طلای ۱۸ عیار یا ۲۴ عیار؛ کدام را بخریم؟

اگر طلا را برای پوشیدن می‌خرید، ۱۸ عیار بخرید. اگر برای پس‌انداز می‌خرید، اینکه طلای ۱۸ عیار بخرید یا ۲۴ عیار تقریباً فرقی نمی‌کند؛ مهم شکل خرید است و باید سراغ شکلی بروید که کمترین هزینه اضافه را دارد. طلای ۲۴ عیار تقریباً خالص است و آن‌قدر نرم که انگشتر و النگویش در استفاده روزانه زود خط برمی‌دارد و جای هر ضربه رویش می‌ماند. طلای ۱۸ عیار سه‌چهارمش طلای خالص است و یک‌چهارم دیگرش فلزهایی مثل مس و نقره است که آن را محکم می‌کنند. بیشتر زیورآلاتی که در بازار ایران می‌بینید، ۱۸ عیارند.

برای پس‌انداز، سؤال درست این است: «با این پول چند گرم طلای خالص می‌خرم و اگر بفروشم، چقدرش برمی‌گردد؟» یک گرم طلای خالص، چه در شمش ۲۴ عیار باشد چه در یک قطعه آب‌شده ۱۸ عیار، همان‌قدر می‌ارزد. فرق در پولی است که علاوه بر خود طلا می‌دهید: اجرت ساخت، سود فروشنده، مالیات، حباب سکه یا هزینه ضرب و بسته‌بندی شمش. در مثال عددی پایین‌تر می‌بینید که همین هزینه‌ها می‌توانند همان روز اول نزدیک یک‌چهارم پولتان را ببرند.

عیار طلا یعنی چه؟

عیار نشان می‌دهد چه سهمی از وزن یک قطعه طلا، طلای خالص است. این سهم را به دو شکل می‌گویند و در بازار ایران هر دو را می‌شنوید:

• از ۲۴ قسمت: وزن قطعه را ۲۴ قسمت فرض می‌کنند. ۲۴ عیار یعنی همه قسمت‌ها طلاست و ۱۸ عیار یعنی ۱۸ قسمت از ۲۴ قسمت، که می‌شود سه‌چهارم.
• از هزار قسمت: همان سهم را از هزار حساب می‌کنند. ۷۵۰ یعنی در هر هزار گرم آلیاژ، ۷۵۰ گرم طلای خالص است.

هر دو یک چیز را می‌گویند. انجمن بازار شمش لندن (LBMA)، که استانداردهای بازار جهانی شمش طلا را تعیین می‌کند، در توضیحش درباره خلوص طلا همین معادل‌ها را آورده است: ۷۵۰ همان ۱۸ عیار است و ۹۱۶ همان ۲۲ عیار. برای تبدیل عدد در هزار به عیار، آن را در ۲۴ ضرب و بر هزار تقسیم کنید؛ مثلاً ۹۰۰ می‌شود ۲۱٫۶ عیار.

عددهایی که بیشتر به چشمتان می‌خورد این‌هاست:

طلای صددرصد خالص عملاً ساخته نمی‌شود. به گفته همان LBMA، کم پیش می‌آید پالایشگاهی ادعا کند طلایی خالص‌تر از ۹۹۹٫۹ تولید کرده است. برای همین «۲۴ عیار» در عمل یعنی ۹۹۹ یا ۹۹۹٫۹.

عیار ۷۰۵ و مظنه. بازار طلای تهران قیمت آب‌شده را با «مظنه» اعلام می‌کند و مظنه یعنی قیمت یک مثقال (۴٫۶۰۸۳ گرم) طلای آب‌شده با عیار ۷۰۵. یک مثقال طلای ۷۰۵ درست همان‌قدر طلای خالص دارد که ۴٫۳۳۱۸ گرم طلای ۱۸ عیار؛ برای همین قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار را از تقسیم مظنه بر ۴٫۳۳۱۸ به دست می‌آورند. اگر در بازار اسم «طلای ۱۷ عیار» را شنیدید، منظور معمولاً همین عیار ۷۰۵ است.

عیار ۷۴۰. گاهی عددی مثل ۷۴۰ را روی برگه آزمایشگاه یک قطعه آب‌شده می‌بینید یا از زبان فروشنده می‌شنوید. ۷۴۰ یعنی ۷۴ درصد طلای خالص، که فقط ده واحد در هزار از ۱۸ عیار استاندارد کمتر است. فاصله کوچکی به نظر می‌رسد، ولی همین فاصله یعنی حدود ۱٫۳ درصد طلای کمتر و قیمت قطعه هم باید به همین نسبت کمتر باشد. قاعده ساده است: قیمت هر قطعه را با عیار واقعی خودش حساب کنید، نه با اسمی که رویش گذاشته‌اند.

