فهرست مطالب۸ بخش
  1. VET و VTHO: یکی دارایی، یکی سوخت
  2. هایابوسا چه چیزی را عوض کرد؟
  3. یک حساب سرانگشتی: VTHO قبل و بعد از هایابوسا
  4. همکاری‌ها: کدام واقعی بود و کدام تبلیغاتی؟
  5. امروز چه کسی از وی‌چین استفاده می‌کند؟
  6. قیمت VET از ۱۳۹۷ تا امروز
  7. ریسک‌هایی که باید بدانید
  8. اگر خواستید VET بخرید

فرض کنید بخواهید مسیر گوشتی را که از مزرعه به فروشگاه رسیده، یا سابقه کارکرد یک خودرو را، جایی ثبت کنید که بعداً هیچ‌کس نتواند دستکاری‌اش کند. وی‌چین (VeChain) برای همین ساخته شد: یک بلاک‌چین عمومی که از اول شرکت‌ها را در نظر داشت. ارز اصلی‌اش VET است، ولی کارمزد تراکنش‌ها را با توکن دومی به اسم VTHO می‌دهند. همین دو توکنی بودن وی‌چین را از بیشتر بلاک‌چین‌ها جدا می‌کند.

اگر چند سال پیش اسم وی‌چین به گوشتان خورده، احتمالاً با خبر همکاری با والمارت چین یا BMW بوده. از آن موقع خیلی چیزها عوض شده است. شبکه در آذر ۱۴۰۴ از اثبات اعتبار به اثبات سهام نمایندگی رفت و دیگر فقط با نگه داشتن VET، توکن VTHO به دستتان نمی‌رسد. هم این تغییرها را توضیح می‌دهیم و هم سراغ همکاری‌های اعلام‌شده می‌رویم تا ببینیم کدام‌شان واقعاً به کار گرفته شد.

VET و VTHO: یکی دارایی، یکی سوخت

بیشتر بلاک‌چین‌ها یک ارز دارند که هم دارایی اصلی است و هم کارمزد با آن پرداخت می‌شود. در اتریوم کارمزد را با اتر می‌دهید و اگر قیمت اتر دو برابر شود، همان تراکنش به دلار گران‌تر درمی‌آید. برای یک شرکت این دردسر است. کارخانه‌ای که می‌خواهد هر روز ده هزار بسته را روی بلاک‌چین ثبت کند، نمی‌تواند بودجه‌اش را به نوسان یک رمزارز گره بزند.

مستندات رسمی وی‌چین دلیل دو توکنی بودن را همین می‌داند: هزینه استفاده از شبکه باید از سفته‌بازی روی ارز اصلی جدا باشد. کل توکنومیکس وی‌چین بر همین پایه ساخته شده.

VET ارز اصلی شبکه وی‌چین‌تور (VeChainThor) است. قرارداد هوشمند ندارد، چون خودش سکه بومی شبکه است. عرضه کلش ثابت و برابر ۸۶٬۷۱۲٬۶۳۴٬۴۶۶ واحد است و طبق مستندات سکه تازه‌ای ساخته نمی‌شود.

VTHO (وی‌تور) سوخت شبکه است و هر انتقال VET یا اجرای قرارداد هوشمند با آن پرداخت می‌شود. سقف عرضه ندارد: VTHO تازه از VET ساخته می‌شود و با هر تراکنش بخشی از آن می‌سوزد. آدرس قرارداد VTHO روی وی‌چین‌تور `0x0000000000000000000000000000456E65726779` است.

یک نتیجه عملی‌اش خیلی‌ها را بار اول غافلگیر می‌کند. اگر VET را به کیف پول شخصی‌تان روی شبکه وی‌چین ببرید و بخواهید جابه‌جایش کنید، برای کارمزد کمی VTHO هم لازم دارید. VET تنها برای فرستادن کافی نیست، مگر اینکه برنامه یا کیف پولی که با آن کار می‌کنید کارمزد را برایتان بپردازد.

هایابوسا چه چیزی را عوض کرد؟

تا پاییز ۱۴۰۴ هر کسی VET داشت خودبه‌خود VTHO می‌گرفت، حتی اگر VET در حساب یک صرافی خوابیده بود. نرخ ثابت بود: هر VET در روز حدود ۰٫۰۰۰۴۳۲ VTHO. مدل ساده‌ای بود، ولی دو اشکال داشت. VTHO زیادی تولید می‌شد که کسی خرجش نمی‌کرد، و کسانی که واقعاً امنیت شبکه را نگه می‌داشتند انگیزه چندانی نداشتند.

