بیت‌کوین یا طلا؟ اگر هدفتان حفظ ارزش پول است، طلا تا امروز گزینه آرام‌تری بوده است. بیت‌کوین در بلندمدت چند برابر طلا رشد کرده، ولی بارها ۵۰ تا ۸۵ درصد ریخته و بعد از ریزش‌های بزرگش حدود دو تا سه سال طول کشیده تا به سقف قبلی برگردد. برای پس‌اندازی که به تومان است، هر دو از گرانی دلار سود می‌برند. فرقشان در این است که خودشان به دلار چقدر بالا و پایین می‌روند.

لازم نیست فقط یکی را انتخاب کنید؛ آخر مطلب با یک مثال عددی نشان داده‌ایم ترکیب این دو چه اثری دارد. این مطلب توصیه خرید هیچ‌کدام نیست و بازده گذشته هم آینده را تضمین نمی‌کند.

بیت‌کوین و طلا در یک نگاه


بیت‌کوین

طلا

سابقه

از دی ۱۳۸۷، نزدیک ۱۸ سال

هزاران سال پول و پس‌انداز

عرضه

سقف ۲۱ میلیون واحد که ۹۵٫۷ درصدش استخراج شده

تا تیر ۱۴۰۵ حدود ۲۲۲ هزار و ۶۰۰ تن استخراج شده

رشد عرضه در یک سال

حدود ۰٫۸ درصد و رو به کاهش

حدود ۱٫۷ درصد

نوسان سالانه در پنج سال اخیر

حدود ۵۱ درصد

حدود ۱۹ درصد

بدترین ریزش از بهمن ۱۳۹۸ تا مهر ۱۴۰۵

۷۷ درصد

۲۸ درصد

کاربرد غیر از سرمایه‌گذاری

جابه‌جایی پول روی اینترنت

جواهر، صنعت و ذخیره بانک‌های مرکزی

خرید با تومان

پلتفرم‌های رمزارز داخلی

طلافروشی، بازار سکه، صندوق‌های طلای بورس، طلای توکنی

وقتی اینترنت قطع است

فرستادنش روی شبکه عملاً ممکن نیست

طلای فیزیکی را حضوری می‌شود فروخت

ریسک‌ها و هزینه‌های اصلی

هک پلتفرم یا گم شدن عبارت بازیابی

دزدی، عیار تقلبی، اجرت و حباب

عددهای نوسان و ریزش را خودمان از قیمت‌های پایانی روزانه Coin Metrics حساب کرده‌ایم. برای طلا قیمت پکس گلد (PAXG) را مبنا گرفته‌ایم؛ توکنی که پشتوانه هر واحدش یک اونس طلای استاندارد بازار لندن است و قیمتش همراه طلای جهانی بالا و پایین می‌رود. هر جا در این مطلب عدد یا نموداری از طلا آمده، منظور همین قیمت است، مگر جایی که منبع دیگری را اسم برده‌ایم.

برای پس‌انداز در ایران، دلار نیمی از ماجراست

قیمت تومانی بیت‌کوین و طلای جهانی از ضرب دو عدد به دست می‌آید: قیمت دلاری خود دارایی و نرخ دلار. پس وقتی تومان ارزش از دست می‌دهد، هر دو به تومان گران می‌شوند، حتی اگر قیمت دلاری‌شان تکان نخورده باشد. برای همین بیشتر عددهای این مطلب دلاری‌اند، ولی بد نیست یک بار هم نتیجه را به تومان ببینیم.

آزمایشگاه سواپ‌ولت بازده دارایی‌ها را به تومان حساب می‌کند. طبق عددهای این صفحه، اگر ۲۵ مهر ۱۴۰۴ با ۱۰۰ میلیون تومان یکی از این سه را خریده بودید، ۲۵ مهر ۱۴۰۵ این‌قدر داشتید:

  • تتر، که تقریباً همان دلار است: حدود ۲۴۲ میلیون تومان
  • طلای جهانی (پکس گلد): حدود ۲۳۷ میلیون تومان
  • بیت‌کوین: حدود ۱۸۵ میلیون تومان

یعنی در این یک سال هر سه از نگه داشتن خود تومان خیلی بهتر بودند. ولی طلا کمی از دلار عقب ماند و بیت‌کوین خیلی بیشتر، چون قیمت دلاری هر دو در این مدت پایین آمده بود. در سه ماه منتهی به همان روز ورق برگشت: بیت‌کوین به تومان ۷۶٫۵ درصد رشد کرد، طلا ۴۵ درصد و دلار ۴۰ درصد. برنده به بازه‌ای بستگی دارد که انتخاب می‌کنید.

