اسلیپیج چیست و چطور در سواپ و صرافی غیرمتمرکز کمش کنیم؟

اسلیپیج (Slippage) یا لغزش قیمت، فاصله بین قیمتی است که پیش از معامله می‌بینید و قیمتی که معامله واقعاً با آن انجام می‌شود. فرض کنید سایت یک صرافی غیرمتمرکز برای ۱٬۰۰۰ تتر (USDT) به شما ۰٫۴۰۰ اتریوم نشان می‌دهد، ولی وقتی تراکنش در بلاک ثبت می‌شود، ۰٫۳۹۸ اتریوم به کیف پولتان می‌رسد. همین ۰٫۰۰۲ اتریومی که کم آمد، اسلیپیج است.

همیشه نمی‌شود اسلیپیج را صفر کرد، ولی می‌شود برایش سقف گذاشت و کوچک نگهش داشت. برای این کار اول باید سه عددی را که صفحه سواپ نشان می‌دهد از هم تشخیص بدهید: اثر قیمت، حد اسلیپیج و حداقل دریافتی. پایین‌تر هر سه را با مثال عددی توضیح داده‌ایم.

اسلیپیج چیست و از کجا می‌آید؟

Coinbase دو دلیل اصلی برای اسلیپیج می‌شمارد: نوسان بازار و کم بودن نقدینگی. در عمل یکی از این دو اتفاق، یا هر دو با هم، می‌افتد:

• قیمت از لحظه تأیید تا لحظه اجرا عوض می‌شود. در صرافی غیرمتمرکز، تراکنشی که امضا می‌کنید مدتی منتظر می‌ماند تا در بلاک ثبت شود. در همین فاصله ممکن است دیگران در همان استخر معامله کنند و قیمت را جابه‌جا کنند. هر چه بازار پرنوسان‌تر باشد، این چند ثانیه یا چند دقیقه انتظار گران‌تر تمام می‌شود.
• حجم معامله‌تان برای آن بازار زیاد است. سفارش بزرگ در بازاری که خریدار و فروشنده کمی دارد، خودش قیمت را جابه‌جا می‌کند. در صرافی متمرکز، چنین سفارشی چند پله از دفتر سفارش‌ها را پشت سر هم پر می‌کند. در صرافی غیرمتمرکز هم موجودی استخر را آن‌قدر تغییر می‌دهد که قیمت به ضررتان تکان می‌خورد.

اثر قیمت و اسلیپیج چه فرقی دارند؟

خیلی‌ها این دو را یکی می‌دانند و بعضی سایت‌ها هم به هر دو می‌گویند اسلیپیج. ولی در صفحه سواپ این‌ها دو عدد جدا هستند و هر کدام چیز متفاوتی را نشان می‌دهد.

اثر قیمت (Price Impact) تغییری است که خود معامله شما در قیمت ایجاد می‌کند. به گفته یونی‌سواپ، این اثر در استخرهای کم‌نقدینگی بیشتر است. این عدد را پیش از تأیید، در جزئیات سواپ می‌بینید.

مثلاً فرض کنید قیمت بازار هر اتریوم ۲٬۵۰۰ تتر باشد. با این قیمت، برای ۱۰۰ هزار تتر انتظار ۴۰ اتریوم دارید، ولی پیش‌نمایش فقط ۳۸ اتریوم نشان می‌دهد؛ یعنی ۲ اتریوم یا ۵ درصد کمتر. بخشی از این ۵ درصد کارمزد استخر است و بقیه‌اش اثر قیمت. حساب قدم‌به‌قدم این عدد را در راهنمای بازارساز خودکار (AMM) آورده‌ایم.

ولی اسلیپیج تغییری است که بعد از پیش‌نمایش پیش می‌آید؛ یعنی فرق عددی که در پیش‌نمایش دیدید با مقداری که بعد از اجرای سواپ واقعاً به دستتان می‌رسد. اثر قیمت از قبل در پیش‌نمایش حساب شده، ولی اسلیپیج نه.

