میکر و تیکر چیست؟ کارمزد معامله چطور حساب می‌شود

میکر (Maker) کسی است که سفارشش روی دفتر سفارش می‌نشیند و منتظر می‌ماند تا کسی با آن معامله کند. تیکر (Taker) کسی است که سفارشش همان لحظه با یکی از همین سفارش‌های منتظر جفت می‌شود. صرافی‌هایی که دفتر سفارش دارند معمولاً برای این دو نرخ کارمزد جدا می‌گذارند و نرخ میکر پایین‌تر است. مبلغ کارمزد هم از ضرب همین نرخ در ارزش واقعی معامله به دست می‌آید، یعنی مقداری که خریده یا فروخته‌اید ضرب در قیمتی که معامله با آن انجام شده است.

برای همین یک خرید یکسان، بسته به اینکه سفارشش را چطور گذاشته‌اید، می‌تواند کارمزد متفاوتی داشته باشد. در مثال عددی پایین‌تر حساب کرده‌ایم که این فرق در یک خرید و در یک ماه معامله به چند تتر می‌رسد.

میکر و تیکر یعنی چه؟

هر بازار در صرافی یک دفتر سفارش (Order Book) دارد. یک طرفش فروشنده‌ها هستند با قیمتی که برای فروش می‌خواهند، و طرف دیگرش خریدارها با قیمتی که حاضرند بپردازند. تا وقتی این سفارش‌ها با هم جور نشده‌اند، روی دفتر می‌مانند. به همین سفارش‌های منتظر روی هم نقدینگی (Liquidity) بازار می‌گویند و هر چه تعدادشان بیشتر باشد، بازار عمیق‌تر است.

در تصویر زیر یک دفتر سفارش فرضی بیت‌کوین را می‌بینید که سه سفارش خرید سمت چپ آن شماره خورده‌اند.

ببینیم سر هر کدام از این سه سفارش چه می‌آید:

• سفارش ۱ مارکت (Market) است، یعنی «همین حالا با بهترین قیمت موجود بخر». ارزان‌ترین فروشنده ۱۰۰٬۰۵۰ تتر می‌خواهد و معامله فوراً با او انجام می‌شود. این سفارش یکی از سفارش‌های منتظر را از روی دفتر برداشته، پس تیکر است.
• سفارش ۲ لیمیت (Limit) است و قیمتش ۱۰۰٬۰۰۰ تتر. در این قیمت فروشنده‌ای نیست، برای همین سفارش روی دفتر می‌نشیند و در صدر فهرست خریدارها منتظر می‌ماند. چون چیزی به دفتر اضافه کرده، میکر حساب می‌شود.
• سفارش ۳ هم لیمیت است، ولی با قیمت ۱۰۰٬۱۰۰ تتر، یعنی بالاتر از ارزان‌ترین فروش. چنین سفارشی منتظر نمی‌ماند و همان لحظه با بهترین فروش موجود پر می‌شود. با اینکه لیمیت است، تیکر به حساب می‌آید.

میکر یا تیکر بودن هم به خرید و فروش ربطی ندارد. فروشنده‌ای که سفارشش را بالاتر از قیمت فعلی می‌گذارد و منتظر می‌ماند، میکر است و خریداری که بعداً آن را برمی‌دارد، تیکر. هر معامله روی دفتر سفارش معمولاً یک میکر دارد و یک تیکر.

میکر را با «مارکت میکر» هم اشتباه نگیرید. مارکت میکر شرکت یا معامله‌گری حرفه‌ای است که شغلش گذاشتن مداوم سفارش خرید و فروش روی دفتر است. ولی میکر بودن شغل نیست و هر کسی با یک سفارش کوچک هم می‌تواند در یک معامله میکر باشد.

