میم کوین تون؛ بزرگ‌ترین میم‌های TON و چک‌لیست قبل از خرید

میم کوین تون توکنی است که روی شبکه TON به شکل «جتون» ساخته شده و ارزشش بیشتر از شوخی، شخصیت و جامعه‌اش می‌آید تا از یک محصول واقعی. بیشتر این توکن‌ها از دل تلگرام بیرون آمده‌اند: از بازی‌های مینی‌اپ، ایردراپ‌ها و شخصیت‌هایی که کاربران تلگرام می‌شناسند. اگر منظورتان از «بهترین» بزرگ‌ترین است، شب ۶ آبان ۱۴۰۵ سه میم بزرگ این شبکه از نظر ارزش بازار، طبق دسته TON Meme در کوین‌گکو، نات کوین (NOT)، اوتیا (UTYA) و داگز (DOGS) بودند.

ولی بزرگ بودن به معنای خوب بودن نیست و این فهرست پیشنهاد خرید هیچ‌کدام نیست. عددهای دقیق را پایین‌تر آورده‌ایم. مهم‌تر از خود فهرست این است که بدانید ارزش بازار چه چیزی را نشان نمی‌دهد و قبل از خرید یک میم کوین تون، مخصوصاً از صرافی غیرمتمرکز (DEX)، چه چیزهایی را خودتان باید چک کنید. اگر با خود میم کوین هنوز آشنا نیستید، اول میم کوین چیست و چرا این‌قدر پرریسک است را بخوانید.

میم کوین تون دقیقاً چیست؟

در شبکه TON به هر توکنی جز ارز اصلی شبکه «جتون» (Jetton) می‌گویند. ارز اصلی همان تون‌کوین است که از ۲۵ خرداد ۱۴۰۵ اسمش به گرام (GRAM) تغییر کرده و در این مقاله هم گرام صدایش می‌کنیم. تتر روی TON جتون است، نات کوین جتون است و میمی هم که دیروز کسی با عکس یک گربه ساخته، جتون است. از نظر فنی همه‌شان یک استاندارد دارند. فرقشان در این است که چه کسی ساخته‌شان، دست چه کسانی است و چقدر خرید و فروش می‌شوند.

طبق مستندات TON درباره جتون‌ها، هر جتون یک قرارداد اصلی (Jetton master) دارد که اطلاعات کلی توکن را نگه می‌دارد: عرضه کل، اطلاعات نمایشی مثل اسم و تصویر (متادیتا) و کد کیف پول‌های جتون. هر دارنده هم یک قرارداد کوچک جدا به اسم «کیف پول جتون» دارد که موجودی‌اش را نگه می‌دارد. این ساختار را مفصل‌تر در مقاله تتر روی شبکه TON توضیح داده‌ایم.

در همین مستندات نکته‌ای هست که هر خریدار میم کوین باید بداند. قرارداد اصلی یک مدیر (Admin) دارد که می‌تواند توکن تازه بسازد، ساختن توکن را برای همیشه ببندد، متادیتا را عوض کند یا مدیریت را به آدرس دیگری بدهد. پس اگر مدیر یک میم کوین هنوز سر جایش باشد، از نظر فنی می‌تواند فردا میلیاردها توکن تازه بسازد و در بازار بفروشد. جای دیدنش را پایین‌تر نشان داده‌ایم.

بزرگ‌ترین میم کوین‌های تون در ۶ آبان ۱۴۰۵

کوین‌گکو دسته‌ای به اسم TON Meme دارد که میم کوین‌های این شبکه را کنار هم می‌گذارد. شب ۶ آبان ۱۴۰۵ داده این دسته را از API عمومی کوین‌گکو گرفتیم و نمودار ده تای اول را از نظر ارزش بازار کشیدیم. در نمودار فقط به طول میله‌ها نگاه نکنید؛ دو ستون سمت چپ، یعنی حجم معاملات ۲۴ ساعته و فاصله قیمت از سقف تاریخی، حرف مهم‌تری دارند.

اولین چیزی که نمودار نشان می‌دهد این است که بازار میم‌های تون کوچک و متمرکز است. ارزش بازار بیست میم اول این دسته روی هم حدود ۱۰۳ میلیون دلار بود و نزدیک ۷۶ درصدش به سه تای اول می‌رسید: NOT حدود ۳۸ میلیون دلار، UTYA حدود ۲۱٫۷ میلیون و DOGS حدود ۱۸٫۲ میلیون دلار ارزش بازار داشتند. از رتبه دهم به بعد، ارزش بازار هر توکن زیر نیم میلیون دلار بود. اینکه چه توکنی در این دسته باشد را هم کوین‌گکو تعیین می‌کند و تعریفش از «میم» لزوماً با تعریف بقیه یکی نیست؛ مثلاً نات کوین را هم میم حساب کرده است.