در نمودار پایین، نیمه بالا وضع قبل از ارتقاست و نیمه پایین وضع امروز. جعبه «VET آزاد در کیف» را در دو نیمه مقایسه کنید.

نمودار ساده تولید VTHO از VET قبل و بعد از هارد فورک هایابوسا در ۱۱ آذر ۱۴۰۴ و سوختن کارمزد پایه

وی‌چین این تغییر را چندمرحله‌ای انجام داد و اسم کل برنامه را «رنسانس» گذاشت. اول، در ۱۴۰۴ ارتقای گالاکتیکا (Galactica) بازار کارمزدی شبیه اتریوم آورد: هر تراکنش یک کارمزد پایه دارد که کامل می‌سوزد و یک انعام اختیاری که به سازنده بلاک می‌رسد. اگر این سازوکار برایتان تازه است، مقاله کارمزد گس اتریوم همین منطق را باز کرده است.

بعد، در ۱۱ آذر ۱۴۰۴ هارد فورک هایابوسا (Hayabusa) همراه با پلتفرم استیکینگ استارگیت (StarGate) روی شبکه اصلی فعال شد و سه چیز عوض شد.

اول سازوکار اجماع. وی‌چین پیش‌تر با اثبات اعتبار کار می‌کرد؛ فقط نودهایی بلاک می‌ساختند که بنیاد وی‌چین هویت گرداننده‌هایشان را تأیید کرده بود. حالا شبکه با اثبات سهام نمایندگی (DPoS) کار می‌کند. هر کسی ۲۵ میلیون VET وثیقه بگذارد و نود راه بیندازد می‌تواند اعتبارسنج (Validator) شود و بقیه VET خود را به یکی از اعتبارسنج‌ها می‌سپارند.

دوم اینکه VTHO حالا فقط به VET استیک‌شده می‌رسد. صفحه VTHO در مستندات رسمی می‌گوید از هایابوسا به بعد تولید VTHO به کل VET قفل‌شده بستگی دارد. VETی که فقط در کیف پول یا صرافی مانده، دیگر VTHO نمی‌سازد.

سوم تقسیم پاداش است. طبق گزارش‌هایی که درباره این ارتقا منتشر شده، حدود ۳۰ درصد VTHO تازه به اعتبارسنج‌ها و ۷۰ درصد به کسانی می‌رسد که VET خود را به آن‌ها سپرده‌اند.

برای کاربر معمولی، راه استیک کردن استارگیت است. VET را آنجا قفل می‌کنید، یک NFT استیکینگ می‌گیرید و آن را به یک اعتبارسنج می‌سپارید. طبق داده‌ای که بنیاد وی‌چین ۲۲ اسفند ۱۴۰۴ منتشر کرد، پایین‌ترین سطح این NFTها (Dawn) با ۱۰ هزار VET ساخته می‌شود. NFT تازه باید مدتی بماند تا «بالغ» شود و پاداش بگیرد، و پاداش هم از دوره بعدی اعتبارسنج شروع می‌شود. اگر با خود استیکینگ آشنا نیستید، اول استیکینگ چیست را بخوانید و فرق اثبات کار و اثبات سهام را هم ببینید.

یک حساب سرانگشتی: VTHO قبل و بعد از هایابوسا

فرمول تازه در مستندات وی‌چین آمده است: VTHO تولیدی در سال برابر است با ۱۲۰۰ × ۶۴ × جذرِ کل VET استیک‌شده. چون پای جذر در میان است، اگر VET قفل‌شده چهار برابر شود، VTHO تولیدی فقط دو برابر می‌شود. پس هر چه استیک‌کننده‌ها بیشتر شوند، سهم هر نفر کمتر می‌شود.

