسخه از تاریخچه تراکنش‌ها توافق کنند. به این راه الگوریتم اجماع می‌گویند. در بیت‌کوین ماینرها با قدرت پردازش رقابت می‌کنند و در شبکه‌های اثبات سهام، این کار با کسانی است که سکه گرو گذاشته‌اند. استلار هیچ‌کدام از این دو را ندارد.

در استلار هر نود اعتبارسنج خودش فهرستی از نودهایی می‌سازد که به آن‌ها اعتماد دارد. به این فهرست «مجموعه حد نصاب» (Quorum Set) می‌گویند. هر نود یک آستانه هم تعیین می‌کند: حداقل چند عضو این فهرست باید موافق باشند تا خودش هم قبول کند.

مستندات استلار این مثال را می‌زند: نود B به سه نود A، C و D اعتماد دارد و آستانه‌اش را ۲ گذاشته است. یعنی هر وقت دو تا از این سه نود سر یک پیشنهاد توافق کنند، B هم با آن‌ها همراه می‌شود؛ فرقی نمی‌کند این دو نود A و C باشند، C و D یا A و D.

حالا همین را در کل شبکه تصور کنید. هر نود فقط به چند نود دیگر نگاه می‌کند، ولی نودها معمولاً نود سازمان‌هایی را در فهرستشان می‌گذارند که هویت واقعی‌شان را می‌شناسند. چون همین سازمان‌ها در فهرست خیلی‌ها هستند، دایره‌های اعتماد به هم گره می‌خورند و کل شبکه، بی‌آنکه کسی یک فهرست واحد برایش تعیین کرده باشد، سر یک مجموعه تراکنش به توافق می‌رسد.

مثل جمعی است که رئیس ندارد، ولی هر کس در آن می‌گوید «اگر دو نفر از این سه نفری که قبولشان دارم موافق باشند، من هم موافقم». به این مدل «توافق بیزانسی فدرال» (Federated Byzantine Agreement یا FBA) می‌گویند. «بیزانسی» یعنی شبکه حتی وقتی بعضی اعضا خراب‌اند یا عمداً دروغ می‌گویند، باز هم می‌تواند به توافق درست برسد.

استلار به هر بلاک «دفتر» (Ledger) می‌گوید. هر پیشنهاد، مثلاً «این تراکنش‌ها در دفتر شماره ۸۰۰ ثبت شوند»، سه مرحله را طی می‌کند. اول نود به آن رأی می‌دهد. وقتی دید نودهای مورد اعتمادش هم همین را می‌خواهند، آن را می‌پذیرد. وقتی همه اعضای یکی از ترکیب‌های مورد اعتمادش، مثلاً A و C در مثال بالا، آن را پذیرفته باشند، قطعی‌اش می‌کند. از این لحظه هیچ نود درستکاری چیز دیگری را برای آن دفتر تأیید نمی‌کند.

این طراحی سه نتیجه دارد:

• پاداشی در کار نیست. اعتبارسنج‌های استلار پولی نمی‌گیرند و انگیزه‌شان سالم ماندن شبکه‌ای است که محصول یا خدمتشان روی آن کار می‌کند. پس استلار چیزی شبیه پاداش استیکینگ هم ندارد.
• عضویت باز است. هر کسی می‌تواند نود راه بیندازد، ولی رأی او فقط وقتی به حساب می‌آید که نودهای دیگر او را در فهرستشان بگذارند.
• شبکه ترجیح می‌دهد بایستد تا اینکه اشتباه کند. طبق مستندات استلار، اگر نودها نتوانند به توافق برسند، شبکه منتظر می‌ماند و ممکن است مدتی دفتر تازه‌ای بسته نشود؛ ولی دو تاریخچه متناقض هم ساخته نمی‌شود.

برای کاربر نتیجه ساده است: هر چند ثانیه یک دفتر تازه بسته می‌شود و تراکنشی که در آن ثبت شد، قطعی است. لازم نیست مثل بیت‌کوین منتظر چند تأیید بمانید.

