ویتالیک بوترین کیست؟ هم‌بنیان‌گذار اتریوم و نقش امروزش

ویتالیک بوترین (Vitalik Buterin) برنامه‌نویس روس‌تبار کانادایی و یکی از هم‌بنیان‌گذاران اتریوم است. او ۱۱ بهمن ۱۳۷۲ در روسیه به دنیا آمد، از ۱۷ سالگی درباره بیت‌کوین می‌نوشت و ۱۹ ساله بود که وایت‌پیپر اتریوم را نوشت. امروز بیشتر وقتش را به پژوهش و نوشتن می‌گذراند و یکی از اعضای هیئت‌مدیره بنیاد اتریوم هم هست. ولی صاحب یا رئیس اتریوم نیست: نمی‌تواند به‌تنهایی قانون‌های شبکه را عوض کند، تراکنشی را برگرداند یا ETH کسی را مسدود کند.

اسم ویتالیک آن‌قدر در خبرها تکرار می‌شود که خیلی‌ها او را صاحب اتریوم می‌دانند. این صفحه به دو سؤال جواب می‌دهد: ویتالیک چطور به اتریوم رسید و امروز در اتریوم واقعاً چه‌کاره است. اگر هنوز با خود اتریوم آشنا نیستید، اول اتریوم چیست را بخوانید.

ویتالیک بوترین در یک نگاه

• اسم کامل: ویتالی دمیتریویچ بوترین. همه او را با شکل خودمانی اسمش، ویتالیک، می‌شناسند.
• تولد: ۱۱ بهمن ۱۳۷۲ در شهر کولومنا در روسیه. شش‌ساله بود که خانواده‌اش به کانادا مهاجرت کردند.
• تحصیل: دانشگاه واترلو در کانادا، که سال ۱۳۹۳ نیمه‌کاره رهایش کرد تا تمام‌وقت روی اتریوم کار کند.
• کارهای شناخته‌شده: هم‌بنیان‌گذار و نویسنده اصلی «مجله بیت‌کوین» (Bitcoin Magazine) و نویسنده وایت‌پیپر اتریوم.
• نقش امروز: پژوهشگر و نویسنده، و عضو هیئت‌مدیره بنیاد اتریوم (Ethereum Foundation).
• کجا می‌نویسد: وبلاگ شخصی‌اش vitalik.eth.limo و حساب @VitalikButerin در شبکه اجتماعی ایکس.

خط زمانی ویتالیک بوترین

پیش از اتریوم: نوجوانی که برای بیت‌کوین می‌نوشت

ویتالیک در کانادا بزرگ شد. در دبستان او را به کلاس استعدادهای درخشان فرستادند و از همان سال‌ها به ریاضی، برنامه‌نویسی و اقتصاد علاقه پیدا کرد. ۱۷ ساله بود که پدرش، دیمیتری، که خودش متخصص کامپیوتر است، بیت‌کوین را به او معرفی کرد.

اولین درآمدش از بیت‌کوین از راه نوشتن بود. صاحب یک نشریه اینترنتی بیت‌کوینی برای هر مقاله ۵ بیت‌کوین می‌داد؛ این ۵ بیت‌کوین آن روزها روی هم حدود سه دلار و نیم می‌ارزید. آن نشریه زود تعطیل شد، ولی ویتالیک همان سال ۱۳۹۰ با میهای آلیسی مجله بیت‌کوین را راه انداخت و نویسنده اصلی‌اش شد. این مجله از اولین نشریه‌های جدی دنیای رمزارز بود و بعدها نسخه چاپی هم پیدا کرد.

در همین سال‌ها در دانشگاه واترلو درس می‌خواند و دستیار پژوهشی یان گلدبرگ (Ian Goldberg)، رمزنگار سرشناس، بود. خودش با لحنی نیمه‌شوخی ریشه بدبینی‌اش به سرویس‌های متمرکز را به یک بازی کامپیوتری ربط داده است: سه سال «ورلد آو وارکرفت» بازی می‌کرد تا اینکه سازنده بازی یکی از توانایی‌های شخصیت محبوبش را حذف کرد. می‌گوید همان روز فهمید سرویس‌های متمرکز چه بلایی می‌توانند سر آدم بیاورند و کمی بعد بازی را کنار گذاشت.

