سونیک (S) چیست؟ از فانتوم تا S و تکلیف FTM قدیمی

سونیک (Sonic) جانشین فانتوم (Fantom) است: بلاک‌چینی لایه اول و سازگار با اتریوم که همان تیم فانتوم ساخت تا جای شبکه قدیمی را بگیرد. ارز اصلی‌اش S است که یک‌به‌یک جای FTM را گرفت؛ هر ۱ FTM برابر ۱ S. سونیک ۲۸ آذر ۱۴۰۳ راه افتاد و از آن روز بیشتر پروژه‌ها، اعتبارسنج‌ها و نقدینگی فانتوم به آن کوچ کرده‌اند. شبکه قدیمی فانتوم، که اسمش «اپرا» (Opera) است، هنوز خاموش نشده و تبدیل FTM به S هم هنوز ممکن است.

اگر هنوز FTM دارید، می‌توانید مستقیم بروید سراغ بخش «FTM قدیمی دارم؛ چه کنم؟». بقیه این نوشته می‌گوید سونیک چه فرقی با فانتوم دارد، کارمزدهایش به جیب چه کسی می‌رود و عرضه S چطور زیاد می‌شود.

چرا فانتوم اسمش را عوض کرد؟

ماجرا فقط عوض کردن اسم و لوگو نبود. تیم فانتوم سال‌ها روی موتور تازه‌ای کار کرده بود و به گفته خودش، این پیشرفت‌ها با یک به‌روزرسانی ساده در شبکه اپرا جا نمی‌شد. پس به‌جای وصله‌پینه کردن شبکه قبلی، یک شبکه کاملاً تازه با توکن تازه ساختند. اعلامیه رسمی شهریور ۱۴۰۳ همین را می‌گوید و قول تبدیل یک‌به‌یک FTM به S را هم همان‌جا داده بود.

حاصلش دو شبکه جداست. اپرا شبکه قدیمی فانتوم با ارز FTM است که حالا فقط زیرساخت قدیمی به حساب می‌آید. سونیک شبکه جدید با توکن S است و پروژه‌های فعال، اعتبارسنج‌ها و پاداش‌های استیک به آن منتقل شده‌اند. شرکت پشت پروژه هم اسمش را از بنیاد فانتوم به سونیک لبز (Sonic Labs) تغییر داد. اگر مفهوم شبکه لایه اول برایتان تازه است، لایه اول چیست را بخوانید.

سونیک دقیقاً چه کاری می‌کند؟

سونیک جایی برای اجرای قراردادهای هوشمند است، همان کاری که اتریوم، سولانا یا آوالانچ می‌کنند. صرافی‌های غیرمتمرکز، پروتکل‌های وام و پرداخت‌های استیبل‌کوینی روی آن ساخته می‌شوند و کاربر کارمزد هر تراکنش را با S می‌دهد.

برای کاربر عادی مهم‌ترین چیز این است که سونیک ماشین مجازی اتریوم (EVM) را پشتیبانی می‌کند. آدرس‌ها همان شکل آشنای 0x... را دارند و کیف پولی مثل متامسک با اضافه کردن شبکه سونیک کار می‌کند. سازنده‌ها هم همان کدهای سالیدیتی را بدون بازنویسی روی آن اجرا می‌کنند.

به عددهای سرعت با احتیاط نگاه کنید. مستندات سونیک از ۴۰۰ هزار تراکنش در ثانیه و نهایی شدن تراکنش در کمتر از یک ثانیه حرف می‌زند، در حالی که همان تیم در اعلامیه ۱۴۰۳ از حدود ۱۰ هزار تراکنش در ثانیه گفته بود. این‌ها ادعای خود پروژه درباره ظرفیت فنی شبکه است و هر روز روی شبکه اتفاق نمی‌افتد. چیزی که کاربر واقعاً حس می‌کند، تأیید سریع و کارمزد پایین است.

