دامیننس بیت‌کوین و تتر چیست و چه چیزی درباره بازار می‌گوید؟

دامیننس بیت‌کوین (Bitcoin Dominance یا BTC.D) یعنی سهم بیت‌کوین از ارزش کل بازار رمزارزها. اگر ارزش همه رمزارزها روی هم ۱۰۰ دلار باشد و ۶۰ دلارش مال بیت‌کوین باشد، دامیننس بیت‌کوین ۶۰ درصد است. دامیننس تتر (USDT.D) هم همین حساب است، فقط برای تتر. طبق داده CoinMarketCap، دامیننس بیت‌کوین در ۱۷ مهر ۱۴۰۵ حدود ۵۹٫۵ درصد بود.

این دو عدد نشان می‌دهند وزن بازار کجاست؛ نمی‌گویند پولی وارد بازار شده یا از آن بیرون رفته. دامیننس یک کسر است و هم با تغییر صورت کسر عوض می‌شود و هم با تغییر مخرج، برای همین فقط کنار ارزش کل بازار معنی پیدا می‌کند. داده ۱۳ سال گذشته هم همین را نشان می‌دهد. دو سقوط بزرگ دامیننس بیت‌کوین، در دی ۱۳۹۶ و اردیبهشت ۱۴۰۰، در اوج رونق بازار اتفاق افتاد. جهش دامیننس تتر در ۱۴۰۱ هم بیشتر نتیجه ریزش بقیه بازار بود تا خرید تتر.

دامیننس چطور حساب می‌شود؟

فرمولش ساده است: ارزش بازار بیت‌کوین را بر ارزش بازار کل رمزارزها تقسیم می‌کنند و در ۱۰۰ ضرب می‌کنند. ارزش بازار هر رمزارز هم یعنی آخرین قیمتش ضرب در تعداد واحدهایی که در گردش است. TradingView هر دو فرمول را همین‌طور توضیح داده است. CoinMarketCap هم می‌گوید در نمودار دامیننسش همه دارایی‌های فهرستش، از جمله توکن‌ها و استیبل‌کوین‌ها، در مخرج حساب می‌شوند.

اگر می‌خواهید ارزش بازار، عرضه در گردش و حداکثر عرضه را دقیق‌تر بشناسید، مارکت کپ چیست؟ را بخوانید.

یک مثال با عددهای فرضی نشان می‌دهد این کسر چقدر راحت تکان می‌خورد. فرض کنید ارزش کل بازار ۳٬۰۰۰ میلیارد دلار است و ۱٬۸۰۰ میلیارد دلارش مال بیت‌کوین؛ پس دامیننس ۶۰ درصد است. حالا قیمت بیت‌کوین ۱۰ درصد بالا می‌رود و قیمت هیچ رمزارز دیگری تکان نمی‌خورد. ارزش بیت‌کوین ۱٬۹۸۰ و ارزش کل بازار ۳٬۱۸۰ میلیارد دلار می‌شود و دامیننس به حدود ۶۲٫۳ درصد می‌رسد. یعنی دامیننس ۲٫۳ واحد بالا رفته، بدون اینکه حتی یک دلار از آلت‌کوین‌ها به بیت‌کوین رفته باشد.

چرا هر سایت عدد متفاوتی نشان می‌دهد؟

دامیننس یک عدد رسمی نیست و هر سایت آن را از فهرست رمزارزهای خودش حساب می‌کند. ما بامداد ۱۸ مهر ۱۴۰۵، با چند دقیقه فاصله، عدد دو سایت معروف را ثبت کردیم:

این عددها مال همان لحظه‌اند و فقط برای مقایسه دو سایت آمده‌اند. فاصله ۰٫۳۶ واحدی‌شان کم به نظر می‌رسد، ولی در یک سال گذشته، تغییر روزانه دامیننس CoinMarketCap از هر ۱۰ روز حدود ۹ روز کمتر از همین مقدار بوده است. پس اگر امروز عدد CoinGecko را با عدد دیروز CoinMarketCap مقایسه کنید، ممکن است تغییری ببینید که اصلاً اتفاق نیفتاده است.