حداقل موجودی: چرا ۱ XLM در کیف پول قفل می‌ماند؟

در استلار هر حساب فقط وقتی وجود دارد که مقدار مشخصی XLM در آن باشد. این حداقل با واحدی به اسم «ذخیره پایه» (Base Reserve) حساب می‌شود که طبق مستندات استلار الان ۰٫۵ XLM است. هر حساب دست‌کم دو ذخیره پایه، یعنی ۱ XLM، لازم دارد. برای هر چیز اضافه‌ای هم که حساب در دفتر کل نگه می‌دارد، مثل یک خط اعتماد (Trustline) برای نگه داشتن توکن، یک سفارش باز در بازار داخلی شبکه یا یک امضاکننده اضافه، ۰٫۵ XLM دیگر قفل می‌شود.

دلیلش این است که هر حساب و هر کدام از این‌ها جایی در دفتر کل می‌گیرد و همه اعتبارسنج‌ها باید آن را نگه دارند. این حداقل نمی‌گذارد کسی شبکه را با انبوه حساب‌های بی‌مصرف پر کند. اعتبارسنج‌ها می‌توانند با رأی‌گیری این عدد را عوض کنند، هرچند به گفته مستندات استلار چنین چیزی کم پیش می‌آید.

یک مثال با عددهای فرضی بزنیم: ۲۰ XLM خریده‌اید و می‌خواهید آن را به یک کیف پول شخصی تازه بفرستید.

1. کیف پول تازه هنوز در شبکه حسابی ندارد. اولین واریز به آن باید دست‌کم ۱ XLM باشد تا حساب ساخته شود. اگر کمتر بفرستید، تراکنش انجام نمی‌شود.
2. وقتی ۲۰ XLM برسد، ۱ XLM قفل است و ۱۹ XLM را می‌توانید خرج کنید.
3. اگر بخواهید در همین کیف پول USDC هم نگه دارید، باید یک خط اعتماد به USDC بسازید که پایین‌تر توضیحش را داده‌ایم. این کار ۰٫۵ XLM دیگر قفل می‌کند و موجودی قابل خرج به ۱۸٫۵ XLM می‌رسد، منهای کارمزد خیلی کم شبکه.
4. اگر روزی خط اعتماد را ببندید، آن ۰٫۵ XLM دوباره آزاد می‌شود.

بعضی کیف پول‌ها و سرویس‌ها این ذخیره را از جیب خودشان برای کاربر کنار می‌گذارند. مستندات استلار به این کار «حمایت» (Sponsorship) می‌گوید و با آن حتی می‌شود حسابی با موجودی صفر ساخت. این قانون فقط به کیف پول شخصی مربوط است؛ XLMی که در حساب صرافی دارید، با این ذخیره سروکاری ندارد.

کارمزد: ۰٫۰۰۰۰۱ XLM، مگر وقتی شبکه شلوغ است

طبق مستندات کارمزد استلار، کمترین کارمزد هر عملیات ۱۰۰ استروپ است. استروپ کوچک‌ترین واحد لومن و برابر یک ده‌میلیونیم XLM است؛ پس ۱۰۰ استروپ می‌شود ۰٫۰۰۰۰۱ XLM. یک انتقال ساده هم فقط یک عملیات است.

برای اینکه حدود این عدد دستتان بیاید، قیمت هر XLM را ۰٫۵ دلار فرض کنید. آن وقت کارمزد یک انتقال ساده ۰٫۰۰۰۰۰۵ دلار می‌شود و با یک دلار می‌توانید حدود ۲۰۰ هزار انتقال بفرستید.

این کارمزد فقط وقتی بالا می‌رود که شبکه شلوغ شود. هر دفتر استلار برای تراکنش‌های معمولی حداکثر ۱٬۰۰۰ عملیات جا دارد. اگر درخواست‌ها از این بیشتر شود، شبکه به حالت «قیمت‌گذاری شلوغی» (Surge Pricing) می‌رود: تراکنش‌ها بر اساس کارمزدی که پیشنهاد داده‌اند مرتب می‌شوند و آن‌هایی که جا نشوند، به دفتر بعدی می‌روند یا بعد از مدتی کنار گذاشته می‌شوند. تراکنش‌هایی که قرارداد هوشمند اجرا می‌کنند، بابت پردازش و فضای ذخیره‌سازی هم کارمزد جداگانه‌ای می‌دهند.