کارمزدی که به جیب سازنده برنامه برمی‌گردد

یکی از ایده‌های اصلی سونیک «درآمدزایی از کارمزد» (Fee Monetization) است. در بیشتر شبکه‌ها کارمزد تراکنش به اعتبارسنج‌ها می‌رسد یا سوزانده می‌شود و سازنده برنامه سهمی از آن ندارد. در سونیک، برنامه‌هایی که در این طرح ثبت‌نام کرده‌اند ۹۰ درصد کارمزد تراکنش‌های خودشان را می‌گیرند و ۱۰ درصد به اعتبارسنج‌ها می‌رسد. سونیک این را به یوتیوب تشبیه می‌کند: هر کس ترافیک بیاورد، سهم می‌برد.

اگر یک تراکنش از چند برنامه رد شود، سهم هر کدام به اندازه گسی است که مصرف کرده. این مثال از خود مستندات سونیک است:

برای شما که فقط از برنامه‌ها استفاده می‌کنید، کارمزد بیشتر نمی‌شود؛ فقط مقصدش عوض می‌شود. سونیک با همین پول سازنده‌ها را تشویق می‌کند که به‌جای ساختن شبکه اختصاصی، برنامه‌شان را روی سونیک بیاورند.

دروازه سونیک؛ پل رسمی به اتریوم

پل رسمی سونیک به اتریوم «دروازه سونیک» (Sonic Gateway) نام دارد. با آن می‌شود توکن‌هایی مثل USDC یا اتر را از اتریوم به سونیک برد و برگرداند. مستندات دروازه سه مرحله را توضیح می‌دهد: واریز، صبر تا «ضربان» بعدی و در آخر دریافت در شبکه مقصد.

«ضربان» (heartbeat) یعنی پل انتقال‌ها را جمع می‌کند و دسته‌ای می‌فرستد تا کارمزد کمتری خرج شود. از اتریوم به سونیک حدوداً هر ۱۰ دقیقه یک ضربان هست و در جهت برعکس حدوداً هر یک ساعت. اگر عجله دارید، با پرداخت کارمزد اضافه‌ای به اسم Fast Lane یک ضربان فوری راه می‌افتد.

مهم‌ترین قول امنیتی دروازه این است که اگر دروازه یا خود شبکه سونیک ۱۴ روز پشت سر هم از کار بیفتد، صاحبان دارایی می‌توانند دارایی‌شان را روی اتریوم پس بگیرند. این قاعده فقط شامل دارایی‌هایی است که از خود دروازه رد شده‌اند. اگر از پل دیگری آمده‌اید یا توکن پل‌شده را در سونیک به توکن دیگری تبدیل کرده‌اید، ممکن است این حمایت شامل حالتان نشود.

پل‌های بین شبکه‌ای بارها هک شده‌اند و دروازه سونیک هم بالاخره نرم‌افزار است. همیشه اول مبلغ کم بفرستید.

S کجا خرج می‌شود؟

S چهار کار دارد: پرداخت کارمزد، استیک، راه‌اندازی اعتبارسنج و رأی دادن در تصمیم‌های شبکه. دو مورد اول به کار کاربر عادی می‌آید.

هر کاری روی سونیک بکنید، از جابه‌جایی توکن تا کار با یک برنامه، کمی S خرج می‌شود. پس اگر دارایی دیگری را به سونیک برده‌اید، مقدار کمی S هم در کیف پولتان لازم دارید.

S را می‌شود به یک اعتبارسنج سپرد و در پاداش شبکه شریک شد (استیکینگ چیست). طبق صفحه توکن S، هدف شبکه پاداش سالانه ۳٫۵ درصد است، به شرطی که نیمی از کل S استیک شده باشد. این نرخ ثابت نیست. اگر همه S‌ها استیک شوند به ۱٫۷۵ درصد می‌رسد و اگر یک‌چهارمشان، به ۷ درصد. برداشت S استیک‌شده هم ۱۴ روز انتظار دارد، و اگر اعتبارسنج شما خطا یا تخلف کند، ممکن است بخشی از سهم شما هم آسیب ببیند.

