بول ران و بازار خرسی چیست؟ چرخه‌های بیت‌کوین با عدد و تاریخ

بول ران (Bull Run) به ماه‌هایی می‌گویند که قیمت‌ها تند و پشت سر هم بالا می‌روند، هر چند هفته یک رکورد تازه ثبت می‌شود و همه از سود حرف می‌زنند. بازار خرسی (Bear Market) درست برعکس است: ریزشی طولانی که قیمت را از سقفش خیلی دور می‌کند و ماه‌ها ناامیدی به دنبال دارد. به بازار صعودی «بازار گاوی» (Bull Market) هم می‌گویند و بول ران معمولاً اسم داغ‌ترین بخش همین بازار گاوی است.

در بازار سهام، وقتی شاخص کل دست‌کم ۲۰ درصد پایین بیاید، معمولاً می‌گویند بازار خرسی شده است. در بازار رمزارز عددها خیلی بزرگ‌ترند. بیت‌کوین در چهار بازار خرسی بزرگ گذشته‌اش بین ۷۷ تا ۹۳ درصد از سقف فاصله گرفت. در سه دوره آخر، رسیدن از سقف به کف حدود یک سال طول کشید و برگشتن به همان سقف بین دو سال و چهار ماه تا بیش از سه سال زمان برد. آخرین سقف بیت‌کوین ۱۴ مهر ۱۴۰۴ ثبت شد و قیمت تا ۹ تیر ۱۴۰۵ بیش از نصف شد. هیچ‌کس، از جمله ما، نمی‌داند این ریزش تمام شده است یا نه.

بول ران، بازار گاوی و بازار خرسی؛ هر کدام یعنی چه؟

در بازار رمزارز این اسم‌ها تعریف رسمی ندارند و هر کس کمی متفاوت به کارشان می‌برد. معنای رایجشان این است:

• بازار گاوی یا صعودی: دوره‌ای چندماهه یا چندساله که جهت کلی قیمت رو به بالاست. وسطش ریزش هم پیش می‌آید، ولی قیمت بعد از هر ریزش دوباره از سقف قبلی بالاتر می‌رود.
• بول ران: اسم خودمانی‌تر بخش تند و پرهیجان بازار گاوی است؛ یعنی همان ماه‌هایی که قیمت مدام رکورد می‌زند و کسانی هم که تا دیروز اسم بیت‌کوین را نشنیده بودند، سراغش می‌آیند.
• بازار خرسی یا نزولی: دوره‌ای طولانی که جهت کلی رو به پایین است و هر بار که قیمت کمی بالا می‌رود، فروشنده‌ها دوباره دست بالا را پیدا می‌کنند. وقتی بازار خرسی کریپتو طولانی و بی‌رمق شود، به آن «زمستان کریپتو» (Crypto Winter) هم می‌گویند.
• اصلاح (Correction): ریزشی کوتاه وسط یک روند صعودی است. فرقش با بازار خرسی این است که قیمت بعد از مدت کوتاهی به سقف قبلی برمی‌گردد. مشکل اینجاست که این فرق را معمولاً فقط بعداً می‌شود دید.

چرا معیار ۲۰ درصد به کار کریپتو نمی‌آید؟

کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) در واژه‌نامه آموزشی‌اش می‌گوید بازار خرسی معمولاً وقتی است که یک شاخص کلی بازار در دست‌کم دو ماه ۲۰ درصد یا بیشتر پایین بیاید. بازار گاوی را هم به همین شکل تعریف می‌کند: رشد ۲۰ درصد یا بیشتر در دست‌کم دو ماه. این معیار برای بازار سهام ساخته شده و برای بازاری به پرنوسانی بیت‌کوین خیلی کوچک است.

از دی ۱۳۹۳ تا آذر ۱۳۹۶، بیت‌کوین از حدود ۱۷۶ دلار به حدود ۱۹٬۶۰۰ دلار رسید و قیمتش حدود ۱۱۲ برابر شد. در همین مسیر، قیمت ۱۱ بار دست‌کم ۲۰ درصد از سقف تازه‌اش پایین آمد؛ یعنی تقریباً هر سه ماه یک بار. پنج بار هم این ریزش از ۳۰ درصد گذشت و بزرگ‌ترینشان، بین ۲۱ خرداد و ۲۵ تیر ۱۳۹۶، ۳۶ درصد بود. هیچ‌کدام از این ریزش‌ها بیشتر از حدود یک ماه و نیم طول نکشید و قیمت هر بار به سقف تازه‌ای رسید. ریزش ۲۰ درصدی که در بورس زنگ خطر بازار خرسی است، در بیت‌کوین وسط یکی از بزرگ‌ترین بازارهای گاوی تاریخش اتفاقی معمولی بود.

