مقیاس‌پذیری بلاک چین چیست و چرا مشکل اصلی شبکه‌هاست؟

مقیاس‌پذیری (Scalability) یعنی بلاک‌چین بتواند با بیشتر شدن کاربرها تراکنش‌های بیشتری را جا بدهد، بی‌آنکه کارمزد سر به فلک بکشد، تراکنش‌ها ساعت‌ها در صف بمانند یا اجرای نود آن‌قدر گران شود که فقط چند شرکت بزرگ از پسش بربیایند. گره کار اینجاست که در بلاک‌چین هر نود کامل باید تک‌تک تراکنش‌ها را خودش دوباره بررسی کند. پس سقف ظرفیت شبکه را سرعت همین کامپیوترهای معمولی تعیین می‌کند، نه قوی‌ترین سرور دنیا.

هر راهی که تا امروز برای بالا بردن ظرفیت پیدا شده، چیزی هم از شبکه گرفته است: یا نودها گران‌تر و کمتر شده‌اند، یا امنیت به گروه کوچک‌تری تکیه کرده، یا ریسک تازه‌ای مثل پل‌ها و ترتیب‌دهنده‌های مرکزی اضافه شده است. به این کشمکش «سه‌گانه بلاک‌چین» می‌گویند. برای همین عدد TPS یا «تراکنش در ثانیه» که در تبلیغ شبکه‌ها می‌بینید، درباره کارمزد و سرعت انتقال شما حرف زیادی نمی‌زند. سقف نظری تون، سوی و آپتوس هر کدام بیش از صد هزار تراکنش در ثانیه است، ولی در اندازه‌گیری بامداد ۱۸ مهر ۱۴۰۵ هیچ‌کدام به ۹۰ تراکنش در ثانیه هم نرسیدند.

پایین‌تر عددهای واقعی چند شبکه را کنار عدد تبلیغاتی‌شان گذاشته‌ایم، راه‌حل‌های اصلی را همراه با بهایی که داشته‌اند توضیح داده‌ایم و آخر سر گفته‌ایم این‌ها موقع انتخاب شبکه برای فرستادن تتر به چه کارتان می‌آید. اگر با خود بلاک‌چین آشنا نیستید، اول بلاکچین چیست را بخوانید.

چرا بلاک‌چین به این راحتی بزرگ نمی‌شود؟

سرور یک بانک یا یک شبکه پرداخت را می‌شود هر وقت لازم شد با سرور قوی‌تری عوض کرد، چون همه به همان یک مرکز اعتماد دارند. بلاک‌چین این‌طور کار نمی‌کند. هزاران نود در گوشه‌وکنار دنیا هر بلاک را جداگانه دریافت می‌کنند، تراکنش‌هایش را دوباره اجرا می‌کنند و فقط وقتی قبولش می‌کنند که همه‌چیز درست باشد. همین بررسی همگانی است که بلاک‌چین را از اعتماد به یک نفر بی‌نیاز می‌کند.

ethereum.org همین را این‌طور توضیح می‌دهد: هر تراکنشی که روی شبکه ثبت می‌شود، باید به دست همه نودها اجرا شود و نودها باید بتوانند با سخت‌افزار معمولی از پس حجم بلاک‌ها بربیایند. اگر بلاک‌ها خیلی بزرگ یا خیلی پشت سر هم شوند، فقط کسانی که سرور گران دارند می‌توانند نود داشته باشند و شبکه کم‌کم دست چند نفر می‌افتد.

وقتی تقاضا از ظرفیت بیشتر شود

جای خالی هر بلاک محدود است. وقتی تراکنش‌ها از این جا بیشتر باشند، کاربرها برای جا گرفتن با هم رقابت می‌کنند و هر کس کارمزد بیشتری بدهد زودتر ثبت می‌شود. سازوکارش را در کارمزد شبکه ارز دیجیتال توضیح داده‌ایم.

روز هاوینگ چهارم بیت‌کوین، ۱ اردیبهشت ۱۴۰۳، نمونه روشنی از این رقابت بود. طبق داده‌های Coin Metrics، آن روز میانگین کارمزد هر تراکنش بیت‌کوین به حدود ۱۲۴ دلار رسید. همین میانگین در یک ماه منتهی به ۱۶ مهر ۱۴۰۵ حدود ۰٫۳۵ دلار بوده است. جالب اینکه تعداد تراکنش‌های آن روز (حدود ۶۳۰ هزار) از میانگین روزانه همین یک ماه اخیر (حدود ۶۹۶ هزار) کمتر بود. ظرفیت بلاک‌ها تغییری نکرده بود؛ فقط آدم‌های بیشتری حاضر بودند برای جا گرفتن در همان بلاک‌ها پول بیشتری بدهند.

