USOON چیست؟ نفت توکنیزه و رابطه قیمتش با نفت جهانی

USOON توکنی است که شرکت اوندو (Ondo) بر پایه صندوق آمریکایی USO منتشر کرده و قیمتش با قیمت نفت خام آمریکا (WTI) بالا و پایین می‌رود. پشتوانه هر USOON فعلاً یک واحد از همین صندوق است. خود USO هم بشکه نفت نمی‌خرد و به‌جایش قرارداد آتی نفت نگه می‌دارد. برای همین قیمت USOON معمولاً هم‌جهت با نفت حرکت می‌کند، ولی اندازه تغییرش همیشه با نفت یکی نیست. قیمت تومانی‌اش هم یک لایه دیگر دارد و از ضرب قیمت دلاری توکن در نرخ تتر به دست می‌آید. عدد لحظه‌ای را در صفحه قیمت USOON می‌بینید؛ اینجا سراغ این می‌رویم که این عدد از کجا می‌آید و چه چیزهایی جابه‌جایش می‌کند.

USOON دقیقاً چیست و چه کسی منتشرش کرده؟

اوندو مجموعه‌ای از توکن‌ها به اسم Ondo Stocks دارد که هر کدام قیمت یک سهم یا صندوق آمریکایی را دنبال می‌کنند. اسم این توکن‌ها با پسوند on ساخته می‌شود؛ مثلاً TSLAon برای سهم تسلا و USOon برای صندوق نفتی USO. صرافی‌ها همین USOon را معمولاً با حروف بزرگ و به شکل USOON می‌نویسند و در فارسی به آن «نفت توکنیزه» یا «نفت دیجیتال» هم می‌گویند.

ناشر این توکن‌ها شرکتی به اسم Ondo Global Markets (BVI) Limited است که در جزایر ویرجین بریتانیا ثبت شده است. کار فنی توکنیزه کردن را شرکت Ondo Finance برایش انجام می‌دهد. در مستندات رسمی اوندو چند نکته هست که خریدار باید بداند:

• پشتوانه هر توکن خود دارایی پایه است که نزد یک کارگزار آمریکایی نگه داشته می‌شود، به‌علاوه مقداری دارایی اضافه که حاشیه اطمینان حساب می‌شود. خدمات کارگزاری را شرکت Alpaca Securities انجام می‌دهد.
• دارایی‌ها در شرکتی جداگانه نگه داشته می‌شوند تا ورشکستگی شرکت‌های دیگر گروه به آن‌ها نرسد. یک امین مستقل هم روی این دارایی‌ها حق وثیقه درجه‌اول دارد و گزارش تأیید دارایی‌ها هر روز منتشر می‌شود.
• توکن فقط شما را در سود و زیان قیمت صندوق شریک می‌کند. واحد صندوق به اسم شما ثبت نمی‌شود و حق رأی یا حقوق دیگر سهام‌داری هم ندارید.

اوندو این توکن‌ها را طوری ساخته که اگر دارایی پایه سودی توزیع کند، آن سود دوباره در همان دارایی سرمایه‌گذاری شود. در آن صورت هر توکن به‌مرور معادل کمی بیشتر از یک واحد صندوق می‌شود و قیمتش هم از قیمت یک واحد USO فاصله می‌گیرد. روز ۲۹ مهر ۱۴۰۵ صفحه USOon در سایت اوندو هر توکن را دقیقاً برابر یک واحد USO نشان می‌داد.

دو اشتباه رایج را همین اول کنار بگذارید. USOON با توکن ONDO فرق دارد؛ ONDO توکن حاکمیتی خود پروژه اوندوست و قیمتش ربطی به نفت ندارد. USOON سهم شرکت‌های نفتی هم نیست و فقط قیمت صندوق USO را دنبال می‌کند.

صفحه USOON در سواپ‌ولت این توکن را روی شبکه اتریوم معرفی می‌کند. اوندو کل مجموعه توکن‌هایش را روی اتریوم، BNB Chain و سولانا عرضه می‌کند، پس هر بار که خواستید USOON را جابه‌جا کنید، اول ببینید روی کدام شبکه است.

