کیف پول لجر چیست؟ آموزش راه‌اندازی Ledger

کیف پول لجر (Ledger) دستگاه کوچکی است که کلید خصوصی رمزارزهایتان را داخل یک تراشه امن نگه می‌دارد و هر تراکنش را فقط وقتی امضا می‌کند که شما روی صفحه خودش تأییدش کنید. لجر اسم شرکت فرانسوی سازنده‌اش هم هست. موجودی و تراکنش‌ها را در اپلیکیشنی به اسم Ledger Wallet می‌بینید، ولی تا دستگاه را وصل نکنید و روی خود دستگاه تأیید نکنید، هیچ پولی جابه‌جا نمی‌شود.

اگر هنوز مطمئن نیستید اصلاً کیف پول سخت‌افزاری لازم دارید، یا فرق کیف پول سرد و گرم برایتان روشن نیست، اول کیف پول سخت‌افزاری چیست را بخوانید. اینجا فقط سراغ خود لجر می‌رویم: کدام مدل را بخرید، چطور راهش بیندازید، تتر (USDT) را چطور از صرافی به آن بفرستید و از ماجراهای امنیتی‌اش چه باید یاد بگیرید.

لجر چطور کار می‌کند؟

لجر دو بخش دارد که با هم کار می‌کنند:

• دستگاه: خود لجر این روزها اسمش را «امضاکننده» (Signer) گذاشته است. کلید خصوصی داخل تراشه امن (Secure Element) دستگاه ساخته می‌شود و همان‌جا می‌ماند. در مدل‌های لمسی جدید، صفحه را هم مستقیم همین تراشه کنترل می‌کند.
• اپلیکیشن Ledger Wallet: روی کامپیوتر یا گوشی نصب می‌شود، موجودی را نشان می‌دهد، تراکنش را آماده می‌کند و برای امضا به دستگاه می‌فرستد. اسم قبلی‌اش Ledger Live بود و هنوز در خیلی از آموزش‌ها و ویدیوها همین اسم را می‌بینید؛ هر دو یک برنامه‌اند.

فایده این تقسیم کار این است که حتی اگر کامپیوترتان آلوده باشد، بدافزار شاید بتواند تراکنش جعلی بسازد، ولی نمی‌تواند به‌جای شما دکمه تأیید را روی دستگاه بزند. برای همین مهم‌ترین عادتی که باید با لجر پیدا کنید این است: قبل از تأیید، همه چیز را روی صفحه خود دستگاه بخوانید، نه روی مانیتور. البته لجر فقط کلید را از دسترس بدافزار دور نگه می‌دارد. اگر ۲۴ کلمه را به کسی بدهید یا تراکنشی را بی‌دقت تأیید کنید، هیچ دستگاهی نمی‌تواند پولتان را برگرداند.

اپلیکیشن را فقط از سایت رسمی لجر یا فروشگاه رسمی اپلیکیشن گوشی‌تان (App Store یا Google Play) بگیرید. تصویر زیر صفحه رسمی Ledger Wallet است؛ به برچسب کوچک بالای عنوان نگاه کنید که همین تغییر اسم را نشان می‌دهد.

خود لجر درباره نسخه‌های تقلبی اپلیکیشنش هشدار داده است. لینکی که فروشنده، «پشتیبانی» یا یک کانال تلگرامی برایتان می‌فرستد، جای درستی برای دانلود نیست.

مدل‌های کیف پول لجر؛ کدام به کارتان می‌آید؟

لجر الان پنج مدل می‌فروشد: سه مدل نسل جدید با صفحه لمسی و دو مدل کلاسیک دکمه‌ای. در صفحه مقایسه سایت لجر هم همین دو گروه را می‌بینید؛ لجر مدل‌های لمسی را برای استفاده روزمره پیشنهاد می‌کند و مدل‌های دکمه‌ای را برای نگه‌داری پشتیبان.

در جدول زیر فقط فرق‌هایی را آورده‌ایم که واقعاً در انتخاب اثر دارند. قیمت را نیاورده‌ایم، چون مرتب عوض می‌شود و در ایران به فروشنده هم بستگی دارد.