عرضه S چطور زیاد می‌شود؟

روز اول عرضه S همان عرضه FTM بود، چون تبدیل یک‌به‌یک بود. ولی سونیک از همان اول گفته بود این دو عدد با گذر زمان از هم فاصله می‌گیرند. طبق مستندات رسمی، این راه‌ها به عرضه S اضافه می‌کنند یا از آن کم می‌کنند:

• ایردراپ: ۱۹۰٫۵ میلیون S برای جایزه دادن به کاربران فعال کنار گذاشته شده است. هر کس نخواهد ۲۷۰ روز برای ۷۵ درصد سهمش صبر کند، بخشی از آن را از دست می‌دهد و آن بخش سوزانده می‌شود (ایردراپ چیست).
• بودجه رشد: ۶ سال، هر سال ۴۷٬۶۲۵٬۰۰۰ S ساخته می‌شود تا خرج تیم، بازاریابی و جذب پروژه شود. اولین سری ۲۸ خرداد ۱۴۰۴ ساخته شد. هر مقداری که تا آخر سال خرج نشود، سوزانده می‌شود.
• گسترش در بازار آمریکا: با یک رأی‌گیری، ۴۷۲٬۳۷۲٬۶۶۲٫۸ S در ۱۳ شهریور ۱۴۰۴ ساخته شد، برای شرکتی که قرار بود در نزدک فهرست شود و شرکت تازه Sonic USA. ممکن است تا ۵۰ میلیون دلار S دیگر هم برای پیگیری یک ETF ساخته شود. سونیک گفته اگر فهرست شدن در نزدک انجام نشود، این توکن‌ها به بنیاد برمی‌گردند یا سوزانده می‌شوند.
• پاداش اعتبارسنج‌ها: در چهار سال اول، پاداش‌ها از ذخیره‌ای پرداخت می‌شود که از اپرا منتقل شده (حدود ۷۰ میلیون توکن در سال) و برایش S تازه‌ای ساخته نمی‌شود. بعد از آن، یعنی از حدود آذر ۱۴۰۷، شبکه سالانه ۱٫۷۵ درصد S تازه برای پاداش اعتبارسنج‌ها می‌سازد.

S سقف ثابتی ندارد. اگر S نگه می‌دارید، این عرضه‌های تازه را دنبال کنید، به‌خصوص سری‌های بزرگی مثل توکن‌های بخش آمریکا.

قیمت S بعد از عرضه در بایننس

نمودار زیر قیمت بسته شدن روزانه S را در بایننس از اولین روز معامله نشان می‌دهد. فاصله نقطه زرد بالا با نقطه زرد آخر را ببینید.

اولین کندل روزانه S/USDT در بایننس ۲۷ دی ۱۴۰۳ روی ۰٫۷۸۱۸ دلار بسته شد. سقف قیمت پایانی ۰٫۸۶۶۵ دلار بود، در ۲ اسفند ۱۴۰۳. از آنجا روند کلی رو به پایین رفت و کف قیمت پایانی، ۰٫۰۲۰۰۶ دلار، ۴ تیر ۱۴۰۵ ثبت شد؛ یک روز بعد از پستی که مدیران تازه سونیک لبز را معرفی کرد و پایین‌تر به آن می‌رسیم. ۱۴ آبان ۱۴۰۵ قیمت پایانی حدود ۰٫۰۳۷۵ دلار بود که حدود ۹۵ درصد زیر قیمت روز اول است. این عددها مال گذشته‌اند و آینده را پیش‌بینی نمی‌کنند.

مهاجرت از فانتوم به سونیک؛ امروز کجا هستیم؟

این بخش بیشتر از همه تغییر کرده و خیلی از راهنماهای فارسی و انگلیسی هنوز نسخه قدیمی را تکرار می‌کنند. خط زمانی زیر را از راست بخوانید تا ببینید تصمیم‌ها چطور عوض شده‌اند. نقطه زرد آخرین تصمیم رسمی است.

ماه‌های اول بعد از راه‌اندازی، تبدیل در هر دو جهت ممکن بود. حدود نوروز ۱۴۰۴ تبدیل یک‌طرفه شد و از آن به بعد فقط می‌شود FTM را به S تبدیل کرد. منابع روز دقیق این تغییر را یکسان نمی‌گویند، ولی برای کسی که امروز FTM دارد فرقی نمی‌کند.

۱۸ فروردین ۱۴۰۵ سونیک لبز اعلام کرد که اپرا را خاموش می‌کند و پل FTM به S روی اپرا ۹ تیر ۱۴۰۵ ساعت ۲۰:۳۰ به وقت تهران بسته می‌شود. همان اعلامیه گفته بود مسیر تبدیل FTM نسخه ERC-20 (روی اتریوم) و دروازه سونیک از این تصمیم جدا هستند و ادامه پیدا می‌کنند.