صندوق USO چه چیزی نگه می‌دارد؟

USO یا United States Oil Fund صندوقی است که شرکت United States Commodity Funds (USCF) آن را اداره می‌کند و واحدهایش در بورس NYSE Arca آمریکا معامله می‌شوند. هدف صندوق این است که درصد تغییر روزانه ارزش هر واحدش با درصد تغییر روزانه قیمت نفت خام سبک و شیرینِ تحویلی در شهر کوشینگ اوکلاهما یکی باشد. معیار این قیمت هم «قرارداد آتی مرجع» است؛ یعنی قرارداد آتی نفت WTI در بورس NYMEX که زودتر از بقیه سررسید می‌شود.

پس USO انباری پر از بشکه ندارد. دارایی‌اش بیشتر قرارداد آتی نفت است و کنارش قرارداد سواپ خارج از بورس هم دارد. پشتوانه این قراردادها پول نقد و اوراق کوتاه‌مدت دولت آمریکاست. قرارداد آتی سررسید دارد، پس صندوق نمی‌تواند یک قرارداد را برای همیشه نگه دارد. اول هر ماه، طی پنج روز، قرارداد ماه جاری را می‌فروشد و قرارداد ماه بعد را می‌خرد. به این کار «رول» (roll) می‌گویند و جلوتر می‌بینید چرا روی قیمت USOON اثر دارد. اگر با خود قرارداد آتی آشنا نیستید، راهنمای معاملات فیوچرز سازوکارش را ساده توضیح داده است.

خود USCF هم تأکید می‌کند که این صندوق را با نفت یکی ندانید. در تصویر زیر از صفحه رسمی صندوق، کادر ۱ همان هدفی است که بالاتر گفتیم و کادر ۲ هشداری است که USCF با حروف بزرگ نوشته: سرمایه‌گذاری در USO را نباید سرمایه‌گذاری در قرارداد آتی مرجع یا خود نفت خام دانست.

یک نکته ریز دیگر هم در همین صفحه هست که کمتر کسی سراغش می‌رود. صندوق کارش را درست می‌داند اگر در هر ۳۰ روز معاملاتی پشت‌سرهم، میانگین تغییر روزانه‌اش حداکثر ۱۰ درصد کمتر یا بیشتر از میانگین تغییر روزانه قرارداد مرجع باشد. پس اگر یک روز فاصله محسوسی دیدید، لزوماً به این معنا نیست که صندوق از هدفش جا مانده است.

قیمت USOON چطور ساخته می‌شود؟

عددی که به اسم قیمت USOON می‌بینید، از چهار لایه روی هم ساخته شده است:

1. قیمت قرارداد آتی نفت WTI در بورس NYMEX، که با عرضه و تقاضای نفت، تصمیم‌های اوپک‌پلاس، ذخایر آمریکا و خبرهای سیاسی تغییر می‌کند.
2. ارزش صندوق USO، که تغییر قرارداد مرجع را دنبال می‌کند. هزینه‌های صندوق از آن کم و سود اوراق پشتوانه به آن اضافه می‌شود.
3. قیمت دلاری USOON. اوندو توکن را با قیمتی نزدیک به قیمت USO می‌سازد و می‌سوزاند (mint و burn) و طبق مستنداتش این کار فوری و بدون کارمزد جداگانه است. همین امکان نمی‌گذارد قیمت توکن در صرافی‌ها از قیمت صندوق خیلی دور شود. خرید و فروش مستقیم از خود اوندو فعلاً فقط برای مشتری‌های نهادی باز است و کاربران عادی توکن را از صرافی‌ها می‌خرند.
4. قیمت تومانی، که از ضرب قیمت دلاری در نرخ تتر به تومان به دست می‌آید. نرخ تتر هم داستان خودش را دارد که در مطلب نحوه تعیین قیمت تتر در ایران توضیح داده‌ایم.

صفحه قیمت USOON در سواپ‌ولت هر دو عدد را کنار هم نشان می‌دهد: کادر ۱ قیمت تومانی و تغییر ۲۴ ساعته است و کادر ۲ قیمت تتری. اگر می‌خواهید بدانید نفت واقعاً چقدر جابه‌جا شده، به عدد کادر ۲ نگاه کنید.