نکته دوم اینکه بیشترشان روزهای خیلی بهتری دیده‌اند. شش تا از ده توکن نمودار بیش از ۹۰ درصد زیر سقف قیمتشان معامله می‌شدند. سقف نات کوین ۱۳ خرداد ۱۴۰۳ ثبت شده و سقف داگز ۷ شهریور ۱۴۰۳، یعنی همان روزهای داغ ایردراپ‌های تلگرام. ماجرای آن ایردراپ‌ها و اینکه کدامشان واقعی بودند را در ایردراپ تلگرام؛ کدام معتبر است و کدام جعلی نوشته‌ایم.

نکته سوم از همه مهم‌تر است: ارزش بازار بالا با نقدشوندگی بالا یکی نیست.

ارزش بازار بالا یعنی راحت می‌شود خرید و فروخت؟

نه. ارزش بازار حاصل‌ضرب قیمت آخرین معامله در تعداد توکن‌های در گردش است. پس چند معامله کوچک با قیمت بالا کافی است تا روی کاغذ عدد بزرگی ساخته شود، حتی اگر خریدار واقعی کم باشد.

نمونه‌اش در همین نمودار است. توکن SIXSEVEN (نماد 67) با حدود ۹٫۸ میلیون دلار ارزش بازار چهارم شده بود، ولی کوین‌گکو در ۲۴ ساعت فقط حدود ۲۰۴ دلار معامله برایش ثبت کرده بود. حجم روزانه نات کوین در همان ساعت حدود ۳٫۱ میلیون دلار بود. البته کوین‌گکو فقط بازارهایی را می‌شمارد که دنبالشان می‌کند. ولی حتی اگر حجم واقعی چند برابر این باشد، کسی که بخواهد چند هزار دلار از چنین توکنی بفروشد، با همان فروش قیمت را پایین می‌کشد.

در صرافی غیرمتمرکز این کم‌عمقی را به شکل «اثر قیمتی» (Price impact) می‌بینید. فرض کنید با ۱٬۰۰۰ گرام از استخری ساده می‌خرید که با فرمول حاصل‌ضرب ثابت کار می‌کند. این یک مثال فرضی است و کارمزد را در آن حساب نکرده‌ایم:

• استخر ۱۰٬۰۰۰ گرام و ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ توکن میم دارد. پس روی صفحه هر گرام ۱۰۰ توکن می‌ارزد و انتظار دارید با ۱٬۰۰۰ گرام ۱۰۰٬۰۰۰ توکن بگیرید.
• بعد از خرید شما ۱۱٬۰۰۰ گرام در استخر است. حاصل‌ضرب دو طرف باید همان ۱۰ میلیارد بماند، پس تعداد توکن‌های استخر به ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ÷ ۱۱٬۰۰۰، یعنی حدود ۹۰۹٬۰۹۱ کم می‌شود.
• فرق این دو عدد، یعنی حدود ۹۰٬۹۰۹ توکن، سهم شماست؛ حدود ۹ درصد کمتر از چیزی که قیمت روی صفحه نشان می‌داد.

همین خرید در استخری ده برابر بزرگ‌تر، با ۱۰۰٬۰۰۰ گرام و ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ توکن، فقط حدود یک درصد اثر قیمتی دارد. پس قبل از خرید، اندازه استخر را با پولی که می‌گذارید مقایسه کنید. حساب‌وکتاب این استخرها را با مثال کامل‌تر در استخر نقدینگی چیست آورده‌ایم.

خرید میم کوین تون: از صرافی یا از DEX؟

دو راه دارید. یا از صرافی متمرکزی می‌خرید که آن توکن را فهرست کرده، یا خودتان با کیف پول شخصی سراغ یک DEX روی TON می‌روید. دو DEX شناخته‌شده این شبکه STON.fi و DeDust هستند. مستندات DeDust آن را صرافی غیرمتمرکزی معرفی می‌کند که مستقیم روی خود بلاکچین TON ساخته شده است. فرق کلی این دو نوع صرافی را در صرافی متمرکز و غیرمتمرکز چه فرقی دارند نوشته‌ایم و اینجا فقط سراغ فرق‌هایی می‌رویم که برای میم کوین‌های تون مهم است.