چند نکته هم هست که در جدول جا نمی‌شود:

• صفحه بزرگ‌تر فقط راحتی نیست، امنیت هم هست. آدرس کامل یا جزئیات یک قرارداد هوشمند روی صفحه کوچک دکمه‌ای تکه‌تکه می‌آید و آدم وسوسه می‌شود بی‌دقت از رویش رد شود. به گفته لجر، مدل‌های کلاسیک هم امضای شفاف (Clear Signing) را نشان می‌دهند، ولی هر بار فقط بخش کوچکی از تراکنش را می‌بینید.
• بررسی تراکنش (Transaction Check) فقط در سه مدل لمسی هست. تراکنش را با الگوهای شناخته‌شده کلاهبرداری مقایسه می‌کند و اگر شبیه یکی از آن‌ها بود، هشدار می‌دهد. خود لجر می‌گوید این فقط یک لایه اضافه است و تضمینی نمی‌دهد.
• کارت پشتیبان (Ledger Recovery Key) همراه سه مدل لمسی در جعبه است. این کارت با NFC کار می‌کند، PIN دارد و نسخه رمزنگاری‌شده‌ای از عبارت بازیابی را نگه می‌دارد. Nano X و Nano S Plus به‌طور پیش‌فرض این کارت را همراه ندارند و پشتیبانشان همان کاغذ ۲۴ کلمه است.
• تراشه Nano X رده امنیتی EAL5+ دارد و تراشه چهار مدل دیگر EAL6+. هر دو گواهی‌های معتبر بین‌المللی‌اند و عدد بالاتر یعنی تراشه ارزیابی سخت‌گیرانه‌تری را گذرانده است.

جزئیات هر مدل را در راهنمای انتخاب مدل در سایت لجر هم می‌توانید ببینید.

لجر ۲۳ مهر ۱۴۰۵ دستگاه تازه‌ای هم به اسم Ledger Atom معرفی کرد که بیشتر به گوشی شبیه است: اپلیکیشن‌های روزمره را اجرا می‌کند و هر وقت سراغ کلیدها بروید، به حالت امن می‌رود. طبق اعلام لجر، ارسالش از سال ۲۰۲۷ میلادی شروع می‌شود و جای مدل‌های فعلی را هم نمی‌گیرد. پس اگر امروز می‌خواهید لجر بخرید، انتخابتان بین همان پنج مدل بالاست.

حواستان به مسیر خرید هم باشد. لجر به ایران ارسال نمی‌کند، پس هر لجری که در ایران می‌خرید از دست یک واسطه گذشته است. قبل از خرید، چک‌لیست تحویل گرفتن دستگاه را بخوانید؛ در بخش حادثه‌های امنیتی همین مقاله می‌بینید چرا باید جدی‌اش گرفت.

آموزش راه‌اندازی لجر قدم‌به‌قدم

لجر را جایی راه بیندازید که کسی پشت سرتان نباشد و دوربینی رو به میزتان نباشد؛ قرار است ۲۴ کلمه‌ای بنویسید که کلید همه دارایی‌تان است. نمودار زیر هشت قدم راه‌اندازی را نشان می‌دهد؛ قدم‌های آبی را روی صفحه خود دستگاه انجام می‌دهید.

۱. جعبه و محتویاتش را وارسی کنید

جعبه باید آکبند باشد. لجر می‌گوید دستگاه اصل هیچ‌وقت با PIN یا عبارت بازیابیِ از پیش تنظیم‌شده به دستتان نمی‌رسد. اگر داخل جعبه کارتی بود که کلمه‌ها رویش نوشته شده، یا دستگاه بار اول به‌جای اینکه بخواهد PIN بسازید، از شما PIN خواست، همان‌جا کنارش بگذارید.

۲. Ledger Wallet را نصب کنید

Ledger Wallet را از همان مسیر رسمی که بالاتر گفتیم نصب کنید و بازش کنید. بعد دستگاه را روشن کنید و گزینه راه‌اندازی به‌عنوان دستگاه جدید را انتخاب کنید. اپلیکیشن قدم‌به‌قدم راهنمایی‌تان می‌کند، ولی کارهای اصلی را روی خود دستگاه انجام می‌دهید.