حد اسلیپیج یا حد لغزش (Slippage Tolerance) را بعضی‌ها «تلرانس اسلیپیج» هم می‌گویند. این سقفی است که خودتان برای اسلیپیج تعیین می‌کنید و سایت از روی آن حداقل دریافتی (Minimum received) را حساب می‌کند؛ یعنی کمترین مقداری که حاضرید بگیرید.

حد اسلیپیج چطور کار می‌کند؟

حداقل دریافتی از یک ضرب ساده به دست می‌آید: مقدار پیش‌نمایش × (۱ − حد اسلیپیج). این عدد داخل خود تراکنش نوشته می‌شود. طبق مستندات یونی‌سواپ، قرارداد هوشمند یونی‌سواپ تضمین می‌کند نرخ شما از حدی که گذاشته‌اید بدتر نشود. اگر موقع اجرا قرار باشد کمتر از حداقل دریافتی به شما برسد، تراکنش انجام نمی‌شود و برمی‌گردد (Revert).

تصویر زیر پنجره تنظیمات سواپ را در سایت یونی‌سواپ نشان می‌دهد. ردیف اول حد اسلیپیج (Max slippage) است و ردیف دوم مهلت تراکنش (Swap deadline).

طبق راهنمای یونی‌سواپ، حالت خودکار (Auto) حد اسلیپیج را بسته به هزینه شبکه و اندازه سواپ بین ۰٫۵ تا ۵ درصد تنظیم می‌کند و با گزینه Custom هم می‌شود عدد دلخواه را وارد کرد. ولی در همین تصویر، که هنوز کیف پولی وصل نشده و توکن مقصد هم انتخاب نشده، حالت خودکار روی ۵٫۵ درصد است. پس به عدد کنار Auto نگاه کنید و فرض نکنید همیشه کوچک است.

مهلت تراکنش هم به همین موضوع ربط دارد. در تصویر روی ۳۰ دقیقه تنظیم شده و اگر تراکنش تا این مهلت اجرا نشود، برمی‌گردد. طبق راهنمای پنکیک‌سواپ (PancakeSwap)، خطای EXPIRED یعنی همین: سواپ را ساخته‌اید، ولی آن‌قدر دیر امضا و ارسالش کرده‌اید که مهلتش گذشته است.

مثال عددی: حد اسلیپیج چقدر می‌تواند از جیبتان ببرد؟

فرض کنید پیش‌نمایش برای ۱٬۰۰۰ تتر، با در نظر گرفتن کارمزد استخر و اثر قیمت، ۰٫۴۰۰ اتریوم نشان می‌دهد و هر اتریوم حدود ۲٬۵۰۰ تتر می‌ارزد. حداقل دریافتی با حدهای مختلف این‌طور می‌شود:

ستون آخر بیشترین ضرر ممکن را نشان می‌دهد، نه ضرری که حتماً می‌کنید. در بازار آرام احتمالاً چیزی خیلی نزدیک به پیش‌نمایش می‌گیرید. ولی هر چه حد را بالاتر ببرید، قرارداد نتیجه بدتری را هم می‌پذیرد. به گفته راهنمای یونی‌سواپ، با حد ۲۵ درصد ممکن است تا ۲۵ درصد توکن کمتر از پیش‌نمایش به دستتان برسد.

نمودار زیر همین مثال را برای حد ۱ و ۵ درصد کنار هم گذاشته است. نوار آبی بازه‌ای است که قرارداد قبول می‌کند و بخش هاشورخورده جایی است که تراکنش برمی‌گردد.

حد خیلی پایین هم هزینه خودش را دارد. اگر قیمت حتی کمی تکان بخورد، تراکنش برمی‌گردد و طبق ethereum.org کارمزد شبکه چه تراکنش موفق شود چه ناموفق، گرفته می‌شود. پس با حد خیلی تنگ ممکن است چند بار کارمزد بدهید و هنوز هیچ سواپی انجام نشده باشد. برای اینکه بدانید کارمزد هر شبکه از کجا می‌آید، راهنمای کارمزد شبکه را ببینید.