طلای داخلی حساب خودش را دارد. قیمت گرم طلای ۱۸ عیار و سکه در بازار ایران به‌جز انس جهانی و دلار، به عرضه و تقاضای همین بازار و حباب هم بستگی دارد. برای همین ممکن است چند هفته با طلای جهانی هم‌قدم نباشد. قیمت روز گرم طلای ۱۸ عیار و حباب سکه را در سواپ‌ولت ببینید.

کمیابی: ۲۱ میلیون بیت‌کوین در برابر ۲۲۲ هزار تن طلا

تعداد بیت‌کوین را قاعده‌ای در خود شبکه تعیین می‌کند: هرگز بیشتر از ۲۱ میلیون واحد ساخته نمی‌شود. تا ۲۳ مهر ۱۴۰۵ حدود ۲۰ میلیون و ۱۰۰ هزار واحد استخراج شده بود و در یک سال قبل از آن حدود ۱۶۴ هزار بیت‌کوین تازه اضافه شد؛ یعنی حدود ۰٫۸ درصد کل عرضه. سرعت ساخت بیت‌کوین تازه هر چهار سال یک بار با هاوینگ نصف می‌شود و هاوینگ بعدی حدود فروردین ۱۴۰۷ است.

طلا هم کمیاب است، ولی به شکل دیگری. طبق شورای جهانی طلا، در کل تاریخ حدود ۲۲۲ هزار و ۶۰۰ تن طلا استخراج شده و تقریباً همه‌اش هنوز به شکلی وجود دارد. حدود ۴۵ درصد این طلا جواهر است. معدن‌ها در سال ۲۰۲۵ میلادی رکورد ۳ هزار و ۶۷۲ تن طلا بیرون آوردند که حدود ۱٫۷ درصد کل این ذخیره است. فرق اصلی اینجاست که عرضه طلا با قیمت تغییر می‌کند: قیمت که بالا برود، ممکن است معدن تازه‌ای باز شود یا طلای کهنه بیشتری بازیافت شود. ولی عرضه بیت‌کوین به قیمتش ربطی ندارد؛ حتی اگر قیمت سه برابر شود، بیت‌کوین تازه با همان سرعت قبلی ساخته می‌شود.

کمیاب بودن هم به‌تنهایی چیزی را باارزش نمی‌کند؛ باید کسی آن را بخواهد. طلا خریدارهای قدیمی و جورواجوری دارد. بانک‌های مرکزی دنیا در سال ۲۰۲۵ میلادی ۸۶۳ تن طلا خریدند و در سه سال قبل از آن هر سال بیش از هزار تن. جواهرسازی و صنعت هم سهم خودشان را دارند. بیت‌کوین را بیشتر سرمایه‌گذارها می‌خرند؛ از آدم‌های عادی تا نهادهای مالی بزرگی که از دی ۱۴۰۲ از راه ETF بیت‌کوین در بورس آمریکا به این بازار آمدند. وقتی قیمت چیزی تا این حد به باور سرمایه‌گذارها بند باشد، تندتر هم بالا و پایین می‌رود.

بیت‌کوین گران‌تر است یا طلا؟

اگر واحد به واحد حساب کنید، ۲۳ مهر ۱۴۰۵ هر بیت‌کوین حدود ۲۰ اونس طلا می‌ارزید؛ یعنی حدود ۶۱۵ گرم طلای خالص یا ۸۲۰ گرم طلای ۱۸ عیار. این نسبت هم ثابت نیست: بهمن ۱۳۹۸ هر بیت‌کوین حدود ۶ اونس طلا می‌ارزید و آذر ۱۴۰۳ حدود ۴۰ اونس.

