اسنپ‌شات و TGE چیست؟ از امتیاز ایردراپ تا لیست شدن توکن

اسنپ‌شات (Snapshot) لحظه‌ای است که پروژه وضعیت کیف پول‌ها را ثبت می‌کند تا بعداً بداند به چه کسی چقدر توکن بدهد. TGE، کوتاه‌شده Token Generation Event یا «رویداد ساخت توکن»، روزی است که توکن واقعاً به دست کاربران می‌رسد و معمولاً معامله‌اش در صرافی‌ها هم همان روز شروع می‌شود. اول اسنپ‌شات می‌آید و بعد TGE. بین این دو و بعد از TGE چند مرحله دیگر هم هست. اگر ترتیبشان را بدانید، ریزش قیمت روز اول غافلگیرتان نمی‌کند و سایت کلیم جعلی هم گولتان نمی‌زند.

ایردراپ به ترتیب: از امتیاز تا پایان مهلت کلیم

بیشتر ایردراپ‌ها همین ترتیب را دارند، هرچند جزئیات هر پروژه فرق می‌کند. در نمودار زیر شش مرحله را با تاریخ‌های ایردراپ استارک‌نت (Starknet) کنار هم گذاشته‌ایم. اسنپ‌شات و TGE، که بیشترین سؤال درباره آن‌هاست، آبی‌اند.

استارک‌نت یک شبکه لایه دوم اتریوم است و توکنش STRK نام دارد. سراغ این مثال رفتیم چون بنیاد استارک‌نت همه تاریخ‌ها را رسمی و دقیق منتشر کرده و حالا، بیش از دو سال بعد، معلوم است بعد از TGE چه شد. اگر با لایه دوم آشنا نیستید، راهنمای لایه ۲ را ببینید.

تاریخ‌های ایردراپ STRK این‌طور بود: اسنپ‌شات ۲۴ آبان ۱۴۰۲ گرفته شد، صفحه بررسی سهم‌ها ۲۵ بهمن ۱۴۰۲ باز شد، کلیم ۱ اسفند ۱۴۰۲ ساعت ۱۵:۳۰ تهران شروع شد و مهلتش ۳۱ خرداد ۱۴۰۳ تمام شد (بلاگ رسمی استارک‌نت).

امتیاز ایردراپ پول نیست، فقط یک وعده است

خیلی از پروژه‌ها پیش از ساختن توکن به کاربرانشان امتیاز (Points) می‌دهند؛ برای هر تراکنش، هر دعوت و هر روزی که سر زده‌اید. بازی‌های تلگرامی مثل همستر کامبت هم با سکه‌های داخل بازی همین کار را می‌کردند.

نرخ تبدیل امتیاز به توکن را معمولاً تا آخر کار هیچ‌کس نمی‌داند. پروژه ممکن است بخشی از حساب‌ها را به اسم حساب ساختگی (Sybil) حذف کند، به بعضی کارها وزن بیشتری بدهد یا اصلاً هیچ‌وقت توکن نسازد. پس تا توکن در کیف پولتان ننشسته، امتیاز را دارایی حساب نکنید. چرا پروژه‌ها اصلاً توکن مجانی پخش می‌کنند؟ جوابش در مقاله ایردراپ چیست است.

اسنپ‌شات دقیقاً چه چیزی را ثبت می‌کند؟

پروژه در یک لحظه مشخص، معمولاً سر یک بلاک مشخص، از وضعیت آدرس‌ها عکس می‌گیرد. اینکه چه چیزی در این عکس بیاید به قواعد خود پروژه بستگی دارد: موجودی یک توکن، تعداد تراکنش، حجم معامله، مدت فعالیت یا ترکیبی از این‌ها.

