صندوق طلا چیست؟ مقایسه با سکه، طلای آب‌شده و PAXG

صندوق طلا یک صندوق سرمایه‌گذاری است که با پول سرمایه‌گذارانش گواهی سپرده سکه و شمش طلا می‌خرد؛ شما به‌جای خود طلا، «واحد» این صندوق را در بورس کالا می‌خرید. ارزش هر واحد با قیمت سکه و شمش در بازار داخلی بالا و پایین می‌رود. سکه یا شمشی به دستتان نمی‌رسد و نگران تقلبی بودن یا دزدی طلا هم نیستید، ولی برای خرید و فروش به حساب کارگزاری و ساعت کار بورس وابسته‌اید.

از همین اول یک نکته را بدانید: قیمتی که در تابلوی بورس می‌بینید با ارزش واقعی هر واحد، یعنی NAV، یکی نیست. اگر بدون مقایسه این دو بخرید، ممکن است قیمت طلا تکان نخورد و باز هم ضرر کنید. پایین‌تر با یک مثال عددی نشانش داده‌ایم.

صندوق طلا چطور کار می‌کند؟

مدیر صندوق پول سرمایه‌گذارها را جمع می‌کند و بیشترش را گواهی سپرده سکه و شمش می‌خرد. گواهی سپرده سندی است که نشان می‌دهد صاحبش مقدار مشخصی سکه یا شمش در انبارهای تأییدشده بورس کالا دارد. صندوق طلای «عیار» را کارگزاری مفید اداره می‌کند و در صفحه آموزشی‌اش نوشته صندوق‌های طلا دست‌کم ۷۰ درصد دارایی‌شان را گواهی سکه و شمش نگه می‌دارند و حداکثر ۲۰ درصد را اوراق بهادار مبتنی بر سکه و شمش. بخش کوچکی هم پول نقد و دارایی‌های دیگر است.

شما از این سبد «واحد» می‌خرید و تعداد واحدها ربطی به وزن طلا ندارد؛ ۱۰۰ واحد یعنی سهمی از کل دارایی صندوق، نه ۱۰۰ گرم طلا. کاریزما که صندوق طلای «کهربا» را اداره می‌کند، در صفحه آموزشی خودش هم یادآوری کرده که با خرید واحد، سکه یا شمش مشخصی تحویل نمی‌گیرید.

صندوق‌های طلای بورس از نوع «قابل معامله» (ETF) هستند؛ یعنی واحدهایشان مثل سهام، در ساعت بازار خرید و فروش می‌شود. وقتی واحد می‌خرید، معمولاً طرف معامله‌تان سرمایه‌گذار دیگری است و پول به او می‌رسد، نه به صندوق. پس با خرید شما، مدیر صندوق لزوماً همان لحظه طلای تازه‌ای نمی‌خرد. هر صندوق دست‌کم یک «بازارگردان» هم دارد که در تابلو سفارش خرید و فروش می‌گذارد تا هر کس بخواهد بخرد یا بفروشد، طرف معامله پیدا کند.

حواستان به اسم‌ها هم باشد. بعضی‌ها به همین واحدها «سهام طلا» می‌گویند، ولی سهم شرکت‌هایی که در کار طلا هستند، واحد صندوق طلا و گواهی سپرده سکه سه چیز جدا هستند. پس پیش از خرید، اسم کامل نماد را بخوانید.

صندوق طلای شمش‌محور و سکه‌محور

سبد همه صندوق‌ها یک‌جور نیست. در بعضی، گواهی شمش سهم بیشتری دارد و در بعضی گواهی سکه؛ به اولی «شمش‌محور» و به دومی «سکه‌محور» می‌گویند. فرق اصلی‌شان سر حباب سکه است. وقتی سکه گران‌تر از طلای داخلش معامله می‌شود، صندوقی که سکه زیادی دارد همین گرانی را در دارایی‌اش دارد و اگر حباب سکه بخوابد، ارزش واحدهایش هم پایین می‌آید.

