شیبا اینو (SHIB) چیست؟ راهنمای کامل ارز شیبا، شیباریوم و ریسک‌هایش

شیبا اینو (Shiba Inu) با نماد SHIB یک میم‌کوین است؛ یعنی رمزارزی که از یک شوخی اینترنتی شروع شد و ارزشش بیشتر از هر چیز به توجه و هیجان مردم بستگی دارد. SHIB بلاک‌چین جداگانه‌ای ندارد و یک توکن روی شبکه اتریوم است. تابستان ۱۳۹۹ فرد یا گروهی ناشناس با اسم مستعار «ریوشی» (Ryoshi) آن را با الهام از دوج‌کوین ساخت و حتی لقب «قاتل دوج‌کوین» را رویش گذاشت.

از آن روز دور SHIB یک خانواده کامل ساخته شده است: صرافی غیرمتمرکز ShibaSwap، توکن‌های BONE و LEASH و TREAT، و شبکه‌ای به اسم شیباریوم که تراکنش‌ها را ارزان‌تر می‌کند. با این حال هیچ‌کدام از این‌ها SHIB را از میم‌کوین بودن بیرون نیاورده است. قیمتش هنوز بیشتر از هر چیزی به حال‌وهوای بازار بستگی دارد و می‌تواند در چند روز چند برابر یا نصف شود.

کلیات میم‌کوین‌ها و دلیل پرریسک بودنشان را در میم کوین چیست گفته‌ایم. اینجا فقط درباره خود شیبا حرف می‌زنیم: از کجا آمد، چطور کار می‌کند، سوزاندنش واقعاً چقدر اثر داشته و موقع خرید و فرستادنش باید حواستان به چه باشد.

شیبا اینو در یک نگاه

• نوع: میم‌کوین؛ توکنی با استاندارد ERC-20 روی اتریوم، نه یک بلاک‌چین مستقل.
• سازنده: فرد یا گروهی ناشناس با اسم مستعار «ریوشی»، تابستان ۱۳۹۹.
• عرضه: یک میلیون میلیارد واحد (یک کوادریلیون) که همه‌اش روز اول ساخته شد. حدود ۴۱ درصدش سوزانده شده و طبق CoinGecko در ۱۷ مهر ۱۴۰۵ حدود ۵۸۹ هزار میلیارد SHIB در گردش بود.
• کارمزد انتقال: روی اتریوم با اتر (ETH) و روی شیباریوم با BONE.
• خانواده: BONE، LEASH، TREAT، صرافی ShibaSwap و شبکه شیباریوم.
• بالاترین قیمت: حدود ۰٫۰۰۰۰۸۶ دلار در ۵ آبان ۱۴۰۰. در ۱۷ مهر ۱۴۰۵ قیمت حدود ۹۴ درصد پایین‌تر از این رکورد بود.
• در سواپ‌ولت: خرید با تومان، تبدیل به تتر و رمزارزهای دیگر، و برداشت روی شبکه اتریوم (ERC20).

شیبا از کجا آمد؟

نیمی از عرضه برای ویتالیک بوترین

ریوشی کل عرضه SHIB را همان اول ساخت. نیمی از آن را در صرافی غیرمتمرکز یونی‌سواپ (Uniswap) قفل کرد تا مردم بتوانند SHIB بخرند و بفروشند، و نیم دیگر را به کیف پول ویتالیک بوترین، هم‌بنیان‌گذار اتریوم، فرستاد. ویتالیک چنین چیزی نخواسته بود و CoinDesk این کار را بیشتر شبیه یک حرکت تبلیغاتی دانست.

اردیبهشت ۱۴۰۰: ویتالیک بیشتر شیباها را سوزاند

بهار ۱۴۰۰ قیمت SHIB در دو هفته نزدیک به ۹۰۰ درصد بالا رفت و صرافی‌های بزرگی مثل بایننس آن را لیست کردند. ناگهان شیباهای کیف پول ویتالیک میلیاردها دلار ارزش پیدا کرده بود. او اواسط اردیبهشت ۵۰ هزار میلیارد SHIB را به صندوقی برای کمک به بیماران کرونا در هند داد. چند روز بعد هم ۹۰ درصد شیباهای باقی‌مانده‌اش را سوزاند؛ یعنی بیش از ۴۱۰ هزار میلیارد SHIB که آن روز حدود ۶٫۷ میلیارد دلار می‌ارزید.