اگر میم موردنظرتان نات کوین یا داگز است، می‌توانید مستقیم با تومان از صفحه‌های خرید نات کوین و خرید داگز در سواپ‌ولت بخرید. آدرس قرارداد را صرافی موقع فهرست کردن توکن انتخاب کرده و لازم نیست خودتان دنبالش بگردید. فقط یادتان باشد واریز تومان در سواپ‌ولت احراز هویت سطح متوسط می‌خواهد.

برای خرید از DEX اول باید در کیف پول شخصی‌تان گرام داشته باشید، هم برای خود خرید و هم برای کارمزد شبکه. گرام را می‌توانید از صفحه خرید تون‌کوین با تومان بخرید و روی شبکه TON به تون‌کیپر بفرستید؛ قدم‌هایش در راهنمای انتقال تون به تون‌کیپر آمده است. بعد از آن، مسیر معمولاً این است:

1. آدرس سایت DEX را خودتان تایپ کنید یا از بوکمارک باز کنید و روی لینک‌هایی که در گروه‌های تلگرامی دست‌به‌دست می‌شود نزنید.
2. کیف پول را وصل کنید. هیچ سایتی برای اتصال به عبارت بازیابی شما نیاز ندارد؛ اگر خواست، همان‌جا صفحه را ببندید.
3. موقع انتخاب توکن، به‌جای جست‌وجوی اسم، آدرس قرارداد را بچسبانید. با جست‌وجوی اسم ممکن است چند توکن هم‌نام پیدا شود.
4. قبل از تأیید، اثر قیمتی و حداقل مقداری را که می‌گیرید نگاه کنید. اگر اثر قیمتی به چند درصد می‌رسد، مبلغ را کم کنید.
5. تراکنش را در کیف پول تأیید کنید و همیشه کمی گرام برای کارمزدهای بعدی کنار بگذارید.
6. بار اول مبلغ کمی بخرید و بلافاصله بخش کوچکی از آن را بفروشید تا مطمئن شوید می‌شود فروختش.

DEX هم مثل هر سرویس دیگری شرایط استفاده خودش را دارد. طبق سیاست استفاده STON.fi، استفاده از این پروتکل در جایی که قانون محلی اجازه نمی‌دهد، یا جایی که خود STON.fi دسترسی را محدود کرده، مجاز نیست. STON.fi همچنین گفته ممکن است برای حفاظت از کاربران، توکن، آدرس یا رابط کاربری خاصی را مسدود کند. در صفحه‌ای که ما خواندیم فهرست کشورها نیامده بود؛ پس قبل از استفاده، شرایط کامل هر DEX را خودتان بخوانید.

قبل از خرید، قرارداد جتون را چطور چک کنیم؟

روی TON هر کسی می‌تواند جتونی با اسم، نماد و عکس یک توکن معروف بسازد و این فقط یک احتمال روی کاغذ نیست. ۶ آبان ۱۴۰۵ صفحه اول فهرست جتون‌ها را از API عمومی TonAPI گرفتیم که هزار جتون در آن است. TonAPI از این هزار تا، ۱۵۰ جتون را در فهرست سیاه (Blacklist) گذاشته بود و فقط دو تا را تأیید کرده بود. ۵۹ تا از جتون‌های فهرست سیاه یک مدیر مشترک داشتند و میانشان دو جتون با اسم Notcoin و نماد NOT، یک DOGS و یک Not Pixel بود. یک Hamster Kombat تقلبی با مدیری دیگر هم در همان فهرست بود. ترتیب این فهرست را TonAPI تعیین می‌کند و نمونه آماری کل شبکه نیست، ولی برای اینکه بفهمید اسم و نماد چقدر راحت کپی می‌شوند، کافی است.

پس اسم، نماد و عکس چیزی را ثابت نمی‌کنند و توکن واقعی را فقط از روی آدرس قرارداد اصلی‌اش می‌شود شناخت. این آدرس را از کانال یا سایت رسمی پروژه بردارید و با صفحه توکن در کوین‌گکو و یک مرورگر بلاکچین مثل Tonviewer مقایسه کنید.

تصویر زیر صفحه قرارداد اصلی داگز را در Tonviewer نشان می‌دهد؛ به آدرس، نشان تأیید کنار اسم و تعداد دارندگان نگاه کنید.

