گواهی سپرده سکه و حراج سکه بانک مرکزی
گواهی سپرده سکه یعنی سکه در خزانه بانک می‌ماند و شما سند مالکیتش را در بورس کالا میخرید. خرید، هزینه‌ها، تحویل و سررسید را قدم‌به‌قدم توضیح داده‌ایم و گواهی را با حراج و پیش‌فروش بانک مرکزی و اوراق سلف سکه مقایسه کرده‌ایم.
فهرست مطالب۸ بخش
- گواهی سپرده سکه چیست و چطور کار میکند؟
- اسم نماد گواهی سکه را چطور بخوانیم؟
- خرید گواهی سکه از بورس کالا، قدم‌به‌قدم
- مثال: خرید گواهی دو سکه (اعداد فرضی)
- هزینه‌ها و مالیات گواهی سکه
- تحویل سکه و سررسید گواهی؛ سه راهی که پیش رو دارید
- اگر خودتان سکه دارید
- حراج سکه بانک مرکزی چطور برگزار میشود؟
- پیش‌فروش سکه چه فرقی با حراج دارد؟
- اوراق سلف موازی سکه؛ ابزار تازه ۱۴۰۵
- کدام راه خرید سکه به کار شما می‌آید؟
- ریسک‌های گواهی سکه، حراج و پیش‌فروش
گواهی سپرده سکه سندی است که نشان میدهد یک سکه تمام بهار آزادی یا بخشی از آن مال شماست؛ خود سکه در خزانه یک بانک می‌ماند. این سند را با کد بورسی و از راه یک کارگزاری در بورس کالا میخرید. هر هزار برگ از آن برابر یک سکه کامل است و وقتی هزار برگ جمع کنید، میتوانید خود سکه را از خزانه تحویل بگیرید.
غیر از گواهی، دو راه رسمی دیگر هم برای خرید سکه هست که فروشنده هر دو بانک مرکزی است. یکی حراج و پیش‌فروش «مرکز مبادله ارز و طلای ایران» است که در آن خود سکه را از بانک تحویل می‌گیرید. دیگری اوراق سلف موازی سکه است که شهریور ۱۴۰۵ به بورس کالا آمد. پایین‌تر هر سه را با هزینه‌ها و ریسک‌هایشان توضیح داده‌ایم و آخر کار، کنار خرید از بازار آزاد، در یک جدول مقایسه کرده‌ایم.
گواهی سپرده سکه چیست و چطور کار میکند؟
از سال ۱۳۹۴ در بورس کالای ایران به‌جای خود سکه، «گواهی سپرده» آن خرید و فروش میشود. کسی که سکه دارد، آن را به خزانه یکی از بانک‌هایی می‌سپارد که بورس تأیید کرده و در عوض گواهی می‌گیرد. از آن به بعد گواهی دست‌به‌دست میشود و سکه سر جایش در خزانه می‌ماند. وقتی گواهی را میخرید، صاحب همان سکه می‌شوید؛ فقط سکه به‌جای کشوی خانه‌تان در خزانه بانک است.
چون هر سکه تمام هزار برگ گواهی است، قیمت هر برگ هم یک‌هزارم قیمت سکه است. پشتوانه گواهی سکه تمام فقط یک نوع سکه است: سکه تمام طرح جدید یا سکه امامی با تاریخ ضرب ۱۳۸۶، عیار ۹۰۰ و وزن ۸٫۱۳۳ گرم.
این خزانه‌ها در چند بانک‌اند و سکه‌های هر خزانه با نماد جداگانه‌ای معامله می‌شوند. طبق فهرستی که کارگزاری مفید تیر ۱۴۰۴ منتشر کرد، بانک‌های رفاه، سامان، آینده، ملت و صادرات خزانه سکه داشتند.