سوزاندن یعنی فرستادن توکن به آدرسی که کلیدش دست هیچ‌کس نیست، تا آن توکن برای همیشه از گردش خارج شود. ویتالیک در یادداشتی که کنار یکی از تراکنش‌هایش گذاشت نوشت نمی‌خواهد «مرکز چنین قدرتی» باشد.

آبان ۱۴۰۰: اوج قیمت و سقوط بعد از آن

پاییز ۱۴۰۰ موج دوم رسید. طبق CoinGecko، SHIB در ۵ آبان ۱۴۰۰ به بالاترین قیمت تاریخش رسید. چند روز بعد بلومبرگ درباره کیف پولی نوشت که میلیاردها دلار SHIB در آن بود، و نگرانی از اینکه بخش بزرگی از عرضه دست چند نفر باشد بالا گرفت. قیمت از آن روز تا امروز خیلی پایین آمده است.

اتفاق‌های مهم سال‌های بعد بیشتر به شیباریوم مربوط است که پایین‌تر جدا توضیح داده‌ایم.

SHIB چطور کار می‌کند؟

SHIB یک توکن ERC-20 است. یعنی یک قرارداد هوشمند روی اتریوم حساب می‌کند هر آدرس چقدر SHIB دارد، و هر انتقال SHIB در واقع یک تراکنش اتریومی است. همین موضوع سه نتیجه مهم دارد:

• SHIB ماینر یا اعتبارسنج مخصوص خودش ندارد و امنیتش را از اتریوم می‌گیرد. برای همین استخراج شیبا معنی ندارد؛ همه SHIBها روز اول ساخته شد.
• کارمزد فرستادن SHIB روی اتریوم با اتر پرداخت می‌شود، نه با خود SHIB. اگر در کیف پول شخصی‌تان SHIB دارید ولی ETH ندارید، نمی‌توانید آن را جابه‌جا کنید. اینکه کارمزد اتریوم چرا گاهی بالا می‌رود را در چرا کارمزد اتریوم زیاد می‌شود؟ توضیح داده‌ایم.
• آدرس SHIB همان آدرس اتریومی شماست که با 0x شروع می‌شود. همین آدرس در شبکه‌های سازگار با اتریوم، از جمله شیباریوم، هم کار می‌کند و همین گاهی کار دست کاربران می‌دهد.

آدرس قرارداد؛ شناسنامه SHIB واقعی

هر کسی در چند دقیقه می‌تواند توکنی بسازد و اسمش را Shiba Inu بگذارد. تنها چیزی که SHIB اصلی را از بدلی‌ها جدا می‌کند آدرس قرارداد است. آدرس قرارداد SHIB روی اتریوم این است:

0x95ad61b0a150d79219dcf64e1e6cc01f0b64c4ce

این آدرس را می‌توانید در صفحه SHIB در اتراسکن هم ببینید. اگر توکنی با اسم شیبا در کیف پولتان پیدا شد که خودتان نخریده‌اید، یا کسی SHIB را ارزان‌تر از بازار پیشنهاد داد، اول آدرس قراردادش را با همین آدرس مقایسه کنید. تتر هم همین ماجرا را دارد و در تتر فیک چیست مفصل گفته‌ایم.

خانواده شیبا: BONE، LEASH، TREAT و ShibaSwap

تیمی که پروژه را جلو برده هم بیشتر با اسم مستعار شناخته می‌شود؛ مثلاً CoinDesk در سال ۱۴۰۲ «شیتوشی کوساما» را برنامه‌نویس اصلی پروژه معرفی کرد. این تیم دور SHIB چند توکن و سرویس دیگر ساخته است. طبق راهنمای خود پروژه، نقش هرکدام این است:

LEASH اول قرار بود عرضه‌اش با قیمت دوج‌کوین کم و زیاد شود، ولی خیلی زود به یک توکن ساده با عرضه ثابت تبدیل شد.