ارزش کل را که مقایسه کنید، ماجرا برعکس است. شورای جهانی طلا ارزش همه طلای استخراج‌شده را با قیمت ۹ تیر ۱۴۰۵ حدود ۲۹ هزار میلیارد دلار برآورد کرده و ارزش همه بیت‌کوین‌ها ۲۳ مهر ۱۴۰۵ حدود هزار و ۶۵۰ میلیارد دلار بود. یعنی ارزش کل طلا حدود ۱۸ برابر همه بیت‌کوین‌هاست.

این دو قیمت زنده‌اند و هر بار صفحه را باز کنید، به‌روز می‌شوند:

  • قیمت لحظه‌ای هر بیت‌کوین: ۸۱٬۳۷۳٫۲ دلار، حدود ۲۱٬۳۲۰٬۹۹۸٬۹۹۸ تومان
  • قیمت لحظه‌ای هر تتر گلد (یک اونس طلا): ۴٬۱۵۳٫۳۶ دلار، حدود ۱٬۰۸۸٬۲۴۲٬۶۲۰ تومان

نوسان و ریزش بیت‌کوین و طلا با عدد

نمودار زیر نشان می‌دهد اگر ۲۶ بهمن ۱۳۹۸ در هر کدام ۱۰۰ دلار گذاشته بودید، این پول تا ۲۳ مهر ۱۴۰۵ چه مسیری را رفته است. خط طلا قیمت پکس گلد است و تاریخ شروع نمودار همان روزی است که داده روزانه پکس گلد در Coin Metrics از آن در دسترس است. در نمودار پایینی هم می‌بینید هر کدام هر روز چند درصد زیر بالاترین قیمتی بوده که تا آن روز ثبت کرده بود.

نمودار ارزش ۱۰۰ دلار در بیت‌کوین و طلا از بهمن ۱۳۹۸ تا مهر ۱۴۰۵ و درصد فاصله هر کدام از سقف قیمتش

۱۰۰ دلارِ بیت‌کوین به حدود ۸۲۸ دلار رسیده و ۱۰۰ دلارِ طلا به حدود ۲۶۱ دلار. ولی مسیر بیت‌کوین اصلاً هموار نبود؛ ۲۲ اسفند ۱۳۹۸، کمتر از یک ماه بعد از خرید، ارزشش به ۵۰ دلار رسیده بود. مسیر طلا خیلی آرام‌تر بود.

برای سنجیدن این بالا و پایین‌ها معمولاً «نوسان سالانه» را حساب می‌کنند. هر چه این عدد بزرگ‌تر باشد، قیمت تندتر و بیشتر تکان می‌خورد. در پنج سال منتهی به ۲۳ مهر ۱۴۰۵، نوسان سالانه بیت‌کوین حدود ۵۱ درصد بود و طلا حدود ۱۹ درصد؛ یعنی تکان‌های بیت‌کوین معمولاً حدود ۲٫۷ برابر طلا بوده است. در همین پنج سال، بیت‌کوین ۱۱۸ روز بیش از ۵ درصد بالا یا پایین رفت و طلا فقط ۴ روز.

یک سال گذشته برای طلا هم آرام نبود. طلا ۸ بهمن ۱۴۰۴ به رکورد حدود ۵ هزار و ۵۰۰ دلار برای هر اونس رسید و تا ۲۵ تیر ۱۴۰۵ حدود ۲۸ درصد پایین آمد. نوسان سالانه طلا در این یک سال به حدود ۳۰ درصد رسید؛ نوسان بیت‌کوین در همین مدت حدود ۴۴ درصد بود.

سال به سال؛ برنده هر سال فرق کرده است

جدول زیر نشان می‌دهد قیمت دلاری هر کدام در هر سال شمسی چقدر تغییر کرده است. مبنای هر سال، قیمت پایانی آخرین روز سال قبل است.

