لانگ و شورت چیست؟ توضیح ساده با مثال
لانگ یعنی معامله روی بالا رفتن قیمت و شورت یعنی معامله روی پایین آمدن آن. با یک مثال ساده و یک مثال بیتکوینی می‌بینید شورت در خرید معمولی، معاملات تعهدی و فیوچرز چطور انجام می‌شود، چرا ضررش سقف ندارد و اگر فکر می‌کنید قیمت می‌ریزد، چه راههای کمخطرتری دارید.
لانگ (Long) یعنی معامله‌ای که با بالا رفتن قیمت سود می‌دهد: اول می‌خرید و بعد گران‌تر می‌فروشید. شورت (Short) درست برعکس است و با پایین آمدن قیمت سود می‌دهد: اول می‌فروشید و بعد ارزان‌تر می‌خرید. اگر تا حالا بیت‌کوین یا هر رمزارز دیگری خریده و نگه داشته‌اید، بی‌آنکه اسمش را بدانید لانگ بوده‌اید.
شورت کمی پیچیده‌تر است، چون چیزی را که ندارید نمی‌توانید بفروشید. برای شورت یا باید رمزارز را قرض بگیرید و بفروشید (معاملات تعهدی یا مارجین)، یا قراردادی ببندید که سود و ضررش به قیمت آن رمزارز بسته است (فیوچرز). مهم‌ترین فرق لانگ و شورت در ریسک است: در لانگ بیشترین ضرر همان پولی است که گذاشته‌اید، ولی ضرر شورت سقف ندارد، چون قیمت هم سقف ندارد.
لانگ و شورت در یک نگاه
لانگ | شورت | |
|---|---|---|
انتظار شما | قیمت بالا برود | قیمت پایین بیاید |
ترتیب کار | اول خرید، بعد فروش | اول فروش، بعد خرید |
بیشترین سود | سقف ندارد | اگر قیمت به صفر برسد، به اندازه ارزش معامله در روز باز کردنش |
بیشترین ضرر | کل پولی که گذاشته‌اید | سقف ندارد |
با خرید و فروش معمولی شدنی است؟ | بله | نه؛ قرض یا قرارداد لازم دارد |
هزینه نگه داشتن | در خرید معمولی ندارد | کارمزد قرض یا فاندینگ |
در بازار به هر معامله باز یک پوزیشن (Position) می‌گویند. «لانگ گرفتن» یعنی باز کردن پوزیشن خرید و «شورت زدن» یا «شورت گرفتن» یعنی باز کردن پوزیشن فروش. هر پوزیشن تا وقتی طرف دیگر معامله را انجام نداده‌اید باز می‌ماند: لانگ با فروختن بسته می‌شود و شورت با خریدن.
لانگ: همان خریدی که همه می‌شناسند
فرض کنید قیمت بیت‌کوین ۱۰۰ هزار دلار است و شما ۰٫۱ بیت‌کوین می‌خرید، یعنی ۱۰ هزار تتر خرج می‌کنید. اگر قیمت به ۱۲۰ هزار دلار برسد، بیت‌کوینتان ۱۲ هزار تتر می‌ارزد و با فروشش ۲ هزار تتر سود کرده‌اید. اگر قیمت به ۸۰ هزار دلار برسد، همان ۰٫۱ بیت‌کوین ۸ هزار تتر می‌ارزد و اگر بفروشید، ۲ هزار تتر ضرر کرده‌اید.
وقتی معامله‌گرها می‌گویند «لانگ گرفتم»، معمولاً منظورشان پوزیشنی در معاملات تعهدی یا فیوچرز است که اغلب اهرم هم دارد. جهتش با خرید معمولی یکی است، ولی یک فرق بزرگ دارد. کسی که بیت‌کوین را با پول خودش خریده، اگر قیمت نصف شود می‌تواند صبر کند و هیچ‌کس دارایی‌اش را به‌زور نمی‌فروشد. کسی که با پول قرضی یا با اهرم لانگ گرفته، ممکن است وسط ریزش لیکویید شود و دیگر فرصتی برای صبر کردن نداشته باشد. اگر فقط می‌خواهید رمزارز داشته باشید، راهنمای خرید ارز دیجیتال کافی است و به هیچ‌کدام از این ابزارها نیازی ندارید.