۳. PIN بگذارید

PIN را روی خود دستگاه انتخاب می‌کنید و از این به بعد برای باز کردن قفل دستگاه لازمش دارید. عددی انتخاب کنید که به تاریخ تولد و شماره تلفنتان ربطی نداشته باشد. اگر سه بار پشت سر هم PIN را اشتباه بزنید، دستگاه به تنظیمات کارخانه برمی‌گردد و همه چیز از رویش پاک می‌شود. پس دزدی که دستگاهتان را بردارد فقط سه بار شانس دارد؛ ولی اگر خودتان هم PIN را فراموش کنید، فقط ۲۴ کلمه نجاتتان می‌دهد.

۴. ۲۴ کلمه را روی کاغذ بنویسید

دستگاه ۲۴ کلمه انگلیسی را یکی‌یکی نشان می‌دهد. این همان عبارت بازیابی است و هر کسی آن را داشته باشد، بدون دستگاه و بدون PIN به همه دارایی‌تان می‌رسد. پس:

• کلمه‌ها را به ترتیب و خوانا روی برگه‌ای که در جعبه است بنویسید.
• از آن‌ها عکس نگیرید و در گوشی، ایمیل یا فضای ابری ذخیره‌شان نکنید.
• کاغذ را کنار خود دستگاه نگه ندارید.

خود لجر گفته است که هیچ‌وقت ۲۴ کلمه را از شما نمی‌خواهد و با پیامک یا تلفن سراغتان نمی‌آید. روش‌های نگه‌داری کاغذ و رمز اضافه (passphrase) را در عبارت بازیابی چیست مفصل نوشته‌ایم.

۵. کلمه‌ها را تأیید کنید

بعد از نوشتن، دستگاه کلمه‌ها را دوباره از شما می‌پرسد تا مطمئن شود درست نوشته‌اید. این قدم را سرسری رد نکنید. اشتباه در یک کلمه معمولاً روزی معلوم می‌شود که دستگاه گم شده و دیگر راهی برای درست کردنش ندارید.

۶. اصالت دستگاه را بسنجید

Ledger Wallet موقع راه‌اندازی با آزمون اصالت (Genuine Check) بررسی می‌کند که دستگاه اصل باشد و برای این کار از شما می‌خواهد روی دستگاه اجازه بدهید. اگر دستگاه در این آزمون رد شد، از آن استفاده نکنید. فقط بدانید این آزمون اصل بودن تراشه را می‌سنجد؛ اگر کسی قطعه‌ای به دستگاه اضافه کرده باشد و تراشه دست نخورده باشد، چیزی پیدا نمی‌کند. پس جای خرید از مسیر مطمئن را نمی‌گیرد.

۷. برای هر شبکه اپ نصب کنید و حساب بسازید

روی دستگاه برای هر بلاک‌چین یک اپ کوچک جدا نصب می‌شود. در Ledger Wallet به بخش My Ledger بروید و اپ شبکه‌هایی را که می‌خواهید نصب کنید؛ مثلاً Bitcoin برای بیت‌کوین، Tron برای تتر روی ترون و Ethereum برای تتر روی اتریوم. بعد در بخش حساب‌ها (Accounts) برای همان شبکه یک حساب بسازید. تتر اپ جداگانه ندارد و داخل حساب ترون یا اتریوم می‌نشیند.

۸. اول با مبلغ کم آزمایش کنید

اول مبلغ کمی به لجر بفرستید و صبر کنید تا در Ledger Wallet بنشیند. اگر حوصله‌اش را دارید، همان مبلغ را از لجر به جای دیگری هم بفرستید. این‌طوری قبل از جابه‌جا کردن دارایی اصلی، هم دریافت را امتحان کرده‌اید و هم ارسال را.

واریز تتر از سواپ‌ولت به لجر

برای خیلی‌ها اولین دارایی‌ای که به لجر می‌رسد، تتری است که از صرافی برداشت می‌کنند. کلید این کار یک چیز است: شبکه‌ای که در فرم برداشت انتخاب می‌کنید باید با نوع حسابی که در لجر ساخته‌اید یکی باشد.