کارمزدهای استلار به هیچ اعتبارسنجی نمی‌رسد. همه‌اش در «صندوق کارمزد» (Fee Pool) جمع می‌شود؛ صندوقی که مال هیچ حسابی نیست و کسی به آن دسترسی ندارد. طبق داده خود شبکه، ۲۵ مهر ۱۴۰۵ حدود ۱۰٫۹ میلیون XLM در این صندوق بود.

کارمزد شبکه را با کارمزد برداشت صرافی یکی نگیرید. هر صرافی کارمزد برداشت خودش را تعیین می‌کند و این عدد معمولاً از کارمزد شبکه بیشتر است. اگر می‌خواهید بدانید کارمزد شبکه‌ها کلاً از کجا می‌آید، کارمزد شبکه ارز دیجیتال چیست؟ را ببینید.

توکن‌ها و خط اعتماد

در استلار هر کسی می‌تواند توکن صادر کند و هر توکنی جز XLM یک صادرکننده (Issuer) دارد. برای نگه داشتن هر توکن، اول باید در کیف پولتان یک خط اعتماد به آن بسازید؛ یعنی اعلام کنید این دارایی را از این صادرکننده قبول دارید. XLM تنها دارایی شبکه است که نه صادرکننده دارد و نه خط اعتماد می‌خواهد.

اینجا یک دام هم هست. هر توکن در استلار با دو چیز شناخته می‌شود: کد کوتاهش، مثلاً USDC، و آدرس صادرکننده‌اش. هر کسی می‌تواند توکنی با کد USDC بسازد، ولی USDC واقعی فقط همانی است که شرکت Circle صادر کرده است. Circle آدرس صادرکننده‌اش را در فهرست رسمی USDC گذاشته است؛ پیش از ساختن خط اعتماد، آدرس را با همین فهرست مقایسه کنید.

استلار بازار داخلی هم دارد: می‌شود همان‌جا روی شبکه سفارش خرید و فروش گذاشت یا در استخر نقدینگی سهم داشت. هر سفارشی که در این بازار باز بگذارید، مثل خط اعتماد، ۰٫۵ XLM از موجودی‌تان را قفل می‌کند.

انکرها: پل میان بانک و استلار

دلار یا پزو خودشان روی بلاک‌چین نمی‌آیند. کسی باید پول واقعی را تحویل بگیرد و معادل دیجیتالش را بدهد. در استلار به این واسطه‌ها انکر (Anchor) می‌گویند.

طبق مستندات استلار، انکرها معمولاً مؤسسه‌های مالی یا شرکت‌های فین‌تک هستند. پول رایجی مثل دلار آمریکا، پزوی آرژانتین یا نایرای نیجریه را با واریز بانکی یا در نقطه‌های دریافت نقدی تحویل می‌گیرند و معادلش را روی استلار به کاربر می‌دهند. برعکسش هم ممکن است: توکن را پس می‌گیرند و پول واقعی می‌دهند.

انکر می‌تواند توکن خودش را صادر کند یا با توکنی که از قبل روی شبکه هست، مثل USDC، کار کند. انکرها و کیف پول‌ها با استانداردهای مشترکی به اسم SEP به هم وصل می‌شوند؛ مثلاً SEP-24 تعیین می‌کند کیف پول چطور صفحه واریز و برداشت انکر را به کاربر نشان بدهد. چون انکر با پول واقعی سروکار دارد، معمولاً احراز هویت هم می‌خواهد.

با یک مثال فرضی ببینیم این تکه‌ها چطور کنار هم می‌نشینند. کسی در آرژانتین می‌خواهد برای خانواده‌اش در نیجریه پول بفرستد:

1. پزو را به یک انکر آرژانتینی می‌دهد و USDC روی استلار می‌گیرد.
2. USDC را در چند ثانیه و با کارمزدی ناچیز به کیف پول گیرنده می‌فرستد.
3. گیرنده USDC را به یک انکر نیجریه‌ای می‌دهد و نایرا به حساب بانکی‌اش واریز می‌شود.

در چنین مسیری کارمزد شبکه تقریباً به چشم نمی‌آید و هزینه اصلی، کارمزد و نرخ تبدیل دو انکر است. یادتان باشد در این مسیر به انکرها اعتماد می‌کنید، درست مثل اعتمادی که به صرافی یا بانک دارید. اگر انکری نتواند در برابر توکنش پول واقعی بدهد، از دست شبکه استلار کاری برای جبرانش برنمی‌آید.

