مثقال و مظنه طلا چیست و قیمت طلا با آن چطور حساب می‌شود؟

مثقال واحد وزن است و مظنه یک قیمت. هر مثقال طلا در بازار ایران حدود ۴٫۶۰۸ گرم وزن دارد و «مظنه» قیمت یک مثقال طلای آب‌شده با عیار ۷۰۵ است؛ همان طلایی که بازار به آن «۱۷ عیار» می‌گوید. برای این‌که از مظنه به قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار برسید، کافی است آن را بر ۴٫۳۳۱۸ تقسیم کنید. مثلاً اگر مظنه ۱۰۰ میلیون تومان باشد، هر گرم طلای ۱۸ عیار حدود ۲۳ میلیون و ۸۵ هزار تومان می‌شود.

بیشتر سردرگمی‌ها از همین‌جا شروع می‌شود. عددی که سایت‌های قیمت با اسم «مثقال طلا» نشان می‌دهند، قیمت یک مثقال طلای ۱۸ عیار نیست. خیلی‌ها هم مظنه را فقط بر وزن مثقال تقسیم می‌کنند و به عددی می‌رسند که حدود ۶ درصد از قیمت واقعی گرم ۱۸ عیار کمتر است. پایین‌تر هر دو را با عدد می‌بینید.

مثقال طلا چند گرم است؟

مثقال از واحدهای قدیمی وزن در ایران است. در عرف بازار هر مثقال ۲۴ نخود است و هر نخود را ۱۹۲ میلی‌گرم حساب می‌کنند؛ پس یک مثقال می‌شود ۲۴ × ۰٫۱۹۲ = ۴٫۶۰۸ گرم. توضیح المسائل جامع آیت‌الله سیستانی هم همین حساب را آورده و نوشته است مثقال بازاری «بنا بر نظر مشهور در عرف رایج» تقریباً ۴٫۶۰۸ گرم است.

در حساب‌های بازار طلا معمولاً یک رقم اعشار بیشتر می‌گذارند و مثقال را ۴٫۶۰۸۳ گرم می‌گیرند. فرق این دو عدد ۰٫۳ میلی‌گرم در هر مثقال است که با مظنه ۱۰۰ میلیون تومان، حدود ۶٬۵۰۰ تومان می‌ارزد. ما هم در ادامه مثل بازار با ۴٫۶۰۸۳ حساب می‌کنیم.

مثقال برخلاف گرم واحد رسمی نیست. طبق قانون اوزان و مقیاس‌ها که ۱۸ دی ۱۳۱۱ تصویب شد، واحد رسمی وزن در ایران کیلوگرم است. این قانون برای «من» و «سیر» معادل متری تعیین کرد (من سه کیلو و سیر ۷۵ گرم)، ولی از مثقال اسمی نبرد. مثقال را عرف بازار نگه داشته است و طلافروش‌ها و زعفران‌فروش‌ها هنوز با آن حساب می‌کنند.

مثقال صیرفی و مثقال شرعی

منظور از «مثقال» همه‌جا یک وزن نیست:

مثقال شرعی وزن «دینار» است، یعنی سکه طلایی که در دوران معصومین رایج بود. بنا بر نظر مشهور، وزن این مثقال سه‌چهارم مثقال صیرفی است. بعضی فقها هم آن را حدود ۹۲ درصد مثقال صیرفی، یعنی نزدیک ۴٫۲۵ گرم، می‌دانند و هر دو نظر در همان صفحه توضیح المسائل آمده است.

در بازار طلا و روی تابلوی قیمت، منظور از مثقال، مثقال صیرفی است. ولی اگر در یک متن فقهی یا یک سند به مثقال برخوردید، ببینید منظور کدام مثقال است؛ طبق نظر مشهور، یکی یک‌چهارم از دیگری سبک‌تر است.

مظنه طلا چیست؟

«مظنه» در عربی یعنی «گمان»، ولی در فارسی معنای «نرخ و بهای کالا» هم پیدا کرده است. فرهنگ معین اصطلاح «مظنه دست کسی آمدن» را به معنای باخبر شدن از قیمت آورده است. برای همین در بازار ارز هم از «مظنه دلار» حرف می‌زنند. ولی وقتی در بازار طلا می‌گویند «مظنه»، منظور یک عدد مشخص است: قیمت یک مثقال طلای آب‌شده با عیار ۷۰۵.

