فهرست مطالب۸ بخش
  1. چرا ربات سواپ شما را پیش از ثبت می‌بیند؟
  2. MEV یعنی چه و پولش به جیب چه کسی می‌رود؟
  3. MEV همیشه بد است؟
  4. فرانت‌رانینگ: جلو زدن از صف
  5. حمله ساندویچ قدم به قدم، با عدد
  6. یک نمونهٔ واقعی: سواپ ۲۲۰ هزار دلاری که ۵ هزار دلار شد
  7. چه سواپ‌هایی بیشتر در خطرند؟
  8. چطور جلوی ساندویچ شدن را بگیریم؟
  9. ۱. حد لغزش را کم نگه دارید
  10. ۲. مبلغ بزرگ را خرد کنید یا استخر عمیق‌تر پیدا کنید
  11. ۳. تراکنش را از مسیر خصوصی بفرستید
  12. ۴. سواپ مبتنی بر نیت (Intent-based)
  13. چک‌لیست پیش از زدن دکمهٔ سواپ

در حمله ساندویچ (Sandwich Attack) رباتی سواپ شما را در صف تراکنش‌ها می‌بیند، درست پیش از شما همان توکن را می‌خرد تا قیمت بالا برود و درست بعد از شما آن را گران‌تر می‌فروشد. سواپ شما مثل پنیر لای دو تکه نان، وسط دو معاملهٔ ربات گیر می‌افتد. شما توکن کمتری می‌گیرید و ربات همان تفاوت را به جیب می‌زند. این اتفاق در صرافی‌های غیرمتمرکزی مثل یونی‌سواپ می‌افتد که قیمت را یک استخر نقدینگی درمی‌آورد و جزو خانوادهٔ بزرگ‌تری به اسم MEV است.

ربات هر قدر بخواهد نمی‌تواند از شما ببرد. سقف ضرر را خودتان با حد لغزش می‌گذارید و با چند راه ساده هم می‌شود سواپ را کلاً از دید ربات پنهان کرد. پایین‌تر همه را با یک مثال عددی قدم به قدم حساب کرده‌ایم.

چرا ربات سواپ شما را پیش از ثبت می‌بیند؟

دکمهٔ سواپ را در متامسک یا هر کیف پول دیگری که بزنید، تراکنش فوراً در بلاک نمی‌نشیند. اول به صف تراکنش‌های منتظر می‌رود که اسمش ممپول (Mempool) است، و این صف در اتریوم عمومی است. هر کس نود داشته باشد می‌بیند شما چه توکنی را با چه مبلغ و چه حد لغزشی می‌خرید.

بلاکچین بدون این شفافیت کار نمی‌کند، ولی عارضه‌ای هم دارد. ترتیب تراکنش‌ها در بلاک دست کاربر نیست؛ دست کسی است که بلاک را می‌سازد. پس هر کس بتواند تراکنش خودش را درست جلوی تراکنش شما بگذارد، از اطلاعاتی که ناخواسته لو داده‌اید پول درمی‌آورد.

MEV یعنی چه و پولش به جیب چه کسی می‌رود؟

MEV کوتاه‌شدهٔ Maximal Extractable Value است: بیشترین ارزشی که می‌شود از ساختن یک بلاک بیرون کشید، جدا از پاداش بلاک و کارمزدها. به تعریف ethereum.org، این ارزش از گذاشتن یک تراکنش در بلاک، کنار گذاشتنش یا عوض کردن ترتیب تراکنش‌ها می‌آید. قبلاً به آن «ارزش قابل استخراج ماینر» می‌گفتند، چون در اثبات کار ترتیب دست ماینرها بود. در اتریوم امروز این کار با اعتبارسنج‌هاست.

سه گروه در این بازی‌اند:

  • جست‌وجوگر (Searcher): صاحب رباتی که داده‌های بلاکچین را می‌گردد تا فرصت سودآور پیدا کند. ساندویچ کردن سواپ‌ها کار همین ربات‌هاست.
  • سازندهٔ بلاک (Builder): تراکنش‌ها و بسته‌های جست‌وجوگرها را جمع می‌کند و پرسودترین بلاک ممکن را می‌چیند.
  • اعتبارسنج (Validator): از بین پیشنهاد سازنده‌ها، بلاکی را امضا می‌کند که بیشترین پول را به او می‌دهد. MEV-Boost یکی از ابزارهایی است که اعتبارسنج را به سازنده‌ها وصل می‌کند.