این وسط یک دام هم هست: آدرس‌های `0x` روی چند شبکه دیگر، مثل BNB Smart Chain، هم دقیقاً همین شکل را دارند. پس اگر فرم برداشت آدرس را قبول کرد، معنی‌اش این نیست که شبکه را درست انتخاب کرده‌اید. فرق این دو شبکه را در تتر TRC20 و ERC20 و پیامد انتخاب اشتباه را در اگر شبکه انتقال تتر را اشتباه انتخاب کنیم چه می‌شود توضیح داده‌ایم.

موجودی تتر شما در سواپ‌ولت به شبکه خاصی بسته نیست و شبکه را موقع برداشت انتخاب می‌کنید. قدم‌به‌قدم این‌طور پیش بروید:

1. در Ledger Wallet دکمه Receive (دریافت) را بزنید، حساب Tron یا Ethereum را انتخاب کنید و دستگاه را وصل کنید.
2. آدرس هم در اپلیکیشن می‌آید و هم روی صفحه دستگاه، ولی ملاک همان آدرس روی دستگاه است. اگر یکی بودند، روی دستگاه تأییدش کنید و بعد آدرس را از اپلیکیشن کپی کنید.
3. در سواپ‌ولت برداشت تتر را باز کنید و شبکه‌ای را انتخاب کنید که طبق جدول بالا با حسابتان جور است.
4. آدرس را در فرم بچسبانید و با صفحه دستگاه مقایسه کنید. فقط چند حرف اول و آخر را نگاه نکنید و چند حرف وسط را هم چک کنید، چون کلاهبردارها آدرس‌هایی می‌سازند که اول و آخرشان شبیه آدرس شماست. این ترفند را در مسموم‌سازی آدرس توضیح داده‌ایم.
5. اول مبلغ کم بفرستید و وقتی در Ledger Wallet نشست، بقیه را منتقل کنید. کارمزد فعلی هر شبکه در صفحه کارمزد سواپ‌ولت آمده است.

اگر هنوز تتر ندارید، می‌توانید از صفحه خرید تتر سواپ‌ولت با تومان بخرید؛ فقط برای واریز و برداشت تومانی باید احراز هویت سطح متوسط را انجام داده باشید.

تتر را فرستادید ولی در حساب ترون نمی‌بینید؟

این اتفاق در حساب ترونی که تازه ساخته‌اید زیاد پیش می‌آید. طبق راهنمای پشتیبانی لجر، حساب ترون تازه تا دست‌کم ۰٫۱ TRX دریافت نکند فعال نمی‌شود. اگر تتر را زودتر فرستاده باشید، با رسیدن TRX موجودی تترتان هم ظاهر می‌شود. پس پولتان گم نشده، فقط هنوز نشان داده نمی‌شود.

برای فرستادن تتر از لجر روی ترون هم TRX لازم دارید، چون کارمزد شبکه ترون را با TRX یا با انرژی و پهنای باند می‌پردازید. پس اگر قرار است تتر را روی ترون نگه دارید، از همان اول کمی TRX هم به همان آدرس بفرستید.

امضای شفاف (Clear Signing)؛ صفحه دستگاه حرف آخر را می‌زند

وقتی با لجر فقط تتر می‌گیرید و می‌فرستید، صفحه دستگاه آدرس و مبلغ را نشان می‌دهد و کار ساده است. ماجرا وقتی پیچیده می‌شود که لجر را به برنامه‌های غیرمتمرکز وصل کنید.

خیلی‌ها لجر را به MetaMask یا Phantom وصل می‌کنند و از آن به‌عنوان کیف پول دیفای استفاده می‌کنند. آنجا بیشتر تراکنش‌ها فراخوانی یک قرارداد هوشمند است و اگر دستگاه نتواند معنی‌شان را دربیاورد، روی صفحه فقط رشته‌ای از عدد و حرف می‌بینید. به این وضعیت امضای کور (Blind Signing) می‌گویند و خود لجر آن را به امضا کردن چک سفید تشبیه کرده است.