اتریوم چطور از ذهن ویتالیک بیرون آمد؟

ویتالیک در سال ۱۳۹۲ به چند کشور سفر کرد و با برنامه‌نویس‌های پروژه‌های رمزارزی آشنا شد. آن روزها معتقد بود بیت‌کوین به یک زبان برنامه‌نویسی کامل احتیاج دارد تا بشود رویش برنامه ساخت، ولی نتوانست دیگران را با خودش همراه کند. خودش در نوشته‌ای با عنوان «پیش‌تاریخ پروتکل اتریوم» تعریف می‌کند که اولین نسخه ایده را پاییز ۱۳۹۲ به تیم مسترکوین داد: زبانی ساده برای قراردادهای دونفره، مثل یک شرط‌بندی که برنده‌اش را یک فرمول تعیین می‌کند. تیم مسترکوین ایده را پسندید، ولی حاضر نشد مسیرش را عوض کند.

قدم بعدی را در یک پیاده‌روی طولانی در سان‌فرانسیسکو برداشت. آنجا به این نتیجه رسید که لازم نیست قرارداد به چند کار از پیش تعیین‌شده محدود بماند. هر قرارداد می‌تواند خودش یک حساب کامل باشد که پول نگه می‌دارد، می‌فرستد و می‌گیرد. حاصلش وایت‌پیپر اتریوم بود که آذر ۱۳۹۲ نوشت. قرارداد هوشمند امروزی از همین ایده آمده است.

خالق اتریوم یا یکی از سازندگانش؟

ویتالیک می‌نویسد تا آن موقع اتریوم کاملاً ساخته خودش بود، ولی از آن به بعد دیگران هم وارد شدند. گوین وود (Gavin Wood) مشخصات فنی دقیق اتریوم را در سندی به اسم «یلوپیپر» (Yellow Paper) نوشت و ایده «گس» برای حساب کردن کارمزد هم از گفت‌وگوی او و ویتالیک درآمد. جفری ویلکی (Jeffrey Wilcke) ساخت نسخه Go نرم‌افزار اتریوم را رهبری کرد و چارلز هاسکینسون (Charles Hoskinson) پیشنهاد داد اتریوم به‌جای الگوریتم هش بیت‌کوین از الگوریتم تازه‌تری استفاده کند. آنتونی دی یوریو (Anthony Di Iorio) و جوزف لوبین (Joseph Lubin) هم در جمع بنیان‌گذاران بودند.

پس عبارت «خالق اتریوم» که در خیلی از عنوان‌ها می‌بینید، فقط نیمی از ماجراست. ایده و طرح اولیه از ویتالیک بود، ولی اتریومی که راه افتاد کار یک گروه بود.

چند نفر از همین گروه بعدها پروژه خودشان را ساختند: گوین وود پولکادات را طراحی کرد و چارلز هاسکینسون شرکتی را راه انداخت که کاردانو را ساخت.

از میامی تا فرانتیر

۶ بهمن ۱۳۹۲ ویتالیک در کنفرانس بیت‌کوین آمریکای شمالی در میامی، در سخنرانی‌ای ۲۵ دقیقه‌ای، اتریوم را معرفی کرد: کامپیوتری جهانی روی شبکه‌ای که برای استفاده از آن اجازه کسی لازم نیست، با کاربردهایی از بیمه محصولات کشاورزی تا صرافی‌های غیرمتمرکز. چند ماه بعد بورس ۱۰۰ هزار دلاری Thiel Fellowship را گرفت. پیتر تیل، سرمایه‌گذار آمریکایی، این بورس را به جوان‌هایی می‌دهد که درس را کنار بگذارند و روی ایده خودشان کار کنند. ویتالیک هم دانشگاه را رها کرد.

۳۱ تیر ۱۳۹۳ فروش عمومی اتر شروع شد. خریدارها ۴۲ روز فرصت داشتند با بیت‌کوین اتر بخرند و در این مدت حدود ۶۰ میلیون اتر فروخته شد. شبکه اصلی ۸ مرداد ۱۳۹۴ با نسخه‌ای به اسم «فرانتیر» (Frontier) راه افتاد.

