خرید طلای آنلاین؛ طلای دیجیتال ریالی، صندوق طلا یا توکن طلا؟

خرید طلای آنلاین یعنی بی‌آنکه به طلافروشی بروید، با گوشی‌تان طلا بخرید. برای این کار امروز سه راه اصلی هست: اپ‌ها و سایت‌هایی که گرم طلای ۱۸ عیار را به تومان می‌فروشند و به آن «طلای دیجیتال» می‌گویند، صندوق‌های طلای بورس و طلای توکنیزه مثل پکس گلد (PAXG) و تتر گلد (XAUT). هر سه با قیمت طلا بالا و پایین می‌روند، ولی طلای پشت هر کدام جای دیگری است، قیمتش از بازار دیگری می‌آید و نقد کردنش هم راه خودش را دارد.

برای انتخاب بینشان کافی است به سه سؤال جواب بدهید. می‌خواهید پولتان با قیمت طلای بازار ایران حرکت کند یا با انس جهانی؟ روزی می‌خواهید طلا را تحویل بگیرید یا فقط ارزشش برایتان مهم است؟ و حاضرید طلا را دست چه کسی بسپارید؟ پایین‌تر هر سه راه را با همین سؤال‌ها کنار هم گذاشته‌ایم و آخر مطلب هم فهرستی آورده‌ایم که پیش از خرید از هر اپ طلا مرورش کنید.

این متن توصیه سرمایه‌گذاری نیست. قیمت طلا هم مثل هر دارایی دیگری گاهی پایین می‌آید و کسی که در سقف خریده، اگر زود به پولش نیاز پیدا کند، با ضرر می‌فروشد.

سه راه خرید طلای آنلاین در یک نگاه

وقتی در جست‌وجوهای فارسی از «طلای دیجیتال» حرف می‌زنند، بیشتر منظورشان همین اپ‌های فروش طلاست، هرچند طرفداران بیت‌کوین هم این لقب را به بیت‌کوین داده‌اند. ما هم اینجا «طلای دیجیتال ریالی» را برای همان گرم طلایی به کار می‌بریم که در اپ با تومان می‌خرید.

یک راه چهارم هم هست که کمتر سراغش می‌روند: گواهی سپرده سکه در بورس کالا. سکه در خزانه بانک می‌ماند و شما گواهی‌اش را می‌خرید و می‌فروشید. این راه هم، مثل صندوق طلا، کد سجام و حساب کارگزاری می‌خواهد.

طلای دیجیتال ریالی چطور کار می‌کند؟

در اپ‌های طلای آنلاین پول را از درگاه بانکی می‌پردازید و به همان اندازه طلای ۱۸ عیار، گاهی فقط چند صدم یا چند دهم گرم، به حسابتان اضافه می‌شود. موقع فروش، طلا را به خود اپ می‌فروشید و پولش به حساب بانکی‌تان می‌آید. اگر هم بخواهید، می‌توانید طلایتان را به شکل شمش یا سکه استاندارد تحویل بگیرید. دستورالعمل دولت به این اپ‌ها و سایت‌ها «سکو» می‌گوید و ما هم از اینجا همین اسم را به کار می‌بریم.

قیمت این طلا از بازار داخلی می‌آید؛ همان قیمتی که طلافروش‌ها برای هر گرم ۱۸ عیار می‌دهند. این قیمت به انس جهانی و دلار بستگی دارد، ولی عرضه و تقاضای بازار تهران هم رویش اثر می‌گذارد. جزئیاتش را در مطلب قیمت طلا در ایران چطور تعیین می‌شود نوشته‌ایم. پیش از خرید، قیمت اپ را با قیمت لحظه‌ای گرم طلای ۱۸ عیار مقایسه کنید تا ببینید چقدر با بازار فاصله دارد.

طلای آنلاین در چند چیز با خرید از طلافروشی فرق دارد:

• اجرت ندارد. شما زیورآلات نمی‌خرید، پس اجرت ساخت و سود فروشنده‌ای که روی النگو و گردنبند حساب می‌شود اینجا در کار نیست. فرق طلای ۱۸ عیار و ۲۴ عیار و حساب اجرت را جدا نوشته‌ایم.
• فقط ۱۸ عیار است. طبق دستورالعمل، روی این سکوها فقط طلای ۷۵۰ (همان ۱۸ عیار) و نقره ۹۲۵ خرید و فروش می‌شود.
• طلا را فقط به خود سکو می‌فروشید. کاربرها نمی‌توانند مستقیم با هم معامله کنند. طلا یا اعتبار تومانی‌تان را هم نمی‌توانید به حساب کس دیگری بفرستید، نه در همان اپ و نه در اپ دیگر.