یک مثال با عددهای فرضی

فرض کنید USOON ۱۰۰ دلار و هر تتر ۱۰۰ هزار تومان باشد و قیمت USOON هم دقیقاً هم‌اندازه نفت تغییر کند. قیمت تومانی امروز می‌شود ۱۰ میلیون تومان. حالا ببینید در چهار حالت مختلف چه بر سر قیمت تومانی می‌آید:

ردیف آخر را دوباره ببینید. کسی که فقط قیمت تومانی را نگاه می‌کند، خیال می‌کند قیمت تقریباً ثابت مانده است؛ ولی در واقع نفت ۵ درصد افت کرده و گران شدن تتر جلوی افت قیمت تومانی را گرفته است. برای قضاوت درباره خود نفت، همیشه قیمت دلاری را جدا دنبال کنید.

چرا قیمت USOON با قیمت نفتی که در خبرها می‌بینید فرق دارد؟

بیشترِ سؤال‌ها درباره قیمت USOON از همین‌جا شروع می‌شود: «خبر گفت نفت فلان‌قدر بالا رفت، چرا توکن من این‌قدر بالا نرفت؟» دلیل‌های رایجش را با راه بررسی هر کدام در جدول زیر آورده‌ایم:

کانتانگو و رول ماهانه: هزینه‌ای که در نمودار نفت نمی‌بینید

قراردادهای آتی ماه‌های مختلف معمولاً هم‌قیمت نیستند. وقتی قرارداد ماه بعد گران‌تر از ماه جاری باشد، می‌گویند بازار در حالت «کانتانگو» (contango) است. اگر برعکس، قرارداد ماه بعد ارزان‌تر باشد، به آن «بک‌وردیشن» (backwardation) می‌گویند.

اثرش را با یک مثال ساده و فرضی ببینید. صندوقی ۷٬۰۰۰ دلار دارد و با آن ۱۰۰ بشکه قرارداد ماه جاری را بشکه‌ای ۷۰ دلار خریده است. وقت رول که می‌رسد، قرارداد ماه جاری هنوز ۷۰ دلار است و قرارداد ماه بعد ۷۲ دلار. صندوق قراردادهایش را ۷٬۰۰۰ دلار می‌فروشد و با همین پول فقط حدود ۹۷٫۲ بشکه از قرارداد ماه بعد می‌خرد. اگر تا سررسید قیمت نفت تکان نخورد و قرارداد جدید هم به ۷۰ دلار برسد، ارزش صندوق حدود ۶٬۸۰۶ دلار می‌شود. یعنی نفت در تمام این مدت ۷۰ دلار مانده، ولی صندوق نزدیک ۲٫۸ درصد از ارزشش را از دست داده است.

در بک‌وردیشن همین حساب به نفع صندوق تمام می‌شود. اگر قرارداد ماه بعد ۶۸ دلار باشد، صندوق حدود ۱۰۲٫۹ بشکه می‌خرد و با رسیدن قیمت به ۷۰ دلار، ارزشش به حدود ۷٬۲۰۶ دلار می‌رسد. در عمل رول در پنج روز انجام می‌شود و قیمت‌ها هم مدام عوض می‌شوند، ولی نتیجه کلی همین است. برای همین USO در بازه‌های چندماهه ممکن است از تغییر قیمت نفت جلو بیفتد یا عقب بماند، و USOON هم دقیقاً همین رفتار را دارد.

بدترین نمونه این پیچیدگی‌ها در بهار ۱۳۹۹ دیده شد. طبق گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، روز ۱ اردیبهشت ۱۳۹۹ قیمت قرارداد آتی ماه جلوی نفت WTI منفی شد و تا منفی ۴۰٫۳۲ دلار در هر بشکه پایین رفت. از شروع معاملات این قرارداد در سال ۱۹۸۳ چنین چیزی سابقه نداشت. دلیل اصلی‌اش پر شدن انبارهای کوشینگ و نزدیک شدن سررسید قرارداد بود. طبق همین گزارش، قیمت منفی بیشتر به بازار مالی قرارداد آتی محدود ماند و قرارداد برنت در همان روزها مثبت بسته شد.

USO هم از ۲۹ فروردین، یعنی سه روز قبل از آن، دیگر فقط قرارداد ماه جلو را نگه نداشت و بخشی از پولش را به قراردادهای ماه‌های بعد برد. این ماجرا نشان داد محصولی که روی قرارداد آتی ساخته شده، در روزهای غیرعادی ممکن است طوری رفتار کند که از نمودار قیمت نفت انتظارش را ندارید.