سه‌گانه بلاک‌چین به زبان ساده

ویتالیک بوترین، از بنیان‌گذاران اتریوم، در یادداشتی در فروردین ۱۴۰۰ این مسئله را «سه‌گانه مقیاس‌پذیری» (Scalability Trilemma) نامید. به گفته او بلاک‌چین می‌خواهد سه ویژگی داشته باشد، ولی با روش‌های ساده فقط دو تا از آن‌ها به دست می‌آید:

• مقیاس‌پذیری: شبکه بتواند تراکنش‌هایی بیشتر از توان بررسی یک نود معمولی، مثلاً یک لپ‌تاپ خانگی، ثبت کند.
• غیرمتمرکز بودن: شبکه به گروه کوچکی از بازیگران بزرگ وابسته نباشد و هر کسی با یک لپ‌تاپ معمولی بتواند به جمع نودها بپیوندد.
• امنیت: شبکه حتی اگر بخش بزرگی از نودها، در حالت ایده‌آل تا نصفشان، به آن حمله کنند سر پا بماند.

بوترین شبکه‌ها را بر همین اساس به سه خانواده تقسیم می‌کند:

این تقسیم‌بندی نگاه یکی از سازندگان اتریوم است که اجرای نود روی کامپیوتر خانگی برایش اولویت دارد. تیم‌های دیگر این سه را جور دیگری سبک‌سنگین می‌کنند. برای شبکه‌ای که می‌خواهد پرداخت‌ها در کسری از ثانیه نهایی شوند، چند ده اعتبارسنج با سرورهای قوی می‌تواند بهای قابل‌قبولی باشد. سه‌گانه به شما نمی‌گوید کدام انتخاب درست است؛ فقط کمک می‌کند بپرسید هر شبکه سرعتش را از کجا آورده است.

عدد TPS را چطور بخوانیم؟

TPS (Transactions Per Second) یعنی شبکه در هر ثانیه چند تراکنش ثبت می‌کند. مشکل اینجاست که پشت همین سه حرف سه عدد کاملاً متفاوت پنهان شده است:

• TPS نظری: سقفی که طراحی شبکه در شرایط ایده‌آل اجازه می‌دهد. معمولاً همین عدد در تبلیغ‌ها می‌آید.
• بیشترین TPS ثبت‌شده: بالاترین سرعتی که شبکه واقعاً در یک بازه کوتاه نشان داده است.
• TPS اندازه‌گیری‌شده: کاری که شبکه همین حالا انجام می‌دهد.

جدول زیر این سه عدد را برای چند شبکه، از جمله همه شبکه‌های رایج برای انتقال تتر، کنار هم گذاشته است. داده‌ها از داشبورد Chainspect در ساعت ۱:۱۵ بامداد ۱۸ مهر ۱۴۰۵ برداشته شده و ستون آخر را خودمان حساب کرده‌ایم. عددها گرد شده‌اند.

چند نکته از همین جدول پیداست.

بیشتر شبکه‌ها بخش کوچکی از ظرفیتشان را استفاده می‌کنند

از هشت شبکه‌ای که درصدشان را حساب کردیم، فقط اتریوم بیش از ۵ درصد سقف نظری‌اش کار داشت. یعنی چیزی که امروز سرعت و کارمزد انتقال شما را تعیین می‌کند، معمولاً تقاضا و طراحی کارمزد شبکه است، نه سقف ظرفیتش. شبکه‌ای که سقف نظری‌اش ده برابر شبکه دیگری است، لزوماً انتقال شما را ارزان‌تر یا زودتر انجام نمی‌دهد.

عدد نظری اغلب از یک آزمایش خاص می‌آید

تون رکورد ۱۰۴٬۷۱۵ تراکنش در ثانیه را ۹ آبان ۱۴۰۲ ثبت کرد. طبق توضیح خود تون، این آزمایش روی شبکه اصلی انجام نشد. ۲۵۶ سرور از Alibaba Cloud اجاره شد، یک شبکه جداگانه راه افتاد و قرارداد هوشمندی که مدام از خودش کپی می‌ساخت، بار ساختگی درست کرد. شبکه زیر این فشار به ۵۱۲ بخش تقسیم شد و بین ۹۰ تا ۱۱۰ هزار تراکنش در ثانیه را پردازش کرد. خود تون می‌گوید این کار روی شبکه اصلی ممکن نبود، چون کارمزد چنین باری سرسام‌آور می‌شد.

