شمش طلا چیست؟ انواع، عیار، قیمت و نکات خرید و فروش

شمش طلا تکه‌ای طلای تقریباً خالص است که وزن و عیارش روی خودش یا روی بسته‌اش ثبت شده است. خلوصش معمولاً ۹۹۵ تا ۹۹۹٫۹ در هزار است؛ همان چیزی که بازار به آن طلای ۲۴ عیار می‌گوید. شمش اجرت ساخت طلای زینتی را ندارد و برای همین بیشتر مردم آن را برای پس‌انداز می‌خرند. ولی بی‌هزینه هم نیست: هزینه ساخت و بسته‌بندی و سود فروشنده روی ارزش طلایش می‌آید و موقع فروش همه‌اش برنمی‌گردد.

اگر می‌خواهید شمش بخرید یا شمشی دارید که می‌خواهید بفروشید، دو حساب ساده بیشتر از هر چیز به کارتان می‌آید: ارزش طلای داخل شمش با قیمت روز، و فاصله قیمت خرید و فروش که بی‌سروصدا بخشی از پولتان را می‌برد. هر دو را با مثال عددی توضیح داده‌ایم. اول ببینیم شمش چه فرقی با آب‌شده و سکه دارد و روی بسته‌اش دنبال چه باشید.

شمش طلا چه فرقی با طلای آب‌شده و سکه دارد؟

هر سه را برای پس‌انداز می‌خرند، ولی نه یک‌جور ساخته می‌شوند و نه یک‌جور قیمت می‌خورند:

• شمش وزن ثابتی دارد، تقریباً خالص است و در بسته پلمب‌شده سازنده به دستتان می‌رسد. قیمتش ارزش طلای خالص داخلش است، به‌اضافه هزینه ساخت و سود فروشنده.
• طلای آب‌شده طلایی است که ذوب شده، به شکل یک تکه درآمده و آزمایشگاه عیارش را سنجیده است. بخش بزرگی از آن از ذوب طلای کهنه درست می‌شود و قیمتش را با مظنه، یعنی قیمت یک مثقال طلای ۷۰۵، می‌گویند. بازار گاهی به تکه‌های آب‌شده هم «شمش» می‌گوید، پس پیش از خرید حتماً عیار را بپرسید.
• سکه را بانک مرکزی ضرب می‌کند و عیارش ۹۰۰ است. قیمت سکه معمولاً از ارزش طلای داخلش بیشتر است و به این فاصله حباب می‌گویند. وزن و عیار هر سکه را در راهنمای انواع سکه طلا آورده‌ایم.

این‌که برای پس‌انداز سکه، آب‌شده یا طلای توکنی بهتر است، خودش بحث جداگانه‌ای است. اینجا فقط سراغ شمش می‌رویم.

انواع شمش طلا

شمش‌ها را بیشتر از روی اندازه‌شان از هم جدا می‌کنند. اندازه است که معلوم می‌کند چه کسی می‌خردش و چقدر هزینه اضافه رویش می‌آید.

شمش استاندارد بازار جهانی

بزرگ‌ترین شمش‌ها، شمش‌های استاندارد بازار لندن (London Good Delivery) هستند. طبق مشخصات فنی انجمن بازار شمش لندن (LBMA)، هر کدام ۳۵۰ تا ۴۳۰ اونس طلای خالص دارد، یعنی حدود ۱۱ تا ۱۳٫۴ کیلوگرم، و عیارش دست‌کم ۹۹۵ است. این شمش‌ها را بانک‌ها و بانک‌های مرکزی در خزانه نگه می‌دارند. پشتوانه توکن‌های طلا هم، طبق اعلام ناشرانشان، از همین شمش‌هاست.

شمش یک‌کیلویی

شمش یک‌کیلویی در ایران بیشتر به کار صنف طلا می‌آید. مرکز مبادله ارز و طلای ایران از ۲۷ دی ۱۴۰۲ حراج شمش‌های یک‌کیلویی وارداتی را شروع کرد و در اولین حراج خریدارانش تولیدکنندگان صنف طلا و جواهر و بانک‌ها بودند. سخنگوی همین مرکز در اسفند ۱۴۰۳ گفت حراج‌های ۱۴۰۴ هم با حضور صادرکنندگان و صنعتگران طلا برگزار می‌شود.

طبق گزارش نبض بورس، این حراج‌ها هر هفته، حضوری و با پرداخت نقدی برگزار می‌شد. از اول ۱۴۰۴ تا ۵ بهمن همان سال، ۴۱ جلسه حراج برگزار شد و بیش از ۲٫۸ تن شمش فروش رفت. پس اگر برای خودتان طلا می‌خرید، کارتان به این حراج‌ها نمی‌افتد. شمشی که در ویترین طلافروشی می‌بینید خیلی کوچک‌تر است.

