سفارش لیمیت و مارکت چه فرقی دارند؟ استاپ لیمیت و OCO با مثال

فرق سفارش لیمیت و مارکت در این است که کدام برایتان مهم‌تر است: سرعت یا قیمت. سفارش مارکت (Market) یعنی «همین حالا با بهترین قیمتی که در بازار هست بخر یا بفروش». این سفارش تقریباً همیشه فوری انجام می‌شود، ولی قیمت نهایی‌اش را از قبل نمی‌دانید. سفارش لیمیت (Limit) یعنی «فقط با این قیمت یا بهتر»؛ قیمت دست شماست، ولی ممکن است سفارش دیر، نیمه‌کاره یا اصلاً پر نشود.

استاپ لیمیت (Stop Limit) و OCO سفارش‌های شرطی‌اند و تا قیمت به عددی که تعیین کرده‌اید نرسد، اجرا نمی‌شوند. استاپ لیمیت وقتی قیمت به «ماشه» برسد، یک سفارش لیمیت ثبت می‌کند. OCO دو سفارش را کنار هم می‌گذارد و همین که یکی فعال شود، دیگری خودکار لغو می‌شود. در ادامه هر چهار سفارش را روی یک دفتر سفارش فرضی امتحان می‌کنیم تا ببینید هر کدام دقیقاً چه چیزی را تضمین می‌کند و چه چیزی را نه.

اول دفتر سفارش را بشناسید

این سفارش‌ها در صرافی‌هایی به کار می‌آیند که دفتر سفارش (Order Book) دارند؛ یعنی فهرستی مشترک که خریدارها و فروشنده‌ها سفارششان را در آن می‌گذارند و صرافی آن‌ها را با هم جفت می‌کند. اگر دفتر سفارش برایتان تازه است، مقاله قیمت‌گذاری در صرافی‌ها را ببینید. اینجا فقط یک دفتر کوچک و فرضی لازم داریم و تا آخر مقاله با همین کار می‌کنیم:

آخرین معامله با ۱۰۰ تتر انجام شده و صرافی همین عدد را بالای صفحه به اسم «قیمت» نشان می‌دهد. ارزان‌ترین فروشنده ۱۰۰ تتر می‌خواهد و بهترین خریدار ۹۹٫۸ تتر پیشنهاد داده است. فاصله این دو عدد همان اسپرد است.

این سفارش‌ها در فرم معامله کجا هستند؟

فرم ثبت سفارش در بیشتر صرافی‌ها شبیه هم است: بالای فرم چند زبانه برای نوع سفارش هست و زیرش خانه‌های قیمت و مقدار را می‌بینید. تصویر پایین فرم اسپات صفحه معامله بیت‌کوین در بایننس است. شماره ۱ زبانه‌های نوع سفارش را نشان می‌دهد و شماره ۲ خانه قیمت است که در سفارش لیمیت عدد دلخواهتان را در آن می‌نویسید. شماره ۳ هم گزینه TP/SL است که با آن حد سود و حد ضرر را همراه همان سفارش ثبت می‌کنید.

اپ‌های فارسی این زبانه‌ها را معمولاً با اسم‌های «محدود» و «بازار» یا همان «لیمیت» و «مارکت» نشان می‌دهند. استاپ لیمیت و OCO هم بیشتر با همین اسم‌ها می‌آیند. در زبانه مارکت قیمتی وارد نمی‌کنید، چون این بار قیمت را بازار تعیین می‌کند.

سفارش مارکت چیست و چطور پر می‌شود؟

سفارش مارکت اول با بهترین سفارش طرف مقابل پر می‌شود و اگر مقدار آن کافی نبود، سراغ سفارش بعدی می‌رود. در راهنمای انواع سفارش در سایت کمیسیون بورس آمریکا (SEC) هم آمده است که بخشی از یک سفارش بزرگ ممکن است با یک قیمت پر شود و بخش دیگرش با قیمتی بالاتر. همان‌جا یادآوری می‌کند که قیمت آخرین معامله لزوماً همان قیمتی نیست که شما می‌گیرید.

