پامپ و دامپ چیست؟ گروه‌های پامپ تلگرام و ضرر دیررسیده‌ها

پامپ و دامپ (Pump and Dump) یعنی یک گروه، قیمت یک ارز کم‌حجم را با خرید هم‌زمان و تبلیغ پرسروصدا بالا می‌برد و بعد سهم خودش را به کسانی می‌فروشد که دیر رسیده‌اند. «پامپ» همان باد کردن قیمت است و «دامپ» خالی کردن بار روی سر بقیه. پشت این رشد چیزی نیست، پس معمولاً زود فرو می‌ریزد و پول آخرین خریدارها به جیب اولین‌ها می‌رود.

پیام‌هایی مثل «امشب ساعت ۲۲ پامپ بزرگ داریم، آماده باشید» را در تلگرام زیاد می‌بینید. پایین‌تر سازوکار این گروه‌ها را باز کرده‌ایم، یک پامپ ثبت‌شده در بایننس را دقیقه‌به‌دقیقه دنبال کرده‌ایم و نشانه‌هایی را آورده‌ایم که پیش از خرید لوش می‌دهند.

پامپ و دامپ دقیقاً چه کاری است؟

کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) در تعریف خودش این‌طور توضیح می‌دهد: کلاهبردارها با پخش اطلاعات غلط یا گمراه‌کننده موج خرید راه می‌اندازند و قیمت را بالا می‌برند. بعد سهم خودشان را به همان قیمت بادکرده می‌فروشند و وقتی تبلیغ خوابید، قیمت می‌افتد و سرمایه‌گذارها ضرر می‌کنند. SEC اضافه می‌کند که این اطلاعات در شبکه‌های اجتماعی، خبرنامه‌ها و چت‌روم‌ها پخش می‌شود و دارایی‌های کوچکی که اطلاعات عمومی کمی درباره‌شان هست، بیشتر از همه هدف این کارند.

این ترفند از بازار سهام آمده، ولی در بازار رمزارز جای راحت‌تری پیدا کرده است. هزاران توکن کوچک هست که حجم معامله روزانه‌شان به قیمت یک آپارتمان هم نمی‌رسد. در چنین بازاری چند بیت‌کوین خرید هم‌زمان کافی است تا قیمت در یک دقیقه ده‌ها درصد بالا برود. برای تکان دادن بیت‌کوین یا اتریوم، پولی لازم است که از توان هر گروه تلگرامی بیرون است.

در پامپ و دامپ پولی از جای دیگری خلق نمی‌شود. سود گرداننده‌ها دقیقاً همان پولی است که خریدارهای دیررس می‌پردازند. هر کس از این بازی سود ببرد، کس دیگری پشت سرش ضرر کرده است.

مراحل پامپ و دامپ؛ از خرید بی‌صدا تا سکوت گروه

هر گروهی شیوه خودش را دارد، ولی اسکلت کار تقریباً همیشه این است:

1. انتخاب و جمع کردن بی‌صدا. گرداننده‌ها ارزی را انتخاب می‌کنند که حجم معامله کمی دارد و قیمتش مدتی آرام مانده است. بعد بی‌سروصدا و با سفارش‌های کوچک از آن می‌خرند.
2. شمارش معکوس. چند روز یا چند ساعت قبل، ساعت دقیق پامپ و اسم صرافی را در کانال اعلام می‌کنند تا اعضا پولشان را آماده کنند. اسم ارز را نمی‌گویند.
3. اعلام و هجوم خرید. سر ساعت اسم ارز اعلام می‌شود. اعضا هم‌زمان با سفارش بازار (Market) می‌خرند و قیمت در چند ثانیه چند ده درصد بالا می‌رود.
4. دمیدن در هیجان. در همان دقیقه‌ها از اعضا می‌خواهند خبر را در توییتر، گروه‌های دیگر و فروم‌ها پخش کنند تا آدم‌های بیرون از گروه هم ببینند قیمت دارد می‌پرد و از ترس جا ماندن بخرند. پامپ و دامپ دقیقاً روی همین ترس سوار است؛ اگر با آن آشنا نیستید، فومو و فاد را بخوانید.
5. دامپ. گرداننده‌ها که ارزان خریده بودند، روی همین موج می‌فروشند. خرید که ته بکشد، قیمت سقوط می‌کند و کسانی که بالا خریده‌اند با یک کندل قرمز بلند تنها می‌مانند.
6. سکوت و پیام بعدی. گروه آمار «موفقیت» منتشر می‌کند و وعده پامپ بعدی را می‌دهد. از کسانی که ضرر کرده‌اند حرفی در کار نیست.

