مارکت کپ چیست؟ ارزش بازار، عرضه در گردش و حداکثر عرضه

مارکت کپ (Market Cap) یا ارزش بازار یک رمزارز یعنی قیمت فعلی هر واحد ضربدر تعداد واحدهایی که در بازار در گردش است. این عدد نشان می‌دهد بازار روی هم چقدر برای کل آن رمزارز قیمت گذاشته است و رتبه‌اش در فهرست رمزارزها هم با همین عدد تعیین می‌شود. قیمت یک واحد به‌تنهایی چنین چیزی را نشان نمی‌دهد.

مثلاً بامداد ۱۸ مهر ۱۴۰۵، طبق داده‌های کوین‌گکو، هر لایت‌کوین حدود ۶۳٫۷ دلار قیمت داشت و حدود ۷۷٫۷ میلیون واحد از آن در گردش بود. حاصل‌ضرب این دو، یعنی حدود ۴٫۹۵ میلیارد دلار، ارزش بازار لایت‌کوین در آن لحظه بود.

فرمولش ساده است، ولی پیش از اینکه با آن دو رمزارز را مقایسه کنید سه چیز را بدانید. «در گردش» را سایت‌های ردیابی قیمت تعیین می‌کنند و همه‌جا یکی نیست. بخشی از عرضه بعضی کوین‌ها هنوز به بازار نیامده است. ارزش بازار هم پولی نیست که کسی بتواند یک‌جا نقدش کند.

مارکت کپ چطور حساب می‌شود؟

ارزش بازار = قیمت هر واحد × عرضه در گردش

روش محاسبه کوین‌گکو دقیقاً همین است. قیمتی که در این فرمول می‌آید قیمت یک صرافی خاص نیست. کوین‌گکو قیمت و حجم معامله‌ها را از بازارهای مختلف در صرافی‌های متعدد جمع می‌کند، بازارهای غیرعادی را کنار می‌گذارد و از بقیه یک قیمت واحد می‌سازد. برای همین قیمتی که در صرافی خودتان، به‌خصوص با تومان، می‌بینید ممکن است کمی با این عدد فرق داشته باشد. دلیلش را در اسپرد چیست و صرافی چطور قیمت خرید و فروش را حساب می‌کند توضیح داده‌ایم.

ارزش بازار فقط با قیمت بالا و پایین نمی‌رود؛ با تغییر تعداد واحدها هم عوض می‌شود. روشن‌ترین مثالش تتر است. همان شب قیمت هر تتر حدود یک دلار بود و ارزش بازارش حدود ۱۸۴ میلیارد دلار؛ با این عدد تتر سومین رمزارز بزرگ دنیا بود. وقتی شرکت تتر واحد تازه منتشر می‌کند، ارزش بازارش بالا می‌رود بی‌آنکه قیمتش تکان بخورد. در کوین‌های دیگر هم آزاد شدن توکن‌های قفل‌شده یا سوزاندن توکن، عرضه در گردش و در نتیجه ارزش بازار را عوض می‌کند.

عرضه در گردش، کل عرضه و حداکثر عرضه

در صفحه هر رمزارز سه عدد برای عرضه می‌بینید و فرقشان مهم است. تعریف‌های زیر را کوین‌مارکت‌کپ داده و کوین‌گکو هم تقریباً همین‌ها را به کار می‌برد:

• عرضه در گردش (Circulating Supply): واحدهایی که دست مردم است و می‌تواند در بازار خرید و فروش شود. توکن‌های قفل‌شده، سهم تیم و سرمایه‌گذاران خصوصی و ذخیره بنیاد پروژه معمولاً جزو آن حساب نمی‌شوند. ارزش بازار با همین عدد حساب می‌شود.
• کل عرضه (Total Supply): همه واحدهایی که تا امروز ساخته شده، منهای واحدهایی که سوزانده شدنشان ثابت شده است. توکن‌های قفل‌شده هم در این عدد هستند.
• حداکثر عرضه (Max Supply): بیشترین تعداد واحدی که قرار است در تمام عمر آن رمزارز ساخته شود. بیت‌کوین سقف ۲۱ میلیونی دارد و لایت‌کوین سقف ۸۴ میلیونی. بعضی رمزارزها مثل اتریوم، دوج‌کوین و تتر سقف ندارند و جلوی این عدد چیزی نمی‌بینید.