با عددهای واقعی:


قبل از هایابوسا

بعد از هایابوسا (داده اسفند ۱۴۰۴)

چه VETی VTHO می‌سازد

کل عرضه، حدود ۸۶٫۷ میلیارد

فقط VET سپرده یا وثیقه، حدود ۹٫۱ میلیارد

VTHO تازه در سال

حدود ۱۳٫۶۷ میلیارد

حدود ۷٫۳۳ میلیارد

سهم سالانه هر VET (پیش از کسر کمیسیون)

حدود ۰٫۱۶ VTHO

حدود ۰٫۸ VTHO

ستون اول از نرخ قدیمی درمی‌آید: ۸۶٫۷ میلیارد VET ضرب در ۰٫۰۰۰۴۳۲ و ضرب در ۳۶۵ روز. ستون دوم را با فرمول جدید و با ۵٫۹ میلیارد VET سپرده دلیگیتورها و ۳٫۲ میلیارد VET وثیقه اعتبارسنج‌ها حساب کرده‌ایم، همان رقم‌هایی که گزارش اسفند آورده بود. همان گزارش می‌گوید تولید VTHO حدود ۵۰ درصد کم شده است.

حالا یک مثال فرضی. کسی ۱۰۰ هزار VET در حساب یک صرافی دارد. قبل از هایابوسا این مقدار سالی حدود ۱۵٬۷۶۸ VTHO می‌ساخت (۱۰۰٬۰۰۰ × ۰٫۰۰۰۴۳۲ × ۳۶۵)، هرچند اینکه صرافی این VTHO را به کاربر می‌داد یا نه به سیاست خودش بستگی داشت. بعد از هایابوسا همین VET در صرافی هیچ VTHO تازه‌ای نمی‌سازد. اگر صاحبش آن را در استارگیت قفل کند، روی کاغذ سهمش از هر VET چند برابر قبل است.

این عدد قطعی نیست. هر استیک‌کننده تازه سهم بقیه را کم می‌کند، کمیسیون اعتبارسنج و مدت بالغ شدن NFT هم از آن می‌کاهند و ارزش دلاری VTHO هم ثابت نیست. این حساب را سود تضمینی نبینید.

همکاری‌ها: کدام واقعی بود و کدام تبلیغاتی؟

وی‌چین شاید بیشتر از هر بلاک‌چین دیگری با خبر «همکاری با برند بزرگ» شناخته شده. بعضی از این خبرها پروژه واقعی بودند، بعضی آزمایشی و بعضی فقط قرارداد تبلیغاتی. اگر می‌خواهید درباره VET تصمیم بگیرید، باید بتوانید این‌ها را از هم جدا کنید.

  • والمارت چین (۱۳۹۸). ۴ تیر ۱۳۹۸ اعلام شد که والمارت چین با وی‌چین، PwC و چند شریک دیگر یک پلتفرم ردیابی مواد غذایی راه می‌اندازد. قرار بود تا پایان ۲۰۲۰ نیمی از گوشت بسته‌بندی‌شده فروشگاه‌ها قابل ردیابی شود. این از واقعی‌ترین نمونه‌هاست، ولی گزارش مستقلی پیدا نکردیم که بگوید آن هدف به نتیجه رسید یا نه. بنیاد وی‌چین در بیانیه دی ۱۴۰۴ هنوز والمارت را جزو مشتری‌های بلندمدتش می‌شمارد.
  • BMW (۱۳۹۸). اردیبهشت ۱۳۹۸ یکی از مدیران گروه BMW اپلیکیشن VerifyCar را معرفی کرد که کیلومتر خودرو را روی وی‌چین ثبت می‌کرد. وی‌چین عضو برنامه استارتاپی BMW بود و این برنامه‌ها معمولاً برای آزمودن محصولی است که هنوز به بازار نرسیده. بیانیه تازه‌ای از خود BMW درباره استفاده گسترده از آن ندیدیم.
  • DNV. شرکت DNV، که کارش بازرسی و گواهی کیفیت است، طبق همان گزارش ۱۳۹۸ هم سهام‌دار وی‌چین بود و هم با آن کار می‌کرد. بخشی از گواهی‌های کیفیتی که روی وی‌چین ثبت می‌شود از همین همکاری آمد.
  • UFC (۱۴۰۱). خرداد ۱۴۰۱ گزارش شد که وی‌چین قرارداد حمایت مالی پنج‌ساله‌ای به ارزش ۱۰۰ میلیون دلار با UFC بسته است. این قرارداد تبلیغاتی است: وی‌چین پول می‌دهد تا اسمش دیده شود. پس آن را نشانه استفاده UFC از بلاک‌چین وی‌چین ندانید.