این آزمایش نشان می‌دهد طراحی تون تا کجا ظرفیت دارد؛ نمی‌گوید امروز روی شبکه اصلی چه خبر است. در همان ساعتی که جدول بالا ثبت شد، تون حدود ۵۳ تراکنش در ثانیه کار داشت.

همه «تراکنش‌ها» یک‌جور نیستند

در سولانا اعتبارسنج‌ها رأی‌شان درباره هر بلاک را هم به شکل تراکنش می‌فرستند. ما در همان ساعت از سرور عمومی خود سولانا آمار گرفتیم: شبکه حدود ۴٬۹۵۰ تراکنش در ثانیه ثبت می‌کرد، ولی حدود ۶۲ درصد آن‌ها رأی اعتبارسنج‌ها بود و تراکنش‌های کاربران حدود ۱٬۸۸۰ در ثانیه بود. پس بسته به اینکه رأی‌ها را بشمارید یا نه، عدد TPS سولانا بیش از دو و نیم برابر فرق می‌کند.

اتریوم مثال دیگری است. عدد ۲۳۸ از اینجا می‌آید که سقف هر بلاک اتریوم امروز ۶۰ میلیون گس است، ساده‌ترین انتقال ETH ۲۱ هزار گس مصرف می‌کند و هر ۱۲ ثانیه یک بلاک ساخته می‌شود. ولی یک انتقال تتر طبق اندازه‌گیری خودمان حدود ۴۶ تا ۶۴ هزار گس لازم دارد. اگر بلاک‌ها فقط با انتقال تتر پر می‌شدند، سقف اتریوم حدود ۸۰ تا ۱۱۰ تراکنش در ثانیه می‌شد، نه ۲۳۸.

عدد معروف «۷ تراکنش در ثانیه» بیت‌کوین هم تخمینی قدیمی است که از تقسیم یک بلاک یک‌مگابایتی بر تراکنش‌های ۲۵۰ بایتی و بعد بر ۶۰۰ ثانیه به دست آمده است. بیت‌کوین از ۱۳۹۶ با سگویت (SegWit) جای بیشتری برای تراکنش‌ها باز کرده و بیشترین عددی که Chainspect برایش ثبت کرده، تقریباً دو برابر همین ۷ است. برای همین درصد بیت‌کوین را در جدول حساب نکرده‌ایم.

TPS بالا یعنی کارمزد کم یا تأیید سریع؟ نه لزوماً

ترون در همان ساعت حدود چهار برابر اتریوم تراکنش ثبت می‌کرد. ولی مقایسه ارزان‌ترین شبکه برای انتقال تتر نشان داد یک انتقال تتر روی ترون حدود ۲ دلار خرج دارد و روی اتریوم در یک سال گذشته معمولاً حدود ۲ سنت. کارمزد را طراحی کارمزد هر شبکه و میزان تقاضا تعیین می‌کند، نه TPS.

زمان نهایی شدن هم حساب جداگانه‌ای دارد. طبق همان داشبورد، تراکنش در BNB Chain در کمتر از یک ثانیه نهایی می‌شود، در سولانا حدود ۱۳ ثانیه، در ترون حدود یک دقیقه و در اتریوم حدود ۱۳ دقیقه. اینکه صرافی مقصد بعد از چند تأیید واریز را به حسابتان می‌نشاند، موضوع Confirmation در بلاکچین است.

راه‌های اصلی بالا بردن ظرفیت

تیم‌های مختلف پنج راه اصلی را امتحان کرده‌اند و بیشتر شبکه‌های امروزی ترکیبی از چند تا از آن‌ها هستند.

۱. بلاک بزرگ‌تر یا بلاک‌های پشت سر هم

ساده‌ترین راه این است که در هر بلاک جای بیشتری بگذارید یا بلاک‌ها را زودتر بسازید. اتریوم سال‌ها سقف ۳۰ میلیون گس برای هر بلاک داشت. به گزارش The Block، اعتبارسنج‌ها از بهمن ۱۴۰۳ این سقف را چند مرحله بالا بردند و برای این کار هارد فورکی لازم نبود. بلاکی که ما بامداد ۱۸ مهر ۱۴۰۵ از شبکه گرفتیم، سقف ۶۰ میلیون گس داشت؛ یعنی دو برابر.