قانون خرید و فروش طلای آنلاین چه می‌گوید؟

تا پاییز ۱۴۰۴ قاعده‌ای مخصوص اپ‌های طلای آنلاین نبود. هیئت وزیران مهر ۱۴۰۴ «دستورالعمل اجرایی خرید و فروش طلا و نقره به صورت برخط» را تصویب کرد و این مصوبه ۱۴ آبان ۱۴۰۴ ابلاغ شد. خبرآنلاین متن کامل این مصوبه را منتشر کرده است. بخش‌هایی که به کار خریدار می‌آید این‌هاست:

• مجوز: فقط شرکتی که مجوز گرفته می‌تواند در سایت یا اپ طلا بفروشد. این مجوز را «اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی» می‌دهد و تمدید می‌کند.
• پشتوانه: سکو باید اول شمش استاندارد به خزانه بسپارد و بعد فقط به همان اندازه طلا بفروشد. قرار است سامانه‌ای به اسم «سامانه ناظر» این موجودی را با فروش‌ها تطبیق بدهد.
• پرداخت: پول فقط از درگاهی جابه‌جا می‌شود که بانک مرکزی تأییدش کرده، و فقط از حساب خود مشتری می‌آید و به همان حساب برمی‌گردد. شماره موبایل و حساب بانکی‌تان باید با کد ملی‌تان بخواند. سکو هم باید پول فروش را حداکثر تا یک روز بعد از معامله بپردازد. پرداخت با رمزارز یا از کیف پول بی‌مجوز مجاز نیست.
• هزینه‌ها: سکو باید کارمزد خرید و فروش، هزینه نگهداری و هزینه تحویل را پیش از خرید به شما بگوید و تأییدتان را بگیرد.
• تحویل: اگر طلا را بخواهید، سکو حداکثر یک هفته وقت دارد آن را از خزانه یا از طلافروشی طرف قراردادش به دستتان برساند.
• ریسک: طبق ماده ۵ مصوبه، ریسک معامله با خود خریدار و فروشنده است و دولت و بانک‌ها ضامنش نیستند.

بانک مرکزی خرداد ۱۴۰۵ ضوابط خزانه‌ها را هم ابلاغ کرد. به گزارش زومیت، اصالت شمش‌ها باید پیش از ورود به خزانه سنجیده شود، خزانه باید طلایی را که نگه می‌دارد بیمه کند و ورود و خروج طلا هم باید در سامانه بانک مرکزی ثبت شود.

مهر ۱۴۰۵ دولت این دستورالعمل را اصلاح کرد و اصلاحیه ۲۶ مهر ابلاغ شد. با این اصلاحیه، مجوز سکوها دیگر به تأیید بانک مرکزی نیاز ندارد. ماده‌ای هم که ساعت کار سکوها را به ضوابط بانک مرکزی سپرده بود حذف شد. تأیید خزانه‌ها هم حالا با بانک مرکزی یا وزارت اقتصاد است.

بقیه قاعده‌ها، از پشتوانه در خزانه تا تحویل یک‌هفته‌ای و اعلام هزینه‌ها، سر جایشان مانده‌اند. تجارت‌نیوز هم به نقل از خبرگزاری فارس نوشته است که بانک مرکزی قرار است بعد از راه‌اندازی سامانه ناظر، اداره‌اش را به کارگروهی از چند دستگاه دولتی بسپارد.

هزینه پنهان: فاصله قیمت خرید و فروش

اپ‌ها معمولاً طلا را کمی گران‌تر از قیمتی می‌فروشند که همان لحظه از شما پس می‌خرند. اسمش را کارمزد بگذارند یا نگذارند، این فاصله هزینه واقعی شماست. با یک مثال فرضی، حسابش ساده است.

فرض کنید ۱۰ میلیون تومان طلای آنلاین بخرید و قیمت فروش در آن اپ ۲ درصد از قیمت خرید پایین‌تر باشد. اگر همان لحظه پشیمان شوید و بفروشید، ۹ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان پس می‌گیرید؛ یعنی ۲۰۰ هزار تومان از پولتان رفته است. برای اینکه فقط سربه‌سر شوید، قیمت طلا باید حدود ۲٫۰۴ درصد بالا برود تا قیمت فروش به همان قیمتی برسد که با آن خریده‌اید.