چرا صرافی‌ها از میکر کارمزد کمتری می‌گیرند؟

چون صرافی بدون سفارش‌های منتظر بازاری ندارد. اگر دفتر سفارش خلوت باشد، فاصله بهترین خرید و بهترین فروش، یعنی اسپرد، باز می‌شود و هر سفارش مارکت باید چند پله از دفتر را بخورد تا پر شود. نتیجه‌اش این است که همه با قیمت بدتری معامله می‌کنند. برای همین صرافی‌ها از کسانی که نقدینگی اضافه می‌کنند کارمزد کمتری می‌گیرند تا تعدادشان بیشتر شود.

OKX هم در راهنمای کارمزدش همین را نوشته است: سفارش میکر به عمق بازار اضافه می‌کند و سفارش تیکر از آن برمی‌دارد، و کارمزد میکر معمولاً کمتر است تا میکرها تشویق شوند. Kraken برای بعضی جفت‌ارزهای کم‌معامله حتی به میکرها ریبیت (Rebate) می‌دهد، یعنی به‌جای گرفتن کارمزد، مبلغ کمی به آن‌ها می‌پردازد تا اسپرد این بازارها تنگ‌تر و دفتر سفارششان عمیق‌تر شود.

از کجا بفهمیم سفارش‌مان میکر است یا تیکر؟

صرافی کاری ندارد سفارش شما مارکت بوده یا لیمیت؛ مهم این است که چطور اجرا شده. راهنمای OKX هم همین را می‌گوید: کارمزد به شیوه اجرای سفارش بستگی دارد، نه به مارکت یا لیمیت بودنش. حالت‌های رایج را در این جدول می‌بینید:

دو ردیف این جدول توضیح بیشتری می‌خواهد.

سفارش نیمه‌پر. فرض کنید سفارش لیمیت خرید ۰٫۵ بیت‌کوین را با قیمت ۱۰۰٬۰۵۰ تتر بگذارید و در این قیمت فقط ۰٫۱۲ بیت‌کوین برای فروش گذاشته شده باشد. همان ۰٫۱۲ بیت‌کوین فوراً معامله می‌شود و کارمزد تیکر می‌خورد. ۰٫۳۸ بیت‌کوین باقی‌مانده روی دفتر می‌نشیند و اگر بعداً پر شود، کارمزد میکر می‌خورد. در قوانین معاملاتی Coinbase هم آمده که هر بخش از سفارش با نرخ خودش حساب می‌شود.

گزینه Post Only. اگر می‌خواهید مطمئن باشید کارمزد میکر می‌دهید، Post Only را روشن کنید؛ البته اگر صرافی‌تان این گزینه را دارد. سفارش Post Only هیچ‌وقت تیکر نمی‌شود. اگر قرار باشد فوراً پر شود، صرافی یا ردش می‌کند یا قیمتش را تا بهترین قیمت سمت خودتان جابه‌جا می‌کند تا روی دفتر بنشیند. Coinbase هر دو رفتار را در قوانینش آورده است، پس قبل از استفاده در راهنمای صرافی خودتان ببینید با کدام طرفید.

استاپ‌ها هم قاعده خودشان را دارند. سفارش استاپ تا وقتی فعال نشده روی دفتر نیست و کسی آن را نمی‌بیند. وقتی بازار به قیمت فعال‌سازی برسد، یک سفارش مارکت یا لیمیت ساخته می‌شود و کارمزدش طبق همان جدول بالا حساب می‌شود. برای همین حد ضرری که با استاپ مارکت گذاشته‌اید، موقع اجرا کارمزد تیکر می‌دهد. اگر با استاپ‌ها کار می‌کنید، راهنمای حد ضرر و حد سود را هم ببینید.

برای اینکه این قاعده‌ها را در عمل ببینید، در صرافی‌ای که دفتر سفارش دارد با مبلغ کم سفارش لیمیت و مارکت بگذارید. بعد در تاریخچه سفارش‌ها ببینید کارمزد هر کدام با چه نرخی حساب شده است.