قاعده استارک‌نت برای کاربران عادی چهار شرط داشت. تا ۲۴ آبان ۱۴۰۲ بیش از پنج تراکنش زده باشند، دست‌کم سه ماه فعال بوده باشند، حجم تراکنش‌هایشان به ۱۰۰ دلار رسیده باشد و روز اسنپ‌شات دست‌کم ۰٫۰۰۵ اتر در حسابشان مانده باشد. کسی که با همه فعالیتش روز اسنپ‌شات کیف پولش را خالی کرده بود، از مسیر کاربران عادی چیزی نگرفت.

چند چیز دیگر هم درباره اسنپ‌شات باید بدانید. هر کاری بعد از اسنپ‌شات بکنید، در آن دور حساب نمی‌شود و به همین دلیل فعالیت خیلی از شبکه‌ها درست بعد از اسنپ‌شات یک‌باره کم می‌شود. تاریخ اسنپ‌شات را هم اغلب بعداً اعلام می‌کنند؛ استارک‌نت اسنپ‌شات آبان را بهمن اعلام کرد. این کار دست کسانی را می‌بندد که دقیقه آخر با ده‌ها کیف پول ساختگی سهم جمع می‌کنند.

موجودی صرافی هم حساب جدایی دارد. اگر توکنتان در صرافی باشد، آدرس به اسم صرافی ثبت می‌شود و اینکه سهمی به شما برسد یا نه، به تصمیم همان صرافی بستگی دارد.

بعد از اسنپ‌شات: اعلام سهم‌ها و صفحه بررسی

چند هفته یا چند ماه بعد از اسنپ‌شات، پروژه قواعد توزیع را منتشر می‌کند و صفحه‌ای باز می‌کند که آدرستان را در آن می‌زنید و می‌بینید سهمی دارید یا نه (Eligibility Checker). استارک‌نت این صفحه را ۲۵ بهمن ۱۴۰۲ باز کرد و اعلام کرد در این دور بیش از ۷۰۰ میلیون STRK به نزدیک ۱٫۳ میلیون آدرس می‌رسد.

صفحه بررسی معمولاً فقط آدرس عمومی را می‌خواهد. سایتی که برای «دیدن سهم» عبارت بازیابی، کلید خصوصی یا امضای تراکنش بخواهد، همان لحظه باید بسته شود.

فرق TGE با لیست شدن توکن

TGE لحظه‌ای است که توکن ساخته یا آزاد می‌شود و کسانی که سهم ایردراپ دارند می‌توانند آن را بردارند. لیست شدن یعنی صرافی‌ها معامله همان توکن را باز کنند. در پروژه‌های بزرگ این دو معمولاً در یک روزند، ولی همیشه نه. گاهی توکن چند روز فقط در صرافی‌های غیرمتمرکز معامله می‌شود. گاهی هم صرافی‌ها پیش از TGE «پیش‌بازار» راه می‌اندازند و مردم روی قیمت توکنی معامله می‌کنند که هنوز ساخته نشده است. قیمت پیش‌بازار حدس بازار است و تضمینی پشتش نیست.

در استارک‌نت، کلیم ۱ اسفند ۱۴۰۲ ساعت ۱۵:۳۰ باز شد و طبق داده عمومی بایننس، اولین کندل ساعتی جفت STRK/USDT ساعت ۱۶:۳۰ همان روز شروع شد. بین ساخته شدن سهم‌ها و لیست شدن در این صرافی فقط یک ساعت فاصله بود.

کلیم و مهلتش

کلیم (Claim) یعنی خودتان سهمتان را با یک تراکنش از قرارداد ایردراپ بردارید. در این مرحله سه چیز را باید بدانید:

1. مهلت. کلیم تقریباً همیشه مهلت دارد. مهلت استارک‌نت چهار ماه بود و طبق اعلام بنیاد، توکن‌های برداشت‌نشده به استخر برمی‌گشت تا در دورهای بعدی پخش شود. دیر بجنبید، سهم از دست رفته است.
2. شبکه. هر توکن روی شبکه مشخصی کلیم می‌شود. STRK را باید روی شبکه اصلی استارک‌نت کلیم می‌کردید، نه روی اتریوم.
3. کارمزد. کلیم کارمزد شبکه دارد و برای پرداختش کمی از ارز همان شبکه لازم است. بنیاد استارک‌نت روز شروع، کارمزد کلیم را برای کسانی که از پورتال رسمی برمی‌داشتند خودش داد. پروژه واقعی برای «آزاد کردن» سهم شما پول جداگانه نمی‌خواهد.