بیت‌کوین کش راه تندتری رفت. این شبکه ۱۰ مرداد ۱۳۹۶ درست سر همین دعوا از بیت‌کوین جدا شد و حالا سقف اندازه بلاکش دست‌کم ۳۲ مگابایت است، یعنی ۳۲ برابر سقف قدیمی یک‌مگابایتی بیت‌کوین. ولی ظرفیت به‌تنهایی کاربر نمی‌آورد: از ۱۰ شهریور تا ۱۶ مهر ۱۴۰۵، بیت‌کوین کش روزانه حدود ۱۲ هزار و ۷۰۰ تراکنش داشت و بیت‌کوین حدود ۶۹۴ هزار، یعنی حدود ۵۵ برابر بیشتر.

سولانا و BNB Chain هم بلاک‌ها را در کسری از ثانیه می‌سازند. بهای همه این راه‌ها را نودها می‌دهند، چون هر بلاک بزرگ‌تر یا سریع‌تر را باید دریافت، اجرا و ذخیره کنند. فرق را در سخت‌افزاری ببینید که دو شبکه برای اعتبارسنج‌هایشان پیشنهاد می‌کنند:

یک نود معمولی اتریوم که اعتبارسنجی نمی‌کند، با ۱۶ گیگابایت رم و ۲ ترابایت دیسک هم بالا می‌آید و حتی روی بردهای کوچکی مثل رزبری‌پای اجرا می‌شود. اعتبارسنج سولانا یک سرور دیتاسنتری می‌خواهد و طبق همان مستندات، فقط برای رأی‌هایش روزانه تا ۱٫۱ SOL کارمزد می‌دهد. سولانا آگاهانه این بها را داده تا سریع‌تر باشد؛ اینکه این بها زیاد است یا نه، بستگی دارد به اینکه از شبکه چه می‌خواهید.

۲. شاردینگ: تقسیم کار بین چند گروه

در شاردینگ (Sharding) لازم نیست هر نود همه تراکنش‌ها را ببیند. شبکه به چند بخش یا «شارد» تقسیم می‌شود و هر بخش را گروهی از اعتبارسنج‌ها اداره می‌کنند. به گفته بوترین، هدف این است که امنیت تا حد ممکن به بلاک‌چین‌های سنتی نزدیک بماند، بی‌آنکه هر نود مجبور باشد همه‌چیز را خودش بررسی کند.

تون از «شاردینگ پویا» استفاده می‌کند: وقتی بار زیاد می‌شود، شبکه به زنجیره‌های کوچک‌تری تقسیم می‌شود و وقتی بار کم شد، این زنجیره‌ها دوباره یکی می‌شوند. همان آزمایش رکورد هم با تقسیم شبکه به ۵۱۲ بخش به آن عدد رسید.

اتریوم نقشه‌اش را عوض کرد. به‌جای اینکه اجرای تراکنش‌ها را بین شاردها تقسیم کند، فضای ارزانی برای «داده» ساخت تا لایه‌های دوم تراکنش‌ها را اجرا کنند و فقط داده‌شان را روی اتریوم بگذارند. قدم اولش ارتقای دنکون در ۲۳ اسفند ۱۴۰۲ بود که «بلاب»ها را اضافه کرد. ارتقای فوزاکا در آذر ۱۴۰۴ هم کاری کرد که لازم نباشد هر نود همه این داده‌ها را نگه دارد.

کار شاردینگ وقتی پیچیده می‌شود که یک تراکنش به دو بخش مختلف شبکه مربوط باشد؛ آن‌وقت دو گروه اعتبارسنج باید با هم هماهنگ شوند.

۳. اجرای موازی

در اتریوم و شبکه‌های سازگار با آن، تراکنش‌ها یکی‌یکی و پشت سر هم اجرا می‌شوند. سولانا با موتوری به اسم Sealevel و سوی با مدل «شیء» تراکنش‌هایی را که به هم کاری ندارند، هم‌زمان روی هسته‌های مختلف پردازنده اجرا می‌کنند؛ مثل فروشگاهی که به‌جای یک صندوق، ده صندوق باز کرده است. شرطش این است که هر تراکنش از قبل بگوید به کدام حساب‌ها یا شیءها دست می‌زند.