هیچ‌کدام از این دو گروه همیشه بهتر نبوده است. برای این‌که بفهمید صندوقی که چشمتان را گرفته چه چیزی در سبدش دارد، نمادش را در سامانه کدال (codal.ir) جست‌وجو کنید و آخرین «صورت وضعیت پرتفوی» را باز کنید. ستون «درصد به کل دارایی‌ها» نشان می‌دهد در تاریخ آن گزارش چند درصد سبد گواهی سکه بوده و چند درصد گواهی شمش. ترکیب سبد عوض می‌شود، پس تاریخ گزارش را هم ببینید.

NAV صندوق طلا با قیمت تابلو چه فرقی دارد؟

NAV یا «ارزش خالص دارایی» (Net Asset Value) می‌گوید هر واحد صندوق واقعاً چقدر می‌ارزد. صندوق در پایان هر روز معاملاتی، ارزش گواهی‌های طلایش را با قیمت پایانی همان روز حساب می‌کند. بعد پول نقد و طلب‌هایش را رویش می‌گذارد، بدهی‌ها و هزینه‌ها را کم می‌کند و حاصل را بر تعداد واحدها تقسیم می‌کند. طبق توضیح کاریزما درباره محاسبه NAV، این عدد در سایت tsetmc.com منتشر می‌شود و در سامانه معاملاتی کارگزاری هم کنار قیمت نماد می‌بینیدش.

ولی قیمت تابلو را عرضه و تقاضا تعیین می‌کند. اگر خیلی‌ها هم‌زمان بخواهند صندوق طلا بخرند، قیمت واحد می‌تواند از NAV بالاتر برود و اگر فروشنده‌ها زیاد شوند، پایین‌تر بیاید. به این فاصله «حباب اسمی» صندوق طلا می‌گویند. برای حساب کردن درصدش، NAV را از قیمت تابلو کم کنید، حاصل را بر NAV تقسیم کنید و در ۱۰۰ ضرب کنید.

نمودار زیر نشان می‌دهد اگر واحدها را ۴ درصد گران‌تر از NAV بخرید، در سه حالت چه بر سر پولتان می‌آید.

مثال نمودار عمداً ساده است و کارمزدها را در آن حساب نکرده‌ایم. فرض کنید ۱٬۰۰۰ واحد را هر کدام ۱۰٬۴۰۰ تومان بخرید، در حالی که NAV هر واحد ۱۰٬۰۰۰ تومان است. اگر قیمت طلا تکان نخورد و فقط حباب صفر شود، ۴۰۰ هزار تومان از ۱۰ میلیون و ۴۰۰ هزار تومانتان، یعنی حدود ۳٫۸ درصد، از دست رفته است.

اگر NAV پنج درصد بالا برود ولی حباب صفر شود، سودتان فقط ۱۰۰ هزار تومان است، چون خوابیدن حباب بیشتر رشد طلا را خورده است. برعکسش هم پیش می‌آید: اگر NAV ثابت بماند و حباب به ۸ درصد برسد، ۴۰۰ هزار تومان سود کرده‌اید. ولی این سود را هیجان بازار ساخته و ربطی به قیمت طلا ندارد.

گاهی هم حباب منفی می‌شود، یعنی واحد را ارزان‌تر از NAV می‌خرید. این حالت به نفع خریدار است، ولی یادتان باشد این فاصله ممکن است مدتی بماند یا حتی بیشتر شود.

حباب ذاتی؛ حبابی که داخل خود NAV است

حباب صندوق فقط فاصله قیمت با NAV نیست. NAV با قیمت گواهی‌های سکه حساب می‌شود؛ پس اگر سکه در بازار گران‌تر از طلای داخلش باشد، همین گرانی در خود NAV هم هست. کارگزاری مفید به این بخش «حباب ذاتی» می‌گوید و جمع حباب اسمی و ذاتی را «حباب واقعی» صندوق می‌نامد. هر چه سهم سکه در سبد بیشتر باشد، حباب ذاتی معمولاً بیشتر است، برای همین پیش از خرید هم فاصله قیمت با NAV را ببینید و هم ترکیب سبد صندوق را.