مانی‌گرام: پول نقد در شعبه، USDC در کیف پول

یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌ها شرکت حواله مانی‌گرام (MoneyGram) است. طبق مستندات توسعه‌دهندگان مانی‌گرام، کیف پول‌ها و صرافی‌هایی که به سرویس MoneyGram Ramps وصل شوند، به کاربرانشان اجازه می‌دهند در شعبه‌های مانی‌گرام در کشورهای مختلف پول نقد بدهند و USDC بگیرند، یا برعکس. اسم قبلی این سرویس MoneyGram Access بود و حالا به‌جز استلار روی سولانا هم کار می‌کند. اینکه شما بتوانید از آن استفاده کنید، به کیف پولتان و کشوری که در آن هستید بستگی دارد.

USDC و دارایی‌های واقعی روی استلار

شرکت Circle استیبل‌کوین دلاری‌اش، USDC، را مستقیم روی استلار هم صادر می‌کند و استلار در فهرست رسمی شبکه‌های USDC هست. طبق داده خود شبکه استلار، ۲۵ مهر ۱۴۰۵ حدود ۴۹۰ میلیون USDC روی این شبکه بود: نزدیک ۳۷۰ میلیون در حساب‌های معمولی، حدود ۱۱۸ میلیون در قراردادهای هوشمند و بقیه در استخرهای نقدینگی. حدود ۲٫۵ میلیون حساب هم خط اعتماد USDC داشتند. عدد به‌روز را در صفحه USDC در StellarExpert ببینید.

اگر با USDC روی استلار سروکار دارید، دو چیز را بدانید:

• شبکه را درست انتخاب کنید. USDC روی استلار همان USDC شرکت Circle است، ولی روی شبکه‌ای جدا از اتریوم یا سولانا جابه‌جا می‌شود. اگر USDC را روی استلار بفرستید و مقصد آن را فقط روی شبکه دیگری بپذیرد، ممکن است پولتان گیر کند. اگر شبکه انتقال را اشتباه انتخاب کنیم چه می‌شود؟ نشان می‌دهد در این حالت چه کاری از دستتان برمی‌آید.
• Circle می‌تواند این USDC را مسدود کند. طبق داده شبکه، USDC روی استلار با تنظیمی صادر شده که به Circle اجازه می‌دهد مجوز نگه‌داری را از یک حساب پس بگیرد. یعنی Circle اگر لازم بداند، می‌تواند موجودی یک حساب را مسدود کند؛ همان کاری که روی شبکه‌های دیگر هم از دستش برمی‌آید.

از استلار برای آوردن دارایی‌های واقعی روی بلاک‌چین هم استفاده شده است؛ کاری که به آن توکنیزه کردن دارایی‌های واقعی (RWA) می‌گویند. شرکت سرمایه‌گذاری فرانکلین تمپلتون (Franklin Templeton) از اولین شرکت‌هایی بود که سهم یک صندوق سرمایه‌گذاری آمریکایی را روی بلاک‌چین ثبت کرد و برای این کار سراغ استلار رفت.

سوروبان: قرارداد هوشمند در استلار

تا اسفند ۱۴۰۲ در استلار فقط همان کارهایی را می‌شد کرد که در خود پروتکل تعریف شده بود: پرداخت، صدور توکن، سفارش در بازار داخلی و چند کار دیگر. سوروبان این محدودیت را برداشت. طبق مستندات استلار، سوروبان بلاک‌چین تازه‌ای نیست؛ بستری است که کنار همان امکانات قبلی به خود شبکه استلار اضافه شده و از همان حساب‌ها استفاده می‌کند. برنامه‌نویس‌ها قراردادهای هوشمند سوروبان را به زبان Rust می‌نویسند و به WebAssembly تبدیل می‌کنند؛ فعلاً هم زبان دیگری پشتیبانی نمی‌شود.