این روش وقتی به سقف می‌خورد که همه یک چیز را بخواهند. اگر هزاران نفر هم‌زمان با یک استخر نقدینگی معامله کنند یا یک توکن تازه را بخرند، تراکنش‌هایشان به یک حساب مشترک دست می‌زنند و باید پشت سر هم اجرا شوند. در سوی هم تراکنش‌هایی که به شیء مشترک دست می‌زنند، طبق مستندات سوی باید از مسیر اجماع بگذرند و کمی دیرتر تأیید می‌شوند.

۴. لایه دوم: رول‌آپ و کانال پرداخت

به‌جای بزرگ کردن خود زنجیره، می‌شود بیشتر کار را بیرون از آن انجام داد و فقط نتیجه را روی زنجیره نوشت.

رول‌آپ‌ها تراکنش‌ها را خودشان اجرا می‌کنند و صدها و هزاران تراکنش را فشرده در یک بسته روی اتریوم ثبت می‌کنند تا هزینه ثبت بین همه تقسیم شود. جزئیاتش را در لایه دوم چیست نوشته‌ایم. سایت L2BEAT در شبانه‌روز منتهی به ۱۸ مهر ۱۴۰۵ برای همه رول‌آپ‌ها روی هم حدود ۲٬۰۵۰ عملیات کاربر در ثانیه ثبت کرده و برای خود اتریوم حدود ۲۲. این واحد برای بیشتر این شبکه‌ها تقریباً همان TPS است. پس بیشتر فعالیت اکوسیستم اتریوم حالا روی لایه‌های دوم انجام می‌شود.

همین عدد هم نکته دارد: حدود ۱٬۸۵۰ تای آن فقط مال یک پروژه به اسم Lighter بود. یک برنامه پرکار می‌تواند عدد کل یک شبکه را بالا ببرد، پس پیش از هر نتیجه‌گیری ببینید این عدد از کجا آمده است. بهای رول‌آپ‌ها هم اعتماد تازه است: بیشترشان هنوز یک ترتیب‌دهنده (Sequencer) مرکزی دارند و برداشت از رول‌آپ‌های خوش‌بینانه مثل آربیتروم از راه پل رسمی حدود یک هفته طول می‌کشد.

کانال پرداخت راه قدیمی‌تری است. دو طرف مبلغی را در یک قرارداد روی زنجیره قفل می‌کنند و بعد هر چند بار که بخواهند، با پیام‌های امضاشده و بیرون از زنجیره به هم پول می‌دهند. فقط باز کردن و بستن کانال روی زنجیره ثبت می‌شود (ethereum.org).

شبکه لایتنینگ بیت‌کوین روی همین ایده ساخته شده است. محدودیتش هم روشن است: بیشتر از پولی که در کانال قفل کرده‌اید نمی‌توانید بفرستید و تراکنش‌ها فقط وقتی کاملاً نهایی می‌شوند که کانال بسته شود.

۵. زنجیره اختصاصی برای هر برنامه

راه دیگر این است که هر پروژه زنجیره خودش را داشته باشد تا شلوغی یک برنامه، برنامه‌های دیگر را کند نکند. در آوالانچ هر پروژه می‌تواند L1 خودش را با اعتبارسنج‌ها و ارز کارمزد خودش بسازد و از ارتقای Etna در ۲۶ آذر ۱۴۰۳، دیگر لازم نیست اعتبارسنج‌های این L1ها ۲٬۰۰۰ AVAX استیک کنند. پولکادات ظرفیتش را به چند «هسته» (Core) تقسیم کرده که پروژه‌ها با DOT اجاره‌شان می‌کنند و کار هر هسته را گروهی تصادفی از اعتبارسنج‌های زنجیره اصلی بررسی می‌کند. یعنی زنجیره‌های پولکادات امنیت مشترک دارند.

ضعف این مدل همان است که بوترین گفته بود: اگر زنجیره‌ها امنیت مشترک نداشته باشند، مهاجم کافی است یکی از آن‌ها را بگیرد. پل‌هایی که دارایی را بین زنجیره‌ها جابه‌جا می‌کنند هم نقطه حساسی‌اند. ۲۴ فروردین ۱۴۰۵ مهاجمی از باگ پل Hyperbridge استفاده کرد و روی اتریوم یک میلیارد DOT پل‌شده جعلی ساخت. DOT اصلی و خود شبکه پولکادات آسیبی ندیدند، ولی آن نسخه پل‌شده تقریباً بی‌ارزش شد.