این اسم‌ها را زیاد در خبرها می‌بینید، ولی یادتان باشد هرکدام قیمت و ریسک خودش را دارد. با خریدن SHIB صاحب BONE یا LEASH نمی‌شوید و برای استفاده از ShibaSwap هم به کیف پول شخصی و ETH برای کارمزد نیاز دارید. فرق صرافی غیرمتمرکز با صرافی‌های معمولی را در صرافی متمرکز و غیرمتمرکز چه فرقی دارند؟ ببینید.

شیباریوم چیست؟

شیباریوم (Shibarium) شبکه‌ای است که تیم شیبا ساخت تا تراکنش‌ها از اتریوم ارزان‌تر و سریع‌تر شوند. با اتریوم سازگار است، پس همان کیف پول‌ها و همان آدرس‌های 0x در آن کار می‌کنند، ولی کارمزدش با BONE پرداخت می‌شود، نه ETH. برای بردن SHIB یا هر توکن دیگری به شیباریوم باید از «پل» رسمی‌اش استفاده کنید؛ قراردادی که توکن را روی اتریوم قفل می‌کند و معادلش را در شیباریوم تحویل می‌دهد.

لایه دوم یا زنجیره جانبی؟

تیم شیبا شیباریوم را «لایه دوم» اتریوم معرفی می‌کند. ولی L2BEAT، سایتی که امنیت این شبکه‌ها را بررسی می‌کند، آن را جزو لایه دوم‌ها نمی‌شمارد و یک «زنجیره جانبی» (Sidechain) می‌داند. این فقط بحث اسم نیست. در یک لایه دوم واقعی، خود اتریوم درستی تراکنش‌ها را با اثبات ریاضی یا با امکان اعتراض کنترل می‌کند. شیباریوم نسخه‌ای جداشده از Polygon PoS است و قراردادهایش روی اتریوم هر وضعیتی را که بیش از دو سوم اعتبارسنج‌های شیباریوم امضا کرده باشند قبول می‌کنند. پس امنیت پولی که در پل قفل شده، در عمل به امانت‌داری همین اعتبارسنج‌ها بستگی دارد.

راه‌اندازی پرسروصدا در مرداد ۱۴۰۲

شیباریوم اواخر مرداد ۱۴۰۲ راه افتاد و همان اول گیر کرد. طبق CoinDesk، تراکنش‌ها دست‌کم ۱۱ ساعت متوقف ماند و میلیون‌ها دلار از دارایی کاربران روی پل گیر افتاد. تیم گفت ایراد از پل نبوده و سرورها زیر هجوم ناگهانی کاربران از کار افتاده‌اند. شبکه چند روز به روی عموم بسته شد تا تیم تنظیماتش را درست کند.

هک پل در شهریور ۱۴۰۴

شهریور ۱۴۰۴ همان نقطه‌ضعفی که بالاتر گفتیم به ضرر کاربران تمام شد. طبق L2BEAT، کلید ۱۰ تا از ۱۲ اعتبارسنج شیباریوم به دست مهاجم افتاده بود. او با یک وام آنی (Flash Loan؛ وامی که در همان یک تراکنش گرفته و پس داده می‌شود) مقدار زیادی BONE را موقتاً استیک کرد تا به حد نصاب لازم برسد و با امضای همین اعتبارسنج‌ها یک وضعیت جعلی را به قراردادهای پل روی اتریوم قبولاند. به گزارش The Block، حدود ۴٫۱ میلیون دلار ETH و SHIB و ۱۵ توکن دیگر از پل خارج شد.

تیم شیبا کلید همه اعتبارسنج‌ها را عوض کرد، بیش از ۱۰۰ قرارداد را به کیف پول‌های امن‌تر برد و ۴٫۶ میلیون BONE را از قرارداد مهاجم پس گرفت. ولی بیشتر دارایی‌های دزدیده‌شده دست مهاجم ماند و تا اوایل مهر ۱۴۰۴ برنامه جبران خسارت کاربران هنوز آماده نشده بود. در همین مدت قیمت SHIB حدود ۱۳ درصد پایین آمد.

یک فرق را در نظر داشته باشید: آنچه دزدیده شد دارایی‌های قفل‌شده در پل بود. SHIBی که روی خود اتریوم یا در حساب صرافی نگه داشته شده بود مستقیماً آسیبی ندید، ولی قیمتش مثل بقیه خانواده از خبر بد ضربه خورد.