پس اگر برای چند هفته طلا می‌خرید، همین فاصله ممکن است کل سودتان را بخورد؛ در پس‌انداز چندساله اثرش کم‌رنگ‌تر است. این هزینه در هر سه راه هست و فقط شکلش فرق می‌کند:

• در اپ‌های طلای ریالی: فاصله قیمت خرید و فروش، به‌علاوه هزینه نگهداری یا تحویل اگر داشته باشند.
• در صندوق طلا: کارمزد کارگزاری و هزینه‌های اداره صندوق، به‌علاوه حبابی که ممکن است موقع خرید باشد و موقع فروش نباشد.
• در طلای توکنیزه: فاصله قیمت خرید و فروش در صرافی و تغییر قیمت تتر به تومان؛ اگر هم توکن را به کیف پول خودتان بفرستید، کارمزد شبکه.

صندوق طلا؛ وقتی تحویل طلا نمی‌خواهید

صندوق طلا را مثل سهام از بورس می‌خرید. دست‌کم ۷۰ درصد دارایی صندوق گواهی سپرده سکه و شمش است و قیمت هر واحدش با قیمت همین گواهی‌ها بالا و پایین می‌رود. برای خریدش کد سجام و حساب کارگزاری لازم دارید و فقط در روزها و ساعت‌های کاری بازار معامله می‌شود.

دو چیز را از همان اول بدانید. اول اینکه واحد صندوق گرم طلا نیست و هیچ‌وقت سکه یا شمشی تحویل نمی‌گیرید؛ فقط واحد را می‌فروشید و پولش را می‌گیرید. دوم اینکه قیمت تابلو گاهی از ارزش واقعی دارایی‌های صندوق (NAV) بالاتر است و به این فاصله حباب می‌گویند. اگر با حباب بخرید و بعد حباب بخوابد، حتی اگر قیمت طلا تکان نخورده باشد، ضرر می‌کنید.

در مطلب «صندوق طلا چیست» قدم‌به‌قدم گفته‌ایم صندوق را چطور بخرید و NAV و حباب را چطور حساب کنید.

طلای توکنیزه؛ طلای جهانی با تومان

پکس گلد و تتر گلد دو رمزارزند که پشت هر واحدشان یک انس طلای خالص (حدود ۳۱٫۱ گرم) است. طلای PAXG را شرکت Paxos در لندن نگه می‌دارد و یک مؤسسه حسابرسی هر ماه ذخایرش را تأیید می‌کند. طلای XAUT در سوئیس است و ناشرش هر فصل گزارش ذخایر منتشر می‌کند. لازم نیست یک توکن کامل بخرید؛ با کسری از آن هم می‌شود شروع کرد.

قیمت این توکن‌ها از بازار تهران نمی‌آید. وقتی با تومان می‌خریدشان، قیمتشان از انس جهانی طلا و قیمت تتر به تومان درمی‌آید. پس حباب بازار داخلی رویشان نیست، ولی اگر دلار در ایران بالا و پایین برود، ارزش تومانی‌شان هم تکان می‌خورد. فاصله این قیمت با سکه و گرم داخلی را در آزمایشگاه حباب طلای سواپ‌ولت ببینید.

مزیت بزرگشان این است که دستتان باز است. شبانه‌روز، حتی جمعه‌ها، معامله می‌شوند و برخلاف طلای ریالی، می‌توانید آن‌ها را به کیف پول شخصی‌تان بفرستید. PAXG روی شبکه‌های اتریوم و سولانا منتشر می‌شود و XAUT روی اتریوم؛ پس موقع برداشت، شبکه‌ای را انتخاب کنید که کیف پول مقصد هم روی همان است.

در عوض، تحویل فیزیکی برای کاربر ایرانی عملاً ممکن نیست. مثلاً برای اینکه PAXG را با شمش عوض کنید، دست‌کم ۴۳۰ توکن و حساب تأییدشده در Paxos لازم دارید. قرارداد هوشمند PAXG هم به ناشر اجازه می‌دهد هر وقت لازم بداند، توکن‌های یک آدرس را مسدود کند.

در سواپ‌ولت می‌توانید پکس گلد و تتر گلد را مستقیم با تومان بخرید. برای واریز تومان احراز هویت سطح متوسط لازم است و کارت بانکی‌تان باید به اسم خودتان باشد. کارمزدها را در صفحه کارمزدها ببینید. فرق این دو توکن را، از ناشر و گزارش ذخایر تا شبکه‌ها، در مقایسه پکس گلد و تتر گلد نوشته‌ایم.