شورت: اول فروختن، بعد خریدن
شورت را با یک مثال غیررمزارزی راحت‌تر می‌شود فهمید. فرض کنید فکر می‌کنید قیمت سکه طلا تا یک ماه دیگر پایین می‌آید. از دوستتان یک سکه قرض می‌گیرید و قول می‌دهید یک ماه بعد یک سکه پس بدهید. سکه را همین امروز مثلاً ۱۰۰ میلیون تومان می‌فروشید.
- اگر یک ماه بعد سکه ۸۰ میلیون تومان شده باشد، یک سکه می‌خرید، به دوستتان پس می‌دهید و ۲۰ میلیون تومان برایتان می‌ماند.
- اگر سکه ۱۳۰ میلیون تومان شده باشد، باز هم باید یک سکه پس بدهید. این بار ۳۰ میلیون تومان از جیب خودتان می‌گذارید.
کلید فهم شورت همین است: شما یک سکه بدهکارید، نه ۱۰۰ میلیون تومان. هر قدر قیمت سکه بالا برود، بدهی‌تان به تومان بزرگ‌تر می‌شود. سایت آموزشی کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (Investor.gov) هم فروش استقراضی را همین‌طور تعریف می‌کند: سهمی را که مالکش نیستید می‌فروشید، چون فکر می‌کنید قیمتش پایین می‌آید. اگر پایین بیاید، ارزان‌تر می‌خرید و سود می‌کنید و اگر بالا برود، ضرر.
نسخه رمزارزی‌اش هم همین است. ۰٫۱ بیت‌کوین قرض می‌گیرید و در قیمت ۱۰۰ هزار دلار می‌فروشید؛ ۱۰ هزار تتر دستتان می‌آید. قیمت به ۸۰ هزار دلار می‌رسد و شما همان ۰٫۱ بیت‌کوین را با ۸ هزار تتر دوباره می‌خرید و به قرض‌دهنده برمی‌گردانید. ۲ هزار تتر سود کرده‌اید، منهای کارمزد معامله و هزینه قرض.
شورت را کجا و چطور می‌شود زد؟
در خرید و فروش معمولی (اسپات) نمی‌شود
در معامله معمولی فقط چیزی را می‌فروشید که دارید. اگر بیت‌کوین دارید و آن را به تتر بفروشید، شورت نزده‌اید؛ از بازار بیرون آمده‌اید. از آن لحظه به بعد بالا و پایین رفتن قیمت بیت‌کوین روی دارایی دلاری‌تان اثری ندارد.
ولی این کار یک شباهت به شورت دارد. اگر بیت‌کوین را در ۱۰۰ هزار دلار به تتر بفروشید و در ۸۰ هزار دلار دوباره بخرید، تعداد بیت‌کوین‌هایتان ۲۵ درصد بیشتر می‌شود. فرقش با شورت واقعی این است که اگر قیمت به جای ریزش بالا برود، فقط سودی را از دست داده‌اید؛ به کسی بدهکار نیستید و چیزی لیکویید نمی‌شود.
معاملات تعهدی (مارجین)
در معاملات تعهدی، صرافی یا کاربران دیگرش رمزارز را به شما قرض می‌دهند تا آن را بفروشید. شما هم بخشی از پول را به‌عنوان وثیقه می‌گذارید. اینجا خود رمزارز واقعاً فروخته و دوباره خریده می‌شود. صرافی کراکن در صفحه معاملات مارجینش همین را می‌گوید: معامله روی خود دارایی انجام می‌شود، نه روی قرارداد. قرض هم مجانی نیست؛ کراکن برای باز کردن پوزیشن کارمزد می‌گیرد و تا وقتی پوزیشن باز است، هر ۴ ساعت یک بار کارمزد تمدید از حسابتان کم می‌کند.