یک فرق مهم با امکانات قدیمی استلار این است که داده قراردادهای هوشمند ذخیره پایه قفل نمی‌کند. به‌جایش برای آن اجاره (Rent) می‌دهند؛ مبلغی که به حجم داده و مدت نگه داشتنش بستگی دارد. سوروبان هنوز جوان است، ولی همان ۱۱۸ میلیون USDC که ۲۵ مهر ۱۴۰۵ در قراردادهای هوشمند استلار بود، نشان می‌دهد این امکان فقط روی کاغذ نمانده است.

استلار و ریپل چه فرقی دارند؟

خیلی‌ها استلار را با ریپل مقایسه می‌کنند و حق هم دارند. هر دو برای جابه‌جایی سریع پول ساخته شده‌اند، هیچ‌کدام ماینر ندارند و پشت هر دو یک سازمان بزرگ هست. ولی در جزئیات مهم با هم فرق دارند:

اجماع ریپل را مستندات XRP Ledger توضیح داده و منبع بقیه جزئیات ستون ریپل را در راهنمای ریپل آورده‌ایم.

از این تفاوت‌ها، فرق سازمان پشتیبان از همه مهم‌تر است. ریپل شرکتی انتفاعی است که سهام‌دار دارد. بنیاد استلار غیرانتفاعی است، سهام‌دار ندارد و طبق اعلام خودش لومن‌هایش را برای رشد شبکه خرج می‌کند. با این حال هر دو سازمان هنوز بخش بزرگی از عرضه را در اختیار دارند.

ارزش بازار این دو را به‌صورت زنده ببینید: استلار ۶٬۲۸۶٬۹۵۹٬۸۰۱ دلار و ریپل ۸۲٬۹۴۶٬۹۷۵٬۳۹۸ دلار.

واریز XLM به صرافی: حواستان به Memo باشد

طبق راهنمای استلار، بیشتر سرویس‌های امانی، از جمله صرافی‌ها، برای هر کاربر حساب استلار جدا نمی‌سازند. یک حساب مشترک برای همه دارند و واریز هر کاربر را با یک Memo یا با آدرس ترکیبی (Muxed) که با M شروع می‌شود، از بقیه جدا می‌کنند.

برای همین صفحه واریز صرافی معمولاً دو چیز به شما نشان می‌دهد: آدرس و Memo. اگر Memo را جا بیندازید، XLM به حساب مشترک صرافی می‌رسد ولی صرافی نمی‌داند مال کیست و کار به پیگیری با پشتیبانی می‌کشد. جزئیات بیشتر را در Memo در انتقال ارز دیجیتال چیست؟ نوشته‌ایم.

پیش از فرستادن XLM این‌ها را چک کنید:

1. آدرس درست است؟ آدرس معمولی استلار با G شروع می‌شود و آدرس ترکیبی با M. آدرس را کپی کنید، تایپ نکنید، و چند حرف اول و آخرش را با آدرس مقصد مقایسه کنید.
2. مقصد Memo خواسته؟ اگر صفحه واریز مقصد Memo نشان می‌دهد، دقیقاً همان را وارد کنید. اگر کیف پولتان نوع Memo را می‌پرسد، مثلاً Text یا ID، همانی را انتخاب کنید که مقصد گفته است. اگر مقصد آدرس M داده، همان آدرس کافی است؛ به شرطی که کیف پول یا صرافی مبدأ آدرس M را بشناسد.
3. مقصد کیف پول شخصی تازه است؟ اولین واریز به آن باید دست‌کم ۱ XLM باشد.
4. بار اول است؟ اگر اولین بار است به این مقصد XLM می‌فرستید، اول مقدار کمی بفرستید و بعد از رسیدنش بقیه را.

کیف پول استلار: XLM را کجا نگه داریم؟

دو راه دارید. یا XLM را در حساب صرافی نگه می‌دارید که ساده است و کلیدش دست صرافی است، یا آن را به کیف پول شخصی می‌برید که کلیدش فقط دست خودتان است. فرق این دو را در کیف پول ارز دیجیتال چیست؟ کامل گفته‌ایم.

