USDC چیست و چه فرقی با تتر دارد؟ پشتوانه، شبکه‌ها و ریسک مسدودی

USDC (یواس‌دی‌سی) استیبل‌کوینی است که شرکت آمریکایی Circle منتشر می‌کند و هر واحدش قرار است همیشه یک دلار آمریکا بیرزد. Circle می‌گوید در ازای هر USDC یک دلار پول نقد یا اوراق خزانه کوتاه‌مدت آمریکا کنار گذاشته است. USDC بعد از تتر (USDT) دومین استیبل‌کوین بزرگ دنیاست. اگر با خود مفهوم استیبل‌کوین آشنا نیستید، اول استیبل کوین چیست را بخوانید.

تتر و USDC هر دو دلار دیجیتال‌اند، ولی چند فرق مهم با هم دارند:

• پشتوانه و گزارش: ذخایر USDC فقط پول نقد و دارایی‌های شبیه نقد است و گزارشش هر هفته منتشر می‌شود. پشتوانه تتر طلا و بیت‌کوین هم دارد و گزارشش هر سه ماه یک بار منتشر می‌شود.
• قانون: Circle در اروپا مجوز MiCA دارد و در آمریکا مجوز یک بانک امانی ملی گرفته است. تتر برای بازار آمریکا توکن جداگانه‌ای عرضه کرده است.
• شبکه: USDC دیگر روی شبکه ترون پشتیبانی نمی‌شود؛ همان شبکه‌ای که نصف همه تترها روی آن است.
• بازار ایران: بیشتر خرید و فروش‌ها با تتر است و USDC خریدار خیلی کمتری دارد.

یک چیز هم بین این دو مشترک است: هر دو ناشر می‌توانند یک آدرس را مسدود کنند.

USDC در یک نگاه

• ناشر: شرکت Circle در آمریکا. سهام این شرکت از خرداد ۱۴۰۴ در بورس نیویورک معامله می‌شود.
• شروع کار: سال ۱۳۹۷. بیشتر USDC هنوز روی اتریوم است.
• پشتوانه: پول نقد در بانک‌ها و صندوقی از اوراق خزانه کوتاه‌مدت آمریکا که بلک‌راک آن را اداره می‌کند.
• اندازه: طبق داده‌های DefiLlama در ۱۶ مهر ۱۴۰۵، حدود ۷۴ میلیارد دلار USDC در گردش بوده است؛ نزدیک یک‌چهارم همه استیبل‌کوین‌های دلاری. تتر با حدود ۱۸۴ میلیارد دلار بیش از دو برابر USDC است.
• شبکه‌ها: بیش از ۳۰ شبکه، از جمله اتریوم، سولانا، بیس، آربیتروم و پالیگان. ترون و BNB Chain در فهرست رسمی شبکه‌هایش نیستند.
• قیمت لحظه‌ای: صفحه خرید USDC در سواپ‌ولت

USDC از کجا آمد؟

USDC را سال ۱۳۹۷ نهادی به اسم Centre عرضه کرد که Circle و صرافی آمریکایی کوین‌بیس با هم ساخته بودند. تابستان ۱۴۰۲ این دو شرکت Centre را منحل کردند و همه اختیار USDC به Circle رسید. یعنی امروز همه تصمیم‌ها، از ساختن و بازخرید توکن و نگهداری ذخایر تا انتخاب شبکه‌ها و مسدود کردن آدرس‌ها، با یک شرکت است.

چه کسی می‌تواند USDC را مستقیم به دلار تبدیل کند؟

Circle در شرایط استفاده از USDC متعهد شده که هر USDC را یک‌به‌یک با دلار بازخرید کند، البته منهای کارمزد. ولی این کار را فقط برای صاحبان حساب Circle Mint انجام می‌دهد و طبق گفته خود Circle، مشتری‌هایش فقط شرکت‌ها و نهادها هستند. کاربر عادی USDC را از صرافی می‌خرد و به صرافی می‌فروشد. سازوکار ساختن و بازخرید را در مقاله استیبل‌کوین با یک مثال توضیح داده‌ایم.

پشتوانه USDC چیست؟

طبق صفحه شفافیت Circle، ذخایر USDC جدا از پول خود شرکت و به نفع دارندگان USDC نگهداری می‌شود. بیشترش در صندوقی به اسم Circle Reserve Fund است. این صندوق نزد کمیسیون بورس آمریکا ثبت شده و شرکت سرمایه‌گذاری بلک‌راک آن را اداره می‌کند. دارایی صندوق سه چیز است: پول نقد، اوراق خزانه آمریکا با سررسید کمتر از سه ماه و «ریپوی یک‌شبه»؛ یعنی صندوق برای یک شب به بانک‌ها پول قرض می‌دهد و اوراق خزانه را وثیقه می‌گیرد. بلک‌راک ترکیب این صندوق را هر روز منتشر می‌کند. باقی ذخایر پول نقد است که بیشترش در چند بانک بزرگ دنیا نگهداری می‌شود.