برای همین در این مقاله معیار دیگری گذاشته‌ایم: بازار خرسی یعنی قیمت بیش از ۵۰ درصد از سقفش پایین بیاید و بیش از یک سال طول بکشد تا دوباره به آن سقف برسد. این تعریف رسمی نیست، ولی با رفتار واقعی بیت‌کوین بهتر جور درمی‌آید.

بازارهای خرسی بیت‌کوین با عدد: چقدر عمیق، چقدر طولانی؟

جدول زیر پنج سقفی را نشان می‌دهد که بیت‌کوین بعد از آن‌ها بیش از نصف ارزشش را از دست داد و بیش از یک سال زیر آن سقف ماند. ستون آخر می‌گوید کسی که درست در سقف خریده بود، چقدر باید صبر می‌کرد تا فقط به قیمت خریدش برگردد.

عددها قیمت پایانی روزانه به دلار از داده‌های Coin Metrics هستند، نه بالاترین و پایین‌ترین قیمت لحظه‌ای. برای همین ممکن است با عددهایی که جاهای دیگر دیده‌اید چند روز یا چند درصد فرق داشته باشند. ردیف آخر تا ۱۶ مهر ۱۴۰۵ حساب شده است. آن روز قیمت حدود ۸۱٬۷۰۰ دلار و هنوز حدود ۳۵ درصد زیر سقف بود. کف این ردیف هم فقط پایین‌ترین قیمتی است که تا این تاریخ ثبت شده است.

نمودار زیر همین داده را روز به روز نشان می‌دهد. خط آبی می‌گوید قیمت هر روز چند درصد پایین‌تر از بالاترین قیمتی بوده که تا آن روز ثبت شده بود. هر جا خط به صفر می‌رسد، بیت‌کوین رکورد تازه زده است.

سه چیز از این عددها پیداست.

ریزش‌ها کم‌عمق‌تر شده‌اند، ولی هنوز سنگین‌اند. عمق ریزش از ۹۳ درصد به ۸۵، ۸۴ و ۷۷ درصد رسیده و دوره فعلی هم تا اینجا ۵۳ درصد بوده است. ریزش ۷۷ درصدی یعنی از هر ۱۰۰ دلاری که در سقف خریده بودید، در کف فقط ۲۳ دلار مانده بود.

سخت‌ترین بخش، صبر کردن است. خود ریزش در سه دوره آخر حدود یک سال طول کشید، ولی برگشتن به سقف قبلی بیشتر از دو برابر این زمان برد. کسی که در سقف آذر ۱۳۹۶ خرید، تقریباً سه سال بعد تازه به قیمت خریدش رسید.

سقف و کف را فقط بعداً می‌شود شناخت. روزی که هر کدام از این سقف‌ها و کف‌ها ثبت شد، کسی نمی‌دانست قیمت بعد از آن به کدام طرف می‌رود.

بول ران‌ها هم صاف بالا نرفتند

بازار گاوی هم ریزش‌های خودش را دارد و بعضی‌شان به اندازه یک بازار خرسی عمیق‌اند. از کف آذر ۱۳۹۷ تا سقف آبان ۱۴۰۰، قیمت بیت‌کوین حدود ۲۱ برابر شد. با این حال، در همین دوره دو ریزش بزرگ پیش آمد:

• ۶۱ درصد، از ۵ تیر ۱۳۹۸ تا ۲۲ اسفند ۱۳۹۸، که کفش در روزهای شروع همه‌گیری کرونا ثبت شد. پیش از این ریزش، قیمت در حدود شش ماه از کف ۱۳۹۷ چهار برابر شده بود. کف اسفند ۱۳۹۸ بالاتر از کف ۱۳۹۷ ماند و قیمت حدود نه ماه بعد، در آذر ۱۳۹۹، رکورد زد.
• ۵۳ درصد، از ۲۴ فروردین تا ۲۹ تیر ۱۴۰۰. قیمت ۲۷ مهر ۱۴۰۰، یعنی حدود سه ماه بعد از کف، دوباره رکورد زد.

دوره آخر آرام‌تر بود. از کف آبان ۱۴۰۱ تا سقف مهر ۱۴۰۴، قیمت حدود ۸ برابر شد و بزرگ‌ترین ریزش وسط راه ۲۸ درصد بود، از ۲۷ آذر ۱۴۰۳ تا ۱۹ فروردین ۱۴۰۴.