اختلاف از چند جا می‌آید:

• فهرست رمزارزها: شاخص TOTAL در TradingView، که مخرج BTC.D است، فقط ۱۲۵ رمزارز اول فهرست خودش را جمع می‌زند. CoinMarketCap و CoinGecko هزاران رمزارز را حساب می‌کنند.
• عرضه در گردش: هر سایت تعداد واحدهای در گردش هر رمزارز را خودش تخمین می‌زند، پس ارزش بازار یک کوین در دو سایت می‌تواند فرق کند.
• دارایی‌های تکراری: CoinGecko توکن stETH را هم جداگانه، با سهم ۰٫۸۶ درصد، حساب کرده است. این توکن نماینده اتری است که در پروتکل Lido برای استیکینگ قفل شده و همان اتر در ارزش بازار اتریوم هم آمده؛ یعنی بخشی از یک دارایی دو بار در مخرج حساب شده است.
• زمان به‌روزرسانی: قیمت‌ها مدام عوض می‌شوند و هر سایت در زمان متفاوتی عددش را تازه می‌کند.

پس عدد دامیننس را فقط با عدد همان سایت مقایسه کنید و برای دیدن روند چند ساله هم همه داده را از یک منبع بگیرید.

دامیننس بیت‌کوین در ۱۳ سال گذشته

داده روزانه CoinMarketCap از اردیبهشت ۱۳۹۲ شروع می‌شود. نمودار زیر کل این دوره را نشان می‌دهد. خط نارنجی را خودمان حساب کرده‌ایم و در بخش بعد توضیحش می‌دهیم.

شماره‌های جدول همان شماره‌های نمودارند. ستون آخر فقط می‌گوید هم‌زمان در بازار چه خبر بود، نه اینکه چه چیزی باعث تغییر دامیننس شد.

از این داده سه چیز معلوم می‌شود. اول اینکه دو افت بزرگ دامیننس، یعنی ردیف ۲ و ردیف ۵، هر دو وقتی رخ دادند که کل بازار داشت تند بزرگ می‌شد. وقتی کل بازار بزرگ‌تر می‌شود و سهم بیت‌کوین کمتر، یعنی آلت‌کوین‌ها روی هم تندتر از بیت‌کوین بالا رفته‌اند؛ اینکه چه وقت می‌شود اسمش را آلت سیزن گذاشت، در آلت سیزن چیست؟ آمده است.

دوم اینکه این باور رایج که «در بازار نزولی دامیننس بیت‌کوین بالا می‌رود» همیشه درست نیست. در سراسر سال ۱۴۰۱، که بازار نزولی بود، دامیننس CoinMarketCap بین ۳۷٫۷ و ۴۷٫۵ درصد ماند و در ردیف ۶ حتی پایین‌تر از اردیبهشت ۱۴۰۰ بود. بخشی از دلیلش سهم استیبل‌کوین‌هاست که در بخش بعد می‌بینید. اگر می‌خواهید خودِ این چرخه‌ها را با عدد و تاریخ ببینید، بول ران و بازار خرسی چیست؟ را بخوانید.

سوم اینکه دامیننس از ۳۹ درصد در دی ۱۴۰۱ تا ۶۵ درصد در تیر ۱۴۰۴ بالا رفت. معامله صندوق‌های ETF اسپات بیت‌کوین در آمریکا هم در همین فاصله، از ۲۱ دی ۱۴۰۲، شروع شد؛ آن روز دامیننس ۵۱٫۷ درصد بود. این دو هم‌زمان بوده‌اند، ولی هم‌زمانی ثابت نمی‌کند یکی علت دیگری است. درباره رابطه این صندوق‌ها و قیمت، ETF بیت‌کوین چیست؟ را ببینید.