سهم بزرگی از سود ربات در جیب خودش نمی‌ماند. ethereum.org توضیح می‌دهد که در فرصت‌های پررقابتی مثل آربیتراژ بین صرافی‌های غیرمتمرکز، جست‌وجوگرها گاهی ۹۰ درصد درآمدشان یا بیشتر را کارمزد می‌دهند تا تراکنششان زودتر از رقیب ثبت شود. پس پولی که از کاربر کم می‌شود، بیشترش آخر کار به سازندهٔ بلاک و اعتبارسنج می‌رسد.

MEV همیشه بد است؟

نه. آربیتراژ هم نوعی MEV است و همان چیزی است که قیمت یک توکن را در صرافی‌های مختلف نزدیک هم نگه می‌دارد. نقد کردن به‌موقع وام‌های پرریسک در پروتکل‌های وام‌دهی هم کار همین ربات‌هاست و پروتکل را سرپا نگه می‌دارد. ولی ethereum.org دربارهٔ ساندویچ صریح است: کاربری که ساندویچ می‌شود، لغزش بیشتر و قیمت بدتری می‌گیرد و هیچ فایده‌ای نمی‌برد.

فرانت‌رانینگ: جلو زدن از صف

در فرانت‌رانینگ (Front-running) کسی تراکنشی را در صف می‌بیند و تراکنش خودش را جلوی آن می‌گذارد. ساده‌ترین شکلش کپی‌کاری است. ethereum.org از ربات‌هایی می‌گوید که هر تراکنش سودآوری را در ممپول پیدا می‌کنند، کدش را کپی می‌کنند، آدرس گیرنده را به آدرس خودشان تغییر می‌دهند و با کارمزد بیشتر جلوتر می‌فرستند.

حمله ساندویچ یک قدم جلوتر است: ربات بعد از شما هم معامله می‌کند. به معاملهٔ اول فرانت‌ران و به دومی بک‌ران (Back-run) می‌گویند.

حمله ساندویچ قدم به قدم، با عدد

برای اینکه ببینید پول دقیقاً کجا می‌رود، یک استخر فرضی را با همان فرمول x·y=k حساب کرده‌ایم که یونی‌سواپ نسخهٔ دوم به کار می‌برد (اگر این فرمول برایتان تازه است، مطلب بازارساز خودکار را ببینید). تصویر زیر سه تراکنش را به همان ترتیبی نشان می‌دهد که در بلاک می‌نشینند؛ عدد قیمت زیر هر کارت را دنبال کنید:

نمودار نمونه حمله ساندویچ: خرید ربات، سواپ کاربر و فروش ربات در یک بلاک، با اعداد استخر فرضی، ۱۵ آبان ۱۴۰۵

استخر فرضی ما ۴۰۰ اتر (ETH) و ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تتر دارد، پس قیمت شروع ۲٬۵۰۰ تتر است. کارمزد استخر ۰٫۳ درصد است. شما می‌خواهید با ۲۵ هزار تتر اتر بخرید و حد لغزش را ۲ درصد گذاشته‌اید. همهٔ اعداد مثال‌اند و کارمزد شبکه حساب نشده است.

بدون ربات: ۲۵ هزار تتر شما ۹٫۷۳ اتر می‌خرد، یعنی میانگین ۲٬۵۷۰ تتر برای هر اتر. همین حالا هم از ۲٬۵۰۰ گران‌تر خریده‌اید، چون سفارشتان خودش قیمت استخر را جابه‌جا می‌کند. با حد لغزش ۲ درصد، کیف پول در تراکنش می‌نویسد «اگر کمتر از ۹٫۵۳ اتر رسید، معامله را لغو کن».

با ربات:

  1. ربات تراکنش شما را در ممپول می‌بیند و حساب می‌کند قیمت را تا کجا می‌تواند بالا ببرد که تراکنش شما لغو نشود. جوابش در این مثال حدود ۱۰٬۳۰۰ تتر است. ربات با ۱۰ هزار تتر ۳٫۹۵ اتر می‌خرد و قیمت استخر به حدود ۲٬۵۵۰ تتر می‌رسد.
  2. نوبت شماست. همان ۲۵ هزار تتر این بار فقط ۹٫۵۴ اتر می‌خرد، با میانگین حدود ۲٬۶۲۱ تتر. این عدد کمی بالای ۹٫۵۳ است، پس تراکنشتان بی‌دردسر انجام می‌شود و کیف پول هیچ خطایی نشان نمی‌دهد. قیمت استخر به حدود ۲٬۶۷۸ تتر می‌رسد.
  3. ربات بلافاصله ۳٫۹۵ اتر را به استخر برمی‌گرداند و ۱۰٬۴۳۶ تتر می‌گیرد.