درسش این است که عمق ریزش به‌تنهایی نمی‌گوید کجای چرخه هستید. ریزش ۵۳ درصدی بهار ۱۴۰۰ وسط یک بازار گاوی بود و سه ماه بعد جبران شد. از آن طرف، در هر سه بازار خرسی قبلی هم قیمت از ریزش ۵۳ درصدی گذشت و ریزش به ۷۷ تا ۸۵ درصد رسید.

آلت‌کوین‌ها چطور؟ نمونه اتریوم

به رمزارزهای غیر از بیت‌کوین آلت‌کوین می‌گویند. اتریوم یکی از جاافتاده‌ترین آن‌هاست. اگر آن را با همان داده‌های Coin Metrics کنار بیت‌کوین بگذاریم، در هر سه دوره بیشتر ریخته است:

• بازار خرسی ۱۳۹۷: اتریوم ۹۴ درصد ریخت، از سقف ۲۳ دی ۱۳۹۶ تا ۲۴ آذر ۱۳۹۷. بیت‌کوین در همان بازار خرسی ۸۴ درصد ریخته بود.
• بازار خرسی ۱۴۰۱: اتریوم ۷۹ درصد ریخت، از سقف ۱۷ آبان ۱۴۰۰ تا ۲۸ خرداد ۱۴۰۱. برگشتنش به آن سقف تا ۳۱ مرداد ۱۴۰۴ طول کشید، یعنی حدود ۳ سال و ۹ ماه؛ بیت‌کوین همین مسیر را در حدود ۲ سال و ۴ ماه رفته بود.
• دوره فعلی: اتریوم از سقف ۳۱ مرداد ۱۴۰۴ تا ۱۶ خرداد ۱۴۰۵ حدود ۶۸ درصد پایین آمد؛ بیت‌کوین ۵۳ درصد.

پیش از خرید هر آلت‌کوینی، نمودار خودش را در آخرین بازار خرسی ببینید. اینکه آلت‌کوین‌ها کی جلوتر از بیت‌کوین می‌دوند و چرا این الگو قابل اعتماد نیست، در آلت سیزن چیست آمده است.

چرا بازار گاوی و خرسی پیش می‌آید؟

قیمت را خریدارها و فروشنده‌ها تعیین می‌کنند و هر کدام از این دو فاز، وقتی راه افتاد، خودش را تقویت می‌کند.

در بازار گاوی، بالا رفتن قیمت خریدارهای تازه‌ای را به بازار می‌کشد. خبرها خوب‌اند، کسانی که سود کرده‌اند از آن حرف می‌زنند و ترس از جا ماندن (FOMO) آدم‌های بیشتری را به خرید می‌کشاند. خیلی‌ها هم با پول قرضی و اهرم وارد می‌شوند و همین، حرکت را تندتر می‌کند.

بازار خرسی معمولاً وقتی شروع می‌شود که خریدار تازه کم می‌شود. اولین ریزش‌ها کسانی را که با اهرم خریده‌اند لیکویید می‌کنند و فروش اجباری آن‌ها قیمت را باز هم پایین‌تر می‌برد. شرایط اقتصاد جهانی، مثل نرخ بهره آمریکا، هم روی رمزارزها اثر دارد. وقتی وام گرفتن گران می‌شود، سرمایه‌گذارها معمولاً از دارایی‌های پرریسک فاصله می‌گیرند. این رابطه را در واکنش قیمت بیت‌کوین به تورم آمریکا توضیح داده‌ایم.

بازار خرسی ۱۴۰۱ نمونه روشنی است. فدرال رزرو آمریکا ۲۵ اسفند ۱۴۰۰ نرخ بهره را بالا برد و در همان بیانیه گفت انتظار دارد افزایش‌های بعدی هم لازم باشد. هشت ماه بعد، در آبان ۱۴۰۱، صرافی FTX از هم پاشید. نهاد ناظر معاملات آتی آمریکا (CFTC) در شکایتش از FTX و بنیان‌گذار آن می‌گوید سپرده مشتریان با پول یک شرکت دیگر قاطی شده بود و بیش از ۸ میلیارد دلار از این سپرده‌ها از دست رفت. کف آن بازار خرسی، ۱۸ آبان ۱۴۰۱، درست در همین روزها ثبت شد.