اسم نماد گواهی سکه را چطور بخوانیم؟
بیشتر نمادهای گواهی سکه سررسید دارند و سال و ماه سررسید در خود اسم نماد آمده است. مثلاً در «سکه۰۴۱۱پ۰۵»، عدد ۰۴۱۱ یعنی ماه یازدهم سال ۱۴۰۴؛ پس سررسید این نماد بهمن ۱۴۰۴ بود. دو رقم آخر هم خزانه را نشان میدهد: ۰۵ یعنی سکه‌های این نماد در خزانه بانک آینده نگهداری می‌شد.
از ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۳ «گواهی سپرده پیوسته تمام سکه» هم معامله میشود که اصلاً سررسید ندارد و کدش CD1GOC0001 است. اگر نمی‌خواهید هر چند ماه یک بار حواستان به سررسید باشد، این نماد به کارتان می‌آید.
خرید گواهی سکه از بورس کالا، قدم‌به‌قدم
اگر قبلاً سهام خریده‌اید، نصف راه را رفته‌اید. تصویر زیر مسیر را از گرفتن کد بورسی تا روز سررسید نشان میدهد؛ سه خانه پایین آن همان سه انتخابی است که پیش از سررسید با خودتان است.
- کد بورسی بگیرید. در سامانه سجام ثبت‌نام کنید و احراز هویتتان را کامل کنید. بدون این کد در هیچ بازاری از بورس نمی‌شود معامله کرد.
- کد معاملاتی بگیرید. در یک کارگزاری ثبت‌نام کنید تا به سامانه معاملات آنلاین کالا دسترسی داشته باشید. اگر برای سهام کد معاملاتی دارید، از کارگزاری‌تان بپرسید برای بازار کالا هم فعال است یا نه.
- نماد را انتخاب کنید. در سامانه معاملاتی «سکه» را جست‌وجو کنید و نمادی را بردارید که سررسیدش با برنامه‌تان جور باشد. اگر نمی‌خواهید درگیر سررسید شوید، گواهی پیوسته را انتخاب کنید.
- حجم را به برگ بنویسید، نه به سکه. برای یک سکه عدد ۱۰۰۰ و برای سه سکه عدد ۳۰۰۰ را وارد کنید. قیمتی هم که می‌نویسید قیمت یک برگ است، یعنی قیمت سکه تقسیم بر هزار.
- موجودی را چک کنید. پول حساب کارگزاری‌تان باید برای کل سفارش و کارمزدش کافی باشد.
همه این کارها آنلاین است و فقط برای گرفتن خود سکه باید به خزانه بانک بروید.
مثال: خرید گواهی دو سکه (اعداد فرضی)
فرض کنید قیمت هر سکه تمام ۱۰۰ میلیون تومان باشد. سامانه معاملات با ریال کار میکند، پس قیمت سکه یک میلیارد ریال است و قیمت هر برگ گواهی یک میلیون ریال، یعنی ۱۰۰ هزار تومان. برای دو سکه، حجم سفارش را دو هزار برگ و قیمت را ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال می‌زنید. ارزش معامله دو میلیارد ریال (۲۰۰ میلیون تومان) میشود و کارمزد معامله هم رویش می‌آید.
اگر بخواهید فقط ۳۰ میلیون تومان گواهی بخرید، با همین قیمت فرضی ۳۰۰ برگ می‌گیرید، یعنی سه‌دهم یک سکه؛ کارمزد هم جدا حساب میشود. این برگ‌ها را میتوانید نگه دارید یا بفروشید، ولی تا به هزار برگ نرسند، سکه‌ای تحویلتان نمی‌دهند.
هزینه‌ها و مالیات گواهی سکه
گواهی سکه سه هزینه دارد که بهتر است از قبل حسابشان را بکنید:
- کارمزد معامله: هم موقع خرید و هم موقع فروش، درصدی از ارزش معامله را کارمزد می‌دهید.
- هزینه انبارداری: نگهداری هر سکه در خزانه روزانه هزینه دارد. اگر گواهی را به سررسید بعد منتقل کنید، باید هزینه انبارداری را از روز خرید تا سررسید بپردازید.