شمش‌های کوچک

شمشی که مردم برای پس‌انداز می‌خرند معمولاً از یک گرم تا چند ده گرم وزن دارد و در کارت یا بسته پلمب‌شده فروخته می‌شود. بعضی را در قالب می‌ریزند و سطحشان کمی ناصاف است و بعضی را از ورق طلا پرس می‌کنند و صاف و براق‌اند. این فرق ظاهری در ارزش طلای شمش اثری ندارد؛ آن را فقط وزن و عیار معلوم می‌کند.

یک قاعده را همین اول به خاطر بسپارید: هر چه شمش کوچک‌تر باشد، هزینه ساخت و بسته‌بندی‌اش نسبت به طلایش بیشتر است. شمش یک‌گرمی برای هدیه خوب است، ولی برای پس‌انداز، هر گرم طلا در آن گران‌تر تمام می‌شود.

عیار شمش: ۹۹۵، ۹۹۹ و ۹۹۹٫۹ یعنی چه؟

عیار شمش را معمولاً در هزار می‌نویسند: ۹۹۵ یعنی از هر هزار قسمت وزن شمش، ۹۹۵ قسمتش طلای خالص است. این سه عدد به هم نزدیک‌اند و هر سه را طلای تقریباً خالص حساب می‌کنند، ولی طلای داخلشان یکی نیست:

• شمش ۱۰۰ گرمی با عیار ۹۹۹٫۹، ۹۹٫۹۹ گرم طلای خالص دارد.
• شمش ۱۰۰ گرمی با عیار ۹۹۵، ۹۹٫۵ گرم طلای خالص دارد.

نیم گرم شاید کم به نظر برسد، ولی یعنی حدود نیم درصد از پولتان. اگر ۹۹۵ را با همان مقیاس ۲۴ عیار بسنجید، حدود ۲۳٫۹ عیار می‌شود. پس وقتی قیمت دو شمش را مقایسه می‌کنید، اول عیارشان را ببینید.

اگر می‌خواهید این عددها را به ۱۸ و ۲۴ عیار ربط بدهید، فرق طلای ۱۸ و ۲۴ عیار را بخوانید. آنجا توضیح داده‌ایم که ۷۵۰ همان ۱۸ عیار است و چرا با عیار بالاتر لزوماً طلای بیشتری نمی‌خرید.

روی شمش و بسته‌اش دنبال چه باشید؟

پیش از این‌که پول بدهید، شمش و کارتش را کنار هم بگذارید و این پنج مورد را یکی‌یکی پیدا کنید. در طرح زیر جای هر کدام را شماره زده‌ایم.

1. وزن شمش، به گرم.
2. عیار، به عدد در هزار، مثل ۹۹۹٫۹.
3. اسم یا نشان سازنده. LBMA سازنده‌های شمش استاندارد را موظف می‌کند نشان سازنده، عیار، شماره سریال و ماه و سال ساخت را روی شمش بزنند. شمش‌های کوچک تابع این قاعده نیستند، ولی سازنده‌های معتبر معمولاً همین اطلاعات را روی شمش یا کارتش می‌آورند.
4. شماره سریال، که باید روی شمش و کارت یکی باشد.
5. پلمب سالم. بسته‌ای که باز شده یا دست خورده، موقع خرید جای شک دارد و موقع فروش هم قیمتش پایین می‌آید.

بعد فاکتوری بگیرید که وزن، عیار و شماره سریال همین شمش در آن نوشته شده باشد. اگر روی بسته کد استعلام یا کد QR هست، همان‌جا در سایت سازنده استعلامش کنید.

این سخت‌گیری بی‌دلیل نیست. رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان طلا و جواهر ایران در دی ۱۴۰۳ گفت فروش طلای آب‌شده و شمش به کسانی که در چرخه تولید و عرضه نیستند، «بستری جهت تقلب، تخلف و فساد» شده است (گزارش تابناک به نقل از خبرگزاری مهر). شمش را از طلافروشی دارای پروانه بخرید، نه از آگهی اینترنتی یا آشنای آشنا.

ارزش طلای یک شمش را چطور حساب کنیم؟

قیمتی که فروشنده برای شمش می‌گوید دو بخش دارد: ارزش طلای خالص داخلش، و هزینه‌ای که خودش رویش گذاشته است. بخش اول را چند دقیقه‌ای خودتان حساب می‌کنید و از روی آن می‌فهمید بخش دوم چقدر است.

پایه حساب، قیمت روز هر گرم طلای ۱۸ عیار است. این عدد را در صفحه قیمت طلای ۱۸ عیار سواپ‌ولت ببینید؛ در تصویر زیر، همان قیمتی است که بالای صفحه آمده است.