«در گردش» را چه کسی تعیین می‌کند؟

بلاک‌چین عددی به اسم «عرضه در گردش» ندارد. این عدد را سایت‌های ردیابی قیمت حساب می‌کنند و هر کدام روش خودش را دارد. کوین‌گکو اطلاعات را از تیم پروژه می‌گیرد و خودش بررسی می‌کند. برای توکن‌هایی که روی شبکه‌هایی مثل اتریوم ساخته شده‌اند، موجودی آدرس‌های قفل‌شده تیم و سرمایه‌گذاران و بنیاد را از کل عرضه کم می‌کند. اگر نتواند عدد را تأیید کند، به‌جای عرضه در گردش یک خط تیره (-) می‌گذارد.

کوین‌مارکت‌کپ هم عدد را خودش تأیید می‌کند. عرضه در گردش تأییدشده را فقط وقتی منتشر می‌کند که تیم پروژه مدارک کافی بدهد و توکن دست‌کم در سه صرافی که کوین‌مارکت‌کپ داده‌هایشان را دنبال می‌کند معامله جدی داشته باشد. پروژه می‌تواند عدد خودش را هم با برچسب Self-reported کنار عدد کوین‌مارکت‌کپ نشان دهد، ولی این عدد در رتبه‌بندی اثری ندارد. اگر در صفحه توکنی به‌جای عرضه در گردش خط تیره دیدید یا فقط عدد Self-reported بود، یعنی سایت نتوانسته آن را تأیید کند و ارزش بازارش را باید با احتیاط بیشتری خواند.

FDV یا ارزش کاملاً رقیق‌شده چیست؟

FDV (مخفف Fully Diluted Valuation) جواب این سؤال است: اگر همه توکن‌ها در گردش بودند و قیمت همین بود که امروز هست، ارزش بازار چقدر می‌شد؟ هرچه فاصله FDV و ارزش بازار بیشتر باشد، توکن‌های بیشتری هنوز در راه بازارند. اگر تقاضا هم‌پای این توکن‌های تازه بالا نرود، قیمت هر توکن پایین می‌آید. این سرنوشت قطعی هیچ توکنی نیست، ولی سؤالی است که پیش از خرید باید جوابش را بدانید.

یک مثال فرضی از این فاصله را در وایت پیپر چیست حساب کرده‌ایم. اینکه توکن‌های قفل‌شده کی و با چه سرعتی آزاد می‌شوند و سهم هر گروه چقدر است، موضوع توکنومیکس است.

یک اسم، دو فرمول

FDV در دو سایت معروف یک‌جور حساب نمی‌شود:

• کوین‌گکو: قیمت × کل عرضه، یعنی همه واحدهایی که تا امروز ساخته شده‌اند.
• کوین‌مارکت‌کپ: قیمت × حداکثر عرضه، یعنی همه واحدهایی که قرار است روزی ساخته شوند.

برای توکنی که همه واحدهایش یک‌جا ساخته شده، کل عرضه و حداکثر عرضه یکی است و دو سایت به یک عدد می‌رسند. برای کوینی که هنوز استخراج می‌شود عددها فرق می‌کند. همان بامداد ۱۸ مهر، FDV لایت‌کوین در کوین‌گکو حدود ۴٫۹۵ میلیارد دلار بود، چون کل عرضه‌اش ۷۷٫۷ میلیون واحد است. کوین‌مارکت‌کپ همان را ۵٫۳۴ میلیارد دلار نشان می‌داد، چون با سقف ۸۴ میلیونی حساب می‌کند. هیچ‌کدام اشتباه نیست؛ یکی واحدهای ساخته‌شده را حساب می‌کند و دیگری همه واحدهایی را که روزی ساخته می‌شوند.

کوین‌گکو نسبت ارزش بازار به FDV را هم با برچسب Market Cap / FDV نشان می‌دهد. هرچه این نسبت به ۱ نزدیک‌تر باشد، سهم بیشتری از توکن‌ها همین حالا در بازار است.