خرید صندوق طلا از بورس، قدم به قدم

اگر قبلاً در بورس سهام خریده‌اید، کد بورسی و حساب کارگزاری دارید و می‌توانید از قدم سوم شروع کنید. کارگزاری مفید هم برای صندوق عیار نوشته مشتری‌هایش کد معاملاتی تازه‌ای لازم ندارند. اگر بار اول است، این قدم‌ها را به ترتیب بروید:

1. سجام و کد بورسی. در سامانه سجام ثبت‌نام و احراز هویت کنید تا کد بورسی بگیرید.
2. حساب کارگزاری. در یکی از کارگزاری‌ها حساب باز کنید و صبر کنید سامانه معاملات آنلاین‌تان فعال شود.
3. شارژ حساب. پول را به حساب کارگزاری بریزید و کارمزد خرید را هم کنار بگذارید. نرخ کارمزد را جدول کارمزد بورس کالا تعیین می‌کند و در سامانه کارگزاری هم می‌بینیدش.
4. پیدا کردن نماد. اسم صندوق را جست‌وجو کنید و اسم کامل نماد را بخوانید تا صندوق را با گواهی سپرده طلا اشتباه نگیرید.
5. مقایسه قیمت با NAV. قیمت‌های خرید و فروش، NAV و تاریخ آخرین به‌روزرسانی آن را ببینید. حواستان باشد عددهای تابلو به ریال است یا تومان.
6. ثبت سفارش. تعداد واحد و قیمت را وارد کنید. یادتان باشد سفارش ثبت‌شده هنوز خرید نیست؛ ممکن است کامل انجام شود، فقط بخشی از آن انجام شود یا اصلاً انجام نشود.
7. بررسی نتیجه. در گزارش معاملات ببینید چند واحد را با چه قیمتی خریده‌اید.

اگر عجله ندارید، سفارش با قیمت مشخص بگذارید و دنبال قیمت‌های بالاتر از NAV نروید. در روزهای پرهیجان، همین کار ساده جلوی خرید با حباب بالا را می‌گیرد.

برای فروش، نماد را در فهرست دارایی‌هایتان انتخاب کنید و تعداد و قیمت را وارد کنید؛ لازم نیست همه واحدها را یک‌جا بفروشید. بعد از تسویه می‌توانید پول فروش را برداشت کنید. طبق نوشته کارگزاری مفید، تسویه معاملات صندوق عیار یک روز کاری طول می‌کشد، در حالی که تسویه سهام دو روز کاری است.

ساعت معاملات صندوق طلا

کاریزما در صفحه‌ای که ۲۰ مهر ۱۴۰۵ بازبینی کرده، به نقل از اطلاعیه بورس کالا نوشته صندوق‌های طلا شنبه تا چهارشنبه، به‌جز روزهای تعطیل، معامله می‌شوند. از ساعت ۱۱:۴۵ تا ۱۲ فقط می‌شود سفارش ثبت کرد و معامله‌ها از ۱۲ تا ۱۸ انجام می‌شوند. پنج‌شنبه‌ها هم معامله‌ای در کار نیست. این ساعت‌ها گاهی عوض می‌شوند؛ پیش از ثبت سفارش، پیام ناظر نماد را در سامانه معاملاتی‌تان بخوانید.

هزینه‌ها و ریسک‌های صندوق طلا

صندوق طلا دو جور هزینه دارد. اولی کارمزد خرید و فروش است که در هر معامله از شما کم می‌شود. دومی هزینه اداره صندوق است، مثل کارمزد مدیر. این یکی را جدا از شما نمی‌گیرند؛ از دارایی صندوق برداشته می‌شود و NAV را کمی پایین‌تر نگه می‌دارد. برای همین بازده صندوق دقیقاً با بازده خود طلا یکی نمی‌شود.

پیش از خرید، این ریسک‌ها را بشناسید:

• پایین آمدن قیمت طلا. صندوق طلا سود ثابت و تضمینی ندارد و سود و زیانتان فقط از فرق قیمت خرید و فروش درمی‌آید. قیمت طلا در ایران هم به قیمت جهانی اونس بستگی دارد و هم به نرخ دلار؛ توضیح کاملش را در قیمت طلا در ایران چطور تعیین می‌شود آورده‌ایم.
• فاصله قیمت با NAV. همان‌طور که در مثال بالا دیدید، اگر گران‌تر از NAV بخرید، ممکن است بدون این‌که قیمت طلا عوض شود ضرر کنید.
• حباب سکه. در صندوق‌های سکه‌محور، خوابیدن حباب سکه ارزش دارایی صندوق را هم پایین می‌آورد.
• وابستگی به ساعت و نماد. فقط وقتی بازار و نماد باز است می‌توانید بفروشید و برای فروش هم باید در تابلو خریدار باشد.
• نبود طلای فیزیکی. با خرید واحد، طلای فیزیکی تحویل نمی‌گیرید؛ اگر روزی بخواهید خود طلا را در دست داشته باشید، باید واحدها را بفروشید و طلا را جدا بخرید.