بعد این سه حساب را بکنید:

1. قیمت هر گرم ۱۸ عیار را در عیار شمش ضرب و بر ۷۵۰ تقسیم کنید. حالا قیمت یک گرم از طلای همین شمش را دارید.
2. این عدد را در وزن شمش ضرب کنید. نتیجه، ارزش طلای شمش است.
3. قیمتی را که فروشنده می‌گوید بر این ارزش تقسیم کنید. هر چه نتیجه از یک بیشتر باشد، همان‌قدر بالای ارزش طلا پول می‌دهید.

مثال با عددهای فرضی: فرض کنید هر گرم طلای ۱۸ عیار ۳۰ میلیون تومان است و می‌خواهید یک شمش ۱۰ گرمی با عیار ۹۹۹٫۹ بخرید.

• هر گرم طلای این شمش: ۳۰ میلیون × ۹۹۹٫۹ ÷ ۷۵۰ = ۳۹ میلیون و ۹۹۶ هزار تومان
• ارزش طلای کل شمش: ۱۰ × ۳۹ میلیون و ۹۹۶ هزار = ۳۹۹ میلیون و ۹۶۰ هزار تومان، یعنی تقریباً ۴۰۰ میلیون تومان
• اگر فروشنده ۴۱۶ میلیون تومان بخواهد: ۴۱۶ ÷ ۴۰۰ = ۱٫۰۴؛ یعنی حدود ۴ درصد بالای ارزش طلا پول می‌دهید.

اگر عیار همین شمش ۹۹۵ بود، ارزش طلایش ۳۹۸ میلیون تومان می‌شد؛ یعنی حدود ۲ میلیون کمتر، فقط به خاطر عیار.

حساب را از قیمت ۱۸ عیار شروع کردیم، چون در بازار ایران قیمت روز را بیشتر برای گرم ۱۸ عیار و مثقال آب‌شده اعلام می‌کنند. اگر می‌خواهید بدانید خود این عدد از کجا می‌آید و چرا گاهی با قیمت جهانی اونس طلا هم‌قدم نیست، قیمت طلا در ایران چطور تعیین می‌شود را بخوانید.

فاصله قیمت خرید و فروش شمش؛ هزینه‌ای که روی فاکتور نیست

طلافروش شمش را کمی بالاتر از ارزش طلایش می‌فروشد و کمی پایین‌تر از آن می‌خرد. به این فاصله اسپرد (spread) هم می‌گویند. هزینه واقعی شما همین است، حتی اگر روی فاکتور اسمی از آن نباشد. اندازه‌اش به سه چیز بستگی دارد:

• اندازه شمش. در شمش کوچک، هزینه ساخت و بسته‌بندی روی طلای کمتری پخش می‌شود، پس درصدش بالاتر است.
• سالم بودن بسته. اگر پلمب شمش باز شده باشد، خریدار ممکن است بخواهد آن را دوباره عیارسنجی کند و قیمت کمتری پیشنهاد بدهد.
• فروشنده. یک شمش را دو مغازه با دو قیمت می‌خرند. قیمت خرید و فروش را هم‌زمان بپرسید تا فاصله‌شان را ببینید.

ادامه همان مثال: شمش را ۴۱۶ میلیون تومان خریده‌اید و فروشنده حاضر است ۱ درصد زیر ارزش طلایش، یعنی ۳۹۶ میلیون تومان، آن را از شما پس بخرد.

• اگر همان روز بفروشید، ۲۰ میلیون تومان از دست داده‌اید؛ حدود ۴٫۸ درصد پولی که داده‌اید.
• برای این‌که بی‌ضرر بفروشید، قیمت طلا باید حدود ۵ درصد بالا برود (۴۱۶ ÷ ۳۹۶ = ۱٫۰۵).

درصدهای ۴ و ۱ در این مثال فرضی‌اند و رقم واقعی را فقط وقتی می‌فهمید که هر دو قیمت را از فروشنده بپرسید. ولی حساب همیشه همین است: تا طلا به اندازه همین فاصله گران نشود، فروختن شمش برایتان ضرر دارد. اگر می‌خواهید ببینید هر گرم طلای خالص امروز در سکه و آب‌شده چند تمام می‌شود، مقایسه حباب سکه و آب‌شده در سواپ‌ولت را باز کنید و عدد شمش را کنارش بگذارید.

از کجا می‌شود شمش طلا خرید؟

طلافروشی دارای پروانه

برای بیشتر کسانی که شمش فیزیکی می‌خواهند، راه اصلی همین است. فقط پیش از پرداخت، ارزش طلای شمش را حساب کنید و فاکتور با شماره سریال بگیرید.