وقتی خبر تازه‌ای از همکاری وی‌چین، یا هر پروژه دیگری، می‌خوانید، این سؤال‌ها کمک می‌کند وزن خبر را درست بسنجید:

سؤال

جواب خوب

زنگ خطر

خبر را چه کسی داده؟

خود شرکت بزرگ هم در سایت یا گزارش رسمی‌اش گفته

فقط بنیاد پروژه یا حساب‌های طرفدار گفته‌اند

چه کسی به چه کسی پول می‌دهد؟

شرکت برای خدمات بلاک‌چینی پول می‌دهد

پروژه برای دیده شدن اسمش پول می‌دهد (اسپانسری)

در چه مقیاسی است؟

محصول یا خط تولید مشخص، با عدد قابل بررسی

«آزمایشی»، «اثبات مفهوم»، یک شعبه یا یک کشور

هنوز ادامه دارد؟

خبر یا گزارش تازه‌ای از همان شرکت

آخرین خبر مستقل مال سال‌ها پیش است

ربطی به توکن دارد؟

استفاده‌اش واقعاً VTHO مصرف می‌کند یا VET قفل می‌کند

کار روی شبکه خصوصی یا نسخه اختصاصی انجام می‌شود

سؤال آخر از همه مهم‌تر است. یک شرکت می‌تواند داده‌اش را روی بلاک‌چین خصوصی ثبت کند، بی‌آنکه ذره‌ای به تقاضای VET اضافه شود؛ پروژه ردیابی ممکن است موفق شود و توکن همان‌جا بماند.

امروز چه کسی از وی‌چین استفاده می‌کند؟

طبق بیانیه بنیاد، حالا بخش بزرگی از فعالیت وی‌چین از برنامه‌های مصرفی می‌آید، نه ردیابی کالا برای شرکت‌ها. وی‌بتر (VeBetter) مجموعه‌ای از برنامه‌هاست که به کارهایی مثل استفاده دوباره از لیوان یا خرید سالم پاداش می‌دهند و پاداش را روی وی‌چین ثبت می‌کنند. بنیاد وی‌چین در بیانیه ۱۵ دی ۱۴۰۴ گفته بیش از ۵۰ برنامه روی وی‌بتر فعال است، نزدیک ۵۰ میلیون تراکنش ثبت شده و بیش از ۵٫۲ میلیون کاربر داشته. این عددها را خود بنیاد اعلام کرده و منبع مستقلی برایشان ندیدیم.

ولی در امور مالی غیرمتمرکز (دیفای) وی‌چین خیلی کوچک است. طبق داده دیفای‌لاما در ۱۷ مهر ۱۴۰۵، کل ارزش قفل‌شده در قراردادهای دیفای روی وی‌چین حدود ۱٫۵ میلیون دلار بود که کنار شبکه‌های بزرگ تقریباً به چشم نمی‌آید. اگر دنبال شبکه‌ای برای وام‌دهی و صرافی غیرمتمرکز هستید، وی‌چین برای این کار ساخته نشده و کاربر زیادی هم در این زمینه ندارد.

همان بیانیه یک خبر دیگر هم دارد: وایت‌پیپر VET و VTHO طبق مقررات میکا (MiCA) اتحادیه اروپا در فهرست رسمی نهاد ناظر بازارهای اروپا (ESMA) ثبت شده است. یعنی سند معرفی توکن طبق قانون اروپا منتشر شده؛ این ثبت چیزی درباره ارزش توکن یا امنیتش تضمین نمی‌کند.

قیمت VET از ۱۳۹۷ تا امروز

قیمت هفتگی VET به تتر، از روزی که در بایننس معامله می‌شود، در این نمودار آمده است. محور عمودی لگاریتمی است؛ سقف ۱۴۰۰ و فاصله امروز تا آن را ببینید.