شما ۰٫۱۹ اتر کمتر گرفته‌اید که با قیمت شروع حدود ۴۷۳ تتر می‌شود. ربات ۴۳۶ تتر سود کرده و کارمزد شبکه و انعامی که برای جا گرفتن در بلاک به سازندهٔ بلاک می‌دهد، از همین ۴۳۶ تتر کم می‌شود.

سه چیز از این مثال پیداست. اول اینکه حد لغزش شما سقف ضرر است: ربات دقیقاً تا لب مرز حداقل دریافتی جلو آمد و با حد لغزش ۵ درصد جای خیلی بیشتری داشت. دوم اینکه هیچ چیز خراب به نظر نمی‌رسد. سواپ موفق است و فقط کمی کمتر از پیش‌نمایش گرفته‌اید، برای همین شاید اصلاً نفهمید ساندویچ شده‌اید. و سوم، سواپ بزرگ در استخر کم‌عمق طعمهٔ بهتری است؛ هر چه سفارش شما قیمت را بیشتر جابه‌جا کند، ربات جای بیشتری برای سود دارد.

یک نمونهٔ واقعی: سواپ ۲۲۰ هزار دلاری که ۵ هزار دلار شد

۲۲ اسفند ۱۴۰۳ کسی در استخر USDC-USDT یونی‌سواپ نسخهٔ سوم حدود ۲۲۰٬۷۶۴ دلار USDC را با تتر عوض کرد و فقط ۵٬۲۷۱ تتر تحویل گرفت. به گزارش The Crypto Times، رباتی درست پیش از این سواپ تقریباً همهٔ USDC استخر را بیرون کشید و درست بعدش برگرداند. استخر آن موقع حدود ۱۹٫۸ میلیون دلار نقدینگی داشت، ولی برای این سفارش عملاً خالی بود.

به گفتهٔ مایکل نادو، بنیان‌گذار The DeFi Report، ربات حدود ۲۰۰ هزار دلار به سازندهٔ بلاک انعام داد و حدود ۸ هزار دلار برای خودش ماند؛ همان الگویی که بالاتر گفتیم. هیدن آدامز، مدیرعامل یونی‌سواپ، هم گفت این تراکنش‌ها از رابط رسمی یونی‌سواپ نیامده‌اند که محافظت در برابر MEV و تنظیم لغزش دارد.

معامله‌ای با این ضرر فقط وقتی انجام می‌شود که حداقل دریافتی تقریباً صفر باشد. پس حد لغزش این سواپ نزدیک ۱۰۰ درصد بوده و عملاً سقفی نداشته است. بعضی فعالان این حوزه حدس زدند شاید اصلاً قربانی‌ای در کار نبوده و این معامله راهی برای پول‌شویی بوده؛ این حدس ثابت نشده است.

برای کاربر عادی، این ماجرا یک هشدار ساده دارد: سواپ بدون حد لغزش، آن هم از راه رباتی یا ابزاری که نمی‌شناسید، بزرگ‌ترین فرصت را به ربات‌ها می‌دهد.

چه سواپ‌هایی بیشتر در خطرند؟

همهٔ سواپ‌ها برای ربات به یک اندازه جذاب نیستند. سواپ خودتان را با این جدول بسنجید:

وضعیت سواپ

ریسک ساندویچ

چه کار کنید

مبلغ کم، جفت پرحجم مثل اتر و تتر، حد لغزش پیش‌فرض

کم؛ سود احتمالی ربات ناچیز است و شاید به کارمزدش نیرزد

همان تنظیم پیش‌فرض کافی است

مبلغ بزرگ در استخر پرحجم

متوسط

حد لغزش را پایین نگه دارید و از مسیر خصوصی یا سواپ مبتنی بر نیت استفاده کنید

توکن تازه یا میم‌کوین با استخر کوچک

زیاد

سفارش را خرد کنید، حد لغزش را بی‌دلیل بالا نبرید

حد لغزش ۵ درصد یا بیشتر، یا گزینهٔ «بدون محدودیت»

خیلی زیاد

قبل از تأیید، حداقل دریافتی را با عدد پیش‌نمایش مقایسه کنید

سواپ از طریق ربات تلگرامی یا قرارداد ناشناس

نامعلوم

تا نمی‌دانید تراکنش را از کجا و با چه حد لغزشی می‌فرستد، پول زیاد با آن جابه‌جا نکنید

چطور جلوی ساندویچ شدن را بگیریم؟

بعضی راه‌ها جای ربات را تنگ می‌کنند و بعضی سواپ را اصلاً از جلوی چشمش برمی‌دارند.