آدرس قرارداد داگز `EQCvxJy4eG8hyHBFsZ7eePxrRsUQSFE_jpptRAYBmcG_DOGS` است و آدرس نات کوین `EQAvlWFDxGF2lXm67y4yzC17wYKD9A0guwPkMs1gOsM__NOT`. آخر هر دو آدرس نماد خود توکن آمده، ولی به این تکیه نکنید؛ آخر آدرس را هم می‌شود با کمی وقت گذاشتن شبیه ساخت. در صفحه قرارداد اصلی این چند چیز را ببینید:

• نشان تأیید: کنار اسم داگز نشان تأیید Tonviewer دیده می‌شود و TonAPI هم هر دو قرارداد را در فهرست تأییدشده (Whitelist) گذاشته است. نبود نشان تأیید لزوماً به معنای کلاهبرداری نیست، چون بیشتر جتون‌ها اصلاً بررسی نشده‌اند. ولی جتونی را که در فهرست سیاه است نخرید.
• مدیر قرارداد: در داده TonAPI، فیلد admin هر دو قرارداد خالی است؛ یعنی کسی نمی‌تواند NOT یا DOGS تازه بسازد یا متادیتای این دو را عوض کند. برای هر جتون دیگری هم می‌توانید آدرس قرارداد را به آخر `tonapi.io/v2/jettons/` اضافه کنید و همین فیلد را ببینید. اگر جلوی admin آدرسی آمده باشد، مدیر قرارداد هنوز سر جایش است و می‌تواند توکن تازه بسازد.
• دارندگان: طبق TonAPI، داگز ۶ آبان حدود ۴٫۹ میلیون دارنده داشت و نات کوین حدود ۲٫۹ میلیون. فهرست بزرگ‌ترین دارندگان را هم نگاه کنید. بعضی از آن‌ها کیف پول صرافی‌ها یا استخرهای DEX هستند و ایرادی ندارند، ولی اگر یک کیف پول ناشناس بخش بزرگی از عرضه را داشته باشد، هر وقت بفروشد قیمت می‌ریزد.
• نقدشوندگی: در خود DEX ببینید استخر توکن چقدر گرام یا تتر دارد و روزانه چقدر معامله می‌شود. با حساب مثال بالا، استخری که چند هزار دلار بیشتر ندارد برای خرید چند صد دلاری هم کم‌عمق است.

یک خطر را از روی هیچ صفحه‌ای نمی‌شود دید: توکنی که می‌شود خریدش ولی نمی‌شود فروختش (Honeypot). سیاست استفاده STON.fi ساختن چنین توکن‌هایی و راگ پول، یعنی خالی کردن ناگهانی استخر به دست سازنده، را جزو کارهای غیرمجاز آورده است؛ پس خود DEX هم می‌داند چنین توکن‌هایی ساخته می‌شوند. برای همین فروش مقدار کمی، بلافاصله بعد از خرید اول، ساده‌ترین و کم‌هزینه‌ترین راه امتحان است.

چک‌لیست قبل از خرید میم کوین تون

قبل از هر خرید از DEX، مخصوصاً وقتی اسم توکن را تازه در گروه‌ها شنیده‌اید، این فهرست را یکی‌یکی تیک بزنید:

1. آدرس قرارداد را از کانال یا سایت رسمی پروژه برداشته‌ام و با کوین‌گکو و Tonviewer مقایسه کرده‌ام.
2. توکن در فهرست سیاه نیست و اگر نشان تأیید ندارد، می‌دانم چرا.
3. فیلد admin قرارداد خالی است، یا می‌دانم سازنده چرا هنوز اختیار ساختن توکن تازه را دارد.
4. حجم ۲۴ ساعته و اندازه استخر را دیده‌ام و مبلغ خریدم در برابر آن کوچک است.
5. در فهرست بزرگ‌ترین دارندگان، کیف پول ناشناسی با سهم خیلی بزرگ ندیده‌ام.
6. اثر قیمتی را قبل از تأیید دیده‌ام و بعد از خرید هم کمی گرام برای کارمزد دارم.
7. اول مبلغ کمی خریده‌ام و با فروش آزمایشی مطمئن شده‌ام که می‌شود فروختش.

این بررسی‌ها کمک می‌کنند سراغ توکن تقلبی یا استخر کم‌عمق نروید، ولی جلوی ریزش قیمت را نمی‌گیرند. قیمت میم کوین‌ها با حال‌وهوای بازار و چند پست در شبکه‌های اجتماعی بالا و پایین می‌رود و ممکن است تا نزدیک صفر برسد. پس فقط پولی را واردش کنید که از دست دادنش زندگی‌تان را به هم نریزد.