The DAO: اولین آزمون سخت

The DAO قراردادی روی اتریوم بود که مثل یک صندوق سرمایه‌گذاری جمعی کار می‌کرد. ۲۸ خرداد ۱۳۹۵ مهاجمی از یک باگ در کد آن استفاده کرد و شروع کرد به خالی کردنش. همان روز ویتالیک در وبلاگ بنیاد اتریوم نوشت مشکل از کد The DAO است و خود اتریوم امن است. در همان یادداشت از یک «سافت فورک» پیشنهادی خبر داد؛ یعنی تغییری در قواعد شبکه که هیچ تراکنشی را برنمی‌گرداند، ولی نمی‌گذاشت مهاجم پول‌ها را بیرون ببرد. به برنامه‌نویس‌ها هم توصیه کرد فعلاً قراردادی نسازند که بیش از حدود ۱۰ میلیون دلار پول در آن باشد.

آخر کار راه دیگری انتخاب شد. ۳۰ تیر ۱۳۹۵ «هارد فورک» اجرا شد و پول‌ها به قراردادی رفت که صاحبانشان می‌توانستند از آن پس بگیرند. ethereum.org می‌گوید بیش از ۸۵ درصد کسانی که در رأی‌گیری شرکت کردند موافق این کار بودند، ولی همان صفحه اضافه می‌کند که وزن آن رأی محل بحث است: مشارکت خیلی کم بود، بیشتر مردم اصلاً از رأی‌گیری خبر نداشتند و فقط دارندگان ETH رأی می‌دادند.

گروهی که با فورک مخالف بودند، روی نسخه قبلی ماندند و اتریوم کلاسیک (ETC) از همان‌جا جدا شد. درسی که این ماجرا درباره قدرت ویتالیک می‌دهد همین است: حتی وقتی بیشتر جامعه و سازندگان اتریوم پشت یک تصمیم بودند، کسی نتوانست مخالفان را مجبور به همراهی کند.

از مرج تا رول‌آپ‌ها: پژوهشگری که مسیر را پیشنهاد می‌دهد

مرج: پروژه‌ای که سال‌ها طول کشید

اتریوم با استخراج، یعنی اثبات کار، شروع به کار کرد. ویتالیک از همان سال‌های اول طرفدار اثبات سهام بود؛ روشی که در آن به‌جای ماینرها، کسانی که ETH قفل کرده‌اند بلاک‌ها را تأیید می‌کنند. از ۱۳۹۵ به بعد چند نوشته مفصل در دفاع از آن منتشر کرد که یکی از شناخته‌شده‌ترینشان «چرا اثبات سهام» در آبان ۱۳۹۹ است.

زنجیره بیکن، که اثبات سهام اتریوم روی آن ساخته شد، ۱۱ آذر ۱۳۹۹ راه افتاد و ۲۴ شهریور ۱۴۰۱ با شبکه اصلی یکی شد. به این اتفاق «مرج» (The Merge) می‌گویند. از آن روز استخراج اتریوم تمام شد و به گفته ethereum.org مصرف برق شبکه بیش از ۹۹٫۹۸ درصد کم شد.

ولی اجرای مرج کار یک نفر نبود. نرم‌افزار اتریوم را چند تیم مستقل می‌سازند، از Geth و Nethermind تا Prysm و Lighthouse، و هر تغییر بزرگی باید در همه این نرم‌افزارها پیاده شود. ویتالیک در طراحی این مسیر و دفاع از آن نقش پررنگی داشت، ولی پیاده کردنش کار همین تیم‌ها بود.

نقشه راه رول‌آپ‌محور

۱۱ مهر ۱۳۹۹ ویتالیک در انجمن Ethereum Magicians نوشته‌ای با عنوان «نقشه راه رول‌آپ‌محور اتریوم» منتشر کرد. پیشنهادش این بود که بیشتر تراکنش‌ها به رول‌آپ‌ها سپرده شود؛ شبکه‌هایی که تراکنش‌ها را بیرون از اتریوم اجرا می‌کنند و خلاصه‌شان را روی اتریوم ثبت می‌کنند. در این طرح، کار اصلی خود اتریوم امن نگه داشتن شبکه و جا دادن داده بیشتر برای رول‌آپ‌هاست. ارتقای Dencun در ۲۳ اسفند ۱۴۰۲، که فضای ارزان‌تری برای داده رول‌آپ‌ها باز کرد، از نتیجه‌های همین مسیر بود. آربیتروم، آپتیمیزم و بقیه شبکه‌های لایه دوم هم در همین دوره بزرگ شدند.