USOON به درد چه کسی می‌خورد؟

این بخش توصیه خرید نیست و فقط کمک می‌کند بدانید این ابزار برای چه کاری ساخته شده است. اگر می‌خواهید با مبلغ کم و بدون حساب کارگزاری خارجی، از همان حساب رمزارزی‌تان در تغییرات قیمت نفت شریک شوید، USOON راه ساده‌ای است. می‌توانید کسری از یک توکن را بخرید و هر وقت خواستید آن را به تتر یا تومان برگردانید.

ولی اگر دنبال دارایی‌ای برای نگهداری چندساله هستید، هزینه رول و هزینه‌های صندوق را جدی بگیرید. توکن‌های طلا مثل PAXG و XAUT پشتوانه فیزیکی دارند و هزینه رول ندارند؛ فرقشان را در مقایسه پکس گلد و تتر گلد نوشته‌ایم. اگر هم می‌خواهید بدانید توکن‌های سهام آمریکا چطور کار می‌کنند، راهنمای xStocks ساختار مشابهی را از ناشر دیگری توضیح داده است.

ریسک‌های USOON

• نوسان نفت: قیمت نفت می‌تواند در چند روز درصد زیادی جابه‌جا شود و ماجرای سال ۱۳۹۹ نشان داد بازار قرارداد آتی تا کجا ممکن است پیش برود.
• ساختار قرارداد آتی: در دوره‌های کانتانگو، ارزش صندوق ممکن است حتی با ثابت ماندن قیمت نفت کم شود.
• ریسک ناشر و امانت‌دار: ساختار حقوقی جدا و گزارش‌های روزانه اوندو ریسک را کم می‌کند، ولی صفرش نمی‌کند. خود اوندو نوشته که دارنده توکن ممکن است حتی کل مبلغ خریدش را از دست بدهد.
• نداشتن حقوق سهام‌داری: در قیمت صندوق شریک‌اید، ولی مالک ثبت‌شده واحدهای آن نیستید.
• نرخ تتر: قیمت تومانی جدا از نفت، با نرخ تتر هم تغییر می‌کند.
• انتقال روی بلاک‌چین: فرستادن روی شبکه اشتباه یا خرید توکن جعلی هم‌اسم در بازارهای نامعتبر می‌تواند به از دست رفتن دارایی برسد. آدرس قرارداد را فقط از صفحه رسمی اوندو بردارید.

خرید USOON در سواپ‌ولت و نکته‌های قبل از خرید

USOON را می‌توانید از صفحه USOON در سواپ‌ولت با موجودی تومانی یا تتری بخرید و همان‌جا هم بفروشید. واریز و برداشت تومان به احراز هویت سطح متوسط نیاز دارد، ولی برای واریز رمزارز و تبدیل تتر به USOON احراز هویت لازم نیست. کارمزدها را همیشه از صفحه کارمزدها ببینید، چون عددشان ممکن است عوض شود.

اگر USOON را با تومانی بخرید که تازه واریز کرده‌اید، برداشت بیشتر از اعتبار «برداشت آنی» حسابتان تا ۷۲ ساعت بعد از واریز منتظر می‌ماند؛ جزئیاتش را در راهنمای برداشت آنی رمزارز ببینید. برای بردن توکن به کیف پول شخصی، شبکه را در فرم برداشت انتخاب کنید و مطمئن شوید کیف پول مقصد همان شبکه را پشتیبانی می‌کند. اگر توکن روی اتریوم باشد، برای جابه‌جا کردنش در کیف پول شخصی مقداری اتر هم برای کارمزد شبکه لازم دارید؛ مطلب کارمزد اتریوم توضیح داده چرا این کارمزد بالا و پایین می‌شود.

پیش از اولین خرید، این چند مورد را مرور کنید:

• می‌دانید USOON دنبال نفت آمریکا (WTI) است، نه برنت.
• قیمت دلاری را جدا از قیمت تومانی دنبال می‌کنید تا اثر نرخ تتر را با اثر نفت قاطی نکنید.
• اگر قصد نگهداری چندماهه دارید، حواستان به هزینه رول در دوره‌های کانتانگو هست.
• ساعت‌های تعطیلی بورس آمریکا را می‌شناسید و جابه‌جایی قیمت در شروع هفته غافلگیرتان نمی‌کند.
• با مبلغی شروع می‌کنید که اگر نفت در چند روز چند ده درصد افت کرد، برنامه مالی‌تان به هم نریزد.