گروه‌های پامپ تلگرام چطور کار می‌کنند؟

بهترین تصویری که از درون این گروه‌ها داریم، پژوهش «The Doge of Wall Street» است که در نشریه ACM چاپ شده. چند پژوهشگر دانشگاه ساپینزای رم از تابستان ۱۳۹۶ تا زمستان ۱۳۹۹ عضو این گروه‌ها شدند و کارشان را زیر نظر گرفتند. در تاریخچه کانال ۲۰ گروه، ۱٬۱۰۸ پامپ و دامپ روی چهار صرافی پیدا کردند. پژوهش دیگری هم (Xu و Livshits) فقط در حدود هشت ماه، از ۲۷ خرداد تا ۷ اسفند ۱۳۹۷، ۴۱۲ پامپ را شمرده که در کانال‌های تلگرام ترتیب داده شده بود.

اولین چیزی که این پژوهش‌ها نشان می‌دهند این است که همه هم‌زمان خبردار نمی‌شوند. گروه‌ها رده‌بندی دارند. عضو عادی پیام را با بقیه می‌گیرد، ولی عضو VIP یا کسی که آدم‌های بیشتری به گروه آورده، اسم ارز را زودتر می‌بیند. به گفته همان پژوهش، عضویت VIP در بعضی گروه‌ها بین ۰٫۰۱ تا ۰٫۱ بیت‌کوین خرج داشت و در بزرگ‌ترین گروهی که بررسی شد، رتبه‌های بالاتر سیگنال را ۱ تا ۱۰ ثانیه زودتر می‌گرفتند. پامپی که در یک دقیقه تمام می‌شود، با ده ثانیه جلو افتادن برنده و بازنده‌اش معلوم شده است.

چند ترفند دیگر هم تقریباً در همه گروه‌ها تکرار می‌شود:

• اسم ارز را روی تصویری شلوغ و کج‌ومعوج می‌نویسند تا ربات‌ها نتوانند زودتر از آدم‌ها بخوانندش.
• چند دقیقه پیش از شروع، چت آزاد را قفل می‌کنند تا کسی شک پخش نکند، و در همان حال توصیه‌هایی مثل «بخرید و نگه دارید تا سرمایه‌گذار بیرونی برسد» می‌فرستند.
• خبر ساختگی پخش می‌کنند. پژوهشگرها دیدند گرداننده‌های یک گروه بزرگ، پست‌های یک حساب جعلی منسوب به جان مک‌افی را بازنشر می‌کردند تا برای ارز انتخابی هیجان بسازند.

بزرگ‌ترین گروهی که بررسی شد Big Pump Signal بود که در اوجش، زمستان ۱۳۹۶، بیش از ۲۰۰ هزار عضو تلگرامی داشت. پژوهشگرها ۴۱ پامپ این گروه را پیدا کردند که ۳۶ تایش روی بایننس بود. به حساب آن‌ها، در حدود پنج دقیقه اول این پامپ‌ها روی هم نزدیک ۱۳۰ میلیون دلار معامله شد. در یکی از پامپ‌ها روی ارز OAX، یک فروش یک‌جای بیش از ۴۴ بیت‌کوینی درست در قیمتی انجام شد که ۴۱ درصد بالاتر از قیمت شروع بود. پژوهشگرها حدس زده‌اند این سفارش مال گرداننده‌ها بوده که از قبل در کمین نشسته بودند.

از آن موقع اسم گروه‌ها بارها عوض شده و بخشی از ماجرا به میم‌کوین‌های تازه کشیده شده است. سایت‌هایی مثل Pump.fun ساخت توکن را به چند کلیک رسانده‌اند و هر روز هزاران توکن تازه به بازار می‌آید. این‌جا معمولاً خود سازنده توکن یا چند کیف پول نزدیک به او نقش گرداننده را بازی می‌کنند و ماجرا خیلی شبیه شت‌کوین و راگ‌پول می‌شود. ولی سازوکار پامپ عوض نشده است: عده‌ای زودتر و ارزان‌تر خریده‌اند و برای فروش به صفی از خریدارها احتیاج دارند.