در صرافی‌های ایرانی این کار معمولاً «فروش تعهدی» نام دارد و ساختار حقوقی‌اش کمی فرق می‌کند. برای نمونه، نوبیتکس در راهنمای معاملات تعهدی‌اش نوشته است که در این معاملات وام و بهره‌ای در کار نیست و قرارداد به شکل «وکالت فروش» تعریف شده است. رمزارز از استخری می‌آید که کاربران دیگر پر کرده‌اند و در سود سهیم می‌شوند. در عوض هر ۸ ساعت کارمزد تمدید وکالت از وثیقه کم می‌شود و هر پوزیشن حداکثر ۶۰ روز می‌تواند باز بماند. اسم‌ها فرق دارد، ولی منطق همان شورت است: می‌فروشید، صبر می‌کنید، می‌خرید و پس می‌دهید.
در دیفای هم می‌شود همین کار را بدون صرافی انجام داد. در پروتکل‌های وام‌دهی مثل Aave وثیقه می‌گذارید، رمزارز قرض می‌گیرید و آن را می‌فروشید. اگر قیمت رمزارزی که قرض گرفته‌اید بالا برود، ارزش بدهی‌تان در برابر وثیقه بیشتر می‌شود. به نوشته راهنمای Aave، وقتی عددی که Aave اسمش را «ضریب سلامت» گذاشته به زیر ۱ برسد، پوزیشن در خطر لیکویید شدن است و بخشی از وثیقه برای صاف کردن بدهی فروخته می‌شود.
فیوچرز
در فیوچرز هیچ رمزارزی قرض گرفته نمی‌شود. شما با صرافی یا با معامله‌گر دیگری قراردادی می‌بندید که سود و ضررش به قیمت بیت‌کوین بسته است. در فرهنگ اصطلاحات کمیسیون معاملات آتی کالای آمریکا (CFTC)، لانگ کسی است که قرارداد آتی را خریده و شورت طرف فروشنده همان قرارداد است. به همین دلیل در فیوچرز لانگ و شورت به یک اندازه ساده‌اند و فرقشان فقط در این است که دکمه «خرید» را بزنید یا «فروش».
در قراردادهای دائمی (پرپچوال) به جای بهره قرض، فاندینگ پرداخت می‌شود و گاهی هم به نفع شورت‌هاست. اهرم، وثیقه و فاندینگ را در راهنمای معاملات فیوچرز کامل توضیح داده‌ایم و اینجا تکرارشان نمی‌کنیم.
چرا ضرر شورت سقف ندارد؟
بیایید هر دو معامله را کنار هم بگذاریم: ۰٫۱ بیت‌کوین، قیمت ورود ۱۰۰ هزار دلار، بدون اهرم. عددها فرضی‌اند و کارمزد، هزینه قرض و فاندینگ در آن‌ها حساب نشده است.
قیمت بیت‌کوین هنگام بستن | سود یا ضرر لانگ | سود یا ضرر شورت |
|---|---|---|
صفر | ۱۰ هزار تتر ضرر (۱۰۰٪) | ۱۰ هزار تتر سود (۱۰۰٪) |
۵۰ هزار دلار | ۵ هزار تتر ضرر | ۵ هزار تتر سود |
۸۰ هزار دلار | ۲ هزار تتر ضرر | ۲ هزار تتر سود |
۱۲۰ هزار دلار | ۲ هزار تتر سود | ۲ هزار تتر ضرر |
۱۵۰ هزار دلار | ۵ هزار تتر سود | ۵ هزار تتر ضرر |
۲۰۰ هزار دلار | ۱۰ هزار تتر سود (۱۰۰٪) | ۱۰ هزار تتر ضرر (۱۰۰٪) |
۳۰۰ هزار دلار | ۲۰ هزار تتر سود (۲۰۰٪) | ۲۰ هزار تتر ضرر (۲۰۰٪) |
ستون لانگ و ستون شورت آینه هم‌اند، ولی یک فرق اساسی دارند. قیمت نمی‌تواند از صفر پایین‌تر برود، پس بیشترین سود شورت و بیشترین ضرر لانگ هر دو ۱۰۰ درصد است. ولی قیمت سقفی ندارد. اگر بیت‌کوین سه برابر شود، ضرر شورت دو برابر پولی می‌شود که با آن شروع کرده‌اید و اگر بالاتر برود، ضرر هم بزرگ‌تر می‌شود.