وستینگ و آزادسازی: توکن‌هایی که هنوز به بازار نیامده‌اند

روز TGE همه توکن‌ها وارد بازار نمی‌شوند. سهم تیم و سرمایه‌گذارها معمولاً قفل است و طبق برنامه‌ای زمانی کم‌کم آزاد می‌شود. به این برنامه وستینگ (Vesting) می‌گویند و به دوره‌ای که در آن هیچ توکنی آزاد نمی‌شود، کلیف (Cliff). گاهی خود ایردراپ هم وستینگ دارد و روز اول فقط بخشی از سهم کاربر آزاد می‌شود. جزئیات این بخش را در راهنمای توکنومیکس نوشته‌ایم.

عرضه کل STRK ده میلیارد توکن است. طبق مستندات استارک‌نت، ۲۰٫۰۴ درصد سهم مشارکت‌کنندگان اولیه و ۱۸٫۱۷ درصد سهم سرمایه‌گذارهاست و هر دو قفل‌اند. برنامه آزادسازی‌شان این است:

• از ۲۷ فروردین ۱۴۰۳ تا ۲۵ اسفند ۱۴۰۳، هر ماه حداکثر ۶۴ میلیون توکن آزاد شد؛ روی هم ۷۶۸ میلیون.
• از ۲۶ فروردین ۱۴۰۴ تا ۲۴ اسفند ۱۴۰۵، هر ماه حداکثر ۱۲۷ میلیون توکن آزاد می‌شود؛ روی هم ۳٫۰۴۸ میلیارد.

کل ایردراپ دور اول کمی بیشتر از ۷۰۰ میلیون توکن بود. پس فقط توکن‌هایی که سال اول از قفل بیرون آمد، تقریباً هم‌اندازه کل ایردراپ بود. دارنده توکن آزادشده شاید آن را نفروشد، ولی عرضه‌ای که می‌تواند فروخته شود بیشتر شده و بازار این را می‌داند.

چرا قیمت خیلی از توکن‌ها بعد از TGE می‌ریزد؟

ریزش بعد از TGE قانون نیست، ولی آن‌قدر زیاد پیش می‌آید که بهتر است دلیل‌هایش را بشناسید.

اول از همه، کسی که توکن را مجانی گرفته با هر قیمتی سود کرده است. خیلی‌ها همان روزهای اول می‌فروشند و برایشان فرقی نمی‌کند قیمت دو دلار باشد یا یک دلار.

دوم، روز اول فقط بخش کوچکی از توکن‌ها در بازار است و با پول کم قیمت بالا می‌رود. ارزش کاملاً رقیق‌شده، یعنی قیمت ضرب در همه توکن‌ها، گاهی از پروژه‌های جاافتاده هم بیشتر می‌شود. این حساب را در راهنمای مارکت کپ توضیح داده‌ایم.

بقیه دلیل‌ها کوتاه‌ترند. ماه‌ها تبلیغ و پیش‌بازار باعث می‌شود قیمت روز اول خبرهای خوب آینده را هم پیشاپیش حساب کرده باشد. آزادسازی‌ها در راه است و هر ماه عرضه بالقوه بیشتر می‌شود. دفتر سفارش هم در ساعت اول خیلی کم‌عمق است؛ چند سفارش کافی است تا قیمت چند دقیقه به عددی برسد که دیگر تکرار نشود.

قیمت بسته شدن روزانه STRK در بایننس را برای چهار ماه اول در تصویر زیر آورده‌ایم. دو خط عمودی را ببینید: اولین آزادسازی ماهانه و پایان مهلت کلیم.

