قانون جینیس چیست؟ قانون استیبل‌کوین آمریکا، کلریتی و تتر

قانون جینیس (GENIUS Act) اولین قانون فدرال آمریکا برای استیبل‌کوین‌هاست. ۲۷ تیر ۱۴۰۴ امضا شد و از ۲۸ دی ۱۴۰۵ اجرا می‌شود. این قانون می‌گوید چه کسی در آمریکا اجازه دارد استیبل‌کوین دلاری منتشر کند و پشتوانه‌اش باید از چه جنسی باشد. ناشر هم باید بتواند با حکم دادگاه یا نهاد ناظر آمریکایی توکن‌ها را مسدود کند. قانون کلریتی (CLARITY Act) حساب دیگری دارد. این لایحه برای کل بازار کریپتو نوشته شده و مجلس نمایندگان آمریکا تصویبش کرده، ولی شهریور ۱۴۰۵ در سنا رأی لازم را نیاورد و هنوز قانون نشده است.

اگر در ایران تتر (USDT) دارید، هیچ‌کدام از این دو یک‌شبه چیزی را در کیف پولتان عوض نمی‌کند. اثرشان غیرمستقیم است و از راه شرکت تتر و صرافی‌های بزرگ دنیا به شما می‌رسد. پایین‌تر گفته‌ایم کجا باید حواستان باشد و کجا نگرانی بی‌مورد است.

قانون جینیس دقیقاً درباره چیست؟

GENIUS مخفف عنوان انگلیسی قانون است و معنایش چیزی است مثل «هدایت و پایه‌گذاری نوآوری ملی برای استیبل‌کوین‌های آمریکا». موضوع قانون «استیبل‌کوین پرداختی» (payment stablecoin) است؛ یعنی توکنی که برای پرداخت و تسویه ساخته شده و ناشرش متعهد است هر واحدش را به مبلغ ثابتی پول، مثلاً یک دلار، بازخرید کند. تتر و USDC هر دو از همین دسته‌اند. اگر با خود استیبل‌کوین آشنا نیستید، اول استیبل کوین چیست را بخوانید.

حرف اصلی قانون را می‌شود در یک جمله گفت: در آمریکا فقط «ناشر مجاز» حق دارد استیبل‌کوین پرداختی منتشر کند. ناشر مجاز یا زیرمجموعه یک بانک است، یا شرکتی که از OCC مجوز گرفته، یا ناشری که زیر نظر یکی از ایالت‌ها کار می‌کند. OCC یا «اداره کنترل پول» نهادی است که بر بانک‌های ملی آمریکا نظارت می‌کند. ناشری که حداکثر ۱۰ میلیارد دلار توکن در گردش دارد، می‌تواند زیر نظر ایالت بماند، به شرطی که قواعد آن ایالت شبیه قانون فدرال باشد. اگر از این حد بزرگ‌تر شود، باید زیر نظارت فدرال برود.

تصویبش هم سریع پیش رفت. سنا ۲۷ خرداد ۱۴۰۴ با ۶۸ رأی موافق و ۳۰ رأی مخالف تصویبش کرد. مجلس نمایندگان هم ۲۶ تیر با ۳۰۸ رأی موافق در برابر ۱۲۲ رأی مخالف به آن رأی داد و رئیس‌جمهور آمریکا فردای همان روز امضایش کرد. متن رسمی قانون با شماره Public Law 119-27 منتشر شده است.

قانون جینیس چه چیزهایی را اجباری می‌کند؟

قانون ده‌ها بند دارد، ولی بندهایی که به دارنده استیبل‌کوین مربوط می‌شود این‌هاست:

• پشتوانه کامل و نقد. ناشر باید برای هر توکن دست‌کم یک دلار ذخیره داشته باشد، آن هم فقط از دارایی‌هایی که قانون فهرست کرده است. مهم‌ترین‌هایشان دلار نقد، سپرده‌ای که هر وقت بخواهید برداشت می‌شود، اوراق خزانه آمریکا با سررسید ۹۳ روز یا کمتر، ریپوی یک‌شبه (قرض یک‌روزه با وثیقه همین اوراق) و صندوق‌های بازار پول دولتی است که فقط همین‌ها را می‌خرند. طلا، بیت‌کوین و وام در این فهرست نیستند.
• گزارش ماهانه. تعداد توکن‌های در گردش و ترکیب ذخایر باید هر ماه روی سایت ناشر منتشر شود. یک مؤسسه حسابرسی ثبت‌شده این گزارش را هر ماه بررسی می‌کند و مدیرعامل و مدیر مالی هم درستی‌اش را امضا می‌کنند. ناشرهایی که بیش از ۵۰ میلیارد دلار توکن در گردش دارند و سهامشان در بورس آمریکا نیست، باید هر سال صورت مالی حسابرسی‌شده هم منتشر کنند.
• دست نزدن به ذخایر. ناشر نمی‌تواند ذخایر را جایی وثیقه بگذارد یا دوباره قرض بدهد، جز در چند مورد محدود.
• بازخرید شفاف. روش بازخرید و همه کارمزدهای خرید و بازخرید باید به زبان ساده منتشر شود و هر تغییر کارمزد دست‌کم ۷ روز زودتر اعلام شود.
• ممنوعیت سود. ناشر حق ندارد فقط به خاطر نگه داشتن توکن به دارنده‌اش سود بدهد، چه نقدی و چه به شکل توکن. این بند شامل ناشرهای خارجی هم می‌شود.
• بدون ضمانت دولت و بیمه. استیبل‌کوین پشتوانه دولت آمریکا را ندارد و مشمول بیمه سپرده هم نیست. اگر کسی خلاف این را تبلیغ کند، تخلف کرده است.
• امکان مسدود کردن. ناشر باید از نظر فنی بتواند با «دستور قانونی» توکن‌ها را توقیف، مسدود یا نابود کند یا جلوی انتقالشان را بگیرد. دستور قانونی یعنی حکم نهایی دادگاه یا نهاد فدرال آمریکا که توکن‌ها یا حساب‌ها را دقیق مشخص کرده باشد و بشود به آن اعتراض کرد.

USDC با بیشتر این قواعد غریبه نیست؛ Circle از قبل هم ذخایرش را در پول نقد و اوراق کوتاه‌مدت خزانه نگه می‌داشت. جزئیاتش را در USDC چیست آورده‌ایم. فاصله تتر با این قواعد بیشتر است و پایین‌تر به آن می‌رسیم.

قانون جینیس از کی اجرا می‌شود؟

قانون برای شروع اجرا دو موعد گذاشته و هر کدام زودتر برسد، همان ملاک است: ۱۸ ماه بعد از امضا، یا ۱۲۰ روز بعد از اینکه نهادهای ناظر قواعد نهایی‌اش را منتشر کنند. OCC روز ۲۹ مهر ۱۴۰۵ قواعد نهایی خودش را منتشر کرد و در همان بیانیه اعلام کرد که قانون و این قواعد از ۲۸ دی ۱۴۰۵ اجرا می‌شوند.

در خط زمانی زیر، به خط‌چین «امروز» نگاه کنید: هر چه بالای آن است اتفاق افتاده و دو تاریخ پایینش هنوز پیش روست.

با اجرا شدن قانون هم کار تمام نمی‌شود. OCC هنوز اعلام نکرده از چه روزی درخواست مجوز ناشرها را می‌پذیرد. قواعد مبارزه با پول‌شویی و تحریم هم قرار است جداگانه و با همکاری وزارت خزانه‌داری آمریکا نوشته شود.

برای بازار جهانی تاریخ مهم‌تری هم هست: ۲۸ تیر ۱۴۰۷، یعنی سه سال بعد از امضای قانون. از آن روز صرافی‌ها و پلتفرم‌هایی که به مشتری‌های ساکن آمریکا خدمات می‌دهند، فقط استیبل‌کوینی را می‌توانند به آن‌ها بفروشند که یا ناشر مجاز منتشرش کرده باشد، یا ناشر خارجی‌ای که شرط‌های قانون را دارد.