شورتی که اشتباه از آب درآمده، سنگین‌تر می‌شود
فرق دیگری هم هست که کمتر درباره‌اش حرف می‌زنند. وقتی لانگ اشتباه از آب درمی‌آید و قیمت پایین می‌رود، ارزش پوزیشن هم کوچک‌تر می‌شود. در قیمت ۱۰۰ هزار دلار، ۱۰ درصد ریزش ۱٬۰۰۰ تتر از ۰٫۱ بیت‌کوین شما کم می‌کرد؛ در ۸۰ هزار دلار، ۱۰ درصد ریزش بعدی فقط ۸۰۰ تتر کم می‌کند. در شورت برعکس است. بدهی شما ۰٫۱ بیت‌کوین است و با بالا رفتن قیمت، ارزش دلاری همین بدهی بیشتر می‌شود. در ۱۵۰ هزار دلار، ۱۰ درصد رشد بعدی ۱٬۵۰۰ تتر به ضررتان اضافه می‌کند. یعنی هر چه اشتباه‌تان بزرگ‌تر شود، پوزیشن هم بزرگ‌تر و خطرناک‌تر می‌شود.
با همان عددها حساب کنید. اگر ۱۰ هزار تتر وثیقه گذاشته و ۰٫۱ بیت‌کوین شورت زده باشید، ۲۰ هزار تتر در حسابتان است: ۱۰ هزار تتر وثیقه و ۱۰ هزار تتر پول فروش. در قیمت ۱۵۰ هزار دلار بدهی‌تان ۱۵ هزار تتر می‌ارزد و فقط ۵ هزار تتر از سرمایه‌تان مانده است. در ۲۰۰ هزار دلار دیگر چیزی نمانده است. پس حتی شورت بدون اهرم هم اگر قیمت دو برابر شود، کل وثیقه را از بین می‌برد. لانگ بدون اهرم فقط وقتی همه پول را می‌برد که قیمت به صفر برسد.
در عمل صرافی منتظر نمی‌ماند تا ضرر از وثیقه بیشتر شود و خیلی زودتر پوزیشن را می‌بندد. این‌که کی و در چه قیمتی این کار را می‌کند، در راهنمای لیکویید شدن توضیح داده‌ایم. به لطف همین بستن اجباری، ضرر هر پوزیشن معمولاً از وثیقه‌اش بیشتر نمی‌شود. ولی اگر کل موجودی حساب پشتوانه پوزیشن باشد، همه حساب در خطر است؛ کراکن هم صریح نوشته که اگر پوزیشن مارجین لیکویید شود، ممکن است کل موجودی حساب کاربر در خطر باشد.
شورت اسکوئیز و لانگ اسکوئیز
بستن شورت یعنی خریدن. حالا فرض کنید عده زیادی روی یک رمزارز شورت زده‌اند و قیمت ناگهان بالا می‌رود. بعضی از آن‌ها از ترس ضرر بیشتر پوزیشن را می‌بندند، حد ضرر بعضی فعال می‌شود و صرافی پوزیشن بعضی دیگر را به‌زور می‌بندد. همه این‌ها سفارش خرید است و قیمت را بالاتر می‌برد، و قیمت بالاتر شورت‌های بعدی را هم مجبور به خرید می‌کند. به این زنجیره شورت اسکوئیز (Short Squeeze) می‌گویند. CFTC هم در همان فرهنگ اصطلاحات، «اسکوئیز» را وضعیتی تعریف کرده که در آن شورت‌ها مجبور می‌شوند پوزیشنشان را در قیمت‌های بالاتر ببندند.
لانگ اسکوئیز همین ماجرا در جهت مخالف است: ریزش تند، لانگ‌های پراهرم را یکی‌یکی لیکویید می‌کند و فروش اجباری آن‌ها قیمت را پایین‌تر می‌برد. درس هر دو یکی است. وقتی همه بازار در یک جهت معامله کرده‌اند، حرکت کوچکی در جهت مخالف می‌تواند خیلی بزرگ‌تر از چیزی شود که انتظارش را دارید.