گزارش ذخایر USDC در دو نوبت منتشر می‌شود:

• هر هفته: Circle ترکیب ذخایر و مقدار USDC ساخته‌شده و بازخریدشده را منتشر می‌کند.
• هر ماه: یکی از چهار مؤسسه بزرگ حسابرسی دنیا گزارش می‌دهد که ارزش ذخایر از USDC در گردش بیشتر بوده است.

گزارش ماهانه از نوع «گواهی» (attestation) است: حسابرس وضعیت ذخایر را در یک تاریخ مشخص بررسی می‌کند. این با حسابرسی کامل فرق دارد و فرقش را در مقاله تتر توضیح داده‌ایم. جدا از آن، Circle شرکتی بورسی است و صورت‌های مالی خودش را مؤسسه Deloitte حسابرسی می‌کند.

فرقش با پشتوانه تتر

بیشتر پشتوانه تتر هم اوراق خزانه آمریکاست، ولی تتر طلا و بیت‌کوین هم دارد که قیمتشان بالا و پایین می‌رود و بخشی از ذخایرش هم وام با وثیقه است. با این حال، دارایی‌های تتر از تعداد توکن‌هایش بیشتر است. طبق گزارش خود تتر، این مازاد در ۹ تیر ۱۴۰۵ حدود ۴ میلیارد دلار بود. گزارش ذخایر تتر را هر سه ماه مؤسسه BDO تأیید می‌کند. تتر مرداد ۱۴۰۵ هم اعلام کرد که KPMG صورت‌های مالی سال ۲۰۲۵ آن را کامل حسابرسی کرده است.

پس فرق اصلی در جنس دارایی‌ها و تعداد دفعات گزارش است. ذخایر USDC ساده‌تر است، زودتر به پول نقد تبدیل می‌شود و گزارشش هم زودبه‌زود منتشر می‌شود. تتر در مقابل یک حاشیه اضافه دارد که اگر قیمت دارایی‌های پرنوسانش افتاد، جلوی کسری را بگیرد. اینکه کدام برایتان مهم‌تر است، به خودتان بستگی دارد.

ماجرای بانک سیلیکون‌ولی

پول نقد در بانک هم بی‌خطر نیست. ۱۹ اسفند ۱۴۰۱ بانک سیلیکون‌ولی آمریکا ورشکست شد و Circle اعلام کرد ۳٫۳ میلیارد دلار از ذخایر USDC، یعنی حدود ۸ درصد آن، در همین بانک مانده است. طبق ویکی‌پدیا، قیمت USDC روز بعد زیر یک دلار رفت و چهار روز طول کشید تا دوباره به یک دلار برگردد. امروز Circle در گزارش ذخایرش جدا نشان می‌دهد چه مقدار از پول نقد در بانک‌های «مهم سیستمی» است؛ یعنی بانک‌هایی که آن‌قدر بزرگ‌اند که برای نظام مالی دنیا یا کشور خودشان اهمیت حیاتی دارند.

Circle زیر نظر چه قانون‌هایی کار می‌کند؟

آمریکا: قانون استیبل‌کوین آمریکا، معروف به GENIUS Act، تیر ۱۴۰۴ امضا شد. طبق خلاصه کاخ سفید، این قانون ناشرها را موظف می‌کند برای هر توکن، صددرصد پشتوانه از دارایی‌های نقدشونده‌ای مثل دلار یا اوراق خزانه کوتاه‌مدت نگه دارند و ترکیب ذخایر را هر ماه منتشر کنند. Circle تیر ۱۴۰۵ مجوز نهایی یک بانک امانی ملی را از OCC، نهاد ناظر بانک‌های ملی آمریکا، گرفت. این بانک اول قرار است دارایی‌های دیجیتال خود Circle را نگهداری کند و Circle می‌گوید بعداً نظارت بر مدیریت ذخایر USDC را هم به آن می‌سپارد.

اروپا: Circle تیر ۱۴۰۳ با مجوز مؤسسه پول الکترونیکی از ناظر بانکی فرانسه، اولین ناشر بین‌المللی استیبل‌کوین شد که شرایط قانون رمزارز اتحادیه اروپا (MiCA) را داشت. از آن به بعد USDC در اروپا با مجوز عرضه می‌شود. USDT این مجوز را ندارد و صرافی‌هایی که در اروپا کار می‌کنند، مجبور شدند آن را برای کاربران اروپایی محدود کنند. جزئیاتش را در بخش قانون‌گذاری مقاله تتر آورده‌ایم.