ساعت اول معامله، قیمت از ۰٫۲ دلار تا ۷٫۷۱ دلار بالا رفت و ساعت را روی ۳٫۰۰۷ دلار بست. روز اول هم با ۱٫۹۶۵ دلار تمام شد. هر کس در آن دقایق با هیجان نزدیک سقف خریده بود، همان روز زیان سنگینی داشت.

ماه اول برخلاف تصور رایج ریزش بزرگی نداشت و قیمت بسته شدن روزانه بین ۱٫۷۴۷ دلار (۱۰ اسفند) و ۲٫۶۲۹ دلار (۲۳ اسفند) نوسان کرد. ریزش از اواخر اسفند شروع شد. قیمت ۲۴ فروردین، سه روز پیش از اولین آزادسازی، ۱٫۵۲۱ دلار بود، روز آزادسازی ۱٫۳۴۶ دلار و روز پایان مهلت کلیم ۰٫۷۲۵ دلار. از این نمودار نمی‌شود فهمید سهم هر عامل چقدر بوده، چون آن ماه‌ها کل بازار هم نوسان داشت. ولی پیداست که فشار فروش بعد از TGE گاهی ماه‌ها طول می‌کشد.

پیش از TGE و روز TGE چه چیزهایی را چک کنید

این جدول به کار هر ایردراپی می‌آید. ستون آخر نشانه‌هایی است که با دیدنشان باید عقب بکشید:

اگر وسوسه خرید در ساعت اول را دارید، مقاله فومو و فاد را یک بار بخوانید. توکن تازه‌لیست‌شده نوسان خیلی شدیدی دارد و ممکن است بخش بزرگی از پولتان در چند ساعت از دست برود. هر تصمیمی می‌گیرید، با پولی باشد که از دست دادنش زندگی‌تان را به هم نمی‌ریزد.

سایت کلیم جعلی: روز TGE پرکارترین روز کلاهبردارهاست

روز TGE همه دنبال لینک کلیم‌اند و کلاهبردارها هم این را می‌دانند. سایت با آدرس شبیه سایت اصلی، تبلیغ در گوگل، جواب زیر پست‌های پروژه در ایکس و پیام در گروه‌های تلگرامی همه به یک جا می‌رسند: سایتی که به‌جای تراکنش کلیم، از شما امضایی می‌گیرد که اجازه خرج کردن دارایی‌هایتان را به آن‌ها می‌دهد.

با چند عادت ساده جلوی بیشتر این دام‌ها گرفته می‌شود:

• لینک کلیم را فقط از مستندات یا سایت رسمی پروژه بردارید و نشانه‌گذاری کنید. روی لینک داخل پیام، تبلیغ یا کامنت کلیک نکنید.
• با کیف پولی وصل شوید که دارایی بزرگی در آن نیست.
• پیش از امضا، متن درخواست را در کیف پول بخوانید. اگر نوشته بود اجازه خرج کردن تتر یا توکن دیگری را می‌دهید، ردش کنید.
• چیزی به اسم «کلیم زودتر از بقیه» یا «کارمزد آزادسازی» وجود ندارد.

نشانه‌های کامل‌تر را در بخش ایردراپ جعلیِ مقاله ایردراپ چیست و در راهنمای فیشینگ ارز دیجیتال آورده‌ایم.

بعد از کلیم چه کنید؟

سهمتان را که برداشتید، می‌توانید نگهش دارید، بخشی را بفروشید یا همه را. تصمیم با شماست، ولی پیش از آن برنامه آزادسازی را ببینید تا بدانید ماه‌های بعد چقدر توکن دیگر وارد بازار می‌شود. کسانی که بخشی از ایردراپ را می‌فروشند و نمی‌خواهند ارزشش با نوسان بازار کم و زیاد شود، معمولاً آن را به استیبل‌کوین تبدیل می‌کنند. اگر بعداً تتر لازم داشتید، خرید تتر در سواپ‌ولت با تومان ممکن است و کارمزدهایش در صفحه کارمزدها آمده است.