استکس (STX) توکن شبکهای لایهدوم است که قرارداد هوشمند را به بیتکوین اضافه میکند، بیآنکه خود شبکهی بیتکوین تغییری کند.
بلاک استکس (Stacks) شبکهای لایهی دوم است که امکان اجرای قرارداد هوشمند و اپلیکیشنهای غیرمتمرکز را به بیتکوین اضافه میکند، بدون آنکه خود شبکهی بیتکوین تغییری کند. توکن آن، STX، هم برای پرداخت کارمزد تراکنش و هم برای «استکینگ» به کار میرود و قیمت لحظهای آن در سواپولت حدود ۷۳٬۴۶۱ تومان است.
ایدهی بلاک استکس ابتدا با نام Blockstack و در اوایل دههی ۲۰۱۰ توسط مونیب علی (Muneeb Ali) و رایان شی (Ryan Shea) دنبال شد؛ هدف ساخت زیرساختی برای اپلیکیشنهای غیرمتمرکز بود که امنیت خود را از بیتکوین وام بگیرد. این پروژه در سال ۲۰۲۰ به «استکس» تغییر نام داد و در ژانویهی ۲۰۲۱ نسخهی استکس ۲٫۰ روی شبکهی اصلی راهاندازی شد؛ همان نسخهای که برای اولینبار اجرای قرارداد هوشمند با زبان اختصاصی Clarity را به اکوسیستم بیتکوین آورد.
مکانیزم اجماع بلاک استکس Proof of Transfer یا PoX نام دارد: ماینرها بهجای مصرف انرژی برای هشزنی، بیتکوین واقعی «انتقال» میدهند تا شانس تولید بلاک بعدی استکس و دریافت پاداش STX را به دست آورند. بیتکوینی که ماینرها میپردازند، میان دارندگان STX که توکن خود را قفل کردهاند، یعنی «استیکرها»، توزیع میشود؛ به همین فرایند «استکینگ» (stacking) میگویند و راهی است که دارندگان STX بدون فروش دارایی خود، بیتکوین واقعی به دست میآورند.
در پاییز ۲۰۲۴ ارتقای بزرگ «ناکاموتو» (Nakamoto) روی شبکه فعال شد؛ این ارتقا بلاکهای استکس را محکمتر به بلاکهای بیتکوین گره زد و بازگشتناپذیری تراکنشهای استکس را عملاً به سطح بیتکوین نزدیک کرد، در حالی که زمان تولید بلاک به چند ثانیه کاهش یافت. گام بعدی این مسیر، معرفی sBTC بود؛ نسخهای از بیتکوین که از طریق یک پل غیرمتمرکز و بدون کاستودین مرکزی وارد شبکهی استکس میشود و استفاده از بیتکوین در اپلیکیشنهای دیفای این اکوسیستم را ممکن میکند.
توکن STX چند نقش همزمان دارد؛ هم سوخت شبکه است و هم ابزار کسب پاداش. مهمترین ویژگیهای آن:
برخلاف بیتکوین با سقف ۲۱میلیونی، عرضهی STX سقف ثابت اعلامشدهای ندارد و طبق برنامهی از پیش تعیینشدهی پاداش ماینینگ که بهمرور کاهش مییابد صادر میشود. شاخصهای زندهی بازار:
قیمت تومانی STX هم مثل هر رمزارز دیگری از ضرب قیمت جهانی آن به دلار در نرخ روز تتر (USDT) به تومان به دست میآید. اما آنچه قیمت جهانی دلاری STX را واقعاً حرکت میدهد، نه یک پیوند ثابت به دارایی دیگر، بلکه ترکیبی از قیمت و روایت کلی بیتکوین (چون امنیت استکس مستقیماً به آن گره خورده)، میزان تقاضا برای استیکینگ و دریافت پاداش بیتکوینی، و رشد واقعی اپلیکیشنهای دیفای مبتنی بر sBTC است. چون حجم معاملات روزانهی STX نسبت به ارزش بازارش کم است، نوسان قیمت جهانی آن میتواند نسبتاً تند باشد؛ روی این نوسان، تغییر نرخ تتر-تومان در بازار داخلی هم اثر جداگانهای میگذارد.