گواهی شمش در بورس کالا

اگر لازم نیست خود شمش دستتان باشد، می‌توانید «گواهی سپرده شمش طلا» را در بورس کالا بخرید. شرایطش را از راهنمای کارگزاری کاریزما آورده‌ایم که بر پایه قواعد شهریور ۱۴۰۵ سامانه طلای بورس کالا نوشته شده است:

• نماد این گواهی GoldBar است و هر گواهی ۰٫۱ گرم طلا حساب می‌شود؛ پس هر ۱۰ گواهی یک گرم است.
• شمش‌هایی که در خزانه پذیرفته می‌شوند، باید دست‌کم عیار ۹۹۵ داشته باشند.
• برای خرید، علاوه بر کد بورسی معمولی، «کد بازار مالی بورس کالا» هم لازم دارید.
• خرید و فروش هر کدام کارمزد جداگانه دارد. برای هر روزی هم که گواهی را نگه دارید، هزینه انبارداری حساب می‌شود و مالیات بر ارزش افزوده رویش می‌آید.
• تحویل گرفتن شمش فوری نیست؛ باید به تعداد لازم گواهی داشته باشید و طبق مقررات انبار درخواست بدهید.

قیمت گواهی را عرضه و تقاضای خود بورس تعیین می‌کند و ممکن است کمی بالاتر یا پایین‌تر از قیمت همان مقدار طلای فیزیکی باشد. گواهی و گزینه‌های دیگر را در مقایسه بهترین سرمایه‌گذاری در ایران کنار هم گذاشته‌ایم.

اگر نمی‌خواهید دنبال کد بورس کالا بروید، صندوق طلا راه ساده‌تری است: آن را با همان کد بورسی معمولی می‌خرید و بخشی از دارایی‌اش همین گواهی‌های سکه و شمش است.

طلای توکنی

راه سوم این است که سهمی از شمش‌های بزرگ بازار جهانی را به شکل توکن داشته باشید. پشتوانه هر پکس گلد (PAXG) و تتر گلد (XAUT)، طبق اعلام ناشرانشان، یک اونس طلای خالص از شمش‌های استاندارد لندن است. این توکن‌ها را با مبلغ کم و در هر ساعتی می‌شود خرید و فروخت. در سواپ‌ولت می‌توانید آن‌ها را با تومان بخرید یا تتر (USDT) خودتان را به آن‌ها تبدیل کنید. برای واریز تومان، احراز هویت سطح متوسط لازم است.

ریسکشان هم فرق دارد: طلا دستتان نیست و به ناشر و امینی که شمش‌ها را نگه می‌دارد اعتماد می‌کنید. موقع انتقال به کیف پول هم باید شبکه درست را انتخاب کنید. فرق این دو توکن را در مقایسه PAXG و XAUT توضیح داده‌ایم.

کدام راه به کار شما می‌آید؟

این جدول جای مشاوره را نمی‌گیرد، ولی کمک می‌کند بدانید سراغ کدام گزینه بروید و حواستان به چه باشد:

فروش شمش طلا: پیش از رفتن به طلافروشی

موقع فروش، این چند کار پول بیشتری برایتان نگه می‌دارد:

• فاکتور خرید و کارت شمش را همراهتان ببرید.
• بسته را باز نکنید.
• ارزش طلای شمش را با قیمت همان ساعت حساب کنید تا بدانید پیشنهاد طلافروش چند درصد زیر آن است.
• قیمت خرید را از دو سه طلافروشی بپرسید و بعد تصمیم بگیرید.
• پول را به حساب بانکی خودتان بگیرید و رسید بخواهید.

اگر به‌جای شمش، طلای زینتی یا سکه دارید، حساب فروش طلا فرق می‌کند، چون اجرت و سود فروشنده‌ای که موقع خرید داده‌اید معمولاً برنمی‌گردد.

ریسک‌های شمش طلا

• قیمت پایین هم می‌آید. طبق داده‌های صفحه قیمت طلای ۱۸ عیار سواپ‌ولت، هر گرم از ۱۲ مرداد تا ۱ شهریور ۱۴۰۵ نزدیک ۱۵ درصد گران شد و تا ۲۲ مهر حدود ۱۰ درصد از همان سقف پایین آمد. کسی که در اوج خریده بود، اگر می‌فروخت، علاوه بر این افت، فاصله خرید و فروش را هم از دست می‌داد.
• تقلب و کم‌عیاری. شمش تقلبی یا کم‌عیار ممکن است از بیرون هیچ فرقی با شمش اصل نداشته باشد. فروشنده دارای پروانه، پلمب سالم و فاکتور با شماره سریال جلوی بیشتر این خطر را می‌گیرد.
• نگهداری. شمش کوچک است و راحت گم یا دزدیده می‌شود. پیش از خرید فکر کنید کجا نگهش می‌دارید.
• فروش با تخفیف. هر وقت بفروشید، با قیمت خرید طلافروش می‌فروشید، نه با قیمتی که در سایت‌ها می‌بینید.

این راهنما برای آشنایی با شمش است و پیشنهاد خرید یا فروش نیست.