امضای شفاف جواب لجر به همین مشکل است: داده خام قرارداد را به زبانی درمی‌آورد که آدم بتواند بخواند؛ مثلاً اینکه به کدام قرارداد اجازه می‌دهید چه مقدار از کدام توکنتان را خرج کند. این سه قاعده را همیشه در نظر داشته باشید:

• اگر چیزی که روی صفحه دستگاه می‌بینید با چیزی که سایت گفته فرق دارد، حق با دستگاه است. تراکنش را رد کنید.
• اگر دستگاه به‌جای جزئیات فقط پیامی کلی یا رشته‌ای نامفهوم نشان داد، یعنی دارید کورکورانه امضا می‌کنید. این کار را فقط با حسابی بکنید که موجودی کمی دارد.
• هشدار بررسی تراکنش را جدی بگیرید، ولی نبودن هشدار را هم نشانه امن بودن تراکنش ندانید.

ماجرای Connect Kit، که پایین‌تر در بخش حادثه‌های امنیتی آمده، نشان می‌دهد این قاعده‌ها چرا این‌قدر مهم‌اند.

Ledger Recover چیست و چرا جنجالی شد؟

Ledger Recover سرویسی اختیاری و اشتراکی است که شرکت Coincover آن را ارائه می‌دهد. اگر هم دستگاه و هم کاغذ ۲۴ کلمه را از دست بدهید، این سرویس کمک می‌کند با احراز هویت دوباره به دارایی‌تان برسید. به زبان ساده، بازیابی به‌جای کاغذ به هویت شما گره می‌خورد.

اسم این سرویس شبیه کارت پشتیبان است، ولی این دو را با هم قاطی نکنید:

• Ledger Recovery Key همان کارت فیزیکی است که همراه مدل‌های لمسی می‌آید و نسخه رمزنگاری‌شده کلمه‌ها را پیش خود شما نگه می‌دارد.
• Ledger Recover سرویسی آنلاین با اشتراک ماهانه است که تا خودتان فعالش نکنید، روشن نمی‌شود.

لجر این سرویس را اردیبهشت ۱۴۰۲ معرفی کرد و به گزارش The Block با واکنش تند خیلی از کاربران و کارشناسان امنیت روبه‌رو شد. در طرحی که آن موقع اعلام شد، اگر مشترک سرویس می‌شدید، خود دستگاه عبارت بازیابی را به سه تکه رمزنگاری‌شده تقسیم می‌کرد و برای سه شرکت می‌فرستاد. منتقدان می‌گفتند همین که سیستم‌عامل دستگاه چنین کاری از دستش برمی‌آید، اصلی‌ترین فرض امنیتی کیف پول سخت‌افزاری زیر سؤال می‌رود؛ اینکه عبارت بازیابی به هیچ شکلی از دستگاه بیرون نمی‌آید. اعتراض دیگرشان این بود که اگر آن سه شرکت تکه‌ها را کنار هم بگذارند، می‌توانند کلید را دوباره بسازند. لجر در جواب گفت این شرکت‌ها هیچ‌وقت به عبارت بازیابی دسترسی ندارند و تکه‌ها فقط روی خود دستگاه و بعد از احراز هویت کاربر رمزگشایی می‌شوند.

برای بیشتر کاربران همان کاغذ ۲۴ کلمه کافی است، به شرطی که آن را درست و جدا از دستگاه نگه دارند. اگر هم روزی خواستید Recover را فعال کنید، بدانید با این کار نسخه‌ای از کلیدتان، هرچند رمزنگاری‌شده، از دست خودتان بیرون می‌رود.

حادثه‌های امنیتی لجر؛ چه شد و چه درسی دارد؟

در هیچ‌کدام از این سه ماجرا کسی کلید را از داخل تراشه امن بیرون نکشید؛ ضربه هر بار از جای دیگری آمد. برای همین درس هر کدام مستقیم به کار شما می‌آید.