نسبت لانگ به شورت یعنی چه؟
در اپ صرافی‌ها و سایت‌های داده بازار عددی به اسم نسبت لانگ به شورت (Long/Short Ratio) می‌بینید. طبق مستندات بای‌بیت، این عدد از شمردن حساب‌ها به دست می‌آید: تعداد کسانی که پوزیشن لانگ دارند تقسیم بر تعداد کسانی که شورت دارند.
یعنی این عدد تعداد آدم‌ها را نشان می‌دهد، نه حجم پول را. اگر ۷۰ درصد حساب‌ها لانگ باشند، ممکن است چند حساب بزرگ شورت، پول بیشتری از همه آن لانگ‌ها وسط گذاشته باشند. پس این نسبت فقط می‌گوید بیشتر معامله‌گرها به کدام طرف فکر می‌کنند و به‌تنهایی نشان نمی‌دهد قیمت به کدام طرف می‌رود.
فکر می‌کنید قیمت می‌ریزد؛ چه کار می‌توانید بکنید؟
بیشتر کسانی که دنبال شورت می‌گردند، در واقع یکی از این چهار حالت را دارند. هر کدام راه خودش را دارد و فقط یکی‌شان واقعاً به شورت نیاز دارد:
- رمزارز دارید و فقط نگران ریزش هستید. ساده‌ترین کار این است که بخشی از آن یا همه‌اش را به تتر تبدیل کنید. نه قرضی در کار است، نه لیکویید شدنی. بدترین اتفاق این است که قیمت بالا برود و سودش را از دست بدهید. اگر بعداً خواستید برگردید، می‌توانید دوباره کم‌کم بخرید؛ روش خرید پله‌ای برای همین کار است.
- می‌خواهید رمزارزتان را نگه دارید، ولی چند هفته از ریزش می‌ترسید. اینجا شورت بدون اهرم به اندازه همان دارایی، کار بیمه را می‌کند و به آن هج (Hedge) می‌گویند. سود شورت ضرر دارایی‌تان را جبران می‌کند و برعکس. در عوض باید فاندینگ یا کارمزد تمدید بپردازید. مثال عددی‌اش در راهنمای معاملات فیوچرز آمده است.
- می‌خواهید از خود ریزش سود ببرید. این همان شورت واقعی است. پیش از اولین معامله، حجم پوزیشن را از روی مبلغی بچینید که حاضرید از دست بدهید، حد ضرر را بالای قیمت ورود بگذارید و اهرم را پایین نگه دارید. قاعده‌های اندازه پوزیشن و حد ضرر را در راهنمای مدیریت ریسک در ارز دیجیتال توضیح داده‌ایم.
- مطمئن نیستید. کاری نکنید. نگه داشتن پول یا رمزارزی که دارید، هیچ کارمزد و هیچ ریسک لیکویید شدنی ندارد.
اگر بیشتر به حالت اول نزدیک هستید، در سواپ‌ولت می‌توانید بیت‌کوین یا هر رمزارز دیگری را مستقیم به تتر تبدیل کنید و هر وقت خواستید برگردید. معاملات تعهدی و فیوچرز در سواپ‌ولت نیست، پس اینجا نه می‌شود شورت زد و نه خطر لیکویید شدن در کار است.
اصطلاحاتی که در گروه‌های معامله‌گری می‌شنوید
- لانگ گرفتن / شورت زدن: باز کردن پوزیشن خرید یا فروش.
- بستن پوزیشن: انجام دادن طرف دیگر معامله. لانگ با فروش بسته می‌شود و شورت با خرید، که به آن «کاور کردن» (Cover) هم می‌گویند.
- حد ضرر (Stop Loss): قیمتی که اگر بازار به آن برسد، پوزیشن خودکار بسته می‌شود تا ضرر بیشتر نشود. در لانگ پایین‌تر از قیمت ورود است و در شورت بالاتر.