مثال: خرید ۸ واحد با سفارش مارکت

در دفتر بالا، سفارش خرید مارکت ۸ واحدی این‌طور پر می‌شود:

• ۲ واحد با قیمت ۱۰۰ تتر، یعنی ۲۰۰ تتر
• ۳ واحد با قیمت ۱۰۰٫۲ تتر، یعنی ۳۰۰٫۶ تتر
• ۳ واحد با قیمت ۱۰۰٫۵ تتر، یعنی ۳۰۱٫۵ تتر

جمعاً ۸۰۲٫۱ تتر می‌پردازید و هر واحد به‌طور میانگین حدود ۱۰۰٫۲۶ تتر برایتان تمام می‌شود، در حالی که با قیمت بالای صفحه انتظار داشتید ۸۰۰ تتر بدهید. به این ۲٫۱ تتر اختلاف لغزش قیمت (Slippage) می‌گویند و هر چه سفارش نسبت به عمق دفتر بزرگ‌تر باشد، بیشتر می‌شود. قوانین معاملاتی کوین‌بیس هم می‌گوید سفارش مارکت ممکن است با قیمتی بدتر از آخرین معامله پر شود، گاهی خیلی بدتر.

بعضی صرافی‌ها برای سفارش مارکت سقف حفاظتی دارند. مثلاً کوین‌بیس سفارش را فقط تا فاصله مشخصی از میانگین بهترین پیشنهاد خرید و فروش پر می‌کند و باقی‌اش را لغو می‌کند. با این حال روی چنین حفاظتی حساب باز نکنید، چون هر صرافی قاعده خودش را دارد.

در بعضی فرم‌ها می‌توانید به جای تعداد، مبلغ را وارد کنید؛ مثلاً «با ۵۰۰ تتر بخر». در این حالت مبلغ ثابت است و تعداد واحدی که می‌گیرید به قیمت‌های داخل دفتر بستگی دارد.

سفارش مارکت وقتی به درد می‌خورد که سرعت برایتان از قیمت مهم‌تر است؛ مثلاً وقتی مبلغ کمی از رمزارزی پرحجم مثل بیت‌کوین یا تتر می‌خرید، یا باید همین حالا از معامله‌ای بیرون بیایید. در رمزارزهای کم‌حجم، همین اختلاف کوچک ممکن است به چند درصد برسد.

سفارش لیمیت چیست؟ قیمت را خودتان تعیین می‌کنید

در سفارش لیمیت قیمت را خودتان می‌نویسید. به تعریف Investor.gov، خرید لیمیت فقط با قیمتی که تعیین کرده‌اید یا پایین‌تر انجام می‌شود و فروش لیمیت فقط با همان قیمت یا بالاتر. در عوض هیچ تضمینی نیست که سفارش اصلاً اجرا شود؛ اگر بازار به قیمت شما نرسد، سفارش در دفتر می‌ماند و منتظر می‌شود.

مثال اول: ارزان‌تر از قیمت فعلی بخرید

می‌خواهید همان ۸ واحد را بخرید، ولی عجله ندارید و فکر می‌کنید قیمت به ۹۹٫۵ هم می‌رسد. پس سفارش خرید لیمیت ۸ واحدی با قیمت ۹۹٫۵ ثبت می‌کنید. این سفارش فوراً پر نمی‌شود، چون فعلاً هیچ فروشنده‌ای حاضر نیست به ۹۹٫۵ بفروشد. سفارش به دفتر اضافه می‌شود و پشت ۶ واحد خریدی که از قبل با همین قیمت ثبت شده بود، در صف می‌ایستد.

صرافی سفارش‌ها را اول به ترتیب قیمت و بعد به ترتیب زمان ثبت پر می‌کند؛ قوانین کوین‌بیس اسم این قاعده را اولویت قیمت و زمان گذاشته است. پس اگر قیمت فقط یک لحظه به ۹۹٫۵ برسد و آنجا ۷ واحد معامله شود، ۶ واحد اول به سفارش‌های قبلی می‌رسد و از سفارش شما فقط ۱ واحد پر می‌شود.

۷ واحد دیگر باز می‌ماند تا قیمت دوباره به ۹۹٫۵ برگردد یا خودتان لغوش کنید. اگر کل سفارش پر شود، ۸ واحد را ۷۹۶ تتر خریده‌اید؛ یعنی ۶٫۱ تتر کمتر از سفارش مارکت.

مثال دوم: لیمیت به‌عنوان سقف قیمت

سفارش لیمیت فقط برای صبر کردن نیست. اگر قیمت خرید لیمیت را بالاتر از ارزان‌ترین فروشنده بگذارید، تا جایی که فروشنده‌ای با قیمت شما یا ارزان‌تر باشد، سفارش فوراً پر می‌شود و هیچ واحدی گران‌تر از سقفتان خریده نمی‌شود. فرض کنید خرید لیمیت ۸ واحدی با قیمت ۱۰۰٫۲ ثبت کرده‌اید:

• ۲ واحد با ۱۰۰ و ۳ واحد با ۱۰۰٫