فرق طلای ۱۸ و ۲۴ عیار در سختی، دوام و رنگ

طلای خالص فلز خیلی نرمی است. طبق یکی از مقاله‌های همایش سالانه سانتافه که درباره فن ساخت زیورآلات است، طلای خالص حتی با چکش‌کاری، در بهترین حالت به حدود نصف سختی طلای ۲۲ عیار چکش‌کاری‌شده می‌رسد. طلای ۱۸ عیار، که یک‌چهارمش مس و نقره و فلزهای دیگر است، خیلی محکم‌تر از طلای خالص است. در استفاده روزمره، این فرق را این‌طور می‌بینید:

• ضربه و خط: انگشتر و النگوی ۲۴ عیار با ضربه‌های معمولی، مثل خوردن به میز یا در، فرورفتگی پیدا می‌کند و کم‌کم از فرم می‌افتد. ۱۸ عیار هم با گذشت زمان خط برمی‌دارد، ولی خیلی دیرتر.
• نگین: پایه‌های نرم ۲۴ عیار نگین را محکم نگه نمی‌دارند. برای همین زیور نگین‌دار و طرح‌های ظریف را معمولاً با ۱۸ عیار می‌سازند.
• زنجیر و حلقه‌های نازک: زنجیر باریک ۲۴ عیار زود کش می‌آید یا پاره می‌شود.
• رنگ: ۲۴ عیار زرد پررنگ و یکدست است. رنگ ۱۸ عیار به فلزهای همراهش بستگی دارد؛ طلای زرد، طلای سفید و رزگلد هر سه می‌توانند ۱۸ عیار باشند.

در بازارهایی مثل چین و هنگ‌کنگ زیور ۲۴ عیار هم خریدار دارد و نرمی طلای خالص آن‌قدر دردسر درست کرده که برای همین بازارها آلیاژهای ویژه‌ای ساخته‌اند. این آلیاژها با مقدار خیلی کمی فلز دیگر سخت‌تر شده‌اند و هنوز ۲۴ عیار حساب می‌شوند. در ایران ۲۴ عیار را معمولاً به شکل شمش می‌بینید. اگر زیور ۲۴ عیار دارید، برای ورزش و کارهای خانه درش بیاورید و جدا از زیورهای دیگر نگهش دارید، چون حتی تماس با طلای ۱۸ عیار هم رویش خط می‌اندازد.

هر عیار در بازار ایران به چه شکلی فروخته می‌شود؟

طلای زینتی: ۱۸ عیار

پایه قیمت هر زیور ۱۸ عیار، وزنش ضرب در قیمت روز هر گرم طلای ۱۸ عیار است و اجرت ساخت، سود فروشنده و مالیات بعد رویش می‌آید. اجرت از مغازه‌ای به مغازه دیگر و از قطعه‌ای به قطعه دیگر فرق می‌کند و به گفته آزمایشگاه سواپ‌ولت بیشتر وقت‌ها بین ۷ تا ۲۰ درصد ارزش طلاست. قطعه‌های ساده مثل النگو و زنجیر بی‌طرح معمولاً اجرت کمتری دارند و کارهای ظریف یا وارداتی اجرت بیشتری. قیمت لحظه‌ای هر گرم را در صفحه طلای ۱۸ عیار سواپ‌ولت ببینید.

طلای آب‌شده: نزدیک ۱۸ عیار و بدون اجرت

آب‌شده طلای کهنه‌ای است که ذوب شده و به شکل یک قطعه بی‌طرح درآمده است. وزن و عیار دقیق هر قطعه را آزمایشگاه عیارسنجی اندازه می‌گیرد؛ در بازار به این کار «ری‌گیری» می‌گویند. آزمایشگاه بعد نشان و کد خودش را روی قطعه می‌زند. به این نشان «انگ» می‌گویند و با کدش می‌شود عیار و وزن ثبت‌شده را استعلام کرد.

قیمت هر قطعه از همین وزن و عیار و مظنه روز حساب می‌شود و چون اجرت ساخت ندارد، به ارزش طلای داخلش نزدیک است. آب‌شده را معمولاً در قطعه‌های چندگرمی می‌فروشند. فقط آب‌شده‌ای بخرید که انگ و کد استعلام داشته باشد.