۱. حد لغزش را کم نگه دارید

ساده‌ترین و مؤثرترین کار همین است. حد لغزش را تا جایی پایین بیاورید که سواپ انجام شود و بی‌دلیل بالایش نبرید. اگر سواپ با حد کم خطا داد، اول ببینید چرا: شاید استخر کم‌عمق است یا مبلغ زیاد. اینکه چه عددی منطقی است و حالت خودکار کی به درد می‌خورد را در مطلب اسلیپیج مفصل گفته‌ایم.

۲. مبلغ بزرگ را خرد کنید یا استخر عمیق‌تر پیدا کنید

جابه‌جا شدن قیمت زیر سفارش خودتان، هم ضرر مستقیم شماست و هم جای کار ربات. اگر پیش‌نمایش سواپ اثر قیمت چشمگیری نشان می‌دهد، مبلغ را در چند سواپ کوچک‌تر بفرستید یا مسیری با نقدینگی بیشتر انتخاب کنید. هر سواپ جدا کارمزد شبکه دارد، پس این روش فقط برای مبلغ‌های واقعاً بزرگ می‌ارزد.

۳. تراکنش را از مسیر خصوصی بفرستید

کیف پول برای فرستادن تراکنش به نشانی‌ای به اسم RPC وصل می‌شود. RPC معمولی تراکنش را به ممپول عمومی می‌فرستد، ولی RPC محافظت‌شده آن را مستقیم به سازنده‌های بلاک می‌دهد و ربات‌های ممپول هرگز نمی‌بینندش. ethereum.org هم این مسیر خصوصی را یکی از جواب‌های ساندویچ می‌داند. دو نمونهٔ شناخته‌شده در شبکهٔ اصلی اتریوم:

  • Flashbots Protect: تراکنش را به ممپول خصوصی Flashbots می‌فرستد تا از دید ربات‌های فرانت‌ران و ساندویچ پنهان بماند. طبق مستنداتش، تراکنشی که شکست بخورد اصلاً در بلاک نمی‌آید و برایش کارمزد نمی‌دهید.
  • MEV Blocker: نشانی‌اش rpc.mevblocker.io است. به جست‌وجوگرها فقط اجازه می‌دهد بعد از تراکنش شما معامله کنند، نه پیش از آن. اگر از این بک‌ران سودی دربیاید، طبق سایتش ۹۰ درصدش به خود شما برمی‌گردد.

در کیف پول‌هایی که اجازهٔ تغییر RPC می‌دهند، اضافه کردن این‌ها مثل اضافه کردن دستی یک شبکه است (در راهنمای متامسک دیده‌اید شبکه از کجا اضافه می‌شود). نشانی را فقط از سایت خود پروژه بردارید، چون RPC جعلی می‌تواند اطلاعات غلط نشانتان بدهد. با این کار به گردانندهٔ آن RPC هم اعتماد کرده‌اید که تراکنش شما را لو ندهد.

۴. سواپ مبتنی بر نیت (Intent-based)

اینجا خودتان تراکنش سواپ را به ممپول نمی‌فرستید. فقط پیامی امضا می‌کنید با این مضمون: «این‌قدر از این توکن می‌دهم و دست‌کم این‌قدر از آن توکن می‌خواهم». بعد طرف‌های حرفه‌ای رقابت می‌کنند تا این خواسته را با بهترین قیمت جواب بدهند.

  • CoW Swap: سفارش‌ها را دسته‌دسته جمع می‌کند و همهٔ سفارش‌های هم‌جهتِ یک جفت توکن در یک دسته، یک قیمت می‌گیرند. وقتی ترتیب مهم نباشد، ربات چیزی برای جابه‌جا کردن ندارد. اگر دو نفر دقیقاً برعکس هم معامله کنند، سفارششان مستقیم با هم جور می‌شود و اصلاً به استخر نمی‌رود.
  • UniswapX: سفارش امضاشده را به حراج می‌گذارد و پرکننده‌ها (Filler) برای اجرایش رقابت می‌کنند. طبق مستنداتش، کارمزد شبکه را کاربر نمی‌دهد، سواپ ناموفق هزینه ندارد و در برابر MEV محافظت دارد.