- هزینه ارزیابی و کارشناسی: وقتی سکه را به خزانه می‌سپارید یا از آن تحویل می‌گیرید، برای کارشناسی هر سکه مبلغی می‌دهید و مالیات بر ارزش افزوده هم رویش می‌آید.
مبلغ این هزینه‌ها چند بار عوض شده و راهنماهای کارگزاری‌ها هم گاهی رقم‌های متفاوتی نوشته‌اند. نرخ امروز را در مشخصات همان نماد در سایت بورس کالا ببینید یا از کارگزاری‌تان بپرسید.
قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی که مرداد ۱۴۰۴ ابلاغ شد، برای سود فروش بعضی دارایی‌ها مالیات گذاشته است. به گزارش بورس‌نیوز، اگر طلا را از بازار آزاد بخرید و کمتر از یک سال بعد بفروشید، باید این مالیات را بدهید. ولی تبصره ۷ همین قانون سود کالاها و اوراقی را که در بورس و فرابورس معامله می‌شوند از این مالیات معاف کرده است؛ گواهی سپرده سکه طلا و صندوق‌های طلا هم جزو همین‌ها هستند. پس سود خرید و فروش گواهی سکه این مالیات را ندارد و فقط کارمزد و هزینههای بالا را می‌دهید.
تحویل سکه و سررسید گواهی؛ سه راهی که پیش رو دارید
اگر گواهی‌تان سررسید دارد، پیش از آن تاریخ باید یکی از این سه کار را بکنید:
- بفروشید. گواهی را در بورس به قیمت روز می‌فروشید و پولش به حساب کارگزاری‌تان برمیگردد.
- سکه را تحویل بگیرید. برای این کار دست‌کم هزار برگ، یعنی یک سکه کامل، لازم است. درخواست تحویل را پیش از سررسید از راه کارگزاری ثبت می‌کنید و سکه را از خزانه بانک می‌گیرید.
- به سررسید بعد منتقل کنید. این راه فقط وقتی باز است که شرکت سپرده‌گذاری مرکزی اعلامش کند. در بازه‌ای که همین شرکت تعیین میکند، درخواست را از راه کارگزاری ثبت می‌کنید و هزینه انبارداری را از روز خرید تا سررسید می‌دهید.
اگر هیچ‌کدام را انتخاب نکنید، تکلیف گواهی را اطلاعیه سررسید همان نماد روشن میکند و شاید با برنامه شما جور نباشد. پس چند هفته پیش از سررسید، اطلاعیه را بخوانید یا از کارگزاری بپرسید. گواهی پیوسته این دردسر را ندارد، چون سررسیدی در کار نیست.
اگر خودتان سکه دارید
میتوانید سکه‌تان را به یکی از خزانه‌هایی که بورس کالا تأیید کرده بسپارید و به‌جایش گواهی بگیرید. طبق راهنمای کارگزاری مفید، یک روز بعد از سپردن سکه میتوانید گواهی‌اش را در بورس بفروشید.
شرط اصلی، مشخصات سکه است. خزانه برای گواهی سکه تمام فقط سکه تمام طرح جدید با تاریخ ۱۳۸۶ را قبول میکند. پس سکه طرح قدیم و سکه امامی با هر تاریخی غیر از ۱۳۸۶ برای این گواهی پذیرفته نمی‌شود؛ سکه‌های تاریخ ۱۴۰۴ هم که مرکز مبادله در بعضی حراج‌ها و پیش‌فروش‌ها فروخت، از همین دسته‌اند. پیش از رفتن به خزانه، از کارگزاری‌تان بپرسید سکه‌تان را قبول می‌کنند یا نه.