نمودار قیمت هفتگی وی‌چین (VET) به تتر از تیر ۱۳۹۷ تا ۱۵ آبان ۱۴۰۵ با سقف فروردین ۱۴۰۰ و تاریخ هارد فورک هایابوسا

طبق داده بایننس، بالاترین قیمت VET حدود ۰٫۲۸ دلار در هفته ۲۳ فروردین ۱۴۰۰ بود. پایین‌ترینش حدود ۰٫۰۰۱۶ دلار بود و به سقوط بازار در اسفند ۱۳۹۸ برمی‌گردد. ۱۵ آبان ۱۴۰۵ قیمت حدود ۰٫۰۰۵۴ دلار است، حدود ۹۸ درصد زیر آن سقف. هایابوسا با اینکه تولید VTHO را کم کرد، روند نزولی VET را عوض نکرد؛ عرضه VET دست نخورد و اثر مستقیم ارتقا روی VTHO بود. این نمودار فقط گذشته را نشان می‌دهد.

ریسک‌هایی که باید بدانید

وی‌چین سال‌ها با نودهایی کار کرد که بنیاد تأییدشان کرده بود. مدل تازه بازتر است، ولی هنوز جوان است و ورود به جمع اعتبارسنج‌ها ۲۵ میلیون VET وثیقه می‌خواهد؛ هنوز معلوم نیست قدرت در عمل چقدر پخش شود. بخش بزرگی از شهرت وی‌چین هم، همان‌طور که دیدید، از اعلام همکاری آمده و همه این همکاری‌ها به استفاده پایدار نرسیده‌اند.

اگر استیک می‌کنید، VET سپرده در استارگیت تا مدتی آزاد نیست و پاداشش VTHO است که قیمت خودش را دارد. NFTها و قراردادهای استیکینگ هم مثل هر قرارداد هوشمندی ممکن است ایراد داشته باشند.

VET آلت‌کوینی است که یک بار بیش از ۹۰ درصد ریزش کرده. فقط پولی واردش کنید که اگر بیشترش از دست برود، زندگی‌تان به هم نریزد.

اگر خواستید VET بخرید

از صفحه خرید VET در سواپ‌ولت می‌توانید با تومان یا تتر (USDT) شروع کنید و اطلاعات کلی کوین را هم در صفحه VET ببینید. اگر پای تومان در میان باشد، یعنی بخواهید تومان واریز یا برداشت کنید، احراز هویت سطح متوسط لازم است؛ واریز و برداشت رمزارز و تبدیل رمزارزها به یکدیگر بدون آن هم ممکن است. کارمزدها در صفحه کارمزدها آمده است.

اگر VET را به کیف پول شخصی می‌برید، در فرم برداشت شبکه وی‌چین را انتخاب کنید و آدرس را هم برای همین شبکه بگیرید. برای جابه‌جا کردنش در کیف پول شخصی کمی VTHO هم لازم دارید. بار اول مقدار کمی بفرستید و بقیه را وقتی بفرستید که اولی رسید.

پرسش‌های رایج

فرق VET و VTHO چیست؟

VET ارز اصلی شبکه با عرضه ثابت است و برای استیک کردن و نگه داشتن ارزش به کار می‌رود. VTHO سوخت شبکه است: کارمزد تراکنش با آن پرداخت می‌شود، سقف ندارد و با هر تراکنش بخشی از آن می‌سوزد.

آیا هنوز با نگه داشتن VET، VTHO می‌گیرم؟

نه. از هارد فورک هایابوسا در ۱۱ آذر ۱۴۰۴، فقط VETی که در استارگیت سپرده شده یا وثیقه یک اعتبارسنج است VTHO تازه می‌سازد.

وی‌چین اثبات اعتبار است یا اثبات سهام؟

تا آذر ۱۴۰۴ اثبات اعتبار بود و فقط نودهای تأییدشده بلاک می‌ساختند. حالا اثبات سهام نمایندگی است و هر کسی با ۲۵ میلیون VET وثیقه می‌تواند اعتبارسنج شود.

چرا برای فرستادن VET از کیف پولم خطای موجودی ناکافی می‌گیرم؟

احتمالاً VTHO ندارید. کارمزد تراکنش روی وی‌چین با VTHO پرداخت می‌شود، پس کنار VET کمی VTHO هم نگه دارید.

آیا والمارت و BMW هنوز از وی‌چین استفاده می‌کنند؟

همکاری والمارت چین و پروژه VerifyCar هر دو در ۱۳۹۸ اعلام شدند. گزارش مستقل تازه‌ای درباره وضع امروزشان پیدا نکردیم و تنها منبع تازه خود بنیاد وی‌چین است.