کارمزد معامله چطور حساب می‌شود؟

فرمولش ساده است:

کارمزد = نرخ کارمزد (میکر یا تیکر) × مقدار پرشده × قیمت اجرا

در همین فرمول ساده سه نکته هست که معمولاً از چشم می‌افتد:

• ملاک، قیمت اجراست، نه قیمتی که موقع ثبت سفارش دیدید. سفارش مارکت ممکن است در چند پله از دفتر پر شود و هر پله قیمت خودش را دارد. برای همین OKX می‌گوید کارمزد دقیق را فقط بعد از پر شدن سفارش و در تاریخچه سفارش‌ها می‌شود دید.
• فقط بخش پرشده کارمزد دارد. سفارشی که پر نشده یا لغوش کرده‌اید کارمزدی ندارد. OKX و Coinbase هر دو این را نوشته‌اند.
• ارزی که کارمزد از آن کم می‌شود، به صرافی بستگی دارد. در OKX وقتی روی دفتر سفارش می‌خرید، کارمزد از همان ارزی که خریده‌اید کم می‌شود؛ برای همین مقداری که به حسابتان می‌آید کمی کمتر از مقدار سفارش است. Coinbase کارمزد را به ارز مظنه (Quote)، یعنی ارز دوم جفت، می‌گیرد؛ مثلاً در جفت BTC/USDT کارمزد به تتر کم می‌شود.

نرخ کارمزد هم برای همه یکی نیست. معمولاً حجم معاملات ۳۰ روز اخیر سطح کارمزدتان را تعیین می‌کند و با بالا رفتن حجم، هم نرخ میکر پایین می‌آید و هم نرخ تیکر. بعضی صرافی‌ها، مثل Kraken و OKX، دارایی‌ای را هم که نزدشان نگه داشته‌اید در تعیین سطح حساب می‌کنند. بعضی هم برای پرداخت کارمزد با توکن خودشان تخفیف می‌دهند، مثل پرداخت کارمزد با BNB در بایننس.

مثال عددی: یک خرید با مارکت و با لیمیت

برگردیم به همان دفتر سفارش. ارزان‌ترین فروش ۱۰۰٬۰۵۰ تتر است و گران‌ترین خرید ۹۹٬۹۵۰ تتر، و شما می‌خواهید ۰٫۰۱ بیت‌کوین بخرید. فرض کنید نرخ کارمزد سطح شما در این صرافی برای میکر ۰٫۱٪ و برای تیکر ۰٫۲٪ است. این نرخ‌ها فرضی‌اند و فقط حساب را ساده می‌کنند.

در این مثال خرید با مارکت حدود ۱٫۵ تتر گران‌تر تمام می‌شود؛ ۰٫۵ تتر به‌خاطر قیمت بالاتر و حدود ۱ تتر به‌خاطر کارمزد بیشتر. برای یک خرید هزار تتری عدد بزرگی نیست، ولی اگر زیاد معامله کنید ماجرا جدی می‌شود.

خرید و فروش پشت سر هم. فرض کنید همین ۰٫۰۱ بیت‌کوین را با مارکت بخرید و بلافاصله، بی‌آنکه قیمت تکان بخورد، با مارکت بفروشید:

• موقع خرید، ۱٬۰۰۰٫۵ تتر به‌اضافه ۲٫۰۰۱ تتر کارمزد، یعنی ۱٬۰۰۲٫۵۰۱ تتر می‌پردازید.
• موقع فروش، سفارش شما با گران‌ترین خرید یعنی ۹۹٬۹۵۰ پر می‌شود و ارزش فروش ۹۹۹٫۵ تتر است. ۰٫۲٪ کارمزد، یعنی ۱٫۹۹۹ تتر، از آن کم می‌شود و ۹۹۷٫۵۰۱ تتر می‌گیرید.
• در نتیجه ۵ تتر، یعنی حدود نیم درصد پولتان، از دست رفته است، بی‌آنکه قیمت بازار ذره‌ای عوض شده باشد.