تکلیف ناشرهای خارجی مثل تتر چه می‌شود؟

مقر تتر در السالوادور است و شرکت آمریکایی حساب نمی‌شود؛ پس از نگاه قانون جینیس «ناشر خارجی استیبل‌کوین» است. اگر بخواهد USDT بعد از تیر ۱۴۰۷ هم در پلتفرم‌های آمریکایی عرضه شود، باید از مسیری بگذرد که بخش ۱۸ قانون گذاشته است:

1. وزارت خزانه‌داری آمریکا تأیید کند که قواعد کشوری که ناشر در آن ثبت شده و زیر نظارتش است، با قانون جینیس «قابل مقایسه» است، به‌خصوص در قواعد ذخایر و گزارش‌دهی.
2. ناشر نزد OCC ثبت شود.
3. برای اینکه مشتری‌های آمریکایی بتوانند توکنشان را نقد کنند، به اندازه کافی ذخیره در یک مؤسسه مالی آمریکایی نگه دارد.
4. کشور محل فعالیتش زیر تحریم همه‌جانبه آمریکا نباشد و آمریکا آن را کانون اصلی پول‌شویی نشناخته باشد.

یک شرط دیگر هم هست که به بحث مسدود کردن برمی‌گردد. هر ناشر خارجی که توکنش در آمریکا عرضه می‌شود، باید بتواند دستورهای قانونی آمریکا را اجرا کند و اجرا هم بکند. اگر ناشری چنین دستوری را اجرا نکند و تا سی روز بعد از اخطار هم کاری نکند، وزارت خزانه‌داری اسمش را در روزنامه رسمی دولت آمریکا منتشر می‌کند. سی روز بعد از آن، صرافی‌ها و پلتفرم‌ها دیگر اجازه ندارند خرید و فروش آن توکن را در آمریکا ممکن کنند.

تتر هم‌زمان دو کار کرده است. ۷ بهمن ۱۴۰۴ USAT را عرضه کرد، استیبل‌کوینی جداگانه برای بازار آمریکا. ناشر USAT، Anchorage Digital Bank است؛ بانکی امانی در آمریکا که زیر نظر OCC کار می‌کند. تتر در همان زمان گفت USDT هم «در مسیر سازگاری با قانون جینیس» است. ولی Decrypt در گزارشش درباره همین عرضه نوشت که ذخایر فعلی USDT با استانداردهای جینیس جور نیست. دلیلش روشن است: بخشی از پشتوانه USDT طلا، بیت‌کوین و وام با وثیقه است و این‌ها در فهرست دارایی‌های مجاز قانون نیستند. ترکیب فعلی ذخایر را در تتر چیست؟ آورده‌ایم.

پس USAT و USDT دو توکن جدا هستند، با دو ناشر و دو قرارداد هوشمند. اگر جایی اسم USAT دیدید، آن را با تتری که می‌شناسید یکی نگیرید و پیش از دریافت هر توکنی، نماد و آدرس قراردادش را چک کنید. نشانه‌های توکن جعلی را در تتر تقلبی گفته‌ایم.

قانون کلریتی چیست و به کجا رسید؟

جینیس فقط به استیبل‌کوین‌ها می‌پردازد. کلریتی، که اسم کاملش «قانون شفافیت بازار دارایی‌های دیجیتال» است، می‌خواهد تکلیف کل بازار کریپتو را در آمریکا روشن کند. سؤال اصلی‌اش این است که کدام توکن «کالای دیجیتال» حساب می‌شود و کدام شبیه سهام و اوراق بهادار است. اولی زیر نظر کمیسیون معاملات آتی کالای آمریکا (CFTC) می‌رود و دومی در حوزه کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) می‌ماند. طبق این لایحه، صرافی‌ها، کارگزارها و معامله‌گرهای حرفه‌ای کالای دیجیتال هم باید نزد CFTC ثبت‌نام کنند.

مجلس نمایندگان ۲۶ تیر ۱۴۰۴، همان روزی که جینیس را تصویب کرد، کلریتی را هم با ۲۹۴ رأی موافق در برابر ۱۳۴ رأی مخالف تصویب کرد. در سنا کار سخت‌تر پیش رفت. دو کمیته سنا هر کدام نسخه خودشان را نوشتند و به رأی گذاشتند. کمیته کشاورزی ۹ بهمن ۱۴۰۴ با ۱۲ رأی در برابر ۱۱ نسخه‌اش را تصویب کرد و کمیته بانکی ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۵ با ۱۵ رأی در برابر ۹ همین کار را کرد. نسخه کمیته بانکی بندی هم درباره استیبل‌کوین داشت: صرافی‌ها و پلتفرم‌ها برای موجودی استیبل‌کوینی که فقط در حساب مانده سودی ندهند، ولی بتوانند در ازای فعالیت، مثلاً پرداخت یا معامله، پاداش بدهند. جزئیات این مراحل در ردیاب قوانین کریپتوی مؤسسه حقوقی Latham & Watkins آمده است.