اگر کیف پول شخصی می‌خواهید، سراغ کیف پولی بروید که خود شبکه استلار را پشتیبانی کند. LOBSTR از کیف پول‌های قدیمی و مخصوص استلار است و آبان ۱۳۹۸ جزو پروژه‌هایی بود که از بنیاد استلار کمک‌هزینه زیرساخت می‌گرفتند. بعضی کیف پول‌های چندارزی هم XLM را پشتیبانی می‌کنند؛ پیش از واریز، در خود کیف پول ببینید شبکه استلار در فهرستش هست یا نه. عبارت بازیابی کیف پول را هم به هیچ‌کس ندهید و این ترفند کلاهبرداری را بشناسید.

ریسک‌ها و آینده استلار

هیچ‌کس نمی‌داند قیمت XLM سال بعد کجاست و ما هم پیش‌بینی نمی‌کنیم. ولی اگر می‌خواهید درباره خریدش تصمیم بگیرید، این‌ها را در نظر داشته باشید:

• سهم بزرگ بنیاد. حدود ۳۱ درصد لومن‌ها دست بنیاد استلار است. هرچه بنیاد این‌ها را خرج کند، عرضه در گردش بیشتر می‌شود و همین می‌تواند بر قیمت فشار بیاورد.
• رشد شبکه لزوماً به تقاضا برای XLM نمی‌رسد. کسی که با USDC روی استلار پول جابه‌جا می‌کند، فقط چند لومن برای حداقل موجودی و کارمزدی ناچیز لازم دارد. پس بیشتر شدن پرداخت‌ها روی استلار خودبه‌خود به خرید زیاد XLM ختم نمی‌شود. درباره ریپل هم، که حالا استیبل‌کوین خودش را دارد، همین را می‌شود گفت.
• رقابت. استلار در انتقال پول هم با ریپل رقابت می‌کند و هم با شبکه‌هایی که استیبل‌کوین‌ها را ارزان جابه‌جا می‌کنند.
• اعتماد به انکرها و صادرکننده‌ها. هر توکنی جز XLM فقط به اندازه صادرکننده‌اش معتبر است و صادرکننده‌هایی مثل Circle می‌توانند موجودی را مسدود کنند.
• احتمال توقف. همان‌طور که در بخش اجماع گفتیم، در شرایط سخت ممکن است شبکه مدتی تراکنش تازه‌ای ثبت نکند.
• نوسان. XLM مثل بقیه رمزارزها می‌تواند در مدت کوتاهی بخش بزرگی از ارزشش را از دست بدهد.

اگر می‌خواهید آینده استلار را دنبال کنید، سه چیز را زیر نظر بگیرید: مقدار USDC و دارایی‌های واقعی روی شبکه، میزان استفاده از قراردادهای سوروبان و اینکه بنیاد لومن‌هایش را چطور خرج می‌کند. البته هیچ‌کدام تضمینی برای قیمت نیست.

اگر هدفتان فقط جابه‌جا کردن پول است، معمولاً یک استیبل‌کوین مثل USDC یا تتر مناسب‌تر است، چون ارزشش در مسیر تقریباً عوض نمی‌شود. خرید XLM وقتی معنا دارد که بخواهید روی آینده خود شبکه استلار سرمایه‌گذاری کنید و نوسانش را هم تحمل کنید؛ آن هم فقط با پولی که از دست دادنش زندگی‌تان را به هم نمی‌ریزد.

خرید استلار در سواپ‌ولت

در سواپ‌ولت می‌توانید استلار را با تومان بخرید، بفروشید یا به رمزارز دیگری تبدیلش کنید. لازم نیست یک XLM کامل بخرید؛ با مبلغ کم هم می‌شود شروع کرد. برای خرید با تومان باید احراز هویت سطح متوسط را انجام داده باشید. کارمزد معاملات را در صفحه کارمزدها ببینید.

XLMی که در سواپ‌ولت می‌خرید، در حساب سواپ‌ولتتان می‌ماند؛ پس با حداقل موجودی و خط اعتماد سروکاری ندارید، ولی کلیدش هم دست شما نیست.

ارزها و شبکه‌هایی که سواپ‌ولت برای برداشت پشتیبانی می‌کند، در همان صفحه کارمزدها آمده‌اند. ۲۴ مهر ۱۴۰۵ برداشت XLM در این فهرست نبود؛ پس اگر می‌خواهید XLM را به کیف پول شخصی یا صرافی دیگری ببرید، پیش از خرید این فهرست را دوباره ببینید.