این تعریف سه جزء دارد:

• یک مثقال: یعنی همان ۴٫۶۰۸۳ گرم.
• طلای آب‌شده: طلایی که ذوب شده، به شکل یک تکه یا شمش کوچک درآمده و آزمایشگاه عیارش را سنجیده است. بخش بزرگی از آب‌شده‌ها از ذوب طلای کهنه درست می‌شود.
• عیار ۷۰۵: یعنی از هر هزار قسمت وزن، ۷۰۵ قسمت طلای خالص است و بقیه‌اش فلزهای دیگر است.

سایت‌های قیمت همین مظنه را با اسم «مثقال طلا» نشان می‌دهند. مثلاً سایت tgju قیمت «مثقال طلا» را در گروه «مظنه / مثقال» و به ریال منتشر می‌کند و صفحه مثقال طلا در سواپ‌ولت همین عدد را به تومان نشان می‌دهد. پس «قیمت مثقال طلا» در این سایت‌ها قیمت یک مثقال طلای ۱۸ عیار نیست؛ قیمت یک مثقال طلای ۷۰۵ است.

مظنه نرخ دولتی هم نیست. عددی است که از معامله‌های بازار عمده طلا بیرون می‌آید و در ساعت‌های کاری بازار مدام عوض می‌شود. برای همین ممکن است دو سایت قیمت در یک لحظه عددهای کمی متفاوت نشان دهند.

چرا به عیار ۷۰۵ می‌گویند ۱۷ عیار؟

عیار را به دو شکل می‌گویند: یکی از ۲۴ و یکی در هزار. طلای ۲۴ عیار خالص است، پس ۱۸ عیار یعنی ۱۸ قسمت از ۲۴ قسمت، که می‌شود ۷۵۰ در هزار. اگر همین حساب را برای ۱۷ عیار بکنید، به ۷۰۸٫۳ می‌رسید، نه ۷۰۵.

پس ۷۰۵ دقیقاً ۱۷ عیار نیست؛ عددی است که بازار به‌عنوان مبنا پذیرفته و اسمش را ۱۷ عیار گذاشته است. در هر حسابی که با مظنه می‌کنید، همان ۷۰۵ را بگذارید، نه ۷۰۸.

چه کسانی با مظنه معامله می‌کنند؟

مظنه زبان بازار عمده است. معامله‌گرهای آب‌شده و بنکدارها با آن کار می‌کنند، همین‌طور طلاسازهایی که برای کارگاهشان مواد اولیه می‌خرند و طلافروشی‌هایی که طلای کهنه را برای ذوب می‌خرند. همه اول روی مظنه توافق می‌کنند و بعد مبلغ هر معامله را از روی وزن و عیار همان تکه حساب می‌کنند. طلافروشی محله هم قیمت گرم ۱۸ عیاری را که روی تابلو می‌نویسد از مظنه درمی‌آورد.

اگر زیورآلات یا سکه می‌خرید، معمولاً مستقیم با مظنه سروکار ندارید. ولی دانستنش دو جا به کارتان می‌آید: وقتی می‌خواهید بفهمید قیمتی که طلافروش می‌گوید با بازار جور است یا نه، و وقتی طلای کهنه می‌فروشید، چون خریدار آن را برای ذوب می‌خرد و بابت ساختش پولی نمی‌دهد.

خرید آب‌شده برای پس‌انداز ریسک خودش را دارد. رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان طلا و جواهر ایران در دی ۱۴۰۳ گفت فروش طلای آب‌شده و شمش به کسانی که در چرخه تولید و عرضه نیستند، «بستری جهت تقلب، تخلف و فساد» شده است (گزارش تابناک به نقل از خبرگزاری مهر). اگر سراغ آب‌شده می‌روید، احتمال عیار نادرست یا برگه آزمایش ساختگی را جدی بگیرید و فقط از فروشنده‌ای بخرید که می‌شناسید.