وقتی شبکه از کار می‌افتد

شبکه هر قدر هم سریع باشد، اگر متوقف شود، تا برنگشته هیچ انتقالی روی آن ثبت نمی‌شود. چند نمونه از سه سال اخیر:

• سولانا، ۱۷ بهمن ۱۴۰۲: طبق گزارش رسمی سولانا، یک باگ نرم‌افزاری نهایی شدن بلاک‌ها را متوقف کرد و حدود پنج ساعت طول کشید تا اعتبارسنج‌ها نسخه اصلاح‌شده را نصب کنند و شبکه را با هماهنگی هم دوباره راه بیندازند.
• آوالانچ، ۴ اسفند ۱۴۰۲: طبق صفحه وضعیت آوالانچ، باگی در نسخه 1.10.18 نرم‌افزار نودها باعث شد نودها آن‌قدر پیام بی‌فایده برای هم بفرستند که به کار اجماع نرسند. نهایی شدن بلاک‌ها تقریباً از ساعت ۱۵ تا ۲۰ به وقت تهران متوقف ماند.
• سوی: طبق گزارش CoinDesk، شبکه ۱ آذر ۱۴۰۳ حدود دو ساعت و ۲۴ دی ۱۴۰۴ حدود شش ساعت متوقف شد. ۷ و ۸ خرداد ۱۴۰۵ هم بعد از یک به‌روزرسانی، در ۴۸ ساعت سه بار از کار افتاد. به گفته بنیاد سوی، در توقف‌های خرداد دارایی کاربران در خطر نبود.

اگر قرار است پولی را سر موعد به جایی برسانید، سابقه شبکه در روزهای شلوغ و سخت هم مهم است، نه فقط سرعتش در روزهای عادی.

این‌ها موقع فرستادن تتر چه معنایی دارد؟

وقتی می‌خواهید تتر بفرستید، TPS شبکه تقریباً هیچ‌وقت عامل تعیین‌کننده نیست. به‌جایش این چهار سؤال را بپرسید:

1. مقصد دقیقاً همین شبکه را پشتیبانی می‌کند؟ تتر روی هر شبکه توکن جداگانه‌ای است و فرستادنش روی شبکه‌ای که مقصد نمی‌شناسد، می‌تواند پول را گیر بیندازد. اگر این اشتباه پیش آمد، راهنمای انتخاب اشتباه شبکه انتقال تتر را بخوانید.
2. امروز چقدر خرج دارد؟ کارمزد را طراحی شبکه و شلوغی‌اش تعیین می‌کند. اگر از سواپ‌ولت برداشت می‌کنید، کارمزد هر شبکه را در صفحه کارمزدها ببینید.
3. کی به حساب مقصد می‌نشیند؟ زمان نهایی شدن هر شبکه و تعداد تأییدی که مقصد می‌خواهد، از TPS مهم‌ترند.
4. شبکه در روزهای شلوغ چطور رفتار کرده است؟ برای مبلغ‌های بزرگ یا کارهای فوری، شبکه‌ای را انتخاب کنید که هم مقصد پشتیبانی‌اش می‌کند و هم سابقه توقف کمتری دارد. اگر بار اول است، اول مبلغ کمی بفرستید.

در سواپ‌ولت موجودی تتر شما به شبکه‌ای که با آن واریز کرده‌اید گره نخورده است و شبکه را موقع برداشت انتخاب می‌کنید. اگر گیرنده هم کاربر سواپ‌ولت باشد، ارسال به مخاطبین سواپ‌ولت اصلاً روی بلاک‌چین ثبت نمی‌شود، پس نه کارمزد شبکه دارد و نه شلوغی هیچ شبکه‌ای رویش اثر می‌گذارد.

این هم نوعی مقیاس‌پذیری است که صرافی‌ها سال‌هاست از آن استفاده می‌کنند: یک دفتر حساب داخلی که فقط ورود و خروج پول را روی زنجیره می‌برد. بهایش همان است که سه‌گانه می‌گوید؛ تا وقتی پولتان در این دفتر داخلی است، به نگهدارنده‌اش اعتماد کرده‌اید.