خود یونی‌سواپ هم در راهنمای پشتیبانی‌اش پیشنهاد می‌کند در استخرهای بزرگ معامله کنید و اگر کیف پولتان محافظت سواپ یا MEV Blocker دارد، روشنش کنید. گزینه‌های هر کیف پول و اپ مدام عوض می‌شود؛ پیش از معاملهٔ بزرگ، تنظیمات سواپ همان اپ را نگاه کنید.

چک‌لیست پیش از زدن دکمهٔ سواپ

  • عدد «حداقل دریافتی» را پیدا کنید و فاصله‌اش را با مقدار پیش‌نمایش ببینید. این فاصله بیشترین چیزی است که ممکن است از دست بدهید.
  • اگر اثر قیمت بیشتر از چند دهم درصد است، مبلغ را کم کنید یا خردش کنید.
  • حد لغزش را دستی بالا نبرید، مگر دلیلش را بدانید؛ مثلاً توکنی که موقع خرید و فروش مالیات کم می‌کند.
  • برای مبلغ بزرگ در شبکهٔ اصلی اتریوم، از RPC محافظت‌شده یا سواپ مبتنی بر نیت استفاده کنید.
  • با ربات‌ها و قراردادهایی که نمی‌شناسید سواپ بزرگ نکنید.

اگر فقط رمزارزهای معروف را خرید و فروش می‌کنید، لزومی ندارد سراغ صرافی غیرمتمرکز بروید (فرق صرافی متمرکز و غیرمتمرکز). تبدیل رمزارز در صرافی متمرکزی مثل سواپ‌ولت داخل حساب خودتان انجام می‌شود و به صف عمومی بلاکچین نمی‌رود، پس این ربات‌ها به آن دسترسی ندارند. در عوض دارایی‌تان امانی است و کلیدش دست صرافی است؛ کارمزدها هم در صفحهٔ کارمزدهای سواپ‌ولت آمده است. ریسک بازار و نوسان قیمت ولی با هیچ‌کدام از این راه‌ها کم نمی‌شود.

پرسش‌های رایج

از کجا بفهمم ساندویچ شده‌ام؟

تراکنش سواپتان را در اکسپلورر شبکه باز کنید و تراکنش‌های درست قبل و بعد از آن را در همان بلاک نگاه کنید. اگر یک آدرس همان توکن را درست پیش از شما خریده و درست بعد از شما فروخته، به احتمال زیاد ساندویچ شده‌اید.

پولی که در ساندویچ از دست رفته برمی‌گردد؟

معمولاً نه. تراکنش با امضای خود شما و در محدودهٔ حداقل دریافتی‌ای که خودتان پذیرفته‌اید انجام شده و بلاکچین آن را برنمی‌گرداند. تنها راه واقعی پیشگیری است.

فرانت‌رانینگ با حمله ساندویچ چه فرقی دارد؟

در فرانت‌رانینگ فقط جلوی تراکنش شما معامله می‌کنند. حمله ساندویچ یک فرانت‌ران و یک بک‌ران پشت سر هم است تا ربات هم ارزان بخرد و هم گران بفروشد.

حد لغزش را صفر بگذارم که خیالم راحت باشد؟

بیشتر سواپ‌ها آن وقت شکست می‌خورند، چون قیمت استخر از لحظهٔ پیش‌نمایش تا ثبت تراکنش کمی جابه‌جا می‌شود و برای تراکنش ناموفق هم کارمزد شبکه می‌دهید. حد کم ولی واقع‌بینانه بهتر از صفر است.

این حمله فقط در اتریوم اتفاق می‌افتد؟

نه. هر جا قیمت را یک استخر تعیین کند و کسی بتواند ترتیب تراکنش‌ها را بچیند، این سوءاستفاده ممکن است. راه‌های محافظتی که اسم بردیم برای شبکهٔ اصلی اتریوم ساخته شده‌اند؛ در شبکه‌های دیگر ببینید کیف پول و صرافی غیرمتمرکز همان شبکه چه گزینه‌ای دارند.

استفاده از RPC محافظت‌شده خطر دارد؟

به آن سرویس اعتماد می‌کنید که تراکنشتان را لو ندهد و به سازنده‌های بلاک برساند. نشانی را فقط از سایت خود پروژه بردارید و بعد از اضافه کردن، چک کنید کیف پول روی همان شبکه مانده باشد.