سبد ارز دیجیتال چیست و چطور آن را متنوع کنیم؟
خریدن ده آلتکوین مختلف سبد را متنوع نمیکند؛ در بدترین روزهای بیتکوین در دو سال اخیر، تقریباً همه با آن ریختند. اینجا میخوانید سبد ارز دیجیتال چیست، چه چیزی واقعاً متنوعش میکند و سه سبد با ریسک متفاوت در همین دو سال چقدر افت کردند.

سبد ارز دیجیتال (پورتفولیو) یعنی همه رمزارزها و داراییهایی که دارید، همراه با سهم هر کدام از کل پولتان. متنوع کردن سبد هم یعنی پول را بین داراییهایی پخش کنید که با هم بالا و پایین نمیروند، تا وقتی یکی ریخت، بقیه جلوی ضرر کل سبد را بگیرند.
نکتهای که خیلیها از آن غافلاند این است که بیشتر رمزارزهای بزرگ تقریباً همراه بیتکوین حرکت میکنند. ما قیمت روزانه ده آلتکوین بزرگ را در دو سال اخیر، از ۱۷ مهر ۱۴۰۳ تا ۱۶ مهر ۱۴۰۵، بررسی کردیم. در ۲۰ روزی که بیتکوین بیشترین افت را داشت، این ده رمزارز تقریباً همیشه با آن ریختند؛ در کل این روزها فقط چهار بار یکی از آنها افت نکرد. پس خریدن ده آلتکوین بهجای یکی، سبد را در برابر ریزش بازار محافظت نمیکند. چیزهایی که واقعاً سبد را متنوع میکنند اینها هستند:
- سهمی بیرون از رمزارزهای پرنوسان، مثل تتر یا پول نقد
- طلای توکنی، که حرکتش ارتباط کمی با بیتکوین داشته است
- اندازه درست هر سهم، بهجای تعداد زیاد رمزارز
- خرید در چند نوبت بهجای خرید یکجا
- پخش کردن جای نگهداری داراییها
- بازتنظیم سبد هر چند وقت یک بار
در ادامه هر کدام را با عدد توضیح دادهایم و سه نمونه سبد با ریسک کم، متوسط و زیاد را هم با داده همین دو سال مقایسه کردهایم. هیچکدام از این عددها توصیه خرید نیست؛ فقط نشان میدهند هر ترکیب در گذشته چقدر بالا و پایین رفته است.
سبد ارز دیجیتال یعنی چه؟
فرض کنید ۱۰۰ میلیون تومان در بازار رمزارز دارید: ۶۰ میلیون بیتکوین، ۳۰ میلیون اتریوم و ۱۰ میلیون تتر. سبد شما همین سه دارایی با سهم ۶۰، ۳۰ و ۱۰ درصد است. چیزی که ریسک این سبد را تعیین میکند همین درصدهاست، نه تعداد رمزارزها. کسی که ۹۰ درصد پولش در یک میمکوین است و ۱۰ درصد باقیمانده را بین ده رمزارز دیگر پخش کرده، با وجود یازده رمزارز، سبدی متنوع ندارد.
به تصمیم درباره این درصدها تخصیص دارایی (Asset Allocation) میگویند. کمیسیون بورس آمریکا در راهنمای مبتدیان درباره تخصیص دارایی دو چیز را پایه این تصمیم میداند: چه مدت میتوانید پول را دست نزنید و چقدر میتوانید افت ارزش آن را تحمل کنید. هر چه زمان بیشتری داشته باشید، راحتتر میتوانید دورههای افت را تحمل کنید.
چرا ده آلتکوین سبد را متنوع نمیکند؟
برای جواب دادن به این سؤال، قیمت پایانی روزانه بیتکوین و ده رمزارز بزرگ را از دادههای Coin Metrics برای دو سال گرفتیم و حساب کردیم هر کدام روزبهروز چقدر همجهت با بیتکوین حرکت کرده است. پکس گلد (PAXG) را هم برای مقایسه کنارشان گذاشتیم؛ توکنی که هر واحدش نماینده یک اونس طلاست.