شمش: ۲۴ عیار

شمش‌های کوچک ۲۴ عیار را در بسته‌بندی پلمب‌شده می‌فروشند. شمش اجرت ساختی مثل زیورآلات ندارد، ولی هزینه ضرب و بسته‌بندی و سود فروشنده روی ارزش طلایش می‌آید و هر چه شمش کوچک‌تر باشد، این هزینه نسبت به طلایش بیشتر است. بسته‌بندی پلمب را باز نکنید؛ خریدار بعدی به همان بسته اعتماد می‌کند.

سکه: ۲۱٫۶ عیار

سکه امامی، بهار آزادی، نیم سکه و ربع سکه همه عیار ۹۰۰ دارند، یعنی ۲۱٫۶ عیار. هر سکه امامی ۸٫۱۳۳ گرم وزن دارد و حدود ۷٫۳۲ گرمش طلای خالص است. عیار ۹۰۰ برای سکه سابقه طولانی دارد؛ به گفته LBMA، بعد از انقلاب فرانسه بیشتر کشورها سکه طلایشان را با همین عیار ضرب کردند.

قیمت سکه معمولاً از ارزش طلای داخلش بیشتر است و به این اضافه‌قیمت «حباب» می‌گویند. حباب نیم و ربع سکه بیشتر وقت‌ها از سکه تمام بالاتر است. حباب امروز هر سکه را در صفحه حباب سکه آزمایشگاه سواپ‌ولت ببینید.

فاکتور طلای زینتی چطور حساب می‌شود؟

فاکتور هر قطعه طلای زینتی چهار بخش دارد:

1. ارزش طلا: وزن قطعه ضرب در قیمت روز هر گرم طلای ۱۸ عیار.
2. اجرت ساخت: درصدی از ارزش طلا که بابت ساخت قطعه می‌پردازید.
3. سود فروشنده: ۷ درصدِ جمع ارزش طلا و اجرت، طبق ضوابط اتحادیه طلا و جواهر.
4. مالیات بر ارزش افزوده: ۱۰ درصدِ جمع اجرت و سود.

طبق ماده ۲۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده، خود طلایی که در زیورآلات به کار رفته از مالیات معاف است و مالیات فقط از اجرت ساخت، سود و حق‌العمل فروشنده گرفته می‌شود. پس اگر در فاکتوری مالیات را روی کل مبلغ حساب کرده‌اند، اشتباه است.

طبق اطلاعیه سازمان امور مالیاتی، قانون بودجه نرخ این مالیات را از ابتدای ۱۴۰۴ به ۱۰ درصد رساند و در ۱۴۰۵ هم همین ۱۰ درصد است.

فرض کنید یک النگوی ۱۰ گرمی ۱۸ عیار با اجرت ۱۲ درصد می‌خرید و هر گرم طلای ۱۸ عیار ۳۰ میلیون تومان است. این عددها فرضی‌اند و رُندشان کرده‌ایم تا حساب ساده بماند:

اگر همان روز این النگو را بفروشید، طلافروش معمولاً فقط ارزش طلای خامش را می‌دهد، یعنی ۳۰۰ میلیون تومان. پس حدود ۶۵٫۵ میلیون تومان از پولتان برنمی‌گردد که نزدیک ۱۸ درصد کل فاکتور است. برای اینکه فقط سربه‌سر شوید، قیمت طلا باید حدود ۲۲ درصد بالا برود.

با ۱۰۰ میلیون تومان، در هر شکل چقدر طلا می‌خرید و چقدر برمی‌گردد؟

عیار را کنار بگذارید و فقط دو عدد را مقایسه کنید: چند گرم طلای خالص می‌خرید و اگر همان روز بفروشید، چند تومان به دستتان می‌رسد. این مثال فرضی است و روی این فرض‌ها حساب شده:

• هر گرم طلای خالص ۴۰ میلیون تومان است، پس هر گرم ۱۸ عیار ۳۰ میلیون تومان. قیمت طلا بین خرید و فروش تکان نمی‌خورد.
• زیور ۱۸ عیار را با همان حساب فاکتور بالا می‌خرید، یعنی با ۷ درصد سود فروشنده و ۱۰ درصد مالیات روی اجرت و سود، و به ارزش طلای خام می‌فروشید.
• آب‌شده و سکه را ۱ درصد بالاتر از قیمت مرجع بازار می‌خرید و ۱ درصد پایین‌تر می‌فروشید. حباب سکه موقع خرید ۵ درصد است.
• شمش کوچک ۲۴ عیار را ۴ درصد بالاتر از ارزش طلایش می‌خرید و ۱ درصد پایین‌تر از آن می‌فروشید.
• برای مقایسه فرض کرده‌ایم هر شکلی را می‌شود دقیقاً با ۱۰۰ میلیون تومان خرید؛ در عمل سکه و شمش وزن ثابت دارند.

