کاردانو (Cardano) یک بلاک‌چین لایه اول است که با اثبات سهام کار می‌کند، و ADA، که در فارسی «آدا» هم صدایش می‌کنند، ارز اصلی آن است. شبکه اصلی کاردانو مهر ۱۳۹۶ راه افتاد و سازنده اصلی‌اش شرکت Input Output است که چارلز هاسکینسون، یکی از هم‌بنیان‌گذاران اتریوم، آن را راه انداخت. کارمزد هر تراکنش در کاردانو با ADA پرداخت می‌شود. با همین ارز در استیک شرکت می‌کنید و درباره آینده شبکه هم رأی می‌دهید.

کاردانو در چند چیز با بیشتر رقیب‌هایش فرق دارد. پروتکل‌های اصلی‌اش اول در مقاله‌های علمی داوری‌شده طراحی شدند و بعد به کد رسیدند. موجودی کیف پول در آن مثل چند اسکناس جدا از هم نگه داشته می‌شود، نه مثل یک حساب بانکی، و به همین دلیل کارمزد را پیش از امضا دقیق می‌بینید. ADA موقع استیک قفل نمی‌شود، و از ۱۴۰۳ به بعد خود دارندگان ADA درباره تغییرات شبکه تصمیم می‌گیرند. ولی همین احتیاط کاردانو را کند هم کرده است: قرارداد هوشمند چهار سال بعد از راه‌اندازی به آن رسید و دیفای کاردانو هنوز خیلی کوچک‌تر از اتریوم و سولاناست.

کاردانو در یک نگاه

  • ارز اصلی: ADA. کوچک‌ترین واحدش «لاولیس» (lovelace) است و هر ADA یک میلیون لاولیس است.
  • شروع شبکه اصلی: مهر ۱۳۹۶
  • اجماع: اثبات سهام با پروتکلی به اسم اوروبوروس (Ouroboros). کاردانو ماینر ندارد.
  • زمان‌بندی: زمان به برش‌های یک‌ثانیه‌ای (اسلات) تقسیم می‌شود و به‌طور میانگین هر ۲۰ ثانیه یک بلاک ساخته می‌شود. هر دوره (epoch) پنج روز است.
  • مدل دفتر کل: eUTXO؛ همان مدل بیت‌کوین، با این فرق که قرارداد هوشمند هم روی آن اجرا می‌شود.
  • سقف عرضه: ۴۵ میلیارد ADA
  • آدرس: آدرس‌های معمولی شبکه اصلی با `addr1` شروع می‌شوند.
  • قیمت و اطلاعات زنده: صفحه کاردانو در سواپ‌ولت

اسم کاردانو و آدا از کجا آمده؟

کاردانو اسمش را از جرولامو کاردانو، ریاضی‌دان و پزشک ایتالیایی قرن شانزدهم، گرفته است. ADA هم از اسم آدا لاولیس آمده؛ ریاضی‌دان قرن نوزدهم که او را اولین برنامه‌نویس دنیا می‌دانند و دختر لرد بایرون، شاعر انگلیسی، بود. کوچک‌ترین واحد ADA را هم به اسم خود او «لاولیس» گذاشته‌اند و اولین دوره توسعه کاردانو را به اسم پدرش «بایرون».

در فارسی معمولاً به خود ارز هم «کاردانو» می‌گویند. اشکالی ندارد؛ فقط بدانید وقتی صرافی‌ها «کاردانو»، «آدا» یا «ADA» می‌نویسند، منظورشان یک چیز است: ارز اصلی شبکه کاردانو.

کاردانو از کجا آمد؟

هاسکینسون حدود ۱۳۹۴ شرکت IOHK را راه انداخت؛ شرکتی که حالا اسمش Input Output یا به اختصار IO است. طبق خود IO، این شرکت در پنج سال اول بیش از ۲۵۰ مقاله داوری‌شده منتشر کرد که مجموعه مقاله‌های اوروبوروس، یعنی پایه اجماع کاردانو، هم جزو آن‌هاست.

پول ساخت کاردانو از یک پیش‌فروش در ژاپن آمد. بین ۱۳۹۴ و ۱۳۹۵ شرکتی ژاپنی به اسم Attain «کوپن» ADA فروخت؛ کوپن‌هایی که بعد از راه‌اندازی شبکه با ADA عوض می‌شدند. خریدارها با بیت‌کوین پرداخت کردند (یا ینِ آن‌ها به بیت‌کوین تبدیل شد) و جمع فروش حدود ۱۰۸ هزار و ۸۰۰ بیت‌کوین شد. صفحه توزیع اولیه کاردانو می‌گوید این اولین فروش توکن در دنیای رمزارز بود که از خریدارها احراز هویت می‌خواست. در این فروش حدود ۲۵٫۹ میلیارد ADA فروخته شد و حدود ۵٫۲ میلیارد ADA دیگر هم برای سه سازمان بنیان‌گذار ساخته شد:

  • IOHK (حالا IO): سازنده نرم‌افزار کاردانو
  • بنیاد کاردانو (Cardano Foundation): بنیادی در سوئیس برای نظارت بر شبکه و معرفی آن
  • EMURGO: شرکتی برای کارهای تجاری و جذب کسب‌وکارها

به این ترتیب وقتی شبکه در مهر ۱۳۹۶ راه افتاد، حدود ۳۱٫۱ میلیارد ADA وجود داشت. بقیه تا سقف ۴۵ میلیارد در ذخیره‌ای ماند که به‌تدریج آزاد می‌شود و خرج پاداش استیک و بودجه خزانه شبکه می‌شود.

نقشه راه پنج‌مرحله‌ای

نقشه راه کاردانو پنج دوره دارد: بایرون برای ساختن پایه شبکه، شلی (Shelley) برای غیرمتمرکز کردن آن، گوگن (Goguen) برای قرارداد هوشمند و توکن، باشو (Basho) برای مقیاس‌پذیری و ولتر (Voltaire) برای حاکمیت. این دوره‌ها با چند هاردفورک پیش رفته‌اند؛ هاردفورک یعنی ارتقایی که همه نودها باید نرم‌افزارشان را برایش به‌روز کنند. تاریخ‌های مهم، به وقت ایران، این‌هاست:

زمان

چه اتفاقی افتاد

۱۳۹۴ تا ۱۳۹۵

پیش‌فروش ADA در ژاپن

مهر ۱۳۹۶

راه‌اندازی شبکه اصلی و دوره بایرون

مرداد ۱۳۹۹

هاردفورک Shelley: استخرهای سهام و استیک به شبکه آمدند

اسفند ۱۳۹۹

هاردفورک Mary: هر کسی می‌تواند روی کاردانو توکن بسازد

شهریور ۱۴۰۰

هاردفورک Alonzo: قرارداد هوشمند با Plutus

۱۲ شهریور ۱۴۰۳

هاردفورک Chang: شروع حاکمیت روی زنجیره و دوره ولتر

۱۱ بهمن ۱۴۰۳

هاردفورک Plomin: همه ابزارهای رأی‌گیری فعال شد

۳۰ آبان ۱۴۰۴

انشعاب موقت شبکه بر اثر یک تراکنش معیوب

تیر ۱۴۰۵

لیوس، ارتقای بزرگ بعدی، روی یک شبکه آزمایشی عمومی راه افتاد

۲۸ تیر ۱۴۰۵

هاردفورک van Rossem: اولین ارتقایی که از پیشنهاد تا تصویب، کاملاً با رأی روی زنجیره انجام شد

کاردانو چطور کار می‌کند؟

اوروبوروس: قرعه‌کشی به نسبت سهم

در بیت‌کوین ماینرها با هم مسابقه محاسباتی می‌دهند تا بلاک بعدی را بسازند. در کاردانو این مسابقه وجود ندارد. زمان به اسلات‌های یک‌ثانیه‌ای تقسیم شده و پروتکل برای هر اسلات، با یک قرعه‌کشی، سازنده بلاک را انتخاب می‌کند. شانس هر «استخر سهام» (stake pool) در این قرعه‌کشی به اندازه ADAیی بستگی دارد که پشتش است. بیشتر اسلات‌ها خالی می‌مانند و در عمل به‌طور میانگین هر ۲۰ ثانیه یک بلاک ساخته می‌شود. اگر با خود بلاک‌چین آشنا نیستید، اول بلاک‌چین چیست را بخوانید.

هر استخر را یک «اپراتور استخر» اداره می‌کند: کسی که یک نود کاردانو را شبانه‌روز روشن نگه می‌دارد. دارنده ADA لازم نیست خودش نود داشته باشد. کافی است وزن ADAاش را به یک استخر بدهد تا در پاداش آن شریک شود؛ ADA در این کار از کیف پولش بیرون نمی‌رود. جزئیاتش را در بخش استیک گفته‌ایم.

eUTXO: مثل اسکناس و پول خرد

در اتریوم و سولانا هر آدرس یک «حساب» دارد، مثل حساب بانکی، و هر تراکنش عدد موجودی آن را کم و زیاد می‌کند. کاردانو مثل بیت‌کوین کار می‌کند: موجودی شما از چند «خروجی» جدا از هم ساخته شده که می‌شود آن‌ها را مثل اسکناس تصور کرد. وقتی پولی می‌فرستید، چند اسکناس کامل خرج می‌شود و اسکناس‌های تازه ساخته می‌شوند: یکی برای گیرنده و یکی به‌عنوان پول خرد برای خودتان. موجودی‌ای که کیف پولتان نشان می‌دهد، جمع همین اسکناس‌هاست.

حرف e در eUTXO یعنی «گسترش‌یافته». در کاردانو هر خروجی می‌تواند داده هم با خودش داشته باشد و با یک اسکریپت قفل شود، و قرارداد هوشمند کاردانو روی همین ایده ساخته شده است. نتیجه مهمش برای کاربر این است که ورودی‌ها و خروجی‌های هر تراکنش موقع ساختنش مشخص است. تراکنش یا دقیقاً همان‌طور که امضا کرده‌اید اجرا می‌شود یا کلاً رد می‌شود؛ کسی نمی‌تواند با جابه‌جا کردن ترتیب تراکنش‌ها، آن را با قیمت بدتری برایتان اجرا کند.

کارمزد را پیش از امضا می‌بینید

کارمزد کاردانو به مبلغی که می‌فرستید ربطی ندارد و حراجی هم برای جا گرفتن در بلاک در کار نیست. طبق cardano.org، کارمزد فقط از حجم تراکنش به بایت حساب می‌شود: به‌ازای هر بایت ۴۴ لاولیس، به‌علاوه یک مبلغ ثابت ۱۵۵٬۳۸۱ لاولیسی. یک انتقال ساده معمولاً ۲۰۰ تا ۳۰۰ بایت است و با پارامترهای فعلی حدود ۰٫۱۶ تا ۰٫۱۷ ADA کارمزد دارد. این دو عدد را می‌شود با رأی‌گیری شبکه عوض کرد، ولی هر کیف پولی می‌تواند کارمزد دقیق را پیش از امضا حساب کند و نشانتان بدهد.

یک مثال با عددهای فرضی: فرض کنید در کیف پولتان یک خروجی ۲۵ ADAیی دارید، می‌خواهید ۱۰ ADA بفرستید و تراکنشتان ۲۵۰ بایت می‌شود.

بخش تراکنش

مقدار

کارمزد

۴۴ × ۲۵۰ = ۱۱٬۰۰۰ لاولیس، به‌علاوه ۱۵۵٬۳۸۱ لاولیس؛ جمعاً ۱۶۶٬۳۸۱ لاولیس، یعنی حدود ۰٫۱۶۶ ADA

ورودی

همان خروجی ۲۵ ADAیی، که کامل خرج می‌شود

خروجی اول

۱۰ ADA برای گیرنده

خروجی دوم

حدود ۱۴٫۸۳ ADA پول خرد که به آدرس خودتان برمی‌گردد

اگر به‌جای ۱۰ ADA، ده هزار ADA بفرستید، کارمزد تغییری نمی‌کند، چون حجم تراکنش همان است. این کارمزدِ خود شبکه است؛ اگر از صرافی برداشت کنید، کارمزد برداشت را صرافی تعیین می‌کند.

چرا با هر ارسال دست‌کم حدود ۱ ADA جابه‌جا می‌شود؟

برای اینکه دفتر کل پر از خروجی‌های ریز و بی‌مصرف نشود، کاردانو قانونی دارد: هر خروجی باید حداقلی از ADA داشته باشد. این حداقل به حجم خروجی بستگی دارد. یک خروجی ساده که فقط ADA دارد، حدود ۶۷ بایت است و طبق فرمول فعلی شبکه، یعنی (۱۶۰ + ۶۷) × ۴٬۳۱۰ لاولیس، حداقلش ۹۷۸٬۳۷۰ لاولیس یا تقریباً ۱ ADA می‌شود. خروجی‌ای که توکن یا داده هم دارد، بزرگ‌تر است و حداقل بیشتری لازم دارد. این ADA سوزانده نمی‌شود و کارمزد هم نیست؛ داخل همان خروجی می‌ماند و مال صاحب آن خروجی است.

این قانون سه نتیجه عملی دارد:

  1. نمی‌توانید مبلغ خیلی کم بفرستید. مثلاً فرستادن ۰٫۵ ADA ممکن نیست و کیف پول خطا می‌دهد.
  2. پول خرد هم باید از این حد بیشتر باشد. اگر بعد از ارسال، مبلغی که باید به خودتان برگردد کمتر از حدود ۱ ADA شود، کیف پول نمی‌تواند آن خروجی را بسازد و باید مبلغ را عوض کنید.
  3. با هر توکن، کمی ADA هم می‌رود. وقتی یک توکن کاردانویی، مثلاً یک NFT، می‌فرستید، مقداری ADA هم همراهش به گیرنده می‌رسد. این ADA گم نشده؛ حالا مال گیرنده است.

ADA به چه دردی می‌خورد؟

  • پرداخت کارمزد: برای هر کاری روی کاردانو، از فرستادن ADA تا اجرای قرارداد هوشمند، کارمزد را با ADA می‌پردازید.
  • استیک: با سپردن وزن ADA به یک استخر، در امنیت شبکه سهیم می‌شوید و پاداش می‌گیرید.
  • رأی دادن: در کاردانو هر لاولیس یک رأی است. می‌توانید خودتان رأی بدهید یا رأیتان را به یک نماینده بسپارید.
  • توکن‌ها و NFT: از اسفند ۱۳۹۹ هر کسی می‌تواند روی کاردانو توکن بسازد. دفتر کل کاردانو این توکن‌ها را مستقیم کنار ADA و داخل همان خروجی‌ها نگه می‌دارد.
  • دیفای و برنامه‌های غیرمتمرکز: از شهریور ۱۴۰۰ قرارداد هوشمند روی کاردانو اجرا می‌شود. زبان پایه آن Plutus است و برنامه‌نویس‌ها می‌توانند با زبان‌هایی مثل Aiken یا Plinth بنویسند که کدشان به Plutus تبدیل می‌شود. برای آشنایی با خود این مفهوم، دیفای چیست را ببینید.
  • سرمایه‌گذاری: خیلی‌ها ADA را به امید بالا رفتن قیمتش می‌خرند. قیمت ADA مثل بیشتر آلت‌کوین‌ها نوسان شدیدی دارد.

استیک ADA: بدون قفل، با کمی صبر

استیک در کاردانو ساده‌تر از بیشتر شبکه‌هاست. از داخل یک کیف پول شخصی که از استیک پشتیبانی می‌کند، یک استخر انتخاب می‌کنید و تراکنش واگذاری را امضا می‌کنید. این تراکنش یک کارمزد کوچک دارد و اگر اولین بار است که استیک می‌کنید، یک ودیعه هم برای ثبت کلید استیک می‌گیرد که اگر روزی استیک را کامل لغو کنید، پس داده می‌شود. طبق cardano.org، ADA در کیف پول خودتان می‌ماند، قفل نمی‌شود و هر وقت بخواهید می‌توانید خرجش کنید یا استخر را عوض کنید.

فقط باید کمی صبر کنید. اگر در دوره N استیک کنید، این اتفاق‌ها می‌افتد:

  1. در شروع دوره N+1 شبکه موجودی استیک‌شده شما را ثبت می‌کند.
  2. در دوره N+2 سهم شما فعال می‌شود و استخر با آن بلاک می‌سازد.
  3. در دوره N+3 پاداش آن دوره حساب می‌شود.
  4. در شروع دوره N+4 اولین پاداش به حسابتان می‌نشیند.

یعنی اولین پاداش حدود ۱۵ تا ۲۰ روز بعد می‌رسد و از آن به بعد هر پنج روز یک بار. پاداش‌ها خودبه‌خود به سهم استیک‌شده شما اضافه می‌شوند و روی هم جمع می‌شوند.

یک قانون تازه: از هاردفورک Plomin به این طرف، پاداش استیک فقط وقتی قابل برداشت است که رأیتان را هم به کسی سپرده باشید. می‌توانید یک نماینده (DRep) انتخاب کنید، یا یکی از دو گزینه آماده «ممتنع» (abstain) و «عدم اعتماد» (no confidence) را بزنید. پاداش در هر حال جمع می‌شود؛ این قانون فقط جلوی برداشتش را می‌گیرد.

مقدار پاداش ثابت نیست و به عملکرد استخر، کارمزدش و کل ADA استیک‌شده در شبکه بستگی دارد. موقع انتخاب استخر به این چند چیز نگاه کنید:

  • عملکرد: استخر بلاک‌هایی را که سهمش بوده واقعاً ساخته است؟
  • کارمزد: هر استخر یک کارمزد ثابت در هر دوره و یک درصد از پاداش برمی‌دارد.
  • اشباع: استخری که بیش از حد ADA جذب کرده، پاداش کمتری به همه اعضایش می‌دهد.
  • تعهد اپراتور (pledge): هر اپراتور اعلام می‌کند چقدر از ADA خودش را در استخر می‌گذارد. اگر به این تعهد عمل نکند، کل استخر در آن دوره پاداشی نمی‌گیرد.

عرضه ADA: سقف ۴۵ میلیاردی و ذخیره‌ای که کم‌کم آزاد می‌شود

هیچ‌وقت بیشتر از ۴۵ میلیارد ADA وجود نخواهد داشت. حدود ۳۱٫۱ میلیارد آن روز اول ساخته شد و بقیه در یک ذخیره نگه داشته می‌شود. طبق مستندات کاردانو، در پایان هر دوره پنج‌روزه این اتفاق می‌افتد:

  1. کارمزد همه تراکنش‌های آن دوره در یک صندوق جمع می‌شود.
  2. ۰٫۳ درصد از ADA باقی‌مانده در ذخیره هم به همان صندوق اضافه می‌شود.
  3. ۲۰ درصد صندوق به خزانه شبکه می‌رود و بقیه بین استخرها و کسانی که استیک کرده‌اند تقسیم می‌شود.

چون هر بار درصد ثابتی از ذخیره‌ای برداشته می‌شود که خودش دارد کم می‌شود، مقدار ADA تازه‌ای که از ذخیره بیرون می‌آید، هر سال کمتر از سال قبل است. طراحان کاردانو حساب کرده‌اند که با این نرخ، هر چهار تا پنج سال نصف ذخیره باقی‌مانده خرج می‌شود. یعنی عرضه ADA هنوز زیاد می‌شود، ولی با سرعتی که مدام کمتر می‌شود. خزانه هم پول توسعه شبکه را می‌دهد و اینکه این پول خرج چه پروژه‌ای شود، با رأی دارندگان ADA تعیین می‌شود. مقدار ADA در گردش را می‌توانید در صفحه کاردانو ببینید.

حاکمیت روی زنجیره: تصمیم با دارندگان ADA

تا پیش از ۱۴۰۳، ارتقاهای کاردانو را عملاً سازمان‌های بنیان‌گذار برنامه‌ریزی می‌کردند. با دو هاردفورک Chang و Plomin این اختیار به خود دارندگان ADA رسید. Intersect، یکی از سازمان‌هایی که توسعه کاردانو را هماهنگ می‌کند، توضیح می‌دهد که حالا هر دارنده ADA می‌تواند یک «اقدام حاکمیتی» پیشنهاد بدهد؛ مثلاً تغییر یک پارامتر شبکه، برداشت بودجه از خزانه یا یک هاردفورک تازه. سه گروه درباره این پیشنهادها رأی می‌دهند:

  • نماینده‌ها (DRep): کسانی که دارندگان ADA رأیشان را به آن‌ها سپرده‌اند. وزن رأی هر نماینده به مقدار ADAیی بستگی دارد که پشتش است.
  • اپراتورهای استخر: رأی آن‌ها مخصوصاً در تصمیم‌های فنی مثل هاردفورک تعیین‌کننده است.
  • کمیته قانون اساسی: گروهی که بررسی می‌کند پیشنهاد با قانون اساسی کاردانو جور باشد.

اولین آزمون جدی این سیستم، هاردفورک van Rossem بود که ۲۸ تیر ۱۴۰۵ اجرا شد. طبق واژه‌نامه cardano.org، این اولین هاردفورکی بود که کاملاً از مسیر رأی‌گیری روی زنجیره پیشنهاد، بررسی و تصویب شد: حدود ۷۷٫۶ درصد از سهم نماینده‌ها، ۵۲٫۷ درصد از سهم استخرها و اکثریت کمیته به آن رأی مثبت دادند. محتوای این ارتقا بیشتر ابزارهای تازه برای برنامه‌نویس‌های قرارداد هوشمند بود و قواعد حاکمیت و دفتر کل را دست نزد.

کاردانو در کنار اتریوم و سولانا


کاردانو

اتریوم

سولانا

نگهداری موجودی

خروجی‌های جدا (eUTXO)، مثل اسکناس

حساب، مثل حساب بانکی

حساب

کارمزد بر چه اساسی است

حجم تراکنش به بایت؛ پیش از امضا معلوم است

گس، یعنی مقدار محاسبه و شلوغی شبکه

کارمزد پایه برای هر امضا به‌علاوه کارمزد اولویت اختیاری

سقف عرضه

۴۵ میلیارد ADA

ندارد

ندارد

شکل آدرس

با addr1

با 0x

Base58، بدون 0x

اتریوم بزرگ‌ترین اکوسیستم دیفای را دارد و سولانا بیشتر با سرعت و کارمزد کم شناخته می‌شود. کاردانو روی چیز دیگری حساب باز کرده است: کارمزدی که از قبل معلوم است، استیک بدون قفل و حاکمیتی که دست دارندگان ADA است.

نقطه‌ضعف‌ها و ریسک‌های کاردانو

آهسته پیش می‌رود

روش پژوهش‌محور کاردانو هزینه دارد. شبکه مهر ۱۳۹۶ راه افتاد، ولی قرارداد هوشمند شهریور ۱۴۰۰ به آن رسید؛ یعنی وقتی دیفای روی اتریوم داغ بود، کاردانو هنوز قرارداد هوشمند نداشت. لیوس، ارتقایی که قرار است ظرفیت شبکه را چند برابر کند، هم هنوز روی شبکه آزمایشی است.

اکوسیستم کوچک دیفای

اگر ارزش دارایی‌های قفل‌شده در برنامه‌های دیفای را معیار بگیرید، آمار DefiLlama نشان می‌دهد کاردانو حتی به یک‌دهم سولانا هم نمی‌رسد، چه برسد به اتریوم. پول کمتر در این برنامه‌ها یعنی نقدشوندگی کمتر در صرافی‌های غیرمتمرکز کاردانو، و انگیزه کمتر برای برنامه‌نویس‌هایی که می‌خواهند روی این شبکه چیزی بسازند.

انشعاب موقت آبان ۱۴۰۴

۳۰ آبان ۱۴۰۴ یک نفر روی شبکه اصلی یک تراکنش معیوب از نوع واگذاری سهم فرستاد که از یک باگ قدیمی در نرم‌افزار نود سوءاستفاده می‌کرد. طبق گزارش Intersect، نسخه‌های جدیدتر نود این تراکنش را پذیرفتند و نسخه‌های قدیمی‌تر ردش کردند، و شبکه موقتاً دو شاخه شد: یک زنجیره «آلوده» و یک زنجیره «سالم». ساخت بلاک روی زنجیره سالم کند شد، ولی متوقف نشد، و بعد از اینکه اپراتورها و صرافی‌ها نودهایشان را به‌روز کردند، شبکه ظرف ۱۴ ساعت و نیم دوباره یکی شد. پولی دزدیده نشد، ولی چند صرافی واریز و برداشت ADA را موقتاً بستند و بعضی تراکنش‌هایی که روی شاخه آلوده رفته بودند باید دوباره فرستاده می‌شدند. به گفته Intersect، این ماجرا یک حادثه سایبری جدی حساب می‌شود و به نهادهای انتظامی، از جمله FBI، هم خبر داده‌اند.

نقش پررنگ سازمان‌های بنیان‌گذار

IO، بنیاد کاردانو و EMURGO روز اول حدود ۵٫۲ میلیارد ADA گرفتند و هنوز بیشترین سهم را در توسعه شبکه دارند. حاکمیت روی زنجیره تصمیم‌گیری را بین دارندگان ADA پخش کرده، ولی بخش بزرگی از کد و پژوهش کاردانو هنوز از همین چند سازمان می‌آید و با بودجه‌ای ساخته می‌شود که از خزانه می‌گیرند.

نوسان قیمت

ADA مثل بیشتر آلت‌کوین‌ها در ریزش‌های بازار سخت ضربه می‌خورد. فقط با پولی وارد شوید که تحمل از دست دادنش را دارید.

لیوس: ارتقای بزرگ بعدی

لیوس (Leios) نسخه تازه‌ای از اجماع اوروبوروس است که قرار است ظرفیت تراکنش کاردانو را بالا ببرد. طبق گزارش IO، شبکه آزمایشی عمومی آن تیر ۱۴۰۵ راه افتاد و هدف اولیه، پنج تا بیست برابر کردن ظرفیت لایه اصلی است. هدف IO این است که لیوس تا حدود دی ۱۴۰۵ همراه هاردفورکی به اسم Dijkstra به شبکه اصلی برسد. این کار هنوز به پایان آزمایش‌ها و رأی شبکه بستگی دارد و تاریخ قطعی ندارد.

کیف پول و آدرس کاردانو

پیش از هر ارسالی، شکل آدرس را بشناسید:

  • با `addr1` شروع می‌شود: آدرس معمولی شبکه اصلی؛ ADA را به همین آدرس بفرستید.
  • با `stake1` شروع می‌شود: آدرس استیک یا پاداش است، نه آدرس دریافت. ADA را به آن نفرستید.
  • با `addr_test` شروع می‌شود: آدرس شبکه آزمایشی است و ADA واقعی به آن نمی‌رسد.
  • آدرس‌های قدیمی دوره بایرون: شکل دیگری دارند (Base58) و هنوز معتبرند، ولی کیف پول‌های امروزی دیگر آن‌ها را نمی‌سازند.

بیشتر کیف پول‌های شخصی کاردانو، مثل Lace (ساخت IO)، Eternl و Yoroi، استیک را هم از داخل خود برنامه انجام می‌دهند. در کیف پول شخصی، کلید خصوصی و عبارت بازیابی دست خودتان است؛ اگر عبارت بازیابی را گم کنید، کسی نمی‌تواند ADA را برایتان برگرداند. فرقش را در کلید عمومی و کلید خصوصی توضیح داده‌ایم. برای چک کردن آدرس پیش از ارسال هم این راهنما را ببینید.

خرید، نگهداری و برداشت کاردانو در سواپ‌ولت

در سواپ‌ولت می‌توانید کاردانو را با تومان بخرید، بفروشید یا با رمزارزهای دیگر مثل تتر عوض کنید. لازم نیست یک ADA کامل بخرید و با مبلغ کم هم می‌شود شروع کرد. اگر نمی‌خواهید زمان خرید را حدس بزنید، خرید پله‌ای یا DCA را ببینید.

برداشت ADA از سواپ‌ولت روی خود شبکه کاردانو انجام می‌شود. کارمزد برداشت در صفحه کارمزدها آمده و مبلغ نهایی پیش از تأیید نشانتان داده می‌شود. برای واریز و برداشت تومانی احراز هویت لازم است، ولی واریز، تبدیل و برداشت رمزارز تا سقف مشخصی بدون احراز هویت هم ممکن است. اگر می‌خواهید ADA را خودتان استیک کنید، باید آن را به کیف پول شخصی‌ای ببرید که کلیدش دست خودتان است.

پیش از برداشت ADA این چند مورد را چک کنید:

  1. آدرس با addr1 شروع می‌شود؟ اگر با stake1 یا addr_test شروع می‌شود، آدرس اشتباه را کپی کرده‌اید. آدرس را کپی کنید، تایپ نکنید، و چند حرف اول و آخرش را با مقصد مقایسه کنید.
  2. مقصد ADA را روی شبکه کاردانو می‌گیرد؟ بعضی صرافی‌ها نسخه‌ای از ADA را روی شبکه‌های دیگر، مثل BEP20، هم دارند که آدرسش با 0x شروع می‌شود. اگر شبکه را اشتباه انتخاب کنید، ممکن است دارایی‌تان گیر کند؛ این راهنما نشان می‌دهد چه کاری از دستتان برمی‌آید.
  3. مبلغ از حداقل‌ها بیشتر است؟ شبکه کاردانو خروجی کمتر از حدود ۱ ADA نمی‌سازد. حداقل برداشت سواپ‌ولت را هم در فرم برداشت یا صفحه کارمزدها ببینید.
  4. اولین بار است به این آدرس می‌فرستید؟ اول یک مبلغ کم بفرستید و بعد از رسیدنش بقیه را.

اگر گیرنده هم کاربر سواپ‌ولت است، با ارسال به مخاطبین سواپ‌ولت می‌توانید با شماره موبایل یا آیدی تلگرام بفرستید. این انتقال داخلی است، روی بلاک‌چین نمی‌رود و کارمزد شبکه ندارد؛ فرقش را در انتقال داخلی در برابر انتقال بلاک‌چینی گفته‌ایم.

پرسش‌های رایج درباره کاردانو

کاردانو و ADA چه فرقی دارند؟

کاردانو اسم بلاک‌چین است و ADA اسم ارز اصلی آن. در فارسی به ارز هم «کاردانو» یا «آدا» می‌گویند و منظور همان ADA است.

آیا کاردانو استخراج می‌شود؟

نه. کاردانو با اثبات سهام کار می‌کند و ماینر ندارد. بلاک‌ها را استخرهای سهام می‌سازند و ADA تازه فقط از ذخیره شبکه آزاد می‌شود، به‌صورت پاداش استیک و بودجه خزانه.

اگر ADA را استیک کنم، قفل می‌شود؟

نه. ADA در کیف پول خودتان می‌ماند و هر وقت بخواهید می‌توانید آن را بفروشید یا بفرستید. فقط اولین پاداش حدود ۱۵ تا ۲۰ روز بعد از شروع استیک می‌رسد.

چرا نمی‌توانم پاداش استیکم را برداشت کنم؟

از هاردفورک Plomin به بعد، برداشت پاداش فقط وقتی ممکن است که رأیتان را هم به یک نماینده (DRep) سپرده باشید یا یکی از گزینه‌های «ممتنع» و «عدم اعتماد» را انتخاب کرده باشید. پاداش‌ها در این مدت از بین نمی‌روند و جمع می‌شوند.

چرا نمی‌توانم کمتر از ۱ ADA بفرستم؟

هر خروجی در کاردانو باید حداقلی از ADA داشته باشد که برای یک ارسال ساده حدود ۱ ADA است. این قانون جلوی پر شدن دفتر کل با خروجی‌های ریز را می‌گیرد.

چرا وقتی یک توکن یا NFT کاردانویی فرستادم، ADA هم از کیف پولم کم شد؟

چون خروجی‌ای که توکن را می‌برد هم باید حداقل ADA داشته باشد. این ADA همراه توکن به گیرنده می‌رسد و مال او می‌شود. جدا از آن، کارمزد تراکنش هم کم شده است.

سقف عرضه ADA چقدر است؟

۴۵ میلیارد ADA. حدود ۳۱٫۱ میلیارد آن روز اول وجود داشت و بقیه به‌تدریج و با سرعتی که مدام کمتر می‌شود، به‌صورت پاداش استیک و بودجه خزانه آزاد می‌شود.

آیا کاردانو هک شده است؟

۳۰ آبان ۱۴۰۴ یک تراکنش معیوب باعث شد شبکه حدود ۱۴ ساعت و نیم دو شاخه شود، ولی طبق گزارش Intersect پولی دزدیده نشد و شبکه کاملاً هم متوقف نشد. مشکل از یک باگ در نرم‌افزار نود بود، نه از خود پروتکل یا رمزنگاری آن.

برداشت ADA از سواپ‌ولت روی چه شبکه‌ای است؟

روی خود شبکه کاردانو. آدرس مقصد باید آدرس کاردانویی باشد که با addr1 شروع می‌شود. کارمزد برداشت را در صفحه کارمزدها ببینید.