حراج سکه بانک مرکزی چطور برگزار میشود؟
بانک مرکزی خودش هم سکه می‌فروشد. این سکه‌ها در سامانه مرکز مبادله ارز و طلای ایران به نشانی market.ice.ir و به دو شکل عرضه می‌شوند: حراج و پیش‌فروش. مرکز مبادله اسفند ۱۴۰۱ راه افتاد و به گزارش کارگزاری کاریزما، تا دی ۱۴۰۴ بیش از ۹۰ جلسه حراج سکه برگزار کرده بود. حراج‌ها برنامه ثابتی ندارند و هر جلسه با اطلاعیه جداگانه اعلام میشود.
طبق اطلاعیه حراج ۲۱ آبان ۱۴۰۴ که بورس‌نیوز منتشر کرد، شرکت در حراج پنج مرحله دارد:
- ثبت‌نام و احراز هویت. یک بار در market.ice.ir ثبت‌نام می‌کنید. هر شخص حقیقی ایرانی بالای ۱۸ سال می‌تواند در حراج شرکت کند.
- انتخاب شعبه. یکی از شعبه‌های بانک ملی را برای تحویل سکه انتخاب می‌کنید. لازم نیست در آن شعبه حساب داشته باشید.
- واریز پول. پول سکه‌هایی را که می‌خواهید، در مهلت اعلام‌شده به سامانه واریز می‌کنید. در حراج آبان ۱۴۰۴ این مهلت روز قبل از حراج بود و بعد از آن دیگر واریزی قبول نمی‌شد.
- ثبت قیمت پیشنهادی. مرکز مبادله قیمت پایه اعلام نمی‌کند و قیمت را خودتان می‌نویسید. سکه‌ها اول به بالاترین پیشنهادها می‌رسند و اگر قیمت‌ها برابر باشد، به کسی که زودتر سفارش داده است. نتیجه همان روز اعلام میشود.
- تحویل از بانک ملی. در بازه‌ای که اعلام میشود، سکه را بدون هزینه انبارداری تحویل می‌گیرید. اگر دیرتر بروید، تا یک مهلت مشخص برای هر روز تأخیر هزینه انبارداری می‌دهید.
خرید هر نفر هم سقف دارد. در همان حراج آبان ۱۴۰۴ هر متقاضی حداکثر پنج سکه می‌توانست بخرد و جمع خرید هر کد ملی در ۳۶۵ روز نباید از ۲۰ سکه بیشتر می‌شد. کارمزد معامله و هزینه تحویل هر سکه را هم اطلاعیه هر جلسه اعلام میکند.
سخت‌ترین قسمت حراج نوشتن قیمت است. هر چه پیشنهادتان بالاتر باشد، شانس بردنتان بیشتر است، ولی ممکن است سکه را گران‌تر از بازار بخرید. پیش از نوشتن قیمت، قیمت لحظه‌ای سکه امامی را ببینید و حباب سکه را هم حساب کنید.
پیش‌فروش سکه چه فرقی با حراج دارد؟
در پیش‌فروش رقابتی در کار نیست و بانک مرکزی قیمت را از قبل اعلام میکند. پول را از اول می‌دهید و سکه را معمولاً چند ماه بعد، در تاریخ سررسید، تحویل می‌گیرید. مثلاً سررسید یکی از پیش‌فروش‌ها ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ بود.
در این مدت پولتان بسته است و بعد از پایان ثبت‌نام معمولاً نمی‌شود سفارش را لغو کرد. سود یا زیانتان هم به قیمت سکه در روز سررسید بستگی دارد. سقف خرید پیش‌فروش هم در اطلاعیه هر دوره می‌آید.
اوراق سلف موازی سکه؛ ابزار تازه ۱۴۰۵
بانک مرکزی ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ صد هزار برگ «اوراق سلف موازی استاندارد» سکه تمام امامی با تاریخ ۱۳۸۶ را در بورس کالا عرضه کرد. این عرضه اولین مرحله از طرح تازه بانک مرکزی برای تنظیم بازار طلا بود. هر برگ از این اوراق معادل یک سکه تمام است و سه ماه بعد از عرضه به سررسید می‌رسد.