بعد در خود شرکت اتفاق‌های بزرگی افتاد. سونیک لبز اعلام کرد مایکل کنگ، آندره کرونیه و دیوید ریچاردسون از هیئت‌مدیره کنار می‌روند. پستی که ۳ تیر ۱۴۰۵ منتشر شد، مت ویسر (Matt Visser) را مدیرعامل و کوستا کورکوملیس (Kosta Kourkoumelis) را مدیر عملیات معرفی کرد و تصمیم خاموشی را هم پس گرفت: اپرا دست‌کم تا پایان سال ۲۰۲۶ میلادی، یعنی حدود ۱۰ دی ۱۴۰۵، روشن می‌ماند و پل آن در این مدت مرتب تأمین می‌شود. سونیک قول داده اگر این تصمیم دوباره عوض شود، با فاصله کافی خبر بدهد.

پس امروز، ۱۵ آبان ۱۴۰۵، تبدیل FTM به S هم از روی اپرا و هم از مسیر ERC-20 باز است. ولی کسی نمی‌داند اپرا بعد از دی ۱۴۰۵ تا کی روشن می‌ماند. اگر FTM روی اپرا دارید، کار را به ماه‌های آخر نسپارید.

FTM قدیمی دارم؛ چه کنم؟

بستگی دارد FTM شما الان کجا باشد. جدول زیر را از روی اعلامیه‌های رسمی سونیک چیده‌ایم:

یک قاعده ساده جلوی بیشتر دردسرها را می‌گیرد: هیچ پورتال تبدیلی هرگز عبارت بازیابی (seed phrase) شما را نمی‌خواهد. کلاه‌برداران از شلوغی مهاجرت سوءاستفاده می‌کنند. سایت‌هایی با اسم شبیه سونیک می‌سازند و وعده «ارتقای دیرهنگام» یا «جایزه مهاجرت» می‌دهند. اگر سایتی عبارت بازیابی خواست، یا خواست تراکنشی را تأیید کنید که اجازه خرج نامحدود همه توکن‌هایتان را می‌دهد، همان‌جا کنار بکشید. نمونه‌های رایج این دام‌ها را در کلاه‌برداری با عبارت بازیابی و فیشینگ در کریپتو آورده‌ایم.

ریسک‌های سونیک

تیمی که شبکه را ساخته در سال ۱۴۰۵ حسابی جابه‌جا شده است. چهره‌های اصلی از هیئت‌مدیره رفته‌اند و تصمیم مهمی مثل خاموشی اپرا یک بار اعلام و بعد پس گرفته شده است. برای پروژه‌ای که هنوز سونیک لبز هدایتش می‌کند، این تلاطم کم نیست.

عرضه هم ریسک خودش را دارد: S هر سال عرضه تازه دارد و سری‌های بزرگی هم در راه است. دروازه سونیک و برنامه‌های روی شبکه هم نرم‌افزارند و ممکن است باگ داشته باشند.

قیمت S در کمتر از دو سال حدود ۹۵ درصد از روز اولش پایین‌تر آمده است. با پولی سراغ S بروید که نبودنش در برنامه‌های ماه‌های آینده‌تان خللی ایجاد نکند.

خرید و نگهداری S در سواپ‌ولت

اگر بعد از همه این‌ها خواستید S داشته باشید، از صفحه خرید S در سواپ‌ولت می‌توانید آن را با تومان یا ارزهای دیگر بخرید. کارمزدها همیشه در صفحه کارمزدها به‌روزند. واریز و برداشت تومان احراز هویت سطح متوسط می‌خواهد؛ تبدیل ارز به ارز و برداشت کریپتو بدون آن هم انجام می‌شود.

موقع برداشت S به کیف پول شخصی، شبکه را با دقت انتخاب کنید و آدرس مقصد را با شبکه تطبیق دهید. اگر قبلاً پولی را روی شبکه اشتباه فرستاده‌اید، راهنمای انتقال روی شبکه اشتباه منطق نجاتش را توضیح می‌دهد. بار اول هم با یک مبلغ آزمایشی شروع کنید.