چرا بازار هنوز با مظنه قیمت می‌دهد؟

تکه‌های آب‌شده هر کدام وزن و عیار خودشان را دارند؛ یکی ۴۸ گرم با عیار ۷۴۰، یکی ۱۰۲ گرم با عیار ۷۵۰. اگر قرار بود برای هر ترکیبی از وزن و عیار نرخ جداگانه‌ای اعلام شود، کسی نمی‌توانست قیمت‌ها را با هم مقایسه کند. مظنه این مشکل را حل می‌کند: همه روی یک عدد مبنا توافق می‌کنند و قیمت هر تکه با یک ضرب و تقسیم ساده از آن درمی‌آید.

عادت هم بی‌تأثیر نیست. امروز قیمت زیورآلات را به گرم ۱۸ عیار می‌گویند، ولی بازار عمده هنوز با زبان قدیمی‌اش، یعنی مثقال و مظنه، حرف می‌زند.

مظنه را چطور به قیمت گرم تبدیل کنیم؟

عدد ۴٫۳۳۱۸ از کجا می‌آید؟

اول ببینیم یک مثقال طلای ۷۰۵ چقدر طلای خالص دارد: ۴٫۶۰۸۳ × ۰٫۷۰۵ = ۳٫۲۴۸۹ گرم. هر گرم طلای ۱۸ عیار ۰٫۷۵ گرم طلای خالص دارد، پس برای رسیدن به همین مقدار طلای خالص باید این عدد را بر ۰٫۷۵ تقسیم کنیم: ۴٫۶۰۸۳ × ۰٫۷۰۵ ÷ ۰٫۷۵ = ۴٫۳۳۱۸ گرم طلای ۱۸ عیار.

یعنی ۴٫۳۳۱۸ گرم طلای ۱۸ عیار دقیقاً همان‌قدر طلای خالص دارد که یک مثقال طلای ۷۰۵. وقتی طلای خالص دو تکه یکی باشد، ارزش طلایشان هم یکی است. پس مظنه در واقع قیمت ۴٫۳۳۱۸ گرم طلای ۱۸ عیار هم هست و اگر آن را بر ۴٫۳۳۱۸ تقسیم کنید، قیمت یک گرم ۱۸ عیار به دست می‌آید. عدد ۴٫۳۳۱۸ وزن مثقال نیست؛ تبدیل وزن و تبدیل عیار را یک‌جا در خودش دارد.

همین حساب را می‌شود در دو قدم هم انجام داد: مظنه را بر ۴٫۶۰۸۳ تقسیم کنید تا قیمت یک گرم طلای ۷۰۵ به دست بیاید، بعد حاصل را در ۷۵۰ ضرب و بر ۷۰۵ تقسیم کنید تا به عیار ۱۸ برسید. نتیجه هر دو راه یکی است.

بعضی طلافروش‌ها برای راحتی مظنه را بر ۴٫۳۳ تقسیم می‌کنند. با مظنه ۱۰۰ میلیون تومان، این گرد کردن قیمت هر گرم را حدود ۹٬۶۰۰ تومان بیشتر نشان می‌دهد. در حساب روزمره این فرق ناچیز است.

همه تبدیل‌ها در یک جدول

این ضریب‌ها از وزن و عیار درمی‌آیند و با بالا و پایین رفتن قیمت تغییر نمی‌کنند.

مثال عددی: اگر مظنه ۱۰۰ میلیون تومان باشد

عددها فرضی و گردند تا دنبال کردن حساب راحت باشد. مظنه واقعی امروز را در صفحه مثقال طلا ببینید.

به ردیف اول دقت کنید. اگر مظنه را فقط بر ۴٫۶۰۸۳ تقسیم کنید و حاصل را قیمت گرم ۱۸ عیار بدانید، به ۲۱ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان می‌رسید که حدود ۶ درصد از قیمت درست کمتر است. این اشتباه رایجی است: فقط وزن را تبدیل کرده‌اید و فرق عیار ۷۰۵ و ۷۵۰ از قلم افتاده است.

قیمت یک تکه آب‌شده

فرض کنید یک تکه آب‌شده دارید که طبق برگه آزمایش عیار، یا به زبان بازار «انگ»، ۵۰ گرم وزن دارد و عیارش ۷۴۰ است. مظنه هم همان ۱۰۰ میلیون تومان است:

1. وزن را به مثقال تبدیل کنید: ۵۰ ÷ ۴٫۶۰۸۳ = ۱۰٫۸۵ مثقال.
2. عیار را به مبنای مظنه ببرید: ۱۰٫۸۵ × ۷۴۰ ÷ ۷۰۵ = ۱۱٫۳۹ مثقال طلای ۷۰۵.
3. در مظنه ضرب کنید: ۱۱٫۳۹ × ۱۰۰ میلیون تومان = حدود یک میلیارد و ۱۳۹ میلیون تومان.