فرقش با گواهی سپرده این است که این‌جا فروشنده خود بانک مرکزی است و تعهد داده در سررسید سکه یا پولش را بدهد. خبرگزاری مهر یک روز پیش از عرضه این جزئیات را منتشر کرد:
- این اوراق را با همان کد معاملاتی سهام و در همان سامانه‌های معاملاتی بازار سرمایه میخرید و می‌فروشید.
- هر شخص حقیقی حداکثر ۱۰۰ برگ می‌توانست بخرد، ولی صندوق‌های طلا محدودیت تعداد نداشتند.
- قیمت پایه عرضه اولیه همان قیمت گواهی سپرده سکه در آخرین روز معاملاتی بود.
- بعد از عرضه اولیه، اوراق در بازار ثانویه و در دامنه نوسان مجاز معامله میشود؛ پس لازم نیست تا سررسید نگهش دارید.
- در سررسید یا خود سکه را تحویل می‌گیرید یا تسویه نقدی را انتخاب می‌کنید. برای تسویه نقدی، یا وقتی قیمت بازار پایین آمده باشد، بانک مرکزی حداقل ۷ درصد «سود مبنا» را تضمین کرده است.
- معامله این اوراق از مالیات معاف است.
این طرح تازه است و قرار است در چند مرحله اجرا شود. پیش از خرید، شرایط همان نماد را در اطلاعیه بورس کالا بخوانید؛ به‌خصوص اینکه تضمین ۷ درصد دقیقاً بر پایه چه قیمتی حساب میشود.
کدام راه خرید سکه به کار شما می‌آید؟
پنج راه خرید سکه را در این جدول کنار هم گذاشته‌ایم تا بسته به هدف و حوصله‌تان یکی را انتخاب کنید:
راه خرید | قیمت را چه کسی تعیین میکند؟ | سکه کی دستتان می‌رسد؟ | فروش پیش از موعد | به کار چه کسی می‌آید؟ |
|---|---|---|---|---|
گواهی سپرده سکه | عرضه و تقاضا در بورس کالا | با دست‌کم هزار برگ، پیش از سررسید و با درخواست از کارگزاری | هر روز کاری بورس | کسی که می‌خواهد کم‌کم بخرد و نمی‌خواهد نگران نگهداری و اصل بودن سکه باشد |
حراج مرکز مبادله | پیشنهاد خریداران، بدون قیمت پایه | در بازه اعلام‌شده، از شعبه بانک ملی | بازار ثانویه ندارد؛ اول سکه را تحویل می‌گیرید | کسی که چند سکه فیزیکی لازم دارد |
پیش‌فروش مرکز مبادله | بانک مرکزی، از قبل | در سررسید، چند ماه بعد | معمولاً لغو نمی‌شود | کسی که تا سررسید به پولش نیاز ندارد |
اوراق سلف موازی سکه | عرضه اولیه بر پایه قیمت گواهی، بعد عرضه و تقاضا | سررسید سه‌ماهه؛ سکه یا تسویه نقدی | در بازار ثانویه بورس کالا | کسی که کد معاملاتی دارد و افقش کوتاه است |
بازار آزاد | طلافروش و صراف | همان لحظه | هر وقت، با اختلاف قیمت خرید و فروش | کسی که سکه را برای هدیه یا نگهداری در خانه می‌خواهد |
اگر فقط می‌خواهید پس‌اندازتان طلا باشد و ساعت کار بورس، سقف خرید یا قیمت یک سکه کامل دستتان را می‌بندد، طلای توکنیزه را هم در نظر بگیرید. پشتوانه توکن‌هایی مثل تتر گلد (XAUT) طلای فیزیکی است؛ این توکن‌ها با هر مبلغی و در هر ساعتی معامله می‌شوند و حباب سکه ندارند. در عوض سکه‌ای تحویل نمی‌گیرید و قیمتشان دنبال انس جهانی و دلار است. فرق دو توکن اصلی را در مقایسه PAXG و XAUT نوشته‌ایم.