سال

بیت‌کوین

طلا (پکس گلد)

۱۳۹۹

۸۳۹ درصد رشد

۱۹ درصد رشد

۱۴۰۰

۲۹ درصد افت

۹ درصد رشد

۱۴۰۱

۳۳ درصد افت

۳ درصد رشد

۱۴۰۲

۱۲۳ درصد رشد

۸ درصد رشد

۱۴۰۳

۳۶ درصد رشد

۴۳ درصد رشد

۱۴۰۴

۱۶ درصد افت

۴۸ درصد رشد

۱۴۰۵ تا ۲۳ مهر

۱۶ درصد رشد

۸ درصد افت

سال ۱۳۹۹ درست بعد از سقوط کرونا شروع شد و نقطه شروعش خیلی پایین بود؛ عدد بزرگ بیت‌کوین در آن سال از همین‌جاست. از این هفت سال، طلا چهار سال جلو بوده و بیت‌کوین سه سال. ولی هر بار که بیت‌کوین جلو افتاده، با فاصله زیاد جلو افتاده است.

بدترین ریزش‌ها و مدت جبرانشان

دارایی و دوره

افت از سقف

برگشت به سقف قبلی

بیت‌کوین، آذر ۱۳۹۲ تا دی ۱۳۹۳

۸۵ درصد

اسفند ۱۳۹۵، بیش از سه سال بعد از سقف

بیت‌کوین، آذر ۱۳۹۶ تا آذر ۱۳۹۷

۸۴ درصد

آذر ۱۳۹۹، حدود سه سال بعد

بیت‌کوین، آبان ۱۴۰۰ تا آبان ۱۴۰۱

۷۷ درصد

اسفند ۱۴۰۲، حدود دو سال و چهار ماه بعد

بیت‌کوین، مهر ۱۴۰۴ تا تیر ۱۴۰۵

۵۳ درصد

هنوز نه؛ ۲۴ مهر ۱۴۰۵ حدود ۳۵ درصد زیر سقف

طلا، ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۱

۵۲ درصد

تا ۱۳۷۸ هم برنگشته بود

طلا، ۱۳۶۶ تا ۱۳۷۸

۴۸ درصد

خود افت نزدیک دوازده سال طول کشید

طلا، ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۴

۴۲ درصد

تیر ۱۳۹۹، نزدیک نه سال بعد از سقف

طلا، بهمن ۱۴۰۴ تا تیر ۱۴۰۵

۲۸ درصد

هنوز نه؛ ۲۳ مهر ۱۴۰۵ حدود ۲۵ درصد زیر سقف

عددهای بیت‌کوین از قیمت‌های روزانه حساب شده‌اند. سه دوره قدیمی طلا را از بررسی شورای جهانی طلا برداشته‌ایم که با قیمت ماهانه طلای لندن حساب شده؛ ردیف آخر طلا از قیمت روزانه پکس گلد است.

نکته جالب این جدول در ستون آخر است. بیت‌کوین عمیق‌تر می‌ریزد، ولی تا امروز ریزش‌های بزرگش حدود دو تا سه سال بعد جبران شده است. طلا کمتر می‌ریزد، ولی دوره بدش می‌تواند خیلی طولانی‌تر باشد: کسی که شهریور ۱۳۹۰ طلای جهانی خرید، تا تیر ۱۳۹۹ به دلار ضرر داشت.

در بحران‌ها کدام پناهگاه بوده است؟

اسم «پناهگاه امن» را بیشتر روی طلا گذاشته‌اند و داده‌های این چند سال هم تا حد زیادی همین را نشان می‌دهد:

دوره

بیت‌کوین

طلا (پکس گلد)

شروع کرونا، ۱ تا ۲۶ اسفند ۱۳۹۸

۴۸ درصد افت

۷ درصد افت

ریزش بیت‌کوین، آبان ۱۴۰۰ تا آبان ۱۴۰۱

۷۷ درصد افت

۸ درصد افت

ریزش بیت‌کوین، ۱۴ مهر ۱۴۰۴ تا ۹ تیر ۱۴۰۵

۵۳ درصد افت

تقریباً بدون تغییر

ریزش طلا، ۸ بهمن ۱۴۰۴ تا ۲۵ تیر ۱۴۰۵

۲۸٫۵ درصد افت

۲۸ درصد افت

اسفند ۱۳۹۸، وقتی همه دنبال پول نقد بودند، هر دو فروخته شدند، ولی افت طلا حدود یک‌هفتم افت بیت‌کوین بود. در ریزش ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۱ هم، که نرخ بهره در آمریکا بالا رفت و صرافی FTX ورشکست شد، ضربه اصلی را بیت‌کوین خورد. از مهر ۱۴۰۴ که ریزش بیت‌کوین شروع شد، طلا تا بهمن بارها رکورد تازه زد و بعد همان رشد را پس داد. ردیف آخر هم نشان می‌دهد این دو گاهی با هم و تقریباً به یک اندازه می‌ریزند.

