ایپیآی۳ (API3) توکن حاکمیتی اوراکلی است که در آن خودِ صاحب داده گره را اجرا میکند، بهجای اتکا به واسطههای شخص ثالث.
ایپیآی۳ (API3) توکن حاکمیتی پروتکل اوراکل غیرمتمرکز API3 است؛ زیرساختی که دادههای دنیای واقعی مثل قیمت داراییها را از طریق مدل «اوراکل اولشخص»، بهجای اتکا به واسطههای شخص ثالث، به قراردادهای هوشمند میرساند. قیمت لحظهای هر API3 در سواپولت حدود ۶۲٬۹۶۰ تومان است و میتوانید آن را با پرداخت تومانی خرید و فروش کنید.
ریشهی API3 به سال ۲۰۱۹ و پروژهای بهنام Honeycomb Marketplace برمیگردد. بنیانگذاران آن، بوراک بنلیگرای (Burak Benligiray)، ساشا میلیچ (Sasa Milic) و هیکی وانتینن (Heikki Vanttinen)، پس از مشاهدهی ضعف مدل واسطهای اوراکلهای شخص ثالث، پروتکل را به سمت مدلی تازه بازطراحی کردند و از سال ۲۰۲۰ با نام API3 ادامه دادند.
در مدل رایج اوراکلهای شخص ثالث (مثل چینلینک)، شبکهای از گرههای واسط داده را از منبع اصلی جمعآوری و روی زنجیره منتشر میکنند. در مدل API3، خودِ ارائهدهندهی داده (مثلاً یک صرافی یا منبع قیمت) با نرمافزار سبک و رایگانی بهنام Airnode گره اوراکل خودش را اجرا میکند و مستقیماً داده را روی بلاکچین میفرستد؛ یعنی یک لایهی واسط کامل از فرایند حذف میشود.
dAPIها فیدهای دادهی زندهای هستند که از ترکیب چند اوراکل اولشخص ساخته میشوند و قراردادهای هوشمند مستقیماً به آنها متصل میشوند؛ در حال حاضر دهها فید قیمت روی بیش از ده شبکهی بلاکچین از این طریق پشتیبانی میشود.
OEV یا «ارزش قابلاستخراج از اوراکل» مفهومی است که خود API3 مطرح کرده: هر بهروزرسانی قیمت روی یک اوراکل میتواند فرصت آربیتراژ یا نقدشوندگی وثیقه در پروتکلهای وامدهی بسازد، ارزشی که معمولاً نصیب رباتهای بیرونی میشود. API3 با برگزاری حراج روی همین لحظات بهروزرسانی، این ارزش را به همان dAppای برمیگرداند که آن را تولید کرده؛ از سال ۲۰۲۴ زیرساخت اختصاصی این حراجها با نام OEV Network راهاندازی شده است.
کاربرد اصلی توکن API3 مشارکت در ادارهی DAO پروتکل است، اما نقش آن فراتر از یک توکن گاورننس ساده میرود:
بخشی از عرضهی اولیهی API3 به تیم بنیانگذار، سرمایهگذاران اولیه و صندوق اکوسیستم اختصاص یافت که طی سالهای گذشته بهتدریج آزاد شده است. آمار زندهی بازار:
قیمت تومانی API3 مستقیماً تعیین نمیشود، بلکه از ضرب قیمت جهانی آن به دلار در نرخ روز تتر (USDT) به تومان به دست میآید. نکتهی خاص API3 اینجاست که با رتبهی ۶۵۳ در میان رمزارزها، حجم معاملات جهانیاش نسبت به بسیاری آلتکوینهای شناختهشده محدودتر است؛ یعنی سفارشهای نسبتاً کوچک هم میتوانند قیمت جهانی را جابهجا کنند. در نتیجه قیمت تومانی آن هم از این نوسانهای نسبتاً تندِ قیمت جهانی اثر میگیرد و هم از تغییر روزانهی نرخ تتر-تومان در بازار داخلی.
قیمت API3 بیش از هر چیز به سرعت پذیرش زیرساخت dAPI و OEV توسط پروتکلهای دیگر گره خورده است. مهمترین عوامل: تعداد و ارزش قراردادهایی که فیدهای API3 را برای دریافت داده انتخاب میکنند، میزان استفادهی واقعی از OEV Network توسط پروتکلهای وامدهی و مشتقات، رقابت با اوراکلهای تثبیتشدهتر مثل چینلینک، حجم توکنهایی که وارد یا خارج از استخر استیکینگ DAO میشوند، و روند کلی بازار دیفای. برای کاربر ایرانی، نرخ تتر به تومان هم عاملی مستقیم بر قیمت تومانی است.
چینلینک قدیمیترین و بزرگترین شبکهی اوراکل با مدل شخص ثالث است: گرههای مستقل داده را از منابع مختلف جمع میکنند و برای این کار پاداش میگیرند. API3 همان مسئله را حل میکند اما با حذف این لایهی واسط: خودِ منبع داده گره اوراکلش را اجرا میکند و مسئولیت مستقیم صحت داده را هم بر عهده دارد. این تفاوت مدل اعتماد، هم مزیت رقابتی API3 است و هم دلیلی که هنوز سهم بسیار کوچکتری از بازار اوراکل نسبت به رقیب بزرگترش دارد.
API3 توکن حاکمیتی پروتکل اوراکل غیرمتمرکز API3 است که از سال ۲۰۲۰ با مدل «اوراکل اولشخص» فعالیت میکند؛ در این مدل، خود ارائهدهندگان داده با نرمافزار Airnode گره اوراکل خودشان را اجرا و مستقیماً داده را روی بلاکچین منتشر میکنند.
قیمت لحظهای هر API3 هماکنون حدود ۶۲٬۹۶۰ تومان (معادل ۰٫۲۶۹۳ دلار) است و ارزش بازار آن به حدود ۲۳٬۳۴۹٬۶۲۶ دلار میرسد. این نرخ در سواپولت لحظهای بهروزرسانی میشود و پیش از تأیید خرید، قیمت نهایی نمایش داده میشود.
در اوراکلهای شخص ثالث، گرههای واسط داده را از منبع اصلی جمعآوری میکنند. در API3 خود ارائهدهندهی داده مستقیماً گره اوراکلش را اجرا میکند، بدون واسطهی اضافه. این تفاوت مدل اعتماد اصلیترین وجه تمایز API3 با شبکههایی مثل چینلینک است.
OEV یا ارزش قابلاستخراج از اوراکل به فرصتهای آربیتراژ و نقدشوندگی گفته میشود که هنگام بهروزرسانی قیمت روی اوراکل ایجاد میشود. API3 با حراجگذاری این لحظات، بخشی از این ارزش را که معمولاً نصیب رباتهای بیرونی میشد، به همان پروتکلهای استفادهکننده برمیگرداند.
عرضهی در گردش API3 هماکنون حدود ۸۶٫۴۲ میلیون واحد است. بخشی از عرضهی اولیهی اختصاصیافته به تیم و سرمایهگذاران طی سالهای گذشته بهتدریج آزاد شده و وارد بازار شده است.
استیککردن API3 در استخر DAO هم حق رأی در تصمیمهای پروتکل میدهد و هم پاداش دارد؛ در مقابل، همین توکنهای استیکشده بهعنوان پشتوانهی جبران خسارت در صورت خطای یک dAPI هم استفاده میشوند.