- حد سود (Take Profit): قیمتی که پوزیشن در آن با سود بسته می‌شود. در لانگ بالاتر از قیمت ورود است و در شورت پایین‌تر.
- هج (Hedge): باز کردن پوزیشنی در جهت مخالف دارایی‌ای که دارید، تا ضرر یکی را سود دیگری جبران کند.
- بازار گاوی و خرسی: بازار صعودی را گاوی و بازار نزولی را خرسی می‌گویند. به همین دلیل گاهی به لانگ‌ها «گاو» و به شورت‌ها «خرس» می‌گویند.
پرسش‌های رایج
لانگ بهتر است یا شورت؟
هیچ‌کدام. هر دو فقط جهت معامله را نشان می‌دهند و سود هر کدام به این بستگی دارد که بازار واقعاً به همان طرف برود. ولی ریسکشان یکی نیست: در لانگ بدون اهرم حداکثر همان پولی را از دست می‌دهید که گذاشته‌اید، ولی شورت روی کاغذ ضرر بی‌سقف دارد و همیشه هزینه نگه داشتن هم دارد.
خرید معمولی بیت‌کوین همان لانگ است؟
از نظر جهت، بله: با بالا رفتن قیمت سود می‌کنید. فرقش این است که در خرید معمولی خود بیت‌کوین مال شماست، می‌توانید به کیف پول شخصی‌تان بفرستید و هیچ‌وقت لیکویید نمی‌شود. وقتی معامله‌گرها از «لانگ گرفتن» حرف می‌زنند، بیشتر منظورشان پوزیشن تعهدی یا فیوچرز است.
شورت بدون اهرم هم خطر دارد؟
بله. همان‌طور که در مثال بالا دیدید، اگر قیمت حدود دو برابر شود، کل وثیقه یک شورت بدون اهرم از بین می‌رود و صرافی معمولاً خیلی زودتر پوزیشن را می‌بندد. هزینه قرض یا فاندینگ هم هر روز که پوزیشن باز بماند، کمی از وثیقه کم می‌کند.
چرا شورتم با ضرر بسته شد، در حالی که قیمت بعدش ریخت؟
در شورت فقط درست بودن جهت کافی نیست؛ زمانش هم باید درست باشد. اگر قیمت قبل از ریزش یک جهش موقت داشته باشد، ممکن است حد ضرر فعال شود یا پوزیشن لیکویید شود و ریزش بعدی دیگر سودی برایتان نداشته باشد. هزینه نگه داشتن هم باعث می‌شود شورتی که مدت زیادی باز مانده، حتی با ریزش کم سودی ندهد.
می‌شود هم‌زمان روی یک رمزارز لانگ و شورت داشت؟
بعضی صرافی‌ها اجازه می‌دهند. ولی لانگ و شورت هم‌اندازه روی یک رمزارز سود و ضرر همدیگر را خنثی می‌کنند و فقط کارمزد هر دو را می‌پردازید. این کار فقط وقتی معنا دارد که یکی از آن‌ها بیمه دارایی دیگری باشد، یعنی همان هج.
فروش تعهدی در صرافی‌های ایرانی همان شورت است؟
از نظر منطق، بله: رمزارزی را که ندارید می‌فروشید و بعد ارزان‌تر می‌خرید و پس می‌دهید. ساختار قرارداد و کارمزدها از صرافی به صرافی فرق دارد. مثلاً نوبیتکس آن را به شکل وکالت تعریف کرده، نه وام. پیش از اولین معامله، قوانین همان صرافی را درباره کارمزد تمدید، مدت مجاز و لیکویید شدن بخوانید.
در سواپ‌ولت می‌توانم لانگ یا شورت بگیرم؟
در سواپ‌ولت معاملات تعهدی، اهرمی و فیوچرز وجود ندارد، پس شورت زدن ممکن نیست. ولی هر رمزارزی که می‌خرید و نگه می‌دارید، در عمل یک لانگ بدون اهرم است و اگر نگران ریزش هستید، می‌توانید آن را به تتر تبدیل کنید.