تأکید خود ویتالیک بعدها کمی جابه‌جا شد. بهمن ۱۴۰۳ دو نوشته درباره بیشتر کردن ظرفیت هم لایه اول و هم لایه دوم منتشر کرد. عنوان یکی از آن‌ها این بود: «دلایلی برای سقف گس بالاتر در لایه اول، حتی در اتریومی که بیشتر کارش روی لایه دوم است». اردیبهشت ۱۴۰۴ هم نوشته‌ای با عنوان «ساده‌سازی لایه اول» منتشر کرد.

ویتالیک امروز روی چه کار می‌کند؟

بهترین راه برای فهمیدن دغدغه‌های امروز ویتالیک، فهرست نوشته‌های وبلاگش است. چهار موضوع در چند سال اخیر بیشتر از بقیه در آن تکرار شده‌اند:

• اتریومی با رمزنگاری قوی‌تر: ۵ مهر ۱۴۰۵ در «کامپیوتر جهانی رمزنگاری‌شده» نوشت هگوتا (Hegota)، ارتقایی که برای سال بعد در برنامه است، احتمالاً آخرین ارتقای «معمولی» اتریوم خواهد بود. به گفته او، از آن به بعد کار اصلی اتریوم این‌ها خواهد بود: به کار بردن اثبات‌های دانش صفر (ZK) در خود شبکه اصلی، بررسی خودکار درستی کد، اجماعی بهینه‌تر و امن کردن شبکه در برابر کامپیوترهای کوانتومی.
• حریم خصوصی: فروردین ۱۴۰۴ نوشته «چرا از حریم خصوصی حمایت می‌کنم» را منتشر کرد و تیر تا مرداد ۱۴۰۵ مجموعه‌ای سه‌قسمتی درباره «مبهم‌سازی» (obfuscation) نوشت؛ ابزاری که خودش آن را «غول آخر رمزنگاری» می‌نامد. فروردین ۱۴۰۵ هم نوشت چطور برای خودش یک هوش مصنوعی محلی، خصوصی و امن راه انداخته است.
• d/acc: ۶ آذر ۱۴۰۲ در «تکنو-خوش‌بینی من» نوشت به پیشرفت فناوری خوش‌بین است، ولی از طرح‌هایی که قدرت زیاد و پنهان را به یک گروه کوچک می‌دهند نگران است. پیشنهادش این بود که سرعت فناوری‌هایی بیشتر شود که از آدم‌ها دفاع می‌کنند و قدرت را پخش می‌کنند. اسم d/acc هم از همین‌جا آمده است: acc یعنی شتاب دادن، و حرف «d» را می‌شود دفاع، تمرکززدایی یا دموکراسی خواند.
• نرم‌افزار و سخت‌افزار باز: ۱۰ بهمن ۱۴۰۴ گفت بنیاد اتریوم وارد دوره‌ای از «ریاضت ملایم» مالی می‌شود. همان روز ۱۶٬۳۸۴ ETH از دارایی خودش را برای ساختن مجموعه‌ای باز، امن و قابل‌بررسی از نرم‌افزار و سخت‌افزار کنار گذاشت؛ از ابزارهای مالی و ارتباطی تا سیستم‌عامل و سخت‌افزار امن.

ویتالیک در اتریوم چه‌کاره است؟

اتریوم صاحب ندارد، ولی حرف ویتالیک بیش از هر کس دیگری شنیده می‌شود. جدول زیر نشان می‌دهد این نفوذ تا کجا کار می‌کند. منبع اصلی‌اش صفحه حاکمیت اتریوم در ethereum.org و حرف‌های خود ویتالیک است.

حرف‌های خرداد ۱۴۰۵ ویتالیک را Decrypt از یک پست مفصل او در ایکس نقل کرده است. او در همان پست گفت بنیاد اتریوم برای «ماندگاری» کوچک‌تر و متمرکزتر می‌شود و کمتر ETH می‌فروشد.