مقایسه با عدد واقعی: لایت‌کوین و سوی

لایت‌کوین و سوی آن شب ارزش بازار تقریباً یکسانی داشتند، ولی عرضه و بازارشان خیلی با هم فرق داشت. همه عددهای جدول از کوین‌گکو است. ردیف آخر مربوط به دفتر سفارش (فهرست سفارش‌های خرید و فروشی که هنوز انجام نشده‌اند) در بازار USDT هر کوین در صرافی بایننس است.

این عددها لحظه‌ای‌اند و هر دقیقه عوض می‌شوند. جدول را برای فهم مفهوم‌ها ببینید، نه برای قیمت امروز.

اینجا فقط عددهای این دو کوین را کنار هم گذاشته‌ایم؛ خود این دو شبکه را در لایت کوین چیست و سوی چیست معرفی کرده‌ایم. این جدول سه نکته را نشان می‌دهد:

1. قیمت ۶۰ برابر فرق دارد، ارزش بازار تقریباً یکی است. هر لایت‌کوین حدود ۶۰ برابر یک سوی قیمت داشت، ولی ارزش بازار لایت‌کوین فقط حدود ۱۳ درصد بیشتر بود. دلیلش تعداد واحدهاست: سوی حدود ۵۳ برابر لایت‌کوین واحد در گردش دارد. پس سوی به این دلیل که قیمت هر واحدش حدود یک دلار است «ارزان‌تر» از لایت‌کوین نیست.
2. بیشتر عرضه سوی هنوز در گردش نیست. از ۱۰ میلیارد سوی ساخته‌شده، حدود ۵٫۹ میلیارد، یعنی ۵۹ درصد، طبق کوین‌گکو هنوز در گردش حساب نمی‌شود. برای همین FDV سوی حدود ۲٫۴ برابر ارزش بازارش است. اگر همه این توکن‌ها به بازار بیایند و قیمت همین بماند، ارزش بازار سوی ۲٫۴ برابر امروز می‌شود؛ یعنی خریداران باید ۲٫۴ برابر توکن‌های امروز را با همان قیمت بخرند و نگه دارند. در لایت‌کوین همه واحدهای ساخته‌شده در گردش‌اند و حدود ۶٫۳ میلیون واحد باقی‌مانده، یعنی ۷٫۵ درصد سقف، آرام‌آرام با استخراج اضافه می‌شود.
3. سوی نسبت به اندازه‌اش پرمعامله‌تر است. حجم معاملات ۲۴ ساعته سوی حدود ۱۱ درصد ارزش بازارش بود و این عدد برای لایت‌کوین حدود ۴٫۵ درصد. حجم بالاتر معمولاً یعنی خرید و فروش راحت‌تر، ولی فقط وقتی که حجم واقعی باشد؛ پایین‌تر، در بخش حجم معاملات، دلیلش را می‌بینید.

قیمت پایین یعنی ارزان؟

نه. قیمت یک واحد فقط نشان می‌دهد پروژه کل ارزشش را به چند تکه تقسیم کرده است. همان شب هر XRP حدود ۱٫۳۹ دلار بود و هر بیت‌کوین کش حدود ۲۷۵ دلار؛ یعنی قیمت یک بیت‌کوین کش تقریباً ۲۰۰ برابر یک XRP بود. با این حال ارزش بازار ریپل حدود ۸۸ میلیارد دلار بود، تقریباً ۱۶ برابر ارزش بازار بیت‌کوین کش که حدود ۵٫۵ میلیارد دلار بود. ارزان یا گران بودن را باید با ارزش بازار سنجید، نه با قیمت هر واحد.

هر وقت شنیدید «فلان کوین به فلان قیمت می‌رسد»، این حساب سرانگشتی را بکنید: قیمت ادعاشده را در عرضه در گردش ضرب کنید و حاصل را با ارزش بازار بیت‌کوین مقایسه کنید که آن شب حدود ۱٬۶۶۰ میلیارد دلار بود. مثلاً XRP با عرضه در گردش آن شب، یعنی حدود ۶۳ میلیارد واحد، در قیمت ۱۰ دلار ارزش بازاری حدود ۶۳۰ میلیارد دلار پیدا می‌کرد؛ بیش از دو برابر کل اتریوم در همان شب. این حساب نمی‌گوید چنین قیمتی ناممکن است؛ فقط نشان می‌دهد بازار باید برای کل آن رمزارز چه ارزشی قائل شود. اگر عرضه در گردش هم در این مدت بالا برود، این عدد باز بزرگ‌تر می‌شود. همین حساب را برای سؤال معروف «شیبا به یک دلار می‌رسد؟» در میم کوین چیست کرده‌ایم.

