چین‌لینک (LINK) چیست؟ اوراکل به زبان ساده و کاربرد توکن LINK

چین‌لینک (Chainlink) شبکه‌ای از «اوراکل»هاست؛ یعنی سرویس‌هایی که داده‌های بیرون از بلاک‌چین، مثل قیمت اتریوم یا دلار، را به قراردادهای هوشمند می‌رسانند. LINK توکن همین شبکه است. چین‌لینک بلاک‌چین جداگانه‌ای ندارد. LINK توکنی روی شبکه اتریوم است و نسخه‌هایی از آن روی ده‌ها شبکه دیگر هم وجود دارد. اپراتورهایی که داده را می‌آورند با LINK مزد می‌گیرند و برای تضمین کارشان LINK را به‌عنوان وثیقه استیک می‌کنند.

اهمیت چین‌لینک را با یک مثال بهتر می‌فهمید. فرض کنید در یک پروتکل وام‌دهی دیفای اتریوم گذاشته‌اید و تتر قرض گرفته‌اید. این پروتکل باید مدام بداند اتریوم چند دلار است تا اگر ارزش وثیقه‌تان از حدی پایین‌تر رفت، آن را بفروشد؛ همان چیزی که به آن لیکویید شدن می‌گویند. خود پروتکل قیمت را نمی‌داند و کسی باید آن را برایش بیاورد. مثلاً پروتکل وام‌دهی Aave در نسخه سومش قیمت همه دارایی‌ها را از چین‌لینک می‌گیرد.

چین‌لینک در یک نگاه

• نماد توکن: LINK
• کارش: رساندن داده‌های بیرون از بلاک‌چین، مثل قیمت‌ها، به قراردادهای هوشمند
• بلاک‌چین مستقل: ندارد؛ سرویس‌هایش روی اتریوم و ده‌ها شبکه دیگر کار می‌کنند.
• استاندارد توکن: ERC-677 روی اتریوم، که همه امکانات ERC-20 را دارد
• عرضه کل: یک میلیارد LINK که همه‌اش روز اول ساخته شد. LINK استخراج نمی‌شود.
• بنیان‌گذاران: سرگئی نازاروف و استیو الیس
• شروع: فروش توکن در شهریور ۱۳۹۶ و راه‌اندازی شبکه اصلی در خرداد ۱۳۹۸

اوراکل چیست و چرا قرارداد هوشمند به آن نیاز دارد؟

قرارداد هوشمند برنامه‌ای است که روی بلاک‌چین اجرا می‌شود و هر وقت شرطش برقرار شود، خودش کار را انجام می‌دهد. ولی این برنامه از دنیای بیرون خبر ندارد. نمی‌تواند به سایت یک صرافی سر بزند و قیمت اتریوم را بخواند، یا بفهمد نتیجه یک مسابقه چه شده است.

این محدودیت عمدی است. هزاران کامپیوتر در شبکه اتریوم هر تراکنش را جداگانه اجرا می‌کنند و همه باید به یک نتیجه برسند. اگر هر کدام خودش قیمت را از اینترنت می‌گرفت، یکی ۴۰۰۰ دلار می‌دید و دیگری ۴۰۰۵ دلار، و شبکه دیگر نمی‌توانست روی یک نتیجه توافق کند.

اوراکل (Oracle) این شکاف را پر می‌کند. داده را بیرون از بلاک‌چین جمع می‌کند و با یک تراکنش روی زنجیره می‌نویسد. از آن به بعد همه کامپیوترهای شبکه همان یک عدد را می‌بینند و قرارداد می‌تواند با آن تصمیم بگیرد.

گیر کار اینجاست که حالا باید به اوراکل اعتماد کنید. قرار بود قرارداد هوشمند به هیچ واسطه‌ای نیاز نداشته باشد، ولی اگر اوراکل عدد غلطی بدهد، قرارداد همان عدد غلط را بی‌چون‌وچرا اجرا می‌کند. مستندات اتریوم به این گرفتاری «مشکل اوراکل» می‌گوید. اگر هم فقط یک شرکت یا یک سرور داده را بیاورد، کل سیستم به همان یک نقطه بند است و با خراب شدن یا هک شدنش همه چیز به هم می‌ریزد.

راه‌حل چین‌لینک ساده است: به‌جای یک پیک، چند پیک مستقل بفرستید و عددی را قبول کنید که بیشترشان روی آن توافق دارند.