ماجرای شیبا اینو: هدیه‌ای که نخواسته بود

سازنده ناشناس شیبا اینو نیمی از کل SHIB را، بی‌آنکه ویتالیک چنین چیزی خواسته باشد، به کیف پول او فرستاد. بهار ۱۴۰۰ قیمت SHIB ناگهان بالا رفت و آن توکن‌ها میلیاردها دلار ارزش پیدا کردند. ویتالیک اردیبهشت ۱۴۰۰ پنجاه هزار میلیارد SHIB را، که آن روزها حدود ۱٫۲ میلیارد دلار می‌ارزید، به صندوقی برای کمک به بیماران کرونا در هند داد.

چند روز بعد ۹۰ درصد شیباهای باقی‌مانده‌اش را، که بیش از ۴۱۰ هزار میلیارد SHIB بود، سوزاند. سوزاندن یعنی فرستادن توکن به آدرسی که کلیدش دست هیچ‌کس نیست. به گزارش CoinDesk ارزش این توکن‌ها آن روز حدود ۶٫۷ میلیارد دلار بود و ویتالیک در توضیح کارش نوشت نمی‌خواهد «مرکز چنین قدرتی» باشد. او پیش و پس از آن هم بخشی از دارایی‌اش را بخشیده است؛ از پژوهش‌های مربوط به پیری و ایمنی هوش مصنوعی تا دو پیام‌رسان متمرکز بر حریم خصوصی، SimpleX و Session.

یک درس عملی هم در این ماجرا هست. هر کسی می‌تواند به هر آدرسی توکن بفرستد. پس بودن یک توکن در کیف پول ویتالیک یا هر آدم مشهور دیگری فقط یعنی کسی آن را به آن آدرس فرستاده است، نه اینکه او تأییدش کرده باشد. بعضی میم کوین‌ها با همین ترفند خبرساز شده‌اند. توکن ناشناسی هم که در کیف پول خودتان پیدا می‌شود، ممکن است طعمه باشد؛ در حمله مسموم‌سازی آدرس توضیح داده‌ایم چرا.

اسم ویتالیک، طعمه کلاهبردارها

شهرت ویتالیک او را به یکی از اسم‌های محبوب کلاهبردارها هم تبدیل کرده است. Vice در اسفند ۱۳۹۶ گزارش داد حساب‌هایی با اسم و عکس او زیر پست‌های واقعی‌اش جواب می‌گذارند و وعده «هدیه» می‌دهند: کمی ETH بفرستید تا بیشترش را پس بگیرید. خود ویتالیک از دنبال‌کننده‌هایش خواست به هیچ‌کس که در توییتر از آن‌ها ETH می‌خواهد اعتماد نکنند.

قاعده ساده است:

• ویتالیک، یا هر آدم مشهور دیگری، برای دادن جایزه از شما نمی‌خواهد اول رمزارز بفرستید.
• حساب رسمی او در ایکس @VitalikButerin است. حسابی با اسم و عکس شبیه، ولی نام کاربری دیگر، جعلی است.
• هر پیام، ویدیو یا سایتی که با اسم او سود تضمینی یا دو برابر شدن پول را وعده می‌دهد، کلاهبرداری است.

انواع دیگر این ترفندها را در کلاهبرداری‌های رایج ارز دیجیتال با نشانه‌هایشان آورده‌ایم.

ویتالیک و ساتوشی: دو بنیان‌گذار، دو راه

سازنده بیت‌کوین با نام مستعار ساتوشی ناکاموتو کار کرد و هویت واقعی‌اش هنوز معلوم نیست. ویتالیک درست برعکس، از اول با اسم و چهره خودش کار کرده، استدلال‌هایش را می‌نویسد و جلوی چشم همه نقد می‌شود. ولی این شهرت را همیشه دوست نداشته است. پدرش سال ۱۳۹۷ به مجله نیویورکر گفت ویتالیک از اینکه جامعه این‌قدر برایش اهمیت قائل است چندان خوشحال نیست و می‌خواهد جامعه اتریوم بدون او هم محکم بایستد.

اگر می‌خواهید خود اتریوم را بشناسید

زندگی ویتالیک بیشتر داستان آدم‌ها و ایده‌هاست. اگر بعد از خواندنش می‌خواهید ببینید اتریوم امروز چطور کار می‌کند، اتریوم چیست و چرا کارمزد اتریوم زیاد می‌شود را بخوانید. قیمت لحظه‌ای ETH را هم در صفحه اتریوم سواپ‌ولت می‌بینید و کارمزد خرید و برداشتش را در صفحه کارمزدها.