تتر هم بیکار ننشسته است. برای بازار آمریکا توکن جداگانه‌ای به اسم USAT عرضه کرده و می‌گوید USDT را هم با قانون آمریکا تطبیق می‌دهد.

این مجوزها برای کاربر ایرانی هم خوبی دارد و هم محدودیت. ناشری که زیر نظر نهادهای رسمی است، باید ذخایرش را دقیق‌تر گزارش کند. ولی همین ناشر باید قانون‌های تحریم آمریکا را هم دقیق‌تر اجرا کند.

آیا USDC هم مسدود می‌شود؟

بله. قرارداد هوشمند USDC، مثل تتر، فهرستی از آدرس‌های مسدود دارد. طبق گزارش The Block، آدرسی که در این فهرست برود، دیگر نه می‌تواند USDC بفرستد و نه دریافت کند. چند واقعیت را کنار هم بگذارید:

• Circle در شرایط استفاده از USDC حق مسدود کردن آدرس‌هایی را که به نظرش به فعالیت غیرقانونی مربوط‌اند، برای خودش نگه داشته است. همان‌جا نوشته اگر به چنین آدرسی USDC بفرستید یا از آن USDC بگیرید، ممکن است USDC شما هم مسدود شود.
• در همین شرایط، ایران کنار کوبا، کره شمالی و چند منطقه از اوکراین جزو «مناطق تحریم‌شده» آمده است. Circle نوشته قانون از این شرکت می‌خواهد نگذارد افراد این مناطق از طریق خدماتش USDC نگه دارند.
• مرداد ۱۴۰۱، کمی بعد از اینکه وزارت خزانه‌داری آمریکا سرویس Tornado Cash را تحریم کرد، آدرس‌های این سرویس در قرارداد USDC مسدود شد. طبق داده‌های بلاک‌چین اتریوم، دست‌کم ۷۵ هزار USDC در این آدرس‌ها قفل شد. Circle آن موقع گفت که شرکتی تحت نظارت است و از الزامات تحریم پیروی می‌کند. تابستان ۱۳۹۹ هم حدود ۱۰۰ هزار دلار USDC یک آدرس به درخواست نهادهای انتظامی مسدود شده بود.
• قانون GENIUS همه ناشرهای استیبل‌کوین در آمریکا را موظف کرده که بتوانند در صورت دستور قانونی، توکن‌ها را مسدود، توقیف یا نابود کنند.

تتر هم از آذر ۱۴۰۲ آدرس‌های مرتبط با فهرست تحریم آمریکا را خودش مسدود می‌کند و طبق اعلام خودش، فقط در سال ۲۰۲۶ حدود ۵۵۰ میلیون دلار تتر مرتبط با ایران را قفل کرده است. جزئیاتش در بخش ریسک‌های مقاله تتر آمده است.

نتیجه ساده است: USDC در برابر مسدود شدن امن‌تر از تتر نیست. این ریسک بیشتر به این بستگی دارد که با چه آدرس‌هایی سروکار دارید. از آدرس‌های ناشناس استیبل‌کوین نگیرید، با سرویس‌های تحریم‌شده معامله نکنید و همه دارایی‌تان را یک جا نگه ندارید.

USDC روی چه شبکه‌هایی کار می‌کند؟

USDC هم مثل تتر یک توکن است، نه یک بلاک‌چین جدا. Circle روی هر شبکه قرارداد جداگانه‌ای دارد و آدرس رسمی همه آن‌ها را در فهرست قراردادهای USDC منتشر کرده است. در این فهرست بیش از ۳۰ شبکه هست؛ از اتریوم و سولانا تا بیس، آربیتروم، پالیگان، آوالانچ، استلار و سوی.

USDC دیگر روی ترون نیست

Circle در ۲ اسفند ۱۴۰۲ اعلام کرد که از همان روز دیگر USDC تازه روی ترون نمی‌سازد و دلیلش را ارزیابی ریسک خودش اعلام کرد. مشتری‌های Circle Mint تا زمستان ۱۴۰۳ فرصت داشتند USDC ترون را به شبکه دیگری ببرند یا بازخرید کنند. Circle به بقیه دارندگان هم گفت از طریق صرافی‌ها USDC را به شبکه دیگری منتقل کنند.