از این جدول سه چیز درمی‌آید:

• با عیار بالاتر لزوماً طلای بیشتری نمی‌خرید. در این مثال شمش ۲۴ عیار از آب‌شده ۱۸ عیار طلای خالص کمتری به شما می‌دهد، چون هزینه ضرب و بسته‌بندی‌اش را هم پرداخته‌اید.
• زیور، حتی با اجرت کم، پرهزینه‌ترین شکل است. با اجرت ۷ درصد هم حدود ۱۴ درصد پولتان همان روز اول می‌رود. سود فروشنده روی کل طلا و اجرت حساب می‌شود و مالیات روی اجرت و سود، و هیچ‌کدام موقع فروش برنمی‌گردد.
• ریسک سکه، حباب است. طلای داخل سکه سر جایش می‌ماند، ولی اگر حباب بخوابد، پولی که بابت حباب داده‌اید برنمی‌گردد.

همین مقایسه را با قیمت‌های امروز در آزمایشگاه سواپ‌ولت هم می‌توانید ببینید. آنجا مبلغ را وارد می‌کنید، اجرت را انتخاب می‌کنید و می‌بینید با همان پول در سکه، آب‌شده، زیور یا طلای توکنی چند گرم طلای خالص می‌گیرید.

موقع فروش چه چیزی از دست می‌دهید؟

• زیور: اجرت، سود و مالیات برنمی‌گردد. اگر طلافروش از ارزش طلای خام هم کمتر پیشنهاد داد، بپرسید بابت چه کم کرده و از یکی دو مغازه دیگر هم قیمت بگیرید.
• آب‌شده: اگر انگ معتبر نداشته باشد، خریدار یا دوباره عیارسنجی‌اش می‌کند یا ارزان‌تر می‌خرد.
• شمش: هزینه ضرب و بسته‌بندی‌ای که موقع خرید داده‌اید، ممکن است موقع فروش کامل برنگردد؛ به‌خصوص اگر بسته‌بندی باز شده باشد.
• سکه: فاصله قیمت خرید و فروش برای نیم و ربع سکه بیشتر از سکه تمام است. سکه وکیوم‌شده معمولاً راحت‌تر فروش می‌رود، ولی وکیوم به‌تنهایی ضمانت اصل بودن سکه نیست.

کدام را بخریم؟ بسته به اینکه طلا را برای چه می‌خواهید

اگر هنوز بین طلا و گزینه‌های دیگر مردد هستید، تتر بهتر است یا طلا را هم بخوانید.

طلای توکنی. اگر هدفتان فقط پس‌انداز است و لازم نیست طلا را در دست داشته باشید، طلای توکنی هم گزینه‌ای است. پشتوانه هر تتر گلد (XAUT) و پکس گلد (PAXG)، طبق اعلام ناشرانشان، یک اونس طلای خالص از شمش‌های استاندارد بازار لندن است و مشخصات LBMA برای این شمش‌ها دست‌کم ۹۹۵ در هزار خلوص تعیین کرده است.

این توکن‌ها اجرت و حباب سکه ندارند، با مبلغ‌های کم هم خریده می‌شوند و قیمتشان از اونس جهانی درمی‌آید. در عوض تحویل گرفتن طلای فیزیکی برای کاربر عادی عملی نیست و باید به ناشرشان اعتماد کنید. سواپ‌ولت طلای فیزیکی نمی‌فروشد، ولی این دو توکن را می‌توانید در آن با تومان بخرید. فرق این دو را در مقایسه پکس گلد و تتر گلد بخوانید.

پیش از خرید طلا این‌ها را چک کنید

1. پیش از رفتن به مغازه، قیمت روز هر گرم طلای ۱۸ عیار را ببینید.
2. فاکتوری بخواهید که وزن، عیار، اجرت، سود و مالیات را جدا نوشته باشد.
3. اجرت یک قطعه مشابه را از دو سه مغازه بپرسید.
4. عیار را روی خود قطعه یا برگه آزمایشگاه ببینید و قیمت را با همان عدد حساب کنید.
5. آب‌شده را فقط انگ‌دار و با کدی بخرید که بشود استعلامش کرد.
6. پیش از خرید سکه، حبابش را ببینید؛ اگر از معمول چند ماه اخیر خیلی بالاتر است، عجله نکنید.