استیبل‌کوین‌ها عدد دامیننس را چطور پایین می‌آورند؟

CoinMarketCap استیبل‌کوین‌ها را جزو کل بازار حساب می‌کند. استیبل‌کوین‌ها رمزارزهایی‌اند که ارزششان به دلار یا دارایی دیگری گره خورده است. تا چند سال پیش سهمشان آن‌قدر کم بود که فرقی نمی‌کرد، ولی حالا دیگر این‌طور نیست. ما ارزش کل استیبل‌کوین‌های دلاری را از DefiLlama گرفتیم و بر ارزش کل بازار CoinMarketCap تقسیم کردیم:

• ۱ فروردین ۱۳۹۹: استیبل‌کوین‌ها ۵٫۴ میلیارد دلار بودند، یعنی ۳٫۱ درصد کل بازار.
• ۳۰ آبان ۱۴۰۱: سهمشان به ۱۷٫۹ درصد رسید. ارزششان از ۱۸ آبان ۱۴۰۰، روز اوج کل بازار، تا آن روز فقط حدود ۵ درصد بیشتر شده بود؛ سهمشان بیشتر به این دلیل بالا رفت که کل بازار ۷۲ درصد کوچک شده بود.
• ۱۷ مهر ۱۴۰۵: ۳۱۳ میلیارد دلار، یعنی حدود ۱۱٫۴ درصد کل بازار.

حالا اگر استیبل‌کوین‌ها را از مخرج کنار بگذاریم، یعنی ارزش بیت‌کوین را بر ارزش بازارِ منهای استیبل‌کوین‌ها تقسیم کنیم، به خط نارنجی نمودار بالا می‌رسیم. در ۱۷ مهر ۱۴۰۵ این عدد ۶۷٫۱ درصد است، در حالی که دامیننس CoinMarketCap ۵۹٫۵ درصد بود. فاصله این دو خط در ۱۳۹۹ حدود ۲ واحد بود و حالا به ۷٫۶ واحد رسیده است.

این فاصله مقایسه‌های چند ساله را عوض می‌کند. دامیننس CoinMarketCap در ۱ فروردین ۱۳۹۹، ۶۴٫۷ درصد بود؛ پنج واحد بیشتر از امروز. ولی بدون استیبل‌کوین‌ها، سهم بیت‌کوین آن روز ۶۶٫۸ درصد بود و امروز ۶۷٫۱ درصد است؛ یعنی تقریباً همان‌قدر. پس تقریباً همه آن پنج واحد افت، سهمی است که استیبل‌کوین‌ها گرفته‌اند، نه آلت‌کوین‌ها. در مطلب آلت سیزن هم یک مثال عددی آمده که نشان می‌دهد ورود پول به استیبل‌کوین‌ها به‌تنهایی دامیننس بیت‌کوین را پایین می‌آورد.

اگر از TradingView استفاده می‌کنید، شاخص TOTALES ارزش ۱۲۵ رمزارز اول را بدون استیبل‌کوین‌ها نشان می‌دهد. با رسم نسبت CRYPTOCAP:BTC به CRYPTOCAP:TOTALES، دامیننس بیت‌کوین را بدون استیبل‌کوین‌ها می‌بینید.

مخرج کسر از جای دیگری هم بزرگ می‌شود. ارزش بازار یک توکن تازه، قیمتش ضرب در عرضه در گردش است. اگر توکنی با عرضه کم و قیمت بالا وارد فهرست‌ها شود، عدد بزرگی به کل بازار اضافه می‌کند، حتی اگر پول کمی در آن معامله شده باشد. آزاد شدن توکن‌های قفل‌شده هم عرضه در گردش را زیاد می‌کند. در هر دو حالت دامیننس بیت‌کوین کم می‌شود، بدون اینکه کسی بیت‌کوینش را فروخته باشد.