برای کاربر ایرانی، این شاید مهم‌ترین فرق عملی USDC و تتر باشد. شبکه ترون (TRC20) که بیشتر انتقال‌های تتر در ایران با آن انجام می‌شود، برای USDC عملاً بسته است. اگر کسی به شما «USDC ترون» پیشنهاد داد، بدانید Circle دیگر پشتیبانی‌اش نمی‌کند و ممکن است برای فروشش صرافی پیدا نکنید.

USDC روی BNB Chain و نسخه‌های پل‌شده

BNB Chain (شبکه BEP20) هم در فهرست رسمی Circle نیست. USDC روی این شبکه نسخه پل‌شده است؛ یعنی معمولاً USDC اصلی جای دیگری قفل شده و در ازایش یک توکن هم‌ارز روی BNB Chain ساخته شده است. Circle در شرایط استفاده‌اش گفته نسخه‌هایی که کسی جز Circle می‌سازد، مستقل از USDC کار می‌کنند. پس ارزش این نسخه به سلامت پل و کسی که آن را ساخته هم بستگی دارد.

در بعضی شبکه‌ها هم کنار USDC اصلی، نسخه پل‌شده‌ای با اسم USDC.e هست. Circle در همان فهرست قراردادها درباره USDC.e یکی از این شبکه‌ها صریحاً نوشته که آن را نه منتشر می‌کند و نه پشتوانه‌اش را می‌دهد. قبل از انتقال، آدرس قرارداد توکنی را که مقصد قبول می‌کند با فهرست رسمی Circle مقایسه کنید. روش پیدا کردن آدرس قرارداد همان است که در تشخیص تتر فیک گفته‌ایم.

تتر و USDC بیشتر روی کدام شبکه‌اند؟

جدول زیر نشان می‌دهد چند درصد از کل تتر و کل USDC روی هر شبکه است. اعداد از DefiLlama در ۱۶ مهر ۱۴۰۵ گرفته و گرد شده‌اند. DefiLlama نسخه‌های پل‌شده را هم حساب می‌کند.

جدول یک چیز را خوب نشان می‌دهد: نصف تترها روی ترون است که برای انتقال‌های ارزان در بازارهایی مثل ایران محبوب است. USDC بیشتر روی اتریوم جا خوش کرده و بعد روی سولانا، صرافی غیرمتمرکز Hyperliquid و شبکه‌های لایه دوم اتریوم مثل بیس و آربیتروم است؛ جاهایی که دیفای و معامله‌گرهای حرفه‌ای فعال‌اند. پس شبکه‌ای که برای انتقال USDC انتخاب می‌کنید، احتمالاً با شبکه همیشگی تترتان فرق دارد. کارمزد هر شبکه را در صفحه کارمزدها ببینید و اگر می‌خواهید بدانید چرا عددش عوض می‌شود، کارمزد شبکه ارز دیجیتال را بخوانید.

USDC در بازار ایران

بازار رمزارز ایران دور تتر می‌چرخد. صرافی‌ها کنار بازار تومانی یک «بازار تتری» دارند، فروشنده‌های فرد به فرد تتر می‌فروشند و قیمت بقیه رمزارزها را هم با تتر می‌سنجند. USDC در این بازار خریدار کمتری دارد. نتیجه‌اش این است که برای فروش USDC گزینه‌های کمتری دارید و فاصله قیمت خرید و فروشش، یعنی اسپرد، ممکن است بیشتر باشد.

قیمت تومانی USDC و تتر را هم عرضه و تقاضای همین بازار تعیین می‌کند. هر دو در بازار جهانی حدود یک دلارند، ولی قیمت تومانی‌شان ممکن است کمی با هم فرق داشته باشد. پیش از تبدیل یکی به دیگری، نرخ هر دو را ببینید. در این مقاله توضیح داده‌ایم که چرا قیمت تومانی تتر هر روز عوض می‌شود.

با این حال، جاهایی هست که USDC به کارتان می‌آید یا حتی چاره‌ای جز آن ندارید:

• کارفرما یا پلتفرم خارجی دستمزدتان را با USDC می‌دهد، یا سرویسی که می‌خواهید از آن خرید کنید، فقط USDC قبول می‌کند.
• در دیفای روی اتریوم، بیس یا سولانا کار می‌کنید یا در صرافی‌هایی مثل Hyperliquid معامله می‌کنید که ارز اصلی‌شان USDC است.
• با سرویس‌های اروپایی یا آمریکایی سروکار دارید که فقط استیبل‌کوین‌های دارای مجوز را می‌پذیرند.