کدام راه به کار شما می‌آید؟

از بالای نمودار شروع کنید و با جواب‌های خودتان پایین بیایید. زیر هر گزینه هم نوشته‌ایم پیش از خرید چه چیزی را بپرسید.

این چند موقعیت آشنا هم شاید به تصمیمتان کمک کند:

• برای عروسی یا جهیزیه سال دیگر کم‌کم طلا جمع می‌کنید و آخر کار شمش یا سکه می‌خواهید: طلای دیجیتال ریالی به هدفتان نزدیک‌تر است، چون می‌شود آن را تحویل گرفت. فقط از قبل بپرسید از چه وزنی و با چه هزینه‌ای تحویل می‌دهند.
• حساب بورسی دارید و می‌خواهید بخشی از پس‌اندازتان با طلای داخلی بالا و پایین برود، بی‌آنکه به تحویل فکر کنید: صندوق طلا برایتان ساده‌تر است.
• درآمدتان دلاری یا تتری است، یا می‌خواهید جمعه شب هم بتوانید بفروشید، یا دارایی‌تان را به کیف پول خودتان ببرید: طلای توکنیزه به کارتان می‌آید. اگر دودل‌اید که اصلاً طلا بخرید یا تتر نگه دارید، مقایسه تتر و طلا را ببینید.

اگر هنوز نمی‌دانید طلای فیزیکی بخرید یا طلای آنلاین، مقایسه «سکه، طلای آب‌شده یا طلای توکنیزه» کمکتان می‌کند.

پیش از خرید از هر اپ طلای آنلاین، این هفت چیز را چک کنید

«طلای دیجیتال کلاهبرداری» یکی از جست‌وجوهای رایج است و بی‌دلیل هم نیست. این فهرست از همان قاعده‌های دستورالعمل درآمده و مرورش چند دقیقه بیشتر طول نمی‌کشد:

1. اسم شرکت و مجوز. اسم حقوقی شرکت و مجوز فعالیتش باید در سایت یا اپ پیدا باشد. اگر پیدایش نکردید، از پشتیبانی بپرسید و تا جواب روشنی نگرفته‌اید پول نریزید.
2. خزانه. بپرسید طلای پشتوانه در کدام خزانه است. سکویی که جواب روشنی ندارد، معلوم نیست طلایی هم پشت فروشش داشته باشد.
3. راه پرداخت. پول را فقط از درگاه بانکی و با کارت خودتان بپردازید. اگر اپی از شما خواست کارت‌به‌کارت کنید، به حساب شخصی پول بریزید یا با رمزارز بپردازید، همان‌جا دست نگه دارید؛ این کارها با قاعده‌های دستورالعمل جور درنمی‌آید.
4. هزینه‌ها پیش از خرید. قیمت خرید و فروش همان لحظه را کنار هم بگذارید و هزینه نگهداری و تحویل را بپرسید. اپی که «بدون کارمزد» تبلیغ می‌کند هم معمولاً همین فاصله را دارد.
5. تحویل. بپرسید از چه وزنی می‌شود طلا را تحویل گرفت، کجا و با چه هزینه‌ای.
6. فروش در روز مبادا. در جنگ دوازده‌روزه درگاه پرداخت سکوهای آنلاین طلا بسته شد و چند هفته بعد هم هنوز باز نشده بود. مدیرعامل یکی از این سکوها تیر ۱۴۰۴ به زومیت گفت بعضی مشتری‌ها در آن روزها می‌خواستند طلایشان را بفروشند و پولش را بگیرند، ولی به خاطر اختلال اینترنت و مشکلات بانکی نتوانستند. پیش از خرید ببینید فروش در چه ساعت‌هایی باز است و پولش کی به حسابتان می‌رسد.
7. وعده سود. طلای آنلاین سود ثابت ندارد و طبق همان مصوبه، دولت و بانک‌ها هم ضامنش نیستند. هر کس سود تضمینی وعده داد، چیز دیگری به شما می‌فروشد.

بعد از هر خرید، فاکتور و هر شماره پیگیری‌ای را که گرفتید نگه دارید. طبق دستورالعمل، سامانه ناظر باید برای هر معامله یک شماره رهگیری و لینکی به خریدار بدهد که با آن اطلاعات ثبت‌شده را ببیند.

اگر روزی خواستید طلای فیزیکی‌تان را بفروشید، راهنمای «فروش طلا» توضیح می‌دهد چقدر از فاکتور کم می‌کنند و چطور کمتر ضرر کنید.