چین‌لینک چطور قیمت را به بلاک‌چین می‌رساند؟

محصولی که چین‌لینک بیشتر با آن شناخته می‌شود «فید داده» (Data Feed) است: قراردادی روی بلاک‌چین که آخرین قیمت یک دارایی، مثلاً اتریوم به دلار، را نگه می‌دارد و هر قرارداد دیگری می‌تواند آن را بخواند. پشت هر فید یک «شبکه اوراکل غیرمتمرکز» (DON) کار می‌کند و قیمت در چهار قدم به قرارداد می‌رسد.

1. چند اپراتور مستقل قیمت را جمع می‌کنند. هر اپراتور یک «نود» چین‌لینک را اداره می‌کند و قیمت را از یک یا چند منبع داده می‌گیرد. تعداد نودهای هر فید یکی نیست.
2. نودها بیرون از بلاک‌چین با هم توافق می‌کنند. با روشی به اسم «گزارش‌دهی بیرون از زنجیره» (OCR)، نودها در یک شبکه نظیربه‌نظیر عددهایشان را امضا می‌کنند و در یک گزارش مشترک می‌گذارند. گزارش فقط وقتی معتبر است که تعداد کافی از نودها امضایش کرده باشند.
3. کل گزارش با یک تراکنش روی بلاک‌چین می‌رود. یکی از نودها گزارش نهایی را روی زنجیره می‌فرستد و اگر نتواند، نود دیگری این کار را می‌کند. این‌طوری کارمزد شبکه خیلی کمتر از وقتی می‌شود که هر نود جداگانه تراکنش بفرستد.
4. قرارداد امضاها را چک می‌کند و میانه را ثبت می‌کند. قرارداد فید بررسی می‌کند که گزارش امضای کافی داشته باشد و بعد میانه عددها را به‌عنوان قیمت تازه نگه می‌دارد. اپ‌های دیفای همین عدد را می‌خوانند.

چرا میانه، نه میانگین؟

فرض کنید هفت نود قیمت اتریوم را گزارش کرده‌اند. شش نود عددهای ۳۹۹۸، ۴۰۰۰، ۴۰۰۱، ۴۰۰۲، ۴۰۰۳ و ۴۰۰۵ دلار را داده‌اند و نود هفتم، که خراب شده یا قصد خرابکاری دارد، ۴۰٬۰۰۰ دلار. میانگین این هفت عدد حدود ۹۱۴۴ دلار می‌شود که هیچ ربطی به بازار ندارد. ولی میانه، یعنی عدد وسط وقتی عددها را از کوچک به بزرگ بچینیم، ۴۰۰۲ دلار است.

یک نود دروغ‌گو یا خراب نمی‌تواند میانه را جابه‌جا کند. برای این کار تقریباً نیمی از نودها باید با هم عدد غلط بدهند. این عددها فرضی‌اند و فقط منطق کار را نشان می‌دهند.

قیمت فید کی به‌روز می‌شود؟

فید قیمت مثل تابلوی صرافی ثانیه‌به‌ثانیه عوض نمی‌شود. هر فید دو قاعده دارد و هر کدام زودتر برقرار شود، دور تازه‌ای از به‌روزرسانی شروع می‌شود:

• آستانه انحراف (Deviation Threshold): اگر نودها ببینند قیمت بیرون از بلاک‌چین بیشتر از درصد مشخصی با عدد ثبت‌شده فاصله گرفته، قیمت تازه را ثبت می‌کنند.
• ضربان (Heartbeat): اگر از آخرین به‌روزرسانی مدت مشخصی گذشته باشد، قیمت را دوباره ثبت می‌کنند، حتی اگر تکان نخورده باشد.

فرض کنید آستانه انحراف یک فید ۰٫۵ درصد باشد، ضربانش یک ساعت، و قیمت ثبت‌شده ۴۰۰۰ دلار. اگر قیمت بازار به ۴۰۳۰ دلار برسد، یعنی ۰٫۷۵ درصد تغییر کند، فید فوراً به‌روز می‌شود. ولی اگر به ۴۰۱۰ دلار برسد، یعنی فقط ۰٫۲۵ درصد، فید تا تمام شدن همان یک ساعت روی ۴۰۰۰ می‌ماند. آستانه و ضربان واقعی هر فید را در سایت فیدهای چین‌لینک می‌بینید.

در عمل یعنی قیمتی که یک اپ دیفای با آن وثیقه‌تان را می‌سنجد، ممکن است کمی با قیمت لحظه‌ای صرافی فرق داشته باشد. اگر وام گرفته‌اید، وثیقه‌تان را درست لب مرز لیکویید شدن نگه ندارید و برای همین فاصله کوچک هم جا بگذارید.