بازده خوب چند ماه گذشته هم تضمینی برای ماه‌های بعد نیست. پولی را که تا چند ماه دیگر لازمش دارید، در دارایی پرنوسانی مثل طلا نگذارید.

صندوق طلا یا سکه؟ مقایسه با طلای آب‌شده و PAXG

با هر چهار راه در سود و زیان قیمت طلا شریک می‌شوید، ولی چیزی که واقعاً مالکش می‌شوید و قیمتی که دارایی‌تان با آن بالا و پایین می‌رود فرق دارد:

مهم‌ترین فرق در ردیف قیمت است. صندوق طلا و سکه با بازار داخلی بالا و پایین می‌روند، ولی قیمت تومانی PAXG از اونس جهانی و نرخ دلار می‌آید و حباب بازار سکه را ندارد. تصویر زیر حباب هر کدام را در روزی که این مطلب را نوشتیم، از آزمایشگاه حباب طلای سواپ‌ولت نشان می‌دهد.

در ۲۹ مهر ۱۴۰۵ حباب سکه امامی حدود ۴٫۵ درصد بود و حباب ربع سکه حدود ۱۷ درصد. طلای آب‌شده فقط ۱٫۳ درصد بالاتر از ارزش طلایش معامله می‌شد و پکس گلد حتی کمی پایین‌تر از آن. صندوقی که سبدش پر از گواهی سکه باشد، حبابی در همین حدود را داخل NAV دارد و حباب اسمی تابلو هم رویش می‌آید. این عددها هر روز عوض می‌شوند؛ عدد لحظه‌ای را در همان صفحه ببینید.

اگر برای پس‌انداز بلندمدت فقط بین شکل‌های فیزیکی و توکنی طلا مردد هستید، مقایسه سکه، آب‌شده و طلای توکنیزه را جدا نوشته‌ایم. فرق انواع سکه و راه خرید گواهی سکه از بورس کالا را هم در انواع سکه طلا توضیح داده‌ایم.

کدام به کار شما می‌آید؟

جواب به هدفتان بستگی دارد. ببینید کدام‌یک از این حالت‌ها به وضع شما نزدیک‌تر است:

• می‌خواهید با پول کم در قیمت طلای بازار ایران شریک شوید و حساب بورس دارید؟ صندوق طلا به همین کار می‌آید. فقط پیش از هر خرید NAV را با قیمت تابلو مقایسه کنید و ترکیب سبد صندوق را در کدال ببینید.
• می‌خواهید طلا را در دست داشته باشید یا روزی تحویلش بگیرید؟ سکه یا طلای آب‌شده به کارتان می‌آید. اگر سکه می‌خواهید ولی نمی‌خواهید در خانه نگهش دارید، گواهی سپرده سکه بورس کالا را ببینید؛ پشت آن سکه واقعی هست و می‌شود تحویلش گرفت.
• می‌خواهید دارایی‌تان با اونس جهانی و دلار بالا و پایین برود و حباب بازار داخلی رویش اثر نگذارد، و ساعت محدود بورس هم برایتان دردسر است؟ طلای توکنیزه مثل پکس گلد به این نیاز نزدیک‌تر است. فرقش با تتر گلد را در مقایسه PAXG و XAUT نوشته‌ایم.
• بیشتر می‌خواهید ارزش پولتان را در برابر تورم و دلار حفظ کنید و به خود طلا علاقه خاصی ندارید؟ شاید مقایسه تتر و طلا جواب بهتری بدهد.

اگر به خرید شمش طلا هم فکر می‌کنید، دغدغه‌های نگهداری و اصالتش همان دغدغه‌های سکه و آب‌شده است.

در سواپ‌ولت می‌توانید پکس گلد را با تومان بخرید. برای این کار احراز هویت سطح متوسط و کارت بانکی به نام خودتان لازم است. کارمزد خرید و فروش را در صفحه کارمزدها ببینید.