در کل این بازه، حرکت‌های روزانه این دو ربط زیادی به هم نداشته است. عددی که این را می‌سنجد «ضریب همبستگی» است. این عدد بین منفی یک و یک است و هر چه به یک نزدیک‌تر باشد، دو قیمت هم‌جهت‌تر حرکت کرده‌اند. ضریب همبستگی بیت‌کوین و طلا در کل دوره حدود ۰٫۲ بود. ولی این رابطه ثابت نمی‌ماند: در بازه‌های سه‌ماهه از حدود منفی ۰٫۴ تا مثبت ۰٫۶۵ تغییر کرده و در سه ماه منتهی به ۲۳ مهر ۱۴۰۵ حدود ۰٫۵ بوده است. پس نمی‌شود روی این حساب کرد که هر وقت یکی پایین آمد، دیگری بالا برود.

«طلای دیجیتال»؛ حرف موافقان و منتقدان

طرفداران بیت‌کوین به آن «طلای دیجیتال» می‌گویند؛ هرچند در جست‌وجوهای فارسی این اسم بیشتر به سرویس‌های خرید آنلاین طلا گفته می‌شود که در پرسش‌های رایج پایین صفحه درباره‌شان نوشته‌ایم.

حرف موافقان این است که بیت‌کوین مهم‌ترین ویژگی طلا را دارد: عرضه‌اش محدود است و هیچ دولت یا بانکی نمی‌تواند بیشترش کند. به نظرشان در چند چیز هم از طلا جلوتر است. بیت‌کوین تا صدمیلیونیم واحد خرد می‌شود، پس با پول کم هم می‌شود خریدش. اصل بودنش را هر کسی می‌تواند روی شبکه بررسی کند و کل دارایی را می‌شود به شکل ۱۲ یا ۲۴ کلمه عبارت بازیابی با خود از هر مرزی رد کرد. ورود صندوق‌های بزرگ آمریکایی را هم نشانه این می‌دانند که بیت‌کوین دارد دارایی جدی‌ای حساب می‌شود.

منتقدان از جای دیگری نگاه می‌کنند. دو نفر از مقام‌های بانک مرکزی اروپا در یادداشتی که ۹ آذر ۱۴۰۱ منتشر شد نوشتند بیت‌کوین نه مثل ملک درآمد دارد، نه مثل سهام سود می‌دهد، نه مثل کالاها در تولید به کار می‌آید و نه مثل طلا فایده اجتماعی دارد؛ پس قیمتش فقط از سفته‌بازی می‌آید. آن یادداشت وقتی نوشته شد که بیت‌کوین حدود ۱۷ هزار دلار بود و قیمتش بعد از آن چند برابر شد. با این حال داده‌های بالا یکی از حرف‌های منتقدان را تأیید می‌کند: در همان روزهایی که مردم دنبال جای امن بودند، بیت‌کوین مثل یک دارایی پرریسک فروخته شد. بیت‌کوین به اینترنت و برق هم وابسته است و سابقه‌اش هنوز به ۲۰ سال نمی‌رسد.

برداشت ما از این داده‌ها این است که بیت‌کوین تا امروز از نظر کمیابی شبیه طلا بوده، ولی از نظر آرامش نه. کسی که در این سال‌ها بیت‌کوین را به جای طلا نگه داشته، چند بار ریزش بیش از ۵۰ درصدی را از سر گذرانده است.