سوزاندن شیبا؛ حسابی که بهتر است خودتان بکنید

جامعه شیبا سال‌هاست سوزاندن را دنبال می‌کند. طبق اعلام تیم، از مرداد ۱۴۰۳ هم ۷۰ درصد کارمزد پایه شیباریوم به SHIB تبدیل و سوزانده می‌شود. خبرهایی مثل «میلیاردها شیبا سوزانده شد» هم زیاد دست‌به‌دست می‌شود. ولی این عددها فقط کنار عرضه کل معنی پیدا می‌کنند:

• عرضه اولیه یک میلیون میلیارد SHIB بود.
• ویتالیک در اردیبهشت ۱۴۰۰ بیش از ۴۱۰ هزار میلیارد SHIB سوزاند.
• طبق CoinGecko، در ۱۷ مهر ۱۴۰۵ حدود ۵۸۹ هزار و ۲۰۰ میلیارد SHIB در گردش بود.

پس روی هم حدود ۴۱۰ هزار و ۸۰۰ میلیارد SHIB از بین رفته و تقریباً همه‌اش همان یک تراکنش ویتالیک است. بقیه سوزاندن‌های این پنج سال و نیم، از پورتال‌های سوزاندن جامعه تا کارمزد شیباریوم، روی هم به ۸۰۰ میلیارد SHIB هم نمی‌رسد؛ یعنی کمتر از ۰٫۲ درصد عرضه فعلی.

یک مثال با عدد فرضی

فرض کنید از امروز هر روز یک میلیارد SHIB سوزانده شود. این عدد گرد بیش از دو برابر میانگین روزانه این چند سال است. یک درصد عرضه فعلی حدود ۵ هزار و ۹۰۰ میلیارد SHIB است، پس با این سرعت فقط سوزاندن همین یک درصد حدود ۵ هزار و ۹۰۰ روز طول می‌کشد؛ یعنی بیش از ۱۶ سال. تازه اگر بقیه چیزها ثابت بماند، کم شدن یک درصد عرضه قیمت هر واحد را هم فقط حدود یک درصد بالا می‌برد.

نتیجه روشن است: سوزاندن برای SHIB بیشتر خبر و هیجان می‌سازد تا تغییر واقعی در عرضه، و قیمت را تقاضا و حال‌وهوای بازار تکان می‌دهد. سؤال معروف «شیبا به یک دلار می‌رسد؟» هم به همین عرضه بزرگ گره خورده است؛ حسابش را در میم کوین چیست کرده‌ایم.

شیبا اینو با دوج‌کوین چه فرقی دارد؟

هر دو با تصویر سگ شیبا اینو شناخته می‌شوند و هر دو میم‌کوین‌اند، ولی از نظر فنی دو چیز کاملاً متفاوت‌اند. دوج‌کوین بلاک‌چین خودش را دارد و SHIB مهمان اتریوم است:

این تفاوت‌ها هیچ‌کدام را کم‌ریسک‌تر از دیگری نمی‌کند. فقط سرنوشت SHIB به اتریوم و پروژه‌های جانبی شیبا هم بستگی دارد و سرنوشت DOGE به شبکه و ماینرهای خود دوج‌کوین.

ریسک‌های شیبا اینو

پیش از خرید این‌ها را جدی بگیرید و برای اندازه خریدتان از قاعده‌های مدیریت ریسک کمک بگیرید:

• ارزش تقریباً فقط از توجه می‌آید. SHIB درآمد یا کاربرد بزرگی ندارد که قیمتش را نگه دارد. وقتی توجه بازار به میم‌کوین دیگری برود، تقاضا می‌تواند خیلی سریع کم شود.
• فاصله زیاد از اوج. کسی که در اوج آبان ۱۴۰۰ خرید، تقریباً پنج سال بعد هنوز حدود ۹۴ درصد زیان داشت.
• تیم ناشناس. سازنده و چهره‌های اصلی پروژه با اسم مستعار کار می‌کنند. اگر اشتباه بزرگی رخ دهد، پیدا کردن مسئول آن ساده نیست.
• پل‌ها و شبکه‌های جانبی. هک شهریور ۱۴۰۴ نشان داد شیباریوم و پلش نقطه‌ضعف جدی دارند. هر بار SHIB را به شبکه دیگری می‌برید، این ریسک را هم به جان می‌خرید.
• توکن‌ها و سایت‌های تقلبی. اسم شیبا آن‌قدر معروف است که توکن بدلی، سایت جعلی ShibaSwap و «ایردراپ شیبا» زیاد ساخته می‌شود. همیشه آدرس قرارداد را چک کنید و کیف پولتان را به سایتی که از آدرسش مطمئن نیستید وصل نکنید.