یک پامپ واقعی، دقیقه به دقیقه

پژوهش «The Doge of Wall Street» یکی از پامپ‌هایی را که با سند ثبت کرده، پامپ ارز VIBE در بایننس در ۱۸ شهریور ۱۳۹۷ است و از آن برای نشان دادن هجوم سفارش‌های خرید در لحظه شروع استفاده کرده. ما کندل‌های یک‌دقیقه‌ای جفت VIBE/BTC همان شب را از API عمومی بایننس گرفتیم. در نمودار پایین به ستون‌های آبی حجم نگاه کنید: تا لحظه اعلام تقریباً صفرند و بعد یک‌باره منفجر می‌شوند.

قیمت‌ها به ساتوشی است و هر ساتوشی یک صدمیلیونیم بیت‌کوین است. اگر خواندن کندل برایتان تازه است، نمودار شمعی را ببینید. مرز مرحله‌ها را ما بعد از واقعه و از روی داده کشیده‌ایم: پژوهش فقط روز پامپ را گفته و دقیقه شروع را از جهش حجم پیدا کرده‌ایم.

• پیش از اعلام (تا ۲۳:۲۹ به وقت تهران): قیمت حدود ۴۳۰ ساتوشی بود و در ده دقیقه آخر روی هم فقط حدود ۰٫۲ بیت‌کوین معامله شد.
• اعلام (۲۳:۳۰ تا ۲۳:۳۲): در دقیقه اول ۱۵ بیت‌کوین معامله شد و در دقیقه سوم قیمت به ۵۸۷ ساتوشی رسید، حدود ۳۶ درصد بالاتر از قیمت پیش از اعلام. در چهار دقیقه اول روی هم حدود ۳۷ بیت‌کوین دست‌به‌دست شد.
• دامپ (۲۳:۳۳ تا ۲۳:۵۸): فروش شروع شد و قیمت تا ۴۷۴ ساتوشی پایین آمد. وسطش یکی دو جهش کوچک هم دیده می‌شود که دوام نیاورد.
• خالی شدن بازار (تا ۲:۱۹ بامداد): حجم دوباره تقریباً به صفر رسید و قیمت آرام تا ۴۶۵ ساتوشی پایین لغزید، حدود ۲۱ درصد زیر اوج.

با همین قیمت‌های واقعی یک حساب فرضی بکنیم (بدون کارمزد). کسی که در دقیقه دوم یا سوم، با قیمت حدود ۵۷۰ ساتوشی، ۰٫۱ بیت‌کوین VIBE خریده باشد، سه ساعت بعد و با قیمت ۴۶۵ ساتوشی دارایی‌ای دارد که حدود ۰٫۰۸۱۶ بیت‌کوین می‌ارزد. یعنی حدود ۱۸ درصد ضرر در یک شب. کسی که پیش از اعلام با ۴۳۰ ساتوشی خریده و روی همان ۵۷۰ ساتوشی فروخته، حدود ۳۳ درصد سود کرده است، و این سود از جیب همان خریدار دقیقه دوم آمده.

یک چیز دیگر هم در داده هست که نباید ناگفته بماند. صبح روز بعد، حدود ساعت ۱۱:۳۰ به وقت تهران، قیمت VIBE یک بار دیگر جهید و تا ۵۶۱ ساتوشی رفت. پژوهش درباره این جهش دوم چیزی نگفته و ما هم نمی‌دانیم کار همان گروه بوده یا نه. این را هم در نظر داشته باشید که گروه پامپ این ارز را انتخاب کرده بود و پژوهش هیچ ادعایی درباره دست داشتن تیم پروژه VIBE نکرده است.

چرا دیررسیده‌ها تقریباً همیشه می‌بازند؟

خیلی‌ها فکر می‌کنند اگر سریع باشند، سوار موج می‌شوند و پیش از ریزش پیاده. عددهای همان شب نشان می‌دهد چرا این حساب جور درنمی‌آید.

ترتیب رسیدن خبر از قبل معلوم است. گرداننده‌ها روزها پیش خریده‌اند، VIPها چند ثانیه زودتر خبر دارند و ربات‌ها در کسری از ثانیه سفارش می‌گذارند. عضو عادی باید عکس را باز کند، اسم ارز را بخواند، اپ صرافی را باز کند و دکمه خرید را بزند. اگر خیلی فرز باشد، چند ثانیه بعد می‌رسد و تا آن موقع قیمت یک بار بالا رفته است.