از این ۵ تتر، حدود ۴ تتر کارمزد است و ۱ تتر اسپرد. با این نرخ‌های فرضی، کسی که هم خرید و هم فروشش تیکر است، باید قیمت حدود ۰٫۴٪ به نفعش حرکت کند تا فقط کارمزدش جبران شود. اگر هر دو طرف میکر باشد، این عدد به حدود ۰٫۲٪ می‌رسد.

حساب ماهانه. اگر ماهی ۴۰ معامله ۵۰۰ تتری انجام دهید، حجم معاملاتتان ۲۰٬۰۰۰ تتر می‌شود. فرق ۰٫۱ درصدی میکر و تیکر روی این حجم به ماهی ۲۰ تتر می‌رسد. برای کسی که چند بار در روز معامله می‌کند، همین فرق کوچک می‌تواند بخش بزرگی از سودش را بخورد.

کارمزد میکر و تیکر در معاملات فیوچرز

در بازار فیوچرز هم میکر و تیکر همین معنا را دارند، با یک فرق مهم: کارمزد روی ارزش کل پوزیشن حساب می‌شود، نه روی مارجینی که گذاشته‌اید. مثال خود OKX در راهنمایش این است که با اهرم ۱۰ و مارجین ۲٬۰۰۰ USDC، کارمزد روی پوزیشن ۲۰٬۰۰۰ USDC حساب می‌شود، نه روی آن ۲٬۰۰۰ USDC. راهنمای فیوچرز Bybit هم کارمزد را «ارزش سفارش × نرخ کارمزد» تعریف می‌کند.

یک مثال فرضی بزنیم. با ۱۰۰ تتر مارجین و اهرم ۱۰، پوزیشنی ۱٬۰۰۰ تتری باز می‌کنید. اگر کارمزد تیکر ۰٫۰۵٪ باشد، باز کردن پوزیشن ۰٫۵ تتر کارمزد دارد و بستنش، اگر قیمت تقریباً همان‌جا مانده باشد، ۰٫۵ تتر دیگر. جمعاً ۱ تتر می‌شود، یعنی ۱٪ کل مارجین‌تان، و با اهرم بالاتر این سهم بزرگ‌تر هم می‌شود.

فیوچرز هزینه دیگری هم دارد به اسم فاندینگ (Funding) که از کارمزد معامله جداست. اگر تازه با این بازار آشنا شده‌اید، راهنمای معاملات فیوچرز و ریسک اهرم را بخوانید.

چطور کارمزد معامله را کمتر کنیم؟

اول صفحه کارمزد صرافی‌تان را باز کنید و ببینید نرخ میکر و تیکر سطح شما چقدر است. بعد سراغ این کارها بروید:

1. وقتی عجله ندارید، لیمیت بگذارید. برای خرید، قیمتی پایین‌تر از ارزان‌ترین فروش انتخاب کنید و برای فروش، بالاتر از گران‌ترین خرید. به این ترتیب هم کارمزد میکر می‌دهید و هم اسپرد نمی‌پردازید.
2. اگر صرافی Post Only دارد، روشنش کنید تا سفارشتان اشتباهی تیکر نشود.
3. کمتر و حساب‌شده‌تر معامله کنید. در مثال بالا دیدید که هر رفت‌وبرگشت با مارکت، حتی بی‌آنکه قیمت عوض شود، تکه‌ای از پولتان را می‌برد. کنار گذاشتن معامله‌های بی‌دلیل معمولاً بیشتر از هر ترفندی کارمزد را پایین می‌آورد.
4. سطح کارمزد و تخفیف‌ها را بشناسید. ببینید با چه حجمی به سطح بعدی می‌رسید و آیا صرافی برای پرداخت کارمزد با توکن خودش تخفیف می‌دهد یا نه.
5. فقط به نرخ کارمزد نگاه نکنید. صرافی‌ای که کارمزدش کمتر است ولی دفتر سفارش خلوتی دارد، با اسپرد باز و قیمت اجرای بدتر می‌تواند گران‌تر تمام شود.