این عدد ارزش طلای داخل آن تکه است. در معامله واقعی، نرخ خرید و نرخ فروش کمی با هم فاصله دارند و طرف معامله سهم خودش را هم حساب می‌کند.

از قیمت گرم به مظنه

گاهی فقط قیمت گرم ۱۸ عیار را دارید و می‌خواهید مظنه را بدانید. کافی است آن را در ۴٫۳۳۱۸ ضرب کنید: اگر هر گرم ۱۸ عیار ۲۳ میلیون تومان باشد، مظنه حدود ۹۹ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان است.

قیمت طلافروش را خودتان بسنجید

با همین فرمول‌ها در دو دقیقه می‌فهمید قیمتی که فروشنده می‌گوید با بازار جور است یا نه:

1. مظنه همان لحظه را پیدا کنید. همیشه از یک منبع ثابت نگاه کنید، مثلاً صفحه مثقال طلا در سواپ‌ولت. اگر منبعتان قیمت را به ریال نشان می‌دهد، یک صفر از آخرش بردارید تا تومان شود.
2. قیمت پایه هر گرم ۱۸ عیار را حساب کنید: مظنه ÷ ۴٫۳۳۱۸. سواپ‌ولت همین عدد را جداگانه در صفحه طلای ۱۸ عیار هم نشان می‌دهد.
3. قیمت طلا را جدا از بقیه فاکتور بپرسید. فاکتور زیورآلات چهار بخش دارد: قیمت خود طلا، اجرت ساخت، سود فروشنده و مالیات. فقط بخش اول را می‌شود با مظنه مقایسه کرد.
4. فاصله را حساب کنید. فرض کنید مظنه ۱۰۰ میلیون تومان است و فروشنده هر گرم ۱۸ عیار را ۲۳ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان حساب کرده است. این عدد را در ۴٫۳۳۱۸ ضرب کنید تا به حدود ۱۰۱ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان برسید؛ یعنی قیمت طلای این فروشنده حدود ۱٫۸ درصد بالاتر از مظنه است. کمی فاصله طبیعی است، چون مظنه هر چند دقیقه عوض می‌شود و مغازه هم کمی گران‌تر از بازار عمده می‌فروشد. اگر فاصله زیاد بود، دلیلش را بپرسید یا از یک مغازه دیگر هم قیمت بگیرید.
5. برای آب‌شده، وزن و عیار را از روی انگ بخوانید و با فرمول بالا حساب کنید. ببینید برگه را کدام آزمایشگاه داده و وزنی که روی آن نوشته شده با وزن تکه روی ترازو یکی است یا نه.
6. برای فروش طلای کهنه، ارزش طلای آن را از قبل بدانید. با مظنه ۱۰۰ میلیون تومان، ۱۰ گرم طلای ۱۸ عیار حدود ۲۳۰ میلیون و ۸۵۰ هزار تومان می‌ارزد. پیشنهاد خریدار معمولاً کمی کمتر از این عدد است و اجرتی که موقع خرید داده‌اید هم برنمی‌گردد.

اگر برای پس‌انداز طلا می‌خرید، این‌که ۱۸ عیار بخرید یا ۲۴ عیار روی اجرت، سود فروشنده و پولی که موقع فروش پس می‌گیرید اثر زیادی دارد. پیش از خرید، این سه را برای زیورآلات، سکه و شمش کنار هم بگذارید.

مظنه جهانی: رابطه مظنه با انس و دلار

قیمت جهانی طلا را به دلار و برای هر انس یا اونس تروی طلای خالص اعلام می‌کنند. هر انس تروی ۳۱٫۱۰۳۴۷۶۸ گرم است. اگر این قیمت را به مبنای مظنه ببرید، به عددی می‌رسید که به آن «مظنه جهانی» می‌گویند: قیمت دلاری یک مثقال طلای ۷۰۵ در بازار جهانی.