ارزش بازار پول واقعی نیست

ارزش بازار حاصل یک ضرب است، نه پولی که وارد یک رمزارز شده و نه پولی که می‌شود از آن بیرون کشید. قیمت را آخرین معامله‌ها تعیین می‌کنند و همین قیمت روی همه واحدها حساب می‌شود، حتی واحدهایی که سال‌هاست تکان نخورده‌اند.

کوین‌گکو برای هر بازار نشان می‌دهد چند دلار سفارش لازم است تا قیمت ۲ درصد بالا یا پایین برود. به این عدد «عمق ۲ درصد» می‌گویند. همان شب در بازار LTC/USDT بایننس، که از بزرگ‌ترین بازارهای لایت‌کوین است، حدود ۵۳۶ هزار دلار خرید کافی بود تا قیمت ۲ درصد بالا برود. ۲ درصد ارزش بازار لایت‌کوین حدود ۹۹ میلیون دلار است. این حساب ساده‌شده است: وقتی قیمت در یک صرافی بالا برود، معامله‌گرها در صرافی‌های دیگر هم می‌خرند و برای جابه‌جا کردن قیمت در همه بازارها پول بیشتری لازم است. ولی اصل ماجرا عوض نمی‌شود؛ ارزش بازار به اندازه تغییر قیمت ضربدر همه واحدها بالا و پایین می‌رود، نه به اندازه پولی که واقعاً دست‌به‌دست شده است.

عکس این هم درست است. اگر عده زیادی بخواهند هم‌زمان بفروشند، قیمت خیلی زود پایین می‌آید و هیچ‌کس نمی‌تواند کل ارزش بازار را نقد کند. در میم‌کوین‌ها و توکن‌های کوچک این فاصله آن‌قدر بزرگ است که با چند ده هزار دلار پول واقعی، ارزش بازار چند میلیون دلاری روی صفحه ساخته می‌شود. مثال عددی‌اش را در بخش پامپ و دامپ راهنمای میم کوین ببینید.

حجم معاملات و نقدینگی

حجم معاملات ۲۴ ساعته ارزش همه خرید و فروش‌هایی است که در یک روز اخیر در صرافی‌هایی که سایت دنبال می‌کند انجام شده است. کوین‌مارکت‌کپ نسبت آن به ارزش بازار را با برچسب Vol/Mkt Cap (24h) نشان می‌دهد که آن شب برای لایت‌کوین ۴٫۱۳ درصد بود. کوین‌گکو همان نسبت را حدود ۴٫۵ درصد حساب می‌کرد، چون هر سایت صرافی‌های متفاوتی را می‌شمارد.

حجم را با احتیاط بخوانید، چون ساختن حجم جعلی کار سختی نیست. صرافی می‌تواند با خودش معامله کند و عدد حجم را بالا ببرد؛ به این کار «معامله صوری» (Wash Trading) می‌گویند. پژوهشی که سال ۱۴۰۲ در مجله Management Science منتشر شد معامله‌های ۲۹ صرافی را بررسی کرد و نشان داد در صرافی‌های بدون نظارت، به‌طور میانگین بیش از ۷۰ درصد حجم گزارش‌شده معامله صوری بود.

برای همین در صفحه هر کوین در کوین‌گکو، کنار حجم، به زبانه Markets هم سر بزنید. آنجا برای هر صرافی و هر جفت‌ارز، عمق ۲ درصد بالا و پایین (ستون‌های +2% Depth و -2% Depth) و فاصله قیمت خرید و فروش (Spread) را می‌بینید. اگر حجم بزرگی فقط در چند صرافی ناشناس ثبت شده و در صرافی‌های بزرگ عمق کمی دارد، آن حجم چیز زیادی درباره راحتی خرید و فروش نمی‌گوید.