دامیننس تتر چه می‌گوید؟

دامیننس تتر یعنی ارزش تترهای در گردش تقسیم بر ارزش کل بازار. خیلی از معامله‌گرها آن را نشانه ترس بازار می‌دانند: اگر بالا برود، یعنی پول از رمزارزهای پرنوسان به دلار دیجیتال پناه برده است. این برداشت فقط نیمی از ماجراست، چون دامیننس تتر از دو راه بالا می‌رود: یا تتر بیشتری در گردش می‌آید، یا بقیه بازار کوچک می‌شود. داده نشان می‌دهد راه دوم خیلی قوی‌تر است.

ارزش تترهای در گردش را از DefiLlama و ارزش کل بازار را از CoinMarketCap گرفتیم و دو دوره را مقایسه کردیم. حروف همان حروف نمودارند:

در دوره اول، تعداد تترهای در گردش حتی کم شد و باز دامیننس تتر بیش از سه برابر شد. در دوره دوم هم تتر فقط ۳٫۹ درصد بیشتر شد، ولی دامیننسش از ۴٫۲ به ۶٫۷ درصد رسید و حدود یک‌ونیم برابر شد. بالاترین دامیننس تتر از ۱۳۹۹ به این طرف، حدود ۹٫۱ درصد، در ۱۰ تیر ۱۴۰۵ ثبت شد؛ همان روزی که ارزش کل بازار به پایین‌ترین عددش بعد از اوج مهر ۱۴۰۴ رسید. پس دامیننس تتر بیشتر از هر چیز، تصویر وارونه ارزش کل بازار است. وقتی بالا می‌رود، معمولاً یعنی بقیه بازار افت کرده است. اینکه پول تازه‌ای به تتر آمده یا نه، از ارزش تترهای در گردش معلوم می‌شود، نه از دامیننسش.

دو نکته دیگر هم هست. اول اینکه تتر تنها استیبل‌کوین نیست. اگر معامله‌گرها از تتر به USDC بروند، دامیننس تتر کم می‌شود، بدون اینکه حال بازار فرقی کرده باشد. دوم اینکه عددی که ما حساب کردیم با منبع‌های دیگر کمی فرق دارد؛ CoinGecko در همان بامداد ۱۸ مهر سهم تتر را ۶٫۵۷ درصد نشان می‌داد و حساب ما برای ۱۷ مهر ۶٫۶۸ درصد بود. اگر می‌خواهید خودِ تتر و پشتوانه‌اش را بشناسید، تتر چیست؟ را بخوانید.

از دامیننس چطور استفاده کنیم و چطور نه؟

دامیننس را هیچ‌وقت تنها نخوانید. همیشه ببینید ارزش کل بازار در همان مدت چه کرده است. جدول زیر حالت‌های رایج را کنار هم گذاشته است. ستون دوم فقط برداشت محتمل است، نه پیش‌بینی:

چند کاری هم هست که بهتر است با دامیننس نکنید:

• سیگنال خرید و فروش نگیرید. دامیننس می‌گوید سهم‌ها چطور عوض شده‌اند، نه اینکه قیمت فردا کجا می‌رود. خیلی‌ها روی نمودار دامیننس خط و سطح می‌کشند، ولی خودِ این عدد با هر رمزارز تازه و هر استیبل‌کوین تازه عوض می‌شود.
• عددهای سال‌های مختلف را خام مقایسه نکنید. همان‌طور که دیدید، ۵۹ درصد امروز با ۵۹ درصد سال ۱۳۹۹ یکی نیست.
• با دامیننس درباره یک کوین خاص تصمیم نگیرید. پایین آمدن دامیننس بیت‌کوین یعنی «بقیه بازار» روی هم جلو زده‌اند، نه کوینی که شما دارید.
• ریسک را از یاد نبرید. هیچ شاخصی جای اندازه درست معامله و برنامه خروج را نمی‌گیرد. مدیریت ریسک در ارز دیجیتال همین را با جزئیات توضیح داده است.

اگر بعد از بررسی خودتان تصمیم گرفتید سهم بیت‌کوین و تتر را در سبدتان عوض کنید، می‌توانید این دو را در سواپ‌ولت مستقیم به هم تبدیل کنید. کارمزدها را قبلش در صفحه کارمزدها ببینید.