حسابش ساده است. هر انس ۳۱٫۱۰۳۵ گرم طلای خالص دارد و همان‌طور که دیدیم، در هر مثقال طلای ۷۰۵ هم ۳٫۲۴۸۹ گرم طلای خالص هست. اگر اولی را بر دومی تقسیم کنید، یعنی ۳۱٫۱۰۳۵ ÷ (۴٫۶۰۸۳ × ۰٫۷۰۵)، به ۹٫۵۷۳۷ می‌رسید. پس:

• مظنه جهانی به دلار = قیمت انس ÷ ۹٫۵۷۳۷
• مظنه نظری به تومان = قیمت انس × نرخ دلار ÷ ۹٫۵۷۳۷

بعضی منبع‌ها، مثل آموزش کارگزاری مفید، این ضریب را ۹٫۵۷۴۲ نوشته‌اند؛ اگر مثقال را ۴٫۶۰۸ گرم بگیرید، تقریباً به همین عدد می‌رسید. فرق این دو ضریب آن‌قدر کم است که در حساب روزمره به چشم نمی‌آید.

فرض کنید انس ۴٬۰۰۰ دلار باشد. مظنه جهانی می‌شود حدود ۴۱۷٫۸ دلار و با دلار ۲۴۰ هزار تومانی، مظنه نظری حدود ۱۰۰ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان درمی‌آید. این عددها هم فرضی‌اند.

مظنه واقعی بازار معمولاً دقیقاً همین عدد نیست. سه چیز آن را کمی بالاتر یا پایین‌تر می‌برد: نرخ دلاری که بازار طلا در نظر دارد، انتظار بازار از دلار روزهای بعد و عرضه و تقاضای خود بازار طلا.

با یک حساب ساده می‌شود این فاصله را دید: مظنه بازار را در ۹٫۵۷۳۷ ضرب و بر قیمت انس تقسیم کنید. حاصل، نرخ دلاری است که بازار طلا با آن قیمت داده است. مثلاً با مظنه ۱۰۰ میلیون تومان و انس ۴٬۰۰۰ دلار، این نرخ حدود ۲۳۹ هزار تومان است. اگر دلار بازار آزاد ارزان‌تر از این باشد، طلا در بازار داخلی گران‌تر از قیمت جهانی‌اش معامله می‌شود.

این‌که قیمت طلا در ایران چطور تعیین می‌شود و کدام نرخ دلار در آن اثر دارد، خودش موضوع جداگانه‌ای است. اگر می‌خواهید بدانید طلا و تتر در حفظ ارزش پول چه فرقی با هم دارند، مقایسه تتر و طلا را بخوانید.

مظنه و مثقال در سواپ‌ولت

سواپ‌ولت مظنه روز را در صفحه مثقال طلا و قیمت هر گرم ۱۸ عیار را در صفحه طلای ۱۸ عیار نشان می‌دهد. عدد دوم همان مظنه تقسیم بر ۴٫۳۳۱۸ است. این صفحه‌ها فقط برای دیدن قیمت‌اند: سواپ‌ولت طلای فیزیکی نمی‌خرد، نمی‌فروشد و نگه نمی‌دارد.

اگر می‌خواهید با تومان طلا بخرید و درگیر تکه و انگ و عیار نشوید، طلای توکنی راه دیگری است. پکس گلد (PAXG) و تتر گلد (XAUT) در سواپ‌ولت خرید و فروش می‌شوند و پشتوانه هر واحدشان یک انس طلای خالص است. با حساب بالا، یک انس همان‌قدر طلای خالص دارد که حدود ۹٫۵۷ مثقال طلای ۷۰۵. این توکن‌ها ریسک ناشر و امانت‌دار طلا را دارند؛ فرق این دو را در مقایسه پکس گلد و تتر گلد توضیح داده‌ایم.

سکه هم مثل آب‌شده مقدار مشخصی طلای خالص دارد، ولی معمولاً گران‌تر از ارزش همان طلا فروخته می‌شود؛ به این فاصله حباب سکه می‌گویند. آزمایشگاه حباب طلا در سواپ‌ولت نشان می‌دهد با یک مبلغ مشخص، از سکه، آب‌شده یا طلای توکنی چند گرم طلای خالص به دستتان می‌رسد. این صفحه تحلیل داده است، نه پیشنهاد خرید یا فروش.