۲۴ شهریور ۱۴۰۵ نوبت صحن سنا رسید. در سنای آمریکا برای اینکه بحث روی یک لایحه شروع شود، ۶۰ رأی لازم است، ولی فقط ۴۹ سناتور موافق بودند و ۵۰ نفر مخالف. همه رأی‌های موافق را جمهوری‌خواهان دادند و چهار سناتور جمهوری‌خواه هم مخالف رأی دادند. یکی از این چهار نفر، تام تیلیس، عمداً رأی منفی داد تا بتواند درخواست رأی‌گیری دوباره بدهد و بعد از اعلام نتیجه همین درخواست را ثبت کرد.

به همین دلیل لایحه رسماً کنار گذاشته نشده است، ولی تا ۶ آبان ۱۴۰۵ خبری از رأی‌گیری تازه در سنا ندیده‌ایم. اگر سنا روزی تصویبش کند، تازه باید نسخه سنا و مجلس یکی شود و بعد رئیس‌جمهور امضایش کند. آخرین وضعیت رسمی را می‌توانید در صفحه لایحه H.R. 3633 در سایت کنگره ببینید.

فرق جینیس و کلریتی در یک نگاه

برای کسی که در ایران تتر دارد چه چیزی عوض می‌شود؟

قانون جینیس فقط برای انتشار استیبل‌کوین در آمریکا و فروشش به کسانی که در آمریکا هستند قاعده می‌گذارد. برای کسی که در تهران یا مشهد تتر نگه می‌دارد حکم تازه‌ای ندارد و اثرش را فقط غیرمستقیم می‌بینید. جدول زیر این اثر را موضوع به موضوع نشان می‌دهد:

درباره مسدود شدن، حرف اصلی همان است که در چرا تتر بلوکه می‌شود گفته‌ایم. مسدودی‌های بزرگ مرتبط با ایران که تتر تا امروز اعلام کرده، روی آدرس‌هایی بوده که نهادهای آمریکایی شناسایی کرده بودند. برای کاربر عادی، ریسک بیشتر از جایی می‌آید که تترش را از آن گرفته یا به آن سپرده است. درباره قیمت هم قیمت تتر در ایران چطور تعیین می‌شود را بخوانید.

این چند کار از همین حالا به دردتان می‌خورد:

1. تتر را از مبدأ معتبر بگیرید. تتری که از آدرس یک سرویس تحریم‌شده یا ناشناس برسد، بیشتر از بقیه در خطر مسدود شدن است.
2. همه دارایی‌تان را در یک آدرس یا یک سرویس نگه ندارید. اگر یک جا گرفتار شود، بقیه سالم می‌ماند.
3. نماد و قرارداد را چک کنید. USAT با USDT فرق دارد و هر توکنی هم که اسمش شبیه تتر است، تتر نیست.
4. دو تاریخ را در تقویمتان علامت بزنید: ۲۸ دی ۱۴۰۵ برای اجرای جینیس و ۲۸ تیر ۱۴۰۷ برای مهلت پلتفرم‌ها. خبرهای مربوط به تصمیم تتر درباره ذخایر USDT را هم دنبال کنید.
5. قانون را با بیمه اشتباه نگیرید. جینیس استیبل‌کوین‌ها را شفاف‌تر می‌کند، ولی هیچ‌کدام را تضمین نمی‌کند. ارزش تتر همچنان به این بستگی دارد که شرکت تتر واقعاً ذخیره کافی داشته باشد.

اگر می‌خواهید تتر بخرید، از صفحه خرید تتر سواپ‌ولت می‌توانید با تومان بخرید؛ برای پرداخت تومانی باید احراز هویت سطح متوسط را انجام داده باشید. برای انتخاب صرافی هم نکات خرید تتر در ایران به کارتان می‌آید.