مهمترین محرکهای قیمت STX عبارتاند از: روند قیمت و احساسات کلی بازار بیتکوین، چون روایت اصلی استکس «لایهی دوم بیتکوین» است؛ میزان بیتکوین قفلشده در قالب sBTC و رشد واقعی دیفای روی این شبکه؛ تمایل دارندگان STX به استیکینگ که بخشی از عرضهی در گردش را موقتاً قفل میکند؛ رقابت با دیگر پروژههای لایهی دوم بیتکوین که روایت مشابهی دنبال میکنند؛ و آزادسازی تدریجی توکنهای سرمایهگذاران اولیه. برای کاربر ایرانی، نرخ لحظهای تتر به تومان هم مستقیماً روی قیمت نهایی اثر میگذارد.
چند نکتهی فنی دربارهی STX را باید در نظر داشت: استیکینگ آن معمولاً برای هر چرخه حدود دو هفته توکن را قفل میکند و در این بازه امکان نقد کردن سریع آن وجود ندارد؛ حجم معاملات روزانهی این توکن نسبت به ارزش بازارش نسبتاً کم است، یعنی نوسان قیمت میتواند شدیدتر از رمزارزهای با نقدشوندگی بالاتر باشد؛ و موفقیت بلندمدت استکس در نهایت به رشد واقعی اپلیکیشنهای دیفای مبتنی بر sBTC وابسته است، نه صرفاً به ارتباطش با بیتکوین.
بلاک استکس شبکهای لایهی دوم است که با مکانیزم اجماع Proof of Transfer به بیتکوین گره خورده و امکان اجرای قرارداد هوشمند و اپلیکیشنهای دیفای را روی این پایه فراهم میکند. توکن STX برای پرداخت کارمزد و «استیکینگ» برای کسب پاداش بیتکوینی به کار میرود.
قیمت لحظهای هر STX هماکنون حدود ۷۳٬۴۶۱ تومان (معادل ۰٫۳۱۴۲ دلار) است و ارزش بازار آن به حدود ۵۹۱٬۷۲۱٬۳۷۱ دلار میرسد. این نرخ در سواپولت لحظهای بهروزرسانی میشود.
قیمت تومانی STX از ضرب قیمت جهانی آن به دلار در نرخ روز تتر به تومان به دست میآید؛ بنابراین هم نوسان جهانی STX و هم تغییر نرخ تتر-تومان در بازار داخلی روی آن اثر میگذارد.
استیکینگ فرایندی است که در آن دارندگان STX توکن خود را برای یک یا چند چرخه قفل میکنند تا سهمی از بیتکوینی را دریافت کنند که ماینرها طبق مکانیزم Proof of Transfer برای رقابت بر سر تولید بلاک پرداختهاند. این پاداش به بیتکوین واقعی پرداخت میشود، نه توکن STX بیشتر.
ارتقای ناکاموتو در پاییز ۲۰۲۴ بلاکهای استکس را محکمتر به بلاکهای بیتکوین گره زد و سرعت تولید بلاک را افزایش داد. sBTC هم نسخهای از بیتکوین است که با یک پل غیرمتمرکز، بدون کاستودین مرکزی، وارد شبکهی استکس میشود و استفادهی آن در دیفای را ممکن میکند.
نه به شکل یک سقف ثابت مثل بیتکوین. عرضهی STX طبق برنامهی از پیش تعیینشدهی پاداش ماینینگ صادر میشود که با گذر زمان کاهش مییابد؛ عرضهی در گردش کنونی حدود ۱٫۸۱ میلیارد واحد است.