پیش از فرستادن SHIB این‌ها را چک کنید

1. شبکه را درست انتخاب کنید. SHIB اصلی روی اتریوم (ERC20) است. اگر به آدرس واریز یک صرافی می‌فرستید، دقیقاً همان شبکه‌ای را انتخاب کنید که صفحه واریز آن صرافی نشان می‌دهد. SHIBی که از شیباریوم یا شبکه دیگری فرستاده شود، حتی با آدرس 0x یکسان، ممکن است هیچ‌وقت به حساب صرافی‌ای که فقط ERC20 می‌گیرد ننشیند. ماجرای مشابهش را برای تتر در اگر شبکه انتقال را اشتباه انتخاب کنیم گفته‌ایم.
2. اگر از کیف پول شخصی می‌فرستید، ETH کنار بگذارید. بدون اتر، SHIB شما روی اتریوم تکان نمی‌خورد. روی شیباریوم هم به BONE نیاز دارید.
3. توکن را با آدرس قرارداد اضافه کنید. وقتی SHIB را دستی به کیف پول اضافه می‌کنید، آدرس قرارداد را از منبع مطمئن بردارید، نه از پیامی که برایتان فرستاده‌اند.
4. آدرس مقصد را کامل مقایسه کنید. نگاه کردن به چند حرف اول و آخر آدرس کافی نیست؛ دلیلش را در آدرس کیف پول ارز دیجیتال چیست گفته‌ایم.
5. بار اول مبلغ کم بفرستید. اگر رسید، بقیه را بفرستید. کارمزد یک تراکنش اضافه از گم شدن کل مبلغ خیلی ارزان‌تر است.

خرید، نگهداری و برداشت شیبا در سواپ‌ولت

در سواپ‌ولت می‌توانید SHIB را با تومان بخرید یا آن را با تتر و رمزارزهای دیگر عوض کنید. قیمت لحظه‌ای و توضیحات بیشتر در صفحه شیبا اینو هست. چون قیمت هر SHIB خیلی کم است، با مبلغ کم هم تعداد زیادی SHIB می‌خرید و خرید اعشاری هم ممکن است. موقع خرید به فاصله قیمت خرید و فروش هم دقت کنید و کارمزدها را در صفحه کارمزدها ببینید.

برداشت SHIB از سواپ‌ولت روی شبکه اتریوم (ERC20) انجام می‌شود، پس آدرس مقصد باید یک آدرس اتریومی باشد؛ مثلاً آدرس اتریوم شما در تراست ولت. مبلغ نهایی و کارمزد پیش از تأیید به شما نشان داده می‌شود. اگر SHIB را برای کسی می‌فرستید که او هم حساب سواپ‌ولت دارد، انتقال داخلی روی بلاک‌چین نمی‌رود و کارمزد شبکه ندارد؛ فرقش را در انتقال داخلی در برابر انتقال بلاک‌چینی گفته‌ایم.

واریز، تبدیل و برداشت رمزارز در سواپ‌ولت بدون احراز هویت هم ممکن است؛ احراز هویت فقط برای واریز و برداشت تومانی لازم است و برداشت رمزارز در حساب‌های احرازنشده سقف دارد. از خانواده شیبا فعلاً فقط خود SHIB در سواپ‌ولت معامله می‌شود و BONE و LEASH و TREAT در فهرست نیستند.

اگر تصمیم به خرید گرفتید، فقط مبلغی بگذارید که از دست دادن کاملش زندگی‌تان را به هم نریزد. خرید پله‌ای هم کمک می‌کند در اوج هیجان همه پولتان را یکجا وارد نکنید.