همبستگی به زبان ساده
ابزار این مقایسه ضریب همبستگی (Correlation) است؛ عددی بین منفی ۱ و ۱. اگر دو دارایی تقریباً همیشه در یک روز با هم بالا و با هم پایین بروند، این عدد نزدیک ۱ است. اگر حرکتشان به هم ربطی نداشته باشد، نزدیک صفر است. اگر هم معمولاً وقتی یکی بالا میرود دیگری پایین بیاید، عدد منفی میشود. برای متنوع کردن سبد، دنبال داراییهایی هستید که همبستگیشان با بقیه سبد پایین باشد.
نتیجه: آلتکوینها پشت سر بیتکوین حرکت کردهاند

همبستگی نُه تا از این ده آلتکوین با بیتکوین بین ۰٫۶۳ و ۰٫۸۳ بوده و عدد وسط هر ده تا (میانه) ۰٫۷۲ است. اتریوم با ۰٫۸۳ و سولانا با ۰٫۸۰ از همه به بیتکوین نزدیکترند. حوزه کاری پروژه هم فرق چندانی ایجاد نکرده است. همبستگی دوجکوین که یک میمکوین است ۰٫۷۸ بوده و همبستگی چینلینک که دادههای بیرونی را به قراردادهای هوشمند میرساند ۰٫۷۲. خود آلتکوینها هم با هم همین رابطه را داشتهاند و اگر ترون را کنار بگذاریم، همبستگی هر دو تا از آنها با هم دستکم ۰٫۵۵ بوده است.
این همبستگی در سال دوم بیشتر هم شد. همبستگی اتریوم با بیتکوین از ۰٫۷۷ در سال اول به ۰٫۹۱ در سال دوم رسید و همبستگی ریپل از ۰٫۶۰ به ۰٫۸۶. یعنی بازار در همان سالی که بیتکوین بیش از نصف ارزشش را از دست داد، یکدستتر حرکت کرد.
در روزهای ریزش، آلتکوینها بیشتر ریختند
عدد همبستگی میانگین همه روزهاست، ولی برای سبد، روزهای سقوط از همه مهمترند. در ۲۰ روزی که بیتکوین در این دو سال بیشترین افت را داشت:
- بیتکوین در این روزها بهطور میانگین ۵٫۸ درصد افت کرد و میانگین ده آلتکوین ۷٫۷ درصد.
- در ۱۶ روز از این ۲۰ روز، هر ده آلتکوین با هم افت کردند.
- در ۱۸ مهر ۱۴۰۴، بیتکوین ۶٫۵ درصد افت کرد ولی میانگین افت ده آلتکوین ۱۶٫۵ درصد بود.
- پکس گلد در همین روزها بهطور میانگین حدود ۱ درصد افت کرد.
اگر از اول بازه ۱۰۰ دلار را مساوی بین این ده آلتکوین پخش کرده و نگه داشته بودید، بیشترین افت سبدتان از سقف تا کف ۶۶ درصد میشد؛ بیشتر از افت ۵۳ درصدی خود بیتکوین در همین بازه. در پایان بازه هم قیمت نیمی از این ده رمزارز از روز اولش پایینتر بود. یعنی سبد دهتایی آلتکوین در عمل همان ریسک بیتکوین را داشت، فقط شدیدتر.
همبستگی کم یعنی امن؟ نه لزوماً
ترون (TRX) در این بررسی استثنا بود و همبستگی روزانهاش با بیتکوین فقط ۰٫۱۹ بود. ولی همین ترون در ۱۹ روز از ۲۰ روز بدترین افت بیتکوین، همراهش افت کرد و در این دو سال تا ۴۹ درصد هم از سقفش پایین آمد. همبستگی فقط میگوید دو دارایی روزبهروز چقدر با هم حرکت میکنند. نمیگوید هر کدام چقدر پرنوسان است و در روز وحشت بازار چه رفتاری دارد. رمزارزی که همبستگی کمی دارد، باز هم رمزارز است و ریسکهای همین بازار را دارد.
همه این عددها مربوط به همین دو سال است و در دوره دیگری میتواند فرق کند. حسابها با قیمت پایانی روزانه است و کارمزد معامله در آنها لحاظ نشده است.