از کجا بفهمیم الان بازار گاوی است یا خرسی؟

جواب صادقانه این است که در لحظه نمی‌شود مطمئن شد. اسم هر دوره را معمولاً چند ماه بعد رویش می‌گذارند. با این حال، چند نشانه حال‌وهوای بازار را نشان می‌دهند:

1. فاصله از سقف تاریخی: اگر قیمت نزدیک رکوردش است یا مدام رکورد تازه می‌زند، بازار حال‌وهوای گاوی دارد. اگر قیمت به کمتر از نصف سقفش رسیده و ماه‌هاست رکوردی نزده، حال‌وهوا خرسی است.
2. سقف‌ها و کف‌ها: در روند صعودی، هر کف بالاتر از کف قبلی است و در روند نزولی، هر سقف پایین‌تر از سقف قبلی.
3. میانگین متحرک بلندمدت: بسیاری از معامله‌گرها نگاه می‌کنند که قیمت بالای میانگین ۲۰۰ روزه است یا زیر آن. این ابزار و محدودیت‌هایش را در تحلیل تکنیکال چیست توضیح داده‌ایم.
4. حرف‌های اطرافیان: وقتی کسانی که هیچ‌وقت درباره رمزارز حرف نمی‌زدند از سودشان می‌گویند، بازار داغ است. وقتی دیگر کسی اسمش را نمی‌آورد، بازار سرد شده است.

همه این نشانه‌ها گذشته را توصیف می‌کنند، نه آینده را. یک عدد هم کمک می‌کند انتظارتان واقعی باشد. در ده سال گذشته، از مهر ۱۳۹۵ تا مهر ۱۴۰۵، قیمت بیت‌کوین فقط حدود یک‌پنجم روزها کمتر از ۱۰ درصد با سقف تاریخی‌اش فاصله داشت. در بیش از یک‌سوم روزها هم قیمتش نصف سقف تاریخی آن روز یا کمتر بود. پس زیر سقف بودن برای بیت‌کوین حالت عادی است و رکورد زدن استثنا.

در هر فاز چه کارهایی از دستتان برمی‌آید؟

ما نمی‌گوییم کی بخرید یا کی بفروشید و هیچ‌کس هم این را با اطمینان نمی‌داند. ولی اشتباه‌های هر فاز تکراری‌اند و می‌شود از قبل برایشان آماده شد. جدول زیر این اشتباه‌ها را کنار کار کم‌خطرتر گذاشته است:

خرید پله‌ای یعنی به‌جای خرید یکجا، مبلغ ثابتی را در فاصله‌های منظم بخرید. روشش را با مثال عددی در DCA چیست گفته‌ایم. برای نوشتن برنامه فروش هم حد ضرر و حد سود را بخوانید.

پیش از هر خرید، این سه سؤال را هم از خودتان بپرسید. جوابشان از دل همان عددهای بالا درآمده است:

1. تا چند سال به این پول احتیاج ندارم؟ کسی که در یکی از سقف‌های بیت‌کوین خرید، بین ۲۰ ماه تا بیش از سه سال صبر کرد تا فقط به قیمت خریدش برگردد. این صبر برای اتریوم حدود ۳ سال و ۹ ماه بود. هیچ تضمینی هم نیست که دفعه بعد کوتاه‌تر باشد.
2. اگر نصف شد، چه می‌کنم؟ در هر پنج بازار خرسی جدول بالا، قیمت بیت‌کوین به کمتر از نصف رسید. اگر جوابتان «می‌فروشم» است، احتمالاً بیش از اندازه تحملتان خریده‌اید. اینکه چقدر از پولتان وارد این بازار شود، در مدیریت ریسک در ارز دیجیتال آمده است.
3. پول قرضی یا اهرم در کار است؟ با اهرم ۲ برابر، ریزش حدود ۵۰ درصدی کل پولتان را از بین می‌برد و معمولاً لیکویید شدن کمی زودتر از آن اتفاق می‌افتد. کسی که در هر کدام از پنج سقف جدول با اهرم ۲ برابر لانگ گرفته بود، پیش از رسیدن قیمت به کف، کل پولی را که برای آن معامله گذاشته بود از دست می‌داد.

اگر بعد از این سؤال‌ها خواستید بخشی از دارایی‌تان کمتر نوسان کند، می‌توانید در سواپ‌ولت رمزارزتان را مستقیم به تتر تبدیل کنید. یادتان باشد استیبل‌کوین‌ها هم ریسک‌های خودشان را دارند. کارمزد تبدیل و خرید را پیش از هر کاری در صفحه کارمزدها ببینید.