چین‌لینک غیر از قیمت چه سرویس‌هایی دارد؟

فید قیمت معروف‌ترین کار چین‌لینک است، ولی تنها کارش نیست:

• اثبات ذخایر (Proof of Reserve): نشان می‌دهد پشتوانه یک دارایی توکنیزه، مثل یک استیبل‌کوین یا طلای توکنی، واقعاً وجود دارد.
• عدد تصادفی قابل اثبات (VRF): بلاک‌چین خودش نمی‌تواند عدد تصادفی‌ای بسازد که کسی نتواند پیش‌بینی یا دست‌کاری‌اش کند. VRF عدد تصادفی را همراه با یک اثبات رمزنگاری تحویل می‌دهد تا همه ببینند در آن دست برده نشده است. بازی‌ها و قرعه‌کشی‌های روی بلاک‌چین به همین نیاز دارند.
• اجرای خودکار (Automation): قرارداد هوشمند خودبه‌خود کاری نمی‌کند و کسی باید صدایش بزند. این سرویس، که در منابع قدیمی‌تر اسمش Keepers است، در زمان مشخص یا وقتی شرطی برقرار شد، قرارداد را به کار می‌اندازد.
• ارتباط بین بلاک‌چین‌ها (CCIP): برای فرستادن پیام و توکن از یک بلاک‌چین به بلاک‌چین دیگر.

چین‌لینک در سال‌های اخیر روی همکاری با بانک‌ها و نهادهای مالی هم تمرکز کرده است، به‌خصوص برای توکنیزه کردن دارایی‌ها، یعنی آوردن سهام، صندوق یا اوراق روی بلاک‌چین. خود چین‌لینک مرداد ۱۴۰۴ گفت درآمدش تا آن موقع به «صدها میلیون دلار» رسیده و بخش بزرگی از آن را شرکت‌های بزرگ بیرون از بلاک‌چین پرداخته‌اند.

توکن LINK به چه دردی می‌خورد؟

مزد اپراتورها

LINK در اصل برای پرداخت به نودها ساخته شد: هر کس داده یا سرویسی از چین‌لینک می‌خواست، مزد نودها را با LINK می‌داد. حالا لازم نیست خود مشتری LINK داشته باشد. چین‌لینک سازوکاری به اسم Payment Abstraction ساخته که با آن می‌شود هزینه را با ارزهای دیگر، مثل توکن کارمزد یک شبکه یا استیبل‌کوین، پرداخت کرد. این پرداخت‌ها بعد به‌طور خودکار به LINK تبدیل می‌شوند؛ در شروع کار، این تبدیل در صرافی غیرمتمرکز یونی‌سواپ روی اتریوم انجام می‌شد.

استیکینگ: LINK به‌عنوان وثیقه

در استیکینگ چین‌لینک، دارندگان LINK و اپراتورهای نود توکنشان را در یک قرارداد قفل می‌کنند تا پشتوانه سرویس‌های شبکه باشد و در عوض پاداش LINK بگیرند. نسخه آزمایشی اول در ۱۴۰۱ با ظرفیت ۲۵ میلیون LINK راه افتاد. نسخه فعلی، v0.2، از ۷ آذر ۱۴۰۲ کار می‌کند و چند قانون اصلی دارد:

• ظرفیت محدود است. کل ظرفیت ۴۵ میلیون LINK است؛ ۴۰٬۸۷۵٬۰۰۰ LINK برای عموم دارندگان و ۴٬۱۲۵٬۰۰۰ LINK برای اپراتورهای نود. هر آدرس در بخش عمومی می‌تواند بین ۱ تا ۱۵٬۰۰۰ LINK بگذارد. وقتی استخر پر باشد، فقط وقتی جا باز می‌شود که کسی LINK خودش را بیرون بکشد.
• بیرون کشیدن زمان می‌برد. بعد از درخواست، ۲۸ روز صبر می‌کنید و بعد هفت روز فرصت دارید LINK را بردارید. اگر در این هفت روز برنداشتید، LINK خودبه‌خود به استیک برمی‌گردد.
• جریمه فقط برای اپراتورهاست. اگر فید ETH/USD روی اتریوم طبق شرایط تعیین‌شده از کار بیفتد و کسی هشدار معتبری ثبت کند، از استیک هر اپراتوری که مسئول آن فید است ۷۰۰ LINK کم می‌شود. در این نسخه، LINKِ دارندگان عادی جریمه نمی‌شود.
• نرخ پاداش ثابت نیست. در هر دوره مقدار مشخصی پاداش پخش می‌شود و سهم هر نفر به پر بودن استخر بستگی دارد. نرخ فعلی را در سایت استیکینگ چین‌لینک ببینید.