چرا حد اسلیپیج بالا خطر حمله ساندویچی دارد؟

تراکنش شما پیش از ثبت در بلاک، در صف تراکنش‌های منتظر (Mempool) می‌ماند و همه می‌توانند آن را ببینند. طبق توضیح ethereum.org، بعضی ربات‌ها این صف را می‌گردند تا سواپ‌های بزرگ را پیدا کنند. ربات درست پیش از شما همان توکن را می‌خرد تا قیمت بالا برود و درست بعد از شما آن را گران‌تر می‌فروشد. به این کار حمله ساندویچی (Sandwich Attack) می‌گویند، چون معامله شما وسط دو معامله ربات گیر می‌افتد.

حد اسلیپیج اینجا تعیین می‌کند ربات چقدر می‌تواند از شما ببرد. ربات نمی‌تواند کاری کند که کمتر از حداقل دریافتی بگیرید، چون آن‌وقت تراکنش شما برمی‌گردد و نقشه‌اش به هم می‌خورد. برای همین تا نزدیک همان مرز جلو می‌آید.

یونی‌سواپ هم می‌گوید این حمله به خاطر حد اسلیپیج و شفاف بودن تراکنش‌ها ممکن می‌شود و هر چه حد بالاتر و استخر کوچک‌تر باشد، دست ربات بازتر است. حد ۵ درصد در مثال بالا یعنی قبول کرده‌اید در بدترین حالت حدود ۵۰ تتر کمتر بگیرید، و ربات‌ها دقیقاً دنبال همین فاصله‌اند. سود ربات را در حدهای مختلف، در همان راهنمای بازارساز خودکار با عدد حساب کرده‌ایم.

اسلیپیج در صرافی متمرکز و سفارش بازار

در صرافی متمرکز نه استخری هست و نه تنظیم حد اسلیپیج، ولی اسلیپیج هنوز هست. وقتی سفارش بازار (Market) می‌گذارید، در واقع می‌گویید «با هر قیمتی که الان هست بخر». صرافی سفارش شما را با ارزان‌ترین فروشنده‌های دفتر سفارش‌ها (Order Book) جفت می‌کند و اگر پله اول کافی نباشد، سراغ پله‌های گران‌تر می‌رود.

یک مثال فرضی بزنیم. می‌خواهید ۸٬۰۰۰ واحد از یک توکن کم‌معامله بخرید و ارزان‌ترین فروشنده هر واحد را ۱ تتر می‌فروشد. سمت فروش دفتر سفارش‌ها این شکلی است:

جمعاً ۸٬۲۱۰ تتر می‌پردازید، در حالی که با قیمت پله اول انتظار داشتید ۸٬۰۰۰ تتر بدهید. میانگین قیمت خریدتان حدود ۱٫۰۲۶ تتر می‌شود؛ یعنی ۲۱۰ تتر یا حدود ۲٫۶ درصد اسلیپیج.

برای اینکه این اتفاق نیفتد، سفارش محدود (Limit) بگذارید. Coinbase سفارش محدود را سفارشی می‌داند که فقط با قیمت تعیین‌شده یا بهتر از آن انجام می‌شود. اگر در مثال بالا سفارش محدود با قیمت ۱ تتر بگذارید، فقط ۲٬۰۰۰ واحد می‌خرید و بقیه سفارش منتظر می‌ماند تا فروشنده‌ای با همین قیمت پیدا شود. این‌طوری قیمت دست خودتان است، ولی معلوم نیست کل سفارش پر شود.

حد ضرر از نوع بازار هم همین مشکل را دارد. وقتی فعال شود، مثل سفارش بازار پر می‌شود و در ریزش تند ممکن است پایین‌تر از قیمتی که تعیین کرده‌اید بفروشد.