تتر یا USDC؛ کدام به کار شما می‌آید؟

اول فرق‌ها را یک جا ببینید:

حالا بسته به کاری که دارید:

1. می‌خواهید پس‌اندازتان دلاری بماند و هر وقت لازم شد تومانش کنید: تتر راحت‌تر است، چون خریدار بیشتری دارد. اگر ذخایر ساده‌تر و گزارش زودبه‌زود برایتان مهم‌تر است، USDC هم کار را راه می‌اندازد. فقط بدانید برای فروشش گزینه‌های کمتری دارید.
2. کسی از شما USDC خواسته: همان USDC را روی همان شبکه‌ای بفرستید که گفته است. تتر و USDC دو توکن جدا هستند و جای هم را نمی‌گیرند.
3. می‌خواهید ارزان روی ترون جابه‌جا کنید: فقط تتر. USDC روی ترون دیگر پشتیبانی نمی‌شود.
4. در دیفای یا صرافی‌های غیرمتمرکز کار می‌کنید: معمولاً USDC.
5. نمی‌خواهید همه پولتان به یک شرکت وابسته باشد: می‌توانید بین این دو تقسیمش کنید. فقط یادتان باشد که این کار ریسک مسدودی را از بین نمی‌برد.

یک مثال: پرداخت USDC به یک سرویس خارجی

فرض کنید باید ۲۰۰ USDC روی شبکه آربیتروم به یک پلتفرم خارجی بپردازید و موجودی‌تان در سواپ‌ولت تتر است. این عددها فرضی‌اند:

1. اول بپرسید پلتفرم چه شبکه‌هایی را قبول می‌کند و آن‌ها را با شبکه‌های برداشت USDC در صفحه کارمزدها مقایسه کنید. اگر پلتفرم فقط بیس یا سولانا را قبول می‌کند و سواپ‌ولت برداشت USDC روی آن‌ها را ندارد، بپرسید آربیتروم، پالیگان یا اتریوم را هم می‌پذیرد یا نه.
2. با بخش «تبدیل» کمی بیشتر از ۲۰۰ تتر را به USDC تبدیل کنید. کارمزد تبدیل و کارمزد برداشت هر دو از مبلغ کم می‌شوند.
3. موقع برداشت، شبکه آربیتروم را انتخاب کنید و پیش از تأیید ببینید دقیقاً چند USDC به مقصد می‌رسد. اگر کمتر از ۲۰۰ است، مبلغ برداشت را بیشتر کنید.
4. اگر اولین بار است به این آدرس پول می‌فرستید، اول مبلغ کمی بفرستید. فقط دقت کنید این مبلغ آزمایشی بعد از کسر کارمزد از حداقل واریز مقصد کمتر نشود.

خرید، فروش و برداشت USDC در سواپ‌ولت

در سواپ‌ولت می‌توانید USDC را با تومان بخرید، آن را به تومان بفروشید یا با بخش تبدیل رمزارز به تتر و رمزارزهای دیگر تبدیل کنید. لازم نیست یک USDC کامل بخرید و با مبلغ کم هم می‌شود شروع کرد. برای خرید با تومان باید احراز هویت سطح متوسط را انجام داده باشید. قدم‌های خرید را در راهنمای خرید رمزارز در سواپ‌ولت ببینید.

۱۷ مهر ۱۴۰۵، صفحه کارمزدها برداشت USDC را روی چهار شبکه نشان می‌داد: اتریوم (ERC20)، BNB Chain (BEP20)، پالیگان و آربیتروم. سولانا، بیس و ترون در این فهرست نبودند. یادتان باشد که USDC روی BEP20 نسخه پل‌شده است، نه USDC خود Circle. پس اگر مقصد فقط USDC اصلی را می‌پذیرد، یکی از سه شبکه دیگر را انتخاب کنید. کارمزد برداشت را در صفحه کارمزدها ببینید. این کارمزد از خود USDC کم می‌شود و مبلغ نهایی پیش از تأیید نمایش داده می‌شود.

پیش از هر برداشت این چند مورد را چک کنید:

1. مقصد USDC را روی همین شبکه می‌پذیرد؟ اگر شبکه را اشتباه انتخاب کنید، ممکن است پولتان گیر کند. این راهنما درباره تتر نوشته شده، ولی درباره USDC هم صدق می‌کند.
2. مقصد همان نسخه USDC را می‌خواهد؟ روی BEP20 نسخه پل‌شده را می‌گیرید و در بعضی شبکه‌ها USDC.e هم هست.
3. آدرس را کپی کرده‌اید، نه تایپ؟ چند کاراکتر اول و آخرش را با آدرس مقصد مقایسه کنید. راهنمای بررسی آدرس کیف پول و حمله مسموم‌سازی آدرس را هم ببینید.