ریسک‌های گواهی سکه، حراج و پیش‌فروش
گواهی سکه خیالتان را از بابت سکه تقلبی و نگهداری راحت میکند، ولی ریسک قیمت سر جایش است. قیمت سکه با انس جهانی و دلار بازار بالا و پایین می‌رود. هیچ‌کدام از این راه‌ها سود تضمین‌شده ندارد؛ تنها استثنا حداقلی است که بانک مرکزی برای اوراق سلف اعلام کرده و آن هم شرط‌های خودش را دارد.
چند چیز دیگر را هم در نظر بگیرید:
- حباب سکه: قیمت گواهی دنبال قیمت خود سکه است، پس حباب سکه را هم با خودش دارد. وقتی حباب بالاست، بیشتر از ارزش طلای سکه پول می‌دهید و اگر حباب بخوابد، حتی با قیمت ثابت طلا ضرر می‌کنید.
- صف خرید و فروش: قیمت گواهی در هر روز فقط تا سقف دامنه نوسان مجاز بالا و پایین می‌رود. روزهایی که بازار تند حرکت میکند، صف تشکیل میشود و شاید نتوانید همان روز بفروشید.
- فراموش کردن سررسید: اگر نماد سررسیددار دارید، تاریخش را در تقویمتان بنویسید؛ وگرنه تکلیف گواهی‌تان را اطلاعیه سررسید روشن میکند.
- پول بسته در حراج و پیش‌فروش: در حراج پول را پیش از جلسه می‌ریزید و در پیش‌فروش تا سررسید به آن دسترسی ندارید.
- قاعده‌های متغیر: سقف خرید، کارمزدها و ساعت‌ها چند بار عوض شده‌اند. اطلاعیه همان جلسه یا همان نماد را بخوانید و به راهنماهای قدیمی تکیه نکنید.
اگر هنوز بین سکه و بقیه گزینه‌ها مردد هستید، مقایسه گزینه‌های سرمایه‌گذاری در ایران را هم ببینید.
پرسش‌های رایج
قیمت گواهی سکه با قیمت سکه در بازار آزاد یکی است؟
نه لزوماً. قیمت گواهی را عرضه و تقاضا در خود بورس کالا تعیین میکند و ممکن است با بازار آزاد فاصله داشته باشد. پیش از خرید یا فروش، قیمت تابلو را با قیمت روز سکه امامی مقایسه کنید.
میشود گواهی سکه را وثیقه وام گذاشت؟
بله. طبق راهنمای کارگزاری مفید، گواهی سپرده سکه را میشود برای گرفتن وام وثیقه گذاشت. شرایط وام را بانک یا نهادی تعیین میکند که وام میدهد.
اگر در حراج برنده شوم و سکه را تحویل نگیرم چه میشود؟
طبق قواعد حراج آبان ۱۴۰۴، معامله فسخ میشود و پولتان بعد از کم شدن کارمزد و هزینههای عملیاتی برمیگردد. تا ۱۸۰ روز هم نمیتوانید در سامانه سفارش تازه ثبت کنید.
اتباع غیرایرانی می‌توانند در حراج سکه شرکت کنند؟
نه. طبق اطلاعیه حراج آبان ۱۴۰۴، فقط اشخاص حقیقی ایرانی بالای ۱۸ سال می‌توانستند در حراج شرکت کنند. شرط هر جلسه را در اطلاعیه همان جلسه ببینید.
گواهی سکه بخرم یا صندوق طلا؟
پشت گواهی خود سکه در خزانه است و با هزار برگ میتوانید آن را تحویل بگیرید. صندوق طلا سبدی از داراییهای طلایی است که مدیر صندوق میچیند و شما واحدش را مثل سهم میخرید. اگر داشتن خود سکه برایتان مهم است، گواهی به هدفتان نزدیکتر است.