برای استیک کردن، LINK باید در کیف پول شخصی‌تان روی اتریوم باشد، مثلاً متامسک، و برای تراکنش‌ها هم کمی اتر لازم دارید. خود چین‌لینک این برنامه را هنوز «آزمایشی» (beta) می‌نامد.

ذخیره LINK

۱۶ مرداد ۱۴۰۴ چین‌لینک از «ذخیره چین‌لینک» (Chainlink Reserve) رونمایی کرد. این ذخیره قراردادی روی اتریوم است که درآمد شبکه را، چه از کاربران روی بلاک‌چین و چه از قراردادهای شرکتی بیرون از آن، به LINK تبدیل می‌کند و نگه می‌دارد. چین‌لینک گفته انتظار ندارد تا چند سال چیزی از این ذخیره برداشت شود و برای هر برداشت هم چند روز مهلت انتظار گذاشته است. موجودی ذخیره در داشبورد آن پیداست.

این سازوکار درآمد شبکه را به خرید LINK وصل می‌کند. ولی اثرش روی قیمت به حجم همین خریدها بستگی دارد: اگر در مقایسه با کل معاملات LINK و توکن‌هایی که تازه آزاد می‌شوند کوچک باشد، اثر زیادی نمی‌گذارد. صرف اعلام یک ذخیره، قیمت را بالا نگه نمی‌دارد.

عرضه LINK: یک میلیارد واحد که کم‌کم وارد بازار می‌شود

کل یک میلیارد LINK شهریور ۱۳۹۶ یک‌جا ساخته شد و از آن به بعد LINK تازه‌ای ساخته نشده است. طبق تحلیل Glassnode، سهم‌ها اول کار این‌طور تقسیم شد:

فروش عمومی آن سال حدود ۳۲ میلیون دلار جمع کرد. پس روز اول حدود ۳۵ درصد LINK دست بازار بود. طبق داده CoinGecko، ۱۷ مهر ۱۴۰۵ حدود ۷۴۸ میلیون LINK در گردش بود که تقریباً سه‌چهارم کل عرضه است.

ربع باقی‌مانده هنوز در گردش حساب نمی‌شود و از سهم‌هایی است که برای اپراتورها و شرکت سازنده کنار گذاشته شده بود. آزاد شدن تدریجی همین مقدار یکی از چیزهایی است که می‌تواند روی قیمت فشار بیاورد.

تاریخچه کوتاه چین‌لینک

چین‌لینک را سرگئی نازاروف و استیو الیس ساختند و وایت‌پیپرش را در ۱۳۹۶ همراه با آری جولز، پژوهشگر رمزنگاری، نوشتند. چند نقطه مهم مسیرش این‌هاست:

چین‌لینک تنها اوراکل بازار نیست

مستندات اتریوم کنار چین‌لینک از اوراکل‌های دیگری مثل Pyth، API3، RedStone، Band Protocol، Chronicle و UMA هم اسم می‌برد. روش کارشان یکی نیست. مثلاً Pyth و API3 خودشان را «اوراکل دست‌اول» معرفی می‌کنند، یعنی داده را مستقیم از تولیدکننده‌اش می‌گیرند، نه از یک واسطه. چین‌لینک از نخستین شبکه‌های اوراکل غیرمتمرکز بود، ولی پروژه‌ای که امروز دنبال اوراکل است، گزینه‌های دیگری هم دارد.

ریسک‌ها و نقطه‌ضعف‌های چین‌لینک

اوراکل هم ممکن است عدد غلط بدهد: ماجرای لونا

اردیبهشت ۱۴۰۱، وقتی قیمت لونا در چند روز تقریباً به صفر رسید، چین‌لینک به‌روزرسانی فید قیمت لونا را متوقف کرد و قیمت در یک کف از پیش تعیین‌شده ماند. در نتیجه قیمتی که فید به قراردادهای دیفای می‌داد خیلی بالاتر از قیمت واقعی بازار بود. مهاجم‌ها لونای ارزان را از بازار خریدند، آن را با همان قیمت بالای فید وثیقه گذاشتند و دارایی‌های واقعی قرض گرفتند. به گزارش شرکت امنیتی Halborn، پروتکل Venus حدود ۱۱٫۲ میلیون دلار و Blizz Finance حدود ۸٫۳ میلیون دلار ضرر کردند.

درس این ماجرا ساده است: اوراکل غیرمتمرکز هم معجزه نمی‌کند. پروژه‌ای که از فید استفاده می‌کند باید برای روزهای غیرعادی محافظ خودش را داشته باشد، مثلاً عددی را که خیلی کهنه یا عجیب است قبول نکند.