خرید، فروش و نگهداری هر کدام از ایران

طلا

طلا را در ایران به چند شکل می‌شود داشت و هر کدام هزینه خودش را دارد:

  • طلای زینتی: علاوه بر خود طلا، اجرت ساخت و سود فروشنده را هم می‌دهید که موقع فروش برنمی‌گردد. به همین دلیل برای پس‌انداز کوتاه‌مدت گران درمی‌آید.
  • سکه: اجرتش کمتر است، ولی حباب دارد؛ یعنی معمولاً گران‌تر از طلای داخلش معامله می‌شود و ممکن است موقع فروش حبابش کوچک‌تر شده باشد.
  • طلای آب‌شده: قیمتش به قیمت خود طلا نزدیک‌تر است، ولی فقط از فروشنده معتبر و با برگه عیار بخرید.
  • صندوق‌های طلای بورس: دردسر نگهداری ندارند و با کارگزاری بورس خرید و فروش می‌شوند.
  • طلای توکنی: هر واحد تتر گلد (XAUT) و پکس گلد معادل یک اونس طلاست و کسری از آن را هم می‌شود با تومان خرید. طلای پشتوانه دست شرکت ناشر است و چنین توکنی را می‌شود مسدود کرد. فرق این دو را در مقایسه پکس گلد و تتر گلد بخوانید.

طلای فیزیکی را معمولاً باید حضوری و در ساعت کار بازار فروخت و قیمت فروشش از قیمت خرید پایین‌تر است. نگه داشتنش در خانه ریسک دزدی دارد و صندوق امانات بانک هم هزینه و محدودیت‌های خودش را دارد. سواپ‌ولت طلای فیزیکی نمی‌فروشد؛ طلا را در سواپ‌ولت فقط به شکل توکنی می‌توانید با تومان بخرید و بفروشید. مقایسه طلای توکنی با نگه داشتن دلار هم در تتر بهتر است یا طلا آمده است.

بیت‌کوین

بیت‌کوین را با تومان از پلتفرم‌های رمزارز داخلی می‌خرید و هر ساعت از شبانه‌روز، حتی جمعه‌ها، می‌توانید دوباره به تومان تبدیلش کنید. فقط رسیدن تومان به حساب بانکی‌تان به زمان‌بندی بانک‌ها بستگی دارد. در سواپ‌ولت حساب تومانی‌تان را با پایا یا ساتنا از حساب بانکی‌ای که به نام خودتان ثبت کرده‌اید شارژ می‌کنید و بعد در صفحه خرید بیت‌کوین می‌خرید. برای واریز و برداشت تومان، احراز هویت سطح متوسط لازم است.

بعد باید تصمیم بگیرید بیت‌کوین کجا بماند:

  • روی پلتفرم: ساده‌تر است، ولی دارایی‌تان دست پلتفرم است و هر پلتفرمی ممکن است هک شود. برای نمونه، طبق اعلام FBI، ۳ اسفند ۱۴۰۳ حدود یک و نیم میلیارد دلار رمزارز از صرافی بای‌بیت دزدیده شد.
  • در کیف پول شخصی: کسی نمی‌تواند بیت‌کوین داخلش را مسدود کند. ولی اگر عبارت بازیابی را گم کنید، بیت‌کوین برای همیشه از دست می‌رود و اگر این عبارت دست کس دیگری بیفتد، می‌تواند همه‌اش را ببرد. برای مبلغ‌های بزرگ، کیف پول سخت‌افزاری امن‌تر است.

اگر می‌خواهید رمزارزی را که با تومانِ تازه واریزشده خریده‌اید زود به کیف پول دیگری بفرستید، اول محدودیت ۷۲ ساعته را بخوانید.

وقتی اینترنت قطع می‌شود

این ریسک مخصوص ایران است و در مقایسه‌های خارجی معمولاً حسابش نمی‌کنند. طبق گزارش کلودفلر، اینترنت ایران از ساعت ۸ شب ۱۸ دی ۱۴۰۴ در سراسر کشور قطع شد و ترافیک، جز دو بازگشت کوتاه، تا ۷ بهمن تقریباً صفر ماند. قطعی دوم ۹ اسفند ۱۴۰۴، هم‌زمان با بالا گرفتن حمله‌های نظامی به ایران، شروع شد و ترافیک به کمتر از یک درصد حالت عادی رسید. به گفته همین گزارش، این قطعی تا اوایل اردیبهشت ۱۴۰۵ هنوز تا حد زیادی ادامه داشت.