رتبه‌بندی، ارزش کل بازار و دامیننس

رتبه هر رمزارز در این سایت‌ها همان ترتیب ارزش بازار است. کوین‌مارکت‌کپ صریحاً می‌گوید رتبه را با ارزش بازارِ عرضه در گردش می‌چیند تا پروژه‌ها نتوانند با عددهای بزرگ‌نمایی‌شده بالا بیایند. چون فهرست رمزارزهایی که هر سایت می‌شمارد و برآوردش از عرضه در گردش با دیگری فرق دارد، رتبه یک کوین هم در دو سایت یکی نیست. همان ساعت لایت‌کوین در کوین‌گکو رتبه ۲۳ را داشت و در کوین‌مارکت‌کپ رتبه ۱۹ را.

اگر ارزش بازار همه رمزارزها را جمع کنید، به ارزش کل بازار می‌رسید. کوین‌گکو آن شب این عدد را برای بیش از ۲۲ هزار رمزارز حدود ۲٬۷۹۰ میلیارد دلار نشان می‌داد. سهم یک رمزارز از این مجموع را «دامیننس» (Dominance) می‌گویند. سهم بیت‌کوین حدود ۵۹٫۲ درصد بود، اتریوم حدود ۱۰٫۸ درصد و تتر حدود ۶٫۶ درصد.

دامیننس فقط یک نسبت است و ممکن است بدون تغییر قیمت بیت‌کوین هم عوض شود؛ مثلاً وقتی استیبل‌کوین تازه منتشر شود، ارزش کل بازار بالا می‌رود و سهم بیت‌کوین پایین می‌آید. این را در آلت سیزن چیست با مثال عددی نشان داده‌ایم و جزئیاتش را در دامیننس بیت کوین چیست می‌خوانید.

صفحه یک کوین را چطور بخوانیم؟

وقتی صفحه کوینی را در کوین‌گکو یا کوین‌مارکت‌کپ باز می‌کنید، این ترتیب کمک می‌کند در چند دقیقه تصویر درستی بگیرید:

1. اول ارزش بازار و رتبه را ببینید، نه قیمت را. کوین را با کوین‌های هم‌اندازه خودش مقایسه کنید.
2. عرضه در گردش را با کل عرضه و حداکثر عرضه بسنجید. اگر بخش بزرگی از عرضه هنوز در گردش نیست، برنامه آزاد شدن توکن‌ها را پیدا کنید.
3. FDV را کنار ارزش بازار بگذارید و یادتان باشد آن سایت FDV را با کل عرضه حساب کرده یا با حداکثر عرضه. در کوین‌گکو نسبت Market Cap / FDV همین را یک‌جا نشان می‌دهد.
4. حجم را با عمق بازار بسنجید. نسبت حجم به ارزش بازار را ببینید، بعد در زبانه Markets عمق ۲ درصد را در صرافی‌های اصلی نگاه کنید.
5. به خط تیره و برچسب Self-reported دقت کنید. یعنی سایت عرضه در گردش را تأیید نکرده است.
6. عدد دو سایت را کنار هم بگذارید. جایی که رتبه، FDV یا حجم دو سایت با هم فرق زیادی دارد، همان‌جایی است که باید بیشتر بپرسید.

صفحه هر رمزارز در سواپ‌ولت هم، مثلاً صفحه لایت‌کوین، ارزش بازار و حجم معاملات ۲۴ ساعته را به تومان نشان می‌دهد و عرضه در گردش، کل عرضه و حداکثر عرضه را کنارش می‌آورد. عددهای هر سایت به منبع داده‌اش بستگی دارد؛ برای همین ممکن است مثلاً کل عرضه یک کوین در دو صفحه یکی نباشد.

مارکت کپ ابزار مقایسه است، نه نشانه امن بودن یا ارزان بودن یک رمزارز. پیش از هر خریدی، اندازه سرمایه‌ای را که حاضرید در معرض ریسک بگذارید روشن کنید؛ مدیریت ریسک در ارز دیجیتال از همین‌جا شروع می‌شود.