تیر ۱۳۹۹: نشت اطلاعات مشتری‌ها

۵ تیر ۱۳۹۹ مهاجمی به پایگاه داده فروشگاه اینترنتی و بازاریابی لجر دسترسی پیدا کرد. ۲۴ تیر یک پژوهشگر امنیتی ماجرا را به لجر خبر داد و لجر اعلام کرد که حدود یک میلیون آدرس ایمیل لو رفته است. اواخر آذر همان سال کل این فهرست در یک انجمن اینترنتی منتشر شد. آن موقع معلوم شد اسم، آدرس پستی و شماره تلفن حدود ۲۷۲ هزار نفر هم در آن است؛ خیلی بیشتر از ۹٬۵۳۲ نفری که لجر اول شناسایی کرده بود.

اطلاعات پرداخت، رمزهای عبور و کلیدها در این فهرست نبود. مشکل این بود که حالا کلاهبردارها می‌دانستند چه کسی لجر دارد و کجا زندگی می‌کند. موجی از ایمیل‌ها و پیامک‌های فیشینگ به اسم لجر راه افتاد و بعضی مشتری‌ها حتی نگران شدند کسی سراغ خانه‌شان بیاید.

درسی که از این ماجرا می‌گیریم ساده است: هر ایمیل یا پیامی که به اسم لجر از «به‌روزرسانی امنیتی فوری» یا «تأیید کیف پول» حرف بزند و آخرش از شما بخواهد ۲۴ کلمه را جایی وارد کنید، فیشینگ است. شکل‌های دیگر این دام را در فیشینگ در ارز دیجیتال آورده‌ایم.

آذر ۱۴۰۲: حمله به Connect Kit

۲۳ آذر ۱۴۰۲ مهاجمی با فیشینگ به حساب یکی از کارمندان سابق لجر در npm دست پیدا کرد؛ مخزنی که برنامه‌نویس‌ها کتابخانه‌های جاوااسکریپت را از آن برمی‌دارند. دسترسی این کارمند به بقیه سیستم‌های لجر قطع شده بود، ولی دسترسی‌اش به npm از قلم افتاده بود. مهاجم با همین حساب نسخه آلوده‌ای از Ledger Connect Kit را منتشر کرد. خیلی از برنامه‌های غیرمتمرکز برای وصل شدن به لجر از این کتابخانه استفاده می‌کردند. نتیجه‌اش این بود که سایت‌های آشنا و قابل اعتماد یک‌باره تراکنش‌هایی برای امضا جلوی کاربر می‌گذاشتند که کیف پولش را خالی می‌کرد.

طبق گزارش لجر، تیم لجر ۴۰ دقیقه بعد از باخبر شدن نسخه سالم را جایگزین کرد، ولی از لحظه نفوذ تا رفع کامل مشکل حدود ۵ ساعت طول کشید. شرکت تتر هم تترهایی را که به دست مهاجم رسیده بود مسدود کرد.

در این ماجرا هم خود دستگاه‌ها هک نشدند؛ ضرر را کسانی دیدند که تراکنش را بدون خواندن روی صفحه دستگاه تأیید کردند. لجر هم بعد از این ماجرا اعلام کرد که می‌خواهد امضای کور را از گزینه‌هایش حذف کند و امضای شفاف را جا بیندازد.

مهر ۱۴۰۵: دستگاه‌های دست‌کاری‌شده CryptoBilis

۱۷ مهر ۱۴۰۵ بیش از ۳۰۰ کیف پول خالی شد. صاحبان این کیف پول‌ها لجرشان را از CryptoBilis خریده بودند که یکی از نمایندگی‌های رسمی لجر در جنوب شرق آسیاست. قطعه‌ای که پنهانی به این دستگاه‌ها اضافه شده بود، ۲۴ کلمه را موقع راه‌اندازی می‌خواند و برای مهاجم می‌فرستاد، و آزمون اصالت هم چیزی پیدا نمی‌کرد. ماجرا را با جزئیاتش در هک لجر و ماجرای CryptoBilis نوشته‌ایم.

درسش همان است که در بخش خرید گفتیم: مسیر خرید به اندازه خود دستگاه مهم است. لجر را از فروشنده‌ای بخرید که می‌شناسیدش و دستگاهی را که جعبه‌اش دست خورده، راه نیندازید.