فقط حواستان باشد صرفه‌جویی در کارمزد جای تصمیم درست را نگیرد. سفارش لیمیت شاید هیچ‌وقت پر نشود و اگر بازار تند حرکت کند و شما برای چند صدم درصد کارمزد صبر کنید، ممکن است فرصت را از دست بدهید یا در یک ریزش دیرتر از آنچه می‌خواستید بیرون بیایید. سفارش مارکت هم وقتی بازار پرنوسان است، در چند پله پر می‌شود و قیمت اجرایش می‌تواند از قیمتی که دیده‌اید بدتر باشد؛ به این اختلاف اسلیپیج (Slippage) می‌گویند.

در خرید آنی و تبدیل هم میکر و تیکر داریم؟

همه معامله‌ها روی دفتر سفارش انجام نمی‌شوند. خیلی از صرافی‌ها کنار دفتر سفارش، خرید و فروش آنی یا تبدیل (Convert) هم دارند. در این روش ارز و مبلغ را انتخاب می‌کنید، قیمت را می‌بینید و تأیید می‌کنید. سفارشی روی دفتر نمی‌گذارید، پس میکر و تیکر هم معنایی ندارد.

به گفته OKX، کارمزد میکر و تیکر فقط مال معامله روی دفتر سفارش است. در خرید و فروش سریع و تبدیل، صرافی یک قیمت نهایی نشانتان می‌دهد که هزینه داخل همان قیمت است. Kraken هم برای خرید آنی کارمزد جدایی دارد و می‌گوید اسپرد در قیمتی که می‌بینید آمده است. پس در این روش‌ها به‌جای نرخ کارمزد، مقدار نهایی‌ای را که به دستتان می‌رسد مقایسه کنید.

اینکه صرافی این قیمت را چطور می‌سازد، در مطلب صرافی ارز دیجیتال چطور قیمت خرید و فروش را محاسبه می‌کند توضیح داده‌ایم.

کارمزد معامله در سواپ‌ولت

در سواپ‌ولت خرید، فروش و تبدیل به‌صورت معامله آنی انجام می‌شود: رمزارز و مبلغ را انتخاب می‌کنید، قیمت لحظه‌ای و مقدار تقریبی دریافتی را می‌بینید و تأیید می‌کنید. به گفته راهنمای خرید ارز دیجیتال، قیمت‌ها لحظه‌ای‌اند و مقدار دریافتی ممکن است تا لحظه تأیید کمی تغییر کند. ملاک، عددی است که در صفحه نهایی سفارش می‌بینید.

کارمزد معامله در سواپ‌ولت به میکر یا تیکر بودن ربطی ندارد و دو چیز تعیینش می‌کند: بازاری که در آن معامله می‌کنید (تتری یا تومانی) و سطح کاربری‌تان. سطح کاربری با حجم معاملات ۳۰ روز اخیر خودکار بالا می‌رود و هر سطح بالاتر، کارمزد کمتری دارد. کارمزد درصدی از ارزش معامله است و پیش از تأیید، آن را کنار مقدار دریافتی می‌بینید. نرخ به‌روز هر سطح را در صفحه کارمزدهای سواپ‌ولت ببینید.

کارمزد برداشت حساب جدایی دارد: به شبکه‌ای که انتخاب می‌کنید بستگی دارد و از همان ارزی که برداشت می‌کنید کم می‌شود. جزئیاتش را در راهنمای کارمزد انتقال تتر نوشته‌ایم. اگر اولین بار است که می‌خواهید تتر بخرید، آموزش قدم‌به‌قدم خرید تتر با تومان را ببینید.