در بازار کم‌عمق، سفارش بازار هم گران تمام می‌شود. در ارزی که دفتر سفارشش خالی است، سفارش بازار شما پله‌پله سفارش‌های فروش گران‌تر را پر می‌کند و قیمتی که واقعاً می‌خرید از قیمتی که روی صفحه دیدید بالاتر است.

بدتر از همه، وقت فروش خریداری نمانده است. همه با هم خریدند و حالا همه با هم می‌خواهند بفروشند، ولی این بار طرف مقابلی نیست. در نمودار بالا ببینید که بعد از نیم ساعت، حجم هر دقیقه دوباره تقریباً صفر شد. کسی که آن موقع می‌خواست بفروشد، باید قیمت را خیلی پایین‌تر می‌آورد.

نهنگ‌ها هم در بازارهای کم‌عمق همین قدرت را دارند. فرق پامپ و دامپ در این است که هماهنگی و فریب از قبل برنامه‌ریزی شده است.

پیش از خرید: چک‌لیست تشخیص پامپ

پیام‌های پامپ همیشه اسم خودشان را «پامپ» نمی‌گذارند. گاهی اسمش «سیگنال VIP» است، گاهی «جم مخفی» یا «فرصت صد برابری». پیش از اینکه روی ارزی که ناگهان سبز شده دست بگذارید، جدول زیر را مرور کنید:

بیشتر این نشانه‌ها در کانال‌های تلگرامی دیگر هم دیده می‌شوند. بقیه ترفندهای این کانال‌ها را در کانال‌های کلاهبرداری تلگرام جمع کرده‌ایم.

هر جهش ناگهانی قیمت پامپ و دامپ است؟

نه. قیمت ارزها گاهی با خبر واقعی هم تند حرکت می‌کند: لیست شدن در یک صرافی بزرگ، به‌روزرسانی مهم شبکه یا یک حکم دادگاه. رشد طبیعی معمولاً دلیلی دارد که منبع رسمی‌اش پیدا می‌شود، و حجم معامله بعد از جهش ناگهان صفر نمی‌شود. پامپ و دامپ برعکس، اغلب در چند دقیقه یا چند ساعت تمام می‌شود و قیمت به جای قبلش برمی‌گردد یا پایین‌تر می‌رود.

میم‌کوین‌ها جایی بین این دو هستند. گاهی جمعیتی واقعی، بدون گرداننده مشخص، قیمت را بالا می‌برد و این بالا رفتن چند روز طول می‌کشد. برای کسی که دیر برسد، خطرش کمتر از پامپ کلاسیک نیست. درباره خود این ارزها در میم کوین چیست مفصل نوشته‌ایم.

اگر در پامپ گیر افتادید

اگر ارزی را بالای قله خریده‌اید، اول بپذیرید که قیمت پیش از پامپ احتمالاً قیمت واقعی بازار برای آن ارز بوده است. وعده «پامپ دوم» یا «هولد کنید تا برگردد» را از همان گروهی که شما را آن بالا جا گذاشت باور نکنید. برای «میانگین گرفتن» هم پول تازه در ارزی نریزید که فقط با پامپ بالا رفته بود.

کانال را در تلگرام از منوی کانال با گزینه Report گزارش کنید و از گروه بیرون بیایید. بعد از هر ضرری، منتظر پیام کسانی باشید که می‌گویند پول از دست‌رفته را برمی‌گردانند؛ این پیام‌ها خودشان کلاهبرداری بعدی‌اند. اگر به کسی پول یا اطلاعات حساب داده‌اید، قدم‌های بعدی را در روش‌های رایج کلاهبرداری ارز دیجیتال نوشته‌ایم.

برای دفعه بعد، پولی را که برای آینده کنار گذاشته‌اید از پولی که با آن تجربه می‌کنید جدا کنید و بخش اول را جایی بگذارید که پیام‌های هیجانی دستتان را به آن نرساند. خیلی‌ها پس‌اندازشان را دلاری و به شکل تتر (USDT) نگه می‌دارند، هرچند تتر هم مثل هر دارایی دیگری ریسک خودش را دارد. پیش از خرید هر ارزی، اول دلیلش را پیدا کنید و بعد ساعتش را.

این مطلب آموزشی است و پیشنهاد خرید یا فروش هیچ ارزی نیست.