کاملاً بدون واسطه نیست

فیدهای چین‌لینک پشت یک قرارداد «پروکسی» قرار دارند تا بشود قرارداد اصلی فید را بدون قطع سرویس عوض کرد. این برای نگهداری فید لازم است، ولی معنی‌اش این است که کسی اختیار عوض کردن فید را دارد و باید به او هم اعتماد کرد. مستندات اتریوم هم یادآوری می‌کند که غیرمتمرکز بودن اوراکل‌ها صفر و یکی نیست و درجه دارد.

کاربرد بیشتر لزوماً قیمت بالاتر نیست

اینکه پروژه‌های بیشتری از چین‌لینک استفاده کنند، خبر خوبی برای شبکه است، ولی قیمت LINK را تضمین نمی‌کند. مشتری‌ها می‌توانند هزینه را با ارزهای دیگر بپردازند، بخشی از عرضه هنوز آزاد نشده و حال کل بازار رمزارز هم روی LINK اثر می‌گذارد. طبق CoinGecko، قیمت LINK در ۱۷ مهر ۱۴۰۵ حدود ۷۵ درصد پایین‌تر از سقف ۱۴۰۰ بود. اگر می‌خواهید LINK بخرید، فقط با پولی وارد شوید که تحمل نوسانش را دارید.

چین‌لینک روی شبکه‌های مختلف: پیش از انتقال، قرارداد را چک کنید

LINK اصلی روی شبکه اتریوم است و آدرس قراردادش `0x514910771AF9Ca656af840dff83E8264EcF986CA` است. استانداردش ERC-677 است که همه کارهای ERC-20 را انجام می‌دهد و کیف پول‌ها آن را مثل یک توکن ERC-20 معمولی نشان می‌دهند. کارمزد شبکه را هم با اتر می‌پردازید، پس برای جابه‌جا کردن LINK در کیف پول شخصی کمی ETH لازم دارید.

مستندات چین‌لینک برای بیش از ۸۰ شبکه اصلی، از آربیتروم و پالیگان تا BNB Chain و سولانا، آدرس قرارداد LINK منتشر کرده است. ولی LINK روی هر شبکه یک قرارداد جداست. برای بردن LINK از اتریوم به شبکه دیگر باید از «پل» (Bridge) استفاده کرد و اگر شبکه را اشتباه انتخاب کنید، ممکن است دارایی‌تان گیر کند. این راهنما درباره تتر است، ولی همین منطق برای LINK هم صدق می‌کند.

روی بعضی شبکه‌ها حتی بیش از یک توکن به اسم LINK پیدا می‌شود. مثلاً روی BNB Chain آدرسی که مستندات چین‌لینک می‌دهد (`0x4044…BB75`) با آدرسی که CoinGecko برای LINK روی همین شبکه ثبت کرده (`0xf8a0…51bd`) یکی نیست. پس گفتن «LINK روی BNB Chain» کافی نیست. پیش از واریز، از مقصد بپرسید دقیقاً کدام شبکه و کدام قرارداد را می‌پذیرد.

یک نکته دیگر: هر کسی می‌تواند توکنی با اسم و نماد LINK بسازد. اگر LINK ناشناسی در کیف پولتان دیدید، آدرس قراردادش را با آدرس رسمی مقایسه کنید؛ روشش همان است که در تشخیص تتر فیک گفته‌ایم.

خرید و فروش چین‌لینک در سواپ‌ولت

در سواپ‌ولت می‌توانید چین‌لینک را با تومان بخرید و بفروشید. قیمت لحظه‌ای و اطلاعات بازار LINK را هم در صفحه چین‌لینک می‌بینید. لازم نیست یک LINK کامل بخرید و با مبلغ کم هم می‌شود شروع کرد. برای خرید با تومان باید احراز هویت سطح متوسط را انجام داده باشید. قدم‌های خرید را در راهنمای خرید رمزارز در سواپ‌ولت ببینید.

کارمزد معاملات در صفحه کارمزدها آمده است. اگر نمی‌خواهید زمان خرید را حدس بزنید، خرید پله‌ای یا DCA را امتحان کنید.

فهرست ارزها و شبکه‌هایی که سواپ‌ولت برای برداشت پشتیبانی می‌کند هم در همان صفحه کارمزدها آمده است. ۱۷ مهر ۱۴۰۵ چین‌لینک در این فهرست نبود. پس اگر می‌خواهید LINK را به کیف پول شخصی ببرید، مثلاً برای استیک کردن، پیش از خرید آن فهرست را ببینید.