در چنین روزهایی عملاً نمی‌شود بیت‌کوین را از کیف پول به شبکه فرستاد یا در صرافی‌های خارجی معامله کرد و طلای توکنی هم همین وضع را دارد. ولی سکه یا طلای آب‌شده‌ای را که در دستتان است، اگر بازار باز باشد، می‌شود فروخت؛ هرچند شاید با قیمتی که دوست ندارید. اگر احتمال می‌دهید در چنین روزهایی به پولتان احتیاج پیدا کنید، این تفاوت را جدی بگیرید.

قانون و مالیات

خرید و فروش طلا در ایران قانونی و جاافتاده است. خرید و نگهداری رمزارز هم ممنوع نیست، ولی طبق مصوبه هیئت وزیران در مرداد ۱۳۹۸ با ریسک خود معامله‌کننده است و پرداخت با رمزارز داخل کشور ممنوع است. بانک مرکزی مهر ۱۴۰۴ برای خرید و نگهداری تتر و دیگر استیبل‌کوین‌ها سقف گذاشت، ولی در خبرهای رسمی این سقف اسمی از بیت‌کوین نیامده است. قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی هم که تیر ۱۴۰۴ تصویب شد، طلا و رمزارز را هر دو در فهرست دارایی‌هایی گذاشته که سود فروششان مالیات دارد. جزئیات و منبع هر کدام در راهنمای قانونی بودن ارز دیجیتال در ایران آمده است.

بیت‌کوین یا طلا: کدام به کار شما می‌آید؟

جواب این سؤال بیشتر به خود شما بستگی دارد تا به بیت‌کوین و طلا. مهم‌تر از همه این است که این پول را کی لازم دارید.

برای اینکه ببینیم مدت نگه داشتن چقدر مهم است، حساب کردیم اگر کسی در هر روزی از دی ۱۳۹۱ به بعد بیت‌کوین خریده و نگه داشته بود، چقدر احتمال داشت ضرر کند. با یک سال نگه داشتن حدود ۳۱ درصد این خریدها ضرر داده بودند، با دو سال حدود ۱۹ درصد و با سه سال فقط حدود یک درصد. با چهار سال هیچ‌کدام ضرر نداده بود. ولی پنج سال هم همیشه کافی نبوده است: کسی که در سقف آذر ۱۳۹۶ خرید، پنج سال بعد هنوز حدود ۱۵ درصد ضرر داشت.

پس اگر پول را کمتر از یک سال دیگر لازم دارید، مثلاً برای اجاره، شهریه یا خریدی مشخص، بیت‌کوین ممکن است درست همان موقع ۳۰ تا ۵۰ درصد زیر قیمت خریدتان باشد. طلا هم برای چنین پولی بی‌خطر نیست و بالاتر دیدید که در چند ماه چقدر می‌تواند بریزد. این عددها هم مال گذشته‌اند و تضمین نمی‌کنند ریزش بعدی بیت‌کوین هم همین‌طور جبران شود.

پیش از تصمیم، این چند سؤال را هم از خودتان بپرسید:

  • اگر فردا ارزش این پول نصف شود، مجبور می‌شوید بفروشید یا می‌توانید صبر کنید؟
  • می‌توانید عبارت بازیابی را امن نگه دارید، یا ترجیح می‌دهید دارایی روی پلتفرم بماند؟
  • اگر اینترنت چند هفته قطع شود، به این پول احتیاج پیدا می‌کنید؟
  • می‌خواهید یک‌جا بخرید یا پله‌ای و در چند نوبت؟

مثال: ترکیب هر دو

فرض کنید ۱۰۰ میلیون تومان دارید و ۸۰ میلیونش را طلا و ۲۰ میلیونش را بیت‌کوین می‌خرید. برای ساده شدن حساب، قیمت دلار را در این مدت ثابت گرفته‌ایم. این عددها فرضی‌اند و فقط اثر ترکیب را نشان می‌دهند؛ پیشنهادی برای نسبت درست نیستند:

سناریو

فقط طلا

فقط بیت‌کوین

۸۰ طلا و ۲۰ بیت‌کوین

سال بد بیت‌کوین: طلا ۱۰ درصد بالا، بیت‌کوین ۵۰ درصد پایین

۱۱۰ میلیون

۵۰ میلیون

۹۸ میلیون

سال خوب بیت‌کوین: طلا ۵ درصد پایین، بیت‌کوین دو برابر

۹۵ میلیون

۲۰۰ میلیون

۱۱۶ میلیون

در سال بد، سبد ترکیبی فقط ۲ درصد ضرر کرده و در سال خوب ۱۶ درصد سود. در هیچ‌کدام از این دو سناریو بهترین نتیجه را نگرفته، ولی آسیب جدی هم ندیده است. ترکیب همیشه هم کمک نمی‌کند: از بهمن ۱۴۰۴ تا تیر ۱۴۰۵ که هر دو حدود ۲۸ درصد ریختند، همین سبد ۸۰ به ۲۰ هم به دلار حدود ۲۸ درصد پایین آمد.

بعضی‌ها هم سالی یک بار سبد را به نسبت اولش برمی‌گردانند؛ یعنی از دارایی‌ای که بیشتر بالا رفته کمی می‌فروشند و از دیگری می‌خرند. این کار را در راهنمای متنوع کردن سبد بیشتر توضیح داده‌ایم.

برای اینکه ببینید همین حالا در بازه‌های یک‌ماهه تا یک‌ساله کدام جلوتر است، صفحه مقایسه بازدهی دارایی‌ها به تومان را باز کنید. قیمت و نمودار هر کدام هم در صفحه بیت‌کوین و تتر گلد هست.

پرسش‌های رایج

سود بیت‌کوین بیشتر بوده یا طلا؟

به بازه بستگی دارد. از ۲۶ بهمن ۱۳۹۸ تا ۲۳ مهر ۱۴۰۵ قیمت دلاری بیت‌کوین حدود ۸٫۳ برابر شد و طلا حدود ۲٫۶ برابر. ولی سال به سال که نگاه کنید، طلا در چهار سال از هفت سال شمسی اخیر جلو بوده و در یک سال منتهی به ۲۵ مهر ۱۴۰۵ هم به تومان از بیت‌کوین جلوتر بود.

بیت‌کوین بخرم یا انس طلا؟

«انس طلا» همان قیمت جهانی هر اونس طلاست و قیمت طلای داخل ایران به‌جز انس، به نرخ دلار و حباب بازار هم بستگی دارد. قیمت دلاری طلای توکنی مثل XAUT و PAXG مستقیم با انس جهانی بالا و پایین می‌رود و عددهای طلا در این مطلب هم با پکس گلد حساب شده‌اند. پس مقایسه انس طلا با بیت‌کوین همان است که بالاتر دیدید.

آیا بیت‌کوین جای طلا را می‌گیرد؟

کسی نمی‌داند. فعلاً ارزش کل طلا حدود ۱۸ برابر بیت‌کوین است و بانک‌های مرکزی هنوز سالی صدها تن طلا می‌خرند. از آن طرف، بیت‌کوین در چند سال اخیر پای صندوق‌های بزرگ را هم به بازارش باز کرده است. تا امروز این دو کنار هم بوده‌اند، نه جای هم.

طلای دیجیتال همان بیت‌کوین است؟

نه لزوماً. طرفداران بیت‌کوین به آن لقب «طلای دیجیتال» داده‌اند، ولی در ایران این اسم بیشتر به سرویس‌هایی گفته می‌شود که در آن‌ها از یک اپ یا فروشگاه اینترنتی طلای واقعی می‌خرید و فروشنده آن را برایتان نگه می‌دارد. پیش از خرید از چنین سرویسی بپرسید طلا دست کیست و چطور می‌توانید آن را تحویل بگیرید یا بفروشید.

هوش مصنوعی می‌گوید بیت‌کوین بخریم یا طلا؟

هوش مصنوعی وضعیت مالی و افق زمانی شما را نمی‌داند و اگر سؤال کلی بپرسید، جواب کلی می‌گیرید. در این راهنما گفته‌ایم چطور از آن درست بپرسید.

با مبلغ کم هم می‌شود بیت‌کوین یا طلا خرید؟

بله. بیت‌کوین تا صدمیلیونیم واحد خرد می‌شود و طلای توکنی را هم می‌شود کسری خرید. طلای فیزیکی با مبلغ کم معمولاً به‌صرفه نیست، چون اجرت و سود فروشنده سهم بزرگی از پول را می‌گیرد.