خرید سریع در کیف پول‌ها و صرافی‌های امانی هم همین منطق را دارد: قیمت لحظه‌ای است و عددی که اول می‌بینید تقریبی است. مثلاً طبق راهنمای خرید ارز دیجیتال سواپ‌ولت، مقداری که بعد از وارد کردن مبلغ می‌بینید «تقریبی» است. پیش از زدن دکمه «تأیید و خرید» هم صفحه بازبینی سفارش مقدار ارز دیجیتال دریافتی، کارمزد خرید و مبلغ پرداختی را نشان می‌دهد. پس اگر فقط می‌خواهید با تومان تتر بخرید، با استخر و حد اسلیپیج سروکار ندارید و در خرید تتر سواپ‌ولت عدد نهایی را پیش از تأیید می‌بینید.

فاصله قیمت خرید و فروش هم هزینه جدایی است که در مطلب اسپرد توضیح داده‌ایم. اگر هنوز بین صرافی متمرکز و غیرمتمرکز مردد هستید، مقایسه CEX و DEX را ببینید.

حد اسلیپیج را چند درصد بگذاریم؟

عددی که به درد همه بخورد وجود ندارد. حد اسلیپیج باید آن‌قدر باشد که سواپ با نوسان‌های عادی قیمت انجام شود، نه بیشتر. جدول زیر کمک می‌کند بسته به موقعیتتان تصمیم بگیرید:

اگر توکنی فقط با حد اسلیپیج خیلی بالا خرید و فروش می‌شود، حواستان را جمع کنید: یا روی هر معامله مالیات سنگینی می‌گیرد، یا ممکن است اصلاً قابل فروش نباشد. راهنمای پنکیک‌سواپ هم می‌گوید گاهی علت خطای سواپ، توکنی کلاهبرداری است که نمی‌شود فروختش. پیش از اینکه حد را بالا ببرید، نشانه‌های توکن‌های مشکوک را بررسی کنید.

چطور اسلیپیج را کم کنیم؟

1. پیش از تأیید، جزئیات سواپ را باز کنید. اثر قیمت و حداقل دریافتی را بخوانید، نه فقط عدد درشت پیش‌نمایش را.
2. مبلغ را با عمق بازار بسنجید. اگر اثر قیمت چند درصد است، مبلغ را کم کنید یا در چند نوبت بخرید. هر نوبت کارمزد شبکه جداگانه‌ای دارد و در شبکه اتریوم، که کارمزدش گران‌تر است، این هزینه را هم باید حساب کنید.
3. سراغ بازار پرعمق بروید. هر چه استخر نقدینگی بزرگ‌تر باشد، معامله شما قیمت را کمتر تکان می‌دهد. یونی‌سواپ مسیر سواپ را خودکار از بین استخرهای مختلف انتخاب می‌کند؛ جزئیاتش در راهنمای یونی‌سواپ آمده است.
4. حد اسلیپیج را فقط به اندازه لازم بالا ببرید. اگر سواپ خطا داد، حد را کمی بیشتر کنید، نه اینکه یک‌باره عدد بزرگی بگذارید.
5. وقتی بازار تند حرکت می‌کند، دست نگه دارید. گاهی چند دقیقه صبر از هر تنظیمی ارزان‌تر تمام می‌شود.
6. پیش‌نمایش تازه را تأیید کنید. پیش‌نمایشی که چند دقیقه روی صفحه مانده، دیگر قیمت الان را نشان نمی‌دهد. صفحه را تازه کنید و بعد تأیید کنید.
7. در صرافی متمرکز سفارش محدود بگذارید، مخصوصاً در بازارهای کم‌معامله.
8. اگر کیف پولتان محافظت در برابر ربات‌ها دارد، روشنش کنید. یونی‌سواپ گزینه محافظت از سواپ یا MEV Blocker را، اگر کیف پولتان داشته باشد، برای همین پیشنهاد می‌کند. ethereum.org هم یکی از راه‌های در امان ماندن از حمله ساندویچی را فرستادن تراکنش از یک کانال خصوصی و مستقیم به سازنده بلاک می‌داند.

وقتی سواپ به خاطر اسلیپیج خطا می‌دهد چه کنیم؟

متن خطا در هر سایت و کیف پول کمی فرق دارد، ولی بیشترشان به یکی از این حالت‌ها برمی‌گردند. برای خطاهای خود کیف پول هم می‌توانید راهنمای خطاهای تراست ولت را ببینید.