چه چیزی واقعاً سبد را متنوع میکند؟
سهمی بیرون از رمزارزهای پرنوسان
سادهترین بخش متنوعکننده سبد، پولی است که اصلاً در رمزارزهای پرنوسان نیست. استیبلکوینها مثل تتر قرار است همیشه حدود یک دلار بمانند. پس وقتی بیتکوین ۵۰ درصد میریزد، این بخش از سبد تقریباً دستنخورده میماند. این بخش دو کار میکند: هم افت کل سبد را کم میکند و هم وقتی بازار ریخته، پول آماده دارید و مجبور نیستید چیزی را ارزان بفروشید.
برای کاربر ایرانی، تتر یک نقش دیگر هم دارد: ارزشش با دلار حرکت میکند، نه با تومان. مقایسهاش با طلا برای حفظ ارزش پول را در مقاله تتر بهتر است یا طلا؟ آوردهایم. البته استیبلکوین هم بیریسک نیست. باید به ناشرش اعتماد کنید و ممکن است داراییتان مسدود شود؛ این ریسکها در همان مقاله استیبلکوین توضیح داده شده است.
طلای توکنی؛ کمارتباط با بیتکوین، ولی نه بیریسک
همبستگی پکس گلد با بیتکوین در این دو سال ۰٫۲۳ بود و در سال اول تقریباً صفر. قیمتش هم در این بازه حدود ۵۷ درصد بالا رفت. ولی طلا هم افت خودش را دارد. پکس گلد از ۸ بهمن ۱۴۰۴ تا ۲۵ تیر ۱۴۰۵ حدود ۲۸ درصد از سقفش پایین آمد و بخش بزرگی از این افت همزمان با ریزش بیتکوین بود. پس طلای توکنی ریزش سبد را کمتر میکند، ولی جلویش را نمیگیرد.
دو طلای توکنی معروف، پکس گلد و تتر گلد، را در مقاله مقایسه PAXG و XAUT کنار هم گذاشتهایم.
اندازه هر سهم، نه تعداد رمزارزها
ضرری که یک رمزارز به کل سبد میزند، برابر است با افت آن رمزارز ضرب در سهمش از سبد. آوالانچ در همین دو سال تا ۸۹ درصد از سقفش افت کرد. اگر ۵ درصد سبدتان آوالانچ بود، این افت حدود ۴٫۵ درصد از کل سبد را میبرد. اگر ۴۰ درصد سبدتان بود، حدود ۳۶ درصد کل سبد از بین میرفت.
پس بهجای اینکه بپرسید «چند رمزارز بخرم؟»، بپرسید «اگر این یکی صفر شد، چند درصد کل پولم از بین میرود؟». هر چه یک دارایی پرریسکتر باشد، سهمش باید کوچکتر باشد. اگر معاملهگر هستید و میخواهید حجم هر معامله را از روی ضرر قابلتحمل حساب کنید، روشش را در مقاله مدیریت ریسک در ارز دیجیتال قدمبهقدم توضیح دادهایم.
خرید در چند نوبت
تنوع فقط به این نیست که چه بخرید؛ اینکه کِی بخرید هم مهم است. اگر کل پول را در یک روز وارد کنید، همهچیز به قیمت همان روز بستگی دارد. کسی که درست در سقف ۱۴ مهر ۱۴۰۴ همه پولش را بیتکوین خرید، تا ۹ تیر ۱۴۰۵ بیش از نصفش را از دست داده بود. اگر همین پول را در چند ماه و با مبلغهای ثابت خریده بود، میانگین قیمت خریدش پایینتر میآمد. به این روش خرید پلهای یا DCA میگویند که در مقاله DCA چیست با مثال عددی توضیحش دادهایم.
جای نگهداری را هم پخش کنید
سبدی که داراییهایش خوب پخش شده ولی همهاش در یک صرافی است، هنوز یک نقطه شکست دارد. اگر آن صرافی هک شود، ورشکست شود یا حسابتان را ببندد، همه سبد با هم گیر میافتد. نمونه FTX را در مقاله مدیریت ریسک آوردهایم.
این توصیه درباره سواپولت هم صدق میکند. پولی که میخواهید زیاد معامله یا تبدیلش کنید، در حساب صرافی راحتتر است. بخشی را که برای سالها نگه میدارید، میتوانید به یک کیف پول شخصی ببرید. فقط بدانید آنجا حفظ عبارت بازیابی با خودتان است و اگر گمش کنید، کسی نمیتواند پول را برگرداند. کاربران ایرانی در صرافیهای خارجی ریسکهای جداگانهای هم دارند که در مقاله ریسکهای صرافی خارجی توضیح دادهایم.
سه نمونه سبد با سه سطح ریسک
برای اینکه ببینید ترکیب سبد چقدر روی افتش اثر دارد، سه سبد فرضی با ریسک کم، متوسط و زیاد را در همین دو سال کنار دو سبد تکدستهای گذاشتیم: فقط آلتکوین و فقط بیتکوین. هر سبد ۱۰۰ دلار در ۱۷ مهر ۱۴۰۳ بوده و بعد از آن هیچ خرید و فروشی در آن انجام نشده است. تتر را همیشه یک دلار و طلای توکنی را پکس گلد گرفتهایم.
سبد | ترکیب | بیشترین افت از سقف تا کف | ارزش در سقف بیتکوین (۱۴ مهر ۱۴۰۴) | ارزش در ۱۶ مهر ۱۴۰۵ |
|---|---|---|---|---|
فقط آلتکوین | ده آلتکوین، هر کدام ۱۰ درصد | ۶۶ درصد | ۲۳۶ دلار | ۱۱۷ دلار |
فقط بیتکوین | ۱۰۰ درصد بیتکوین | ۵۳ درصد | ۲۰۱ دلار | ۱۳۲ دلار |
پرریسک | ۷۰ درصد بیتکوین، ۱۵ درصد طلای توکنی، ۱۵ درصد تتر | ۴۲ درصد | ۱۷۸ دلار | ۱۳۱ دلار |
متوسط | ۴۰ درصد بیتکوین، ۳۰ درصد طلای توکنی، ۳۰ درصد تتر | ۲۷ درصد | ۱۵۶ دلار | ۱۳۰ دلار |
کمریسک | ۲۰ درصد بیتکوین، ۴۰ درصد طلای توکنی، ۴۰ درصد تتر | ۲۲ درصد | ۱۴۱ دلار | ۱۲۹ دلار |
این جدول دو چیز را نشان میدهد:
- سهم رمزارز پرنوسان، عمق ریزش را تعیین کرده است. سبد آلتکوینی در اوج بازار از همه جلوتر بود و در ریزش از همه بیشتر افت کرد. سبد کمریسک در اوج بازار عقب ماند و در ریزش کمتر از همه آسیب دید.
- ارزش نهایی سبدهای مختلط نزدیک به بیتکوین شد، ولی دلیلش خاص همین دو سال است. طلا در این دوره حدود ۵۷ درصد بالا رفت. در دورهای که بیتکوین مدام بالا برود و طلا ثابت بماند، سبد فقط بیتکوین خیلی جلوتر تمام میشود.
اینها نمونههایی برای نشان دادن سطح ریسکاند، نه پیشنهاد سرمایهگذاری. سؤال درست برای انتخاب ترکیب این است: «اگر سبدم ۴۰ درصد افت کند، میتوانم بدون فروختن صبر کنم؟». اگر جوابتان منفی است، سهم رمزارزهای پرنوسان برایتان زیاد است.
حسابها دلاری است. اگر با تومان حساب کنید، ارزش همه سبدها در هر روز در یک نرخ دلار ضرب میشود؛ پس اینکه کدام سبد در آن روز جلوتر بوده، عوض نمیشود.
بازتنظیم: سبد را به درصدهای اولش برگردانید
بعد از چند ماه، درصدهای سبد خودبهخود به هم میریزد. داراییای که بیشتر بالا رفته، سهم بزرگتری پیدا میکند و سبد بیآنکه بخواهید پرریسکتر میشود. بازتنظیم (Rebalancing) یعنی سبد را دوباره به همان درصدهایی برگردانید که اول تعیین کرده بودید.
مثال عددی
فرض کنید سبد ۱۰۰ میلیون تومانیتان را ۴۰ درصد بیتکوین، ۳۰ درصد طلای توکنی و ۳۰ درصد تتر چیدهاید. چند ماه بعد، ارزش بیتکوین شما ۷۵ درصد بالا رفته و دو بخش دیگر ثابت ماندهاند:
بخش | ارزش فعلی | سهم فعلی | سهم هدف | ارزش هدف | کاری که باید بکنید |
|---|---|---|---|---|---|
بیتکوین | ۷۰ میلیون | حدود ۵۴ درصد | ۴۰ درصد | ۵۲ میلیون | ۱۸ میلیون بفروشید |
طلای توکنی | ۳۰ میلیون | حدود ۲۳ درصد | ۳۰ درصد | ۳۹ میلیون | ۹ میلیون بخرید |
تتر | ۳۰ میلیون | حدود ۲۳ درصد | ۳۰ درصد | ۳۹ میلیون | ۹ میلیون اضافه کنید |
جمع | ۱۳۰ میلیون | ۱۰۰ درصد | ۱۰۰ درصد | ۱۳۰ میلیون |
عددها فرضیاند و فقط روش حساب را نشان میدهند. با این کار بخشی از سود بیتکوین برداشته میشود و به دو بخش دیگر میرود.
لازم نیست حتماً چیزی بفروشید. راهنمای کمیسیون بورس آمریکا سه راه برای بازتنظیم پیشنهاد میکند:
- از بخشی که بزرگ شده بفروشید و بخش کوچکشده را بخرید.
- با پول تازه فقط بخش کوچکشده را بخرید.
- اگر هر ماه پول اضافه میکنید، پول این ماهها را بیشتر به بخش عقبمانده بدهید.
راه آخر با خرید پلهای خوب جور درمیآید و چون چیزی نمیفروشید، معامله و کارمزد کمتری هم دارد.
کی بازتنظیم کنیم؟
همان راهنما دو روش رایج را نام میبرد:
- تقویمی: در تاریخهای ثابت، مثلاً هر شش یا دوازده ماه، سبد را بررسی میکنید.
- آستانهای: فقط وقتی دست به سبد میزنید که سهم یک بخش بیش از مقداری که از قبل تعیین کردهاید، مثلاً ۱۰ واحد درصد، از هدفش دور شود.
هر دو روش وقتی بهتر جواب میدهند که زیاد تکرار نشوند. هر بازتنظیم یعنی چند معامله و هر معامله کارمزد دارد؛ کارمزدهای بهروز سواپولت را در صفحه کارمزدها ببینید.
بازتنظیم در داده دو سال اخیر
یک سبد نصف بیتکوین و نصف تتر را دو جور حساب کردیم: یک بار بدون هیچ تغییری و یک بار با بازتنظیم هر ۹۰ روز. در سقف بیتکوین در ۱۴ مهر ۱۴۰۴، سبد دستنخورده کمی جلوتر بود: ۱۵۱ دلار در برابر ۱۵۰ دلار. دلیلش این بود که بازتنظیم در مسیر صعود مدام از بیتکوین فروخته بود. در پایان بازه، ماجرا برعکس شد: سبد بازتنظیمشده ۱۲۶ دلار و سبد دستنخورده ۱۱۶ دلار ارزش داشت. بیشترین افت سبد بازتنظیمشده هم ۳۰ درصد بود، در برابر ۳۵ درصد سبد دستنخورده. کارمزد معاملهها در این حساب نیامده است. بازتنظیم سود بیشتر را تضمین نمیکند؛ کارش این است که ریسک سبد را همان اندازهای نگه دارد که اول انتخاب کرده بودید.
سبدتان را در پنج قدم بچینید
- هدف و زمان را روشن کنید. این پول برای چه کاری است و کِی لازمش دارید؟ پولی که شاید تا یک سال آینده لازم شود، جای رمزارز پرنوسان نیست.
- افت قابلتحمل را با عدد بنویسید. مثلاً «اگر سبدم ۲۵ درصد بریزد، نمیفروشم». جدول بالا کمک میکند ببینید چه سهمی از رمزارز پرنوسان با این عدد جور است.
- درصد هر بخش را بنویسید. چند درصد تتر یا نقد، چند درصد طلای توکنی، چند درصد بیتکوین و رمزارزهای بزرگ و حداکثر چند درصد آلتکوینهای کوچک.
- در چند نوبت بخرید. بهجای خرید یکجا، مبلغ را در چند هفته یا چند ماه پخش کنید. در سواپولت میتوانید بیتکوین، تتر، پکس گلد و تتر گلد را با تومان بخرید و همان لحظه در حسابتان دارید. فقط برداشت آنچه با تومانِ تازهواریزشده میخرید، در مبلغی بیشتر از اعتبار برداشت آنی حسابتان، ممکن است تا ۷۲ ساعت پس از واریز منتظر بماند؛ اگر میخواهید بخشی را به کیف پول شخصی ببرید، این را در نظر بگیرید.
- تاریخ یا آستانه بازتنظیم را از همین حالا تعیین کنید. آن را در تقویم گوشی بنویسید تا تصمیمش وسط هیجان یا ترس بازار گرفته نشود.
پرسشهای رایج
خریدن رمزارز از حوزههای مختلف تنوع حساب میشود؟
خیلی کم. در داده دو سال اخیر، دوجکوین که میمکوین است، چینلینک که به قراردادهای هوشمند داده میرساند و سولانا که خودش بستر قراردادهای هوشمند است، همبستگیای بین ۰٫۷۲ و ۰٫۸۰ با بیتکوین داشتند. داستان پروژهها فرق دارد، ولی در روزهای ریزش همه با بازار پایین میروند. این کار فقط ریسک شکست یک پروژه را پخش میکند، نه ریسک ریزش کل بازار را.
آیا همبستگی بالا یعنی میشود قیمت آلتکوینها را از روی بیتکوین پیشبینی کرد؟
نه. همبستگی فقط میگوید دو دارایی در یک روز معمولاً همجهت حرکت کردهاند. نمیگوید فردا بیتکوین کدام طرف میرود و حتی اندازه حرکت آلتکوین را هم دقیق نشان نمیدهد. خود همبستگی هم ثابت نیست؛ در همین دو سال، همبستگی اکثر رمزارزها با بیتکوین در سال دوم بیشتر از سال اول بود.
نگه داشتن بخشی از سبد در تتر یعنی سود را از دست بدهم؟
در بازار صعودی بله؛ آن بخش با بازار بالا نمیرود. در جدول بالا، سبد کمریسک در سقف بازار ۱۴۱ دلار بود و سبد فقط بیتکوین ۲۰۱ دلار. بهای آرامش در زمان ریزش، سود کمتر در زمان صعود است. انتخاب بین این دو به هدف و تحمل خودتان بستگی دارد.
چند وقت یک بار سبد را بازتنظیم کنم؟
قانون ثابتی وجود ندارد. روش تقویمی، مثلاً هر شش یا دوازده ماه، سادهتر است و فراموش نمیشود. روش آستانهای فقط وقتی شما را به معامله وامیدارد که سبد واقعاً از هدفش دور شده باشد، پس معاملههای بیدلیل کمتری دارد. هر کدام را انتخاب کنید، از قبل بنویسیدش و هر روز سراغ سبد نروید؛ بازتنظیم پرتکرار بیشتر کارمزد میخورد تا اینکه ریسک را کم کند.
برای شروع، با پول کم هم ساختن سبد معنا دارد؟
بله. رمزارزها را میشود کسری خرید، پس با مبلغ کم هم میتوانید سهمی تتر، سهمی طلای توکنی و سهمی بیتکوین داشته باشید. فقط اگر میخواهید دارایی را به کیف پول شخصی ببرید، یادتان باشد کارمزد برداشت برای هر شبکه مبلغ ثابتی است و روی مبلغ کم، سهم بزرگتری از پولتان را میبرد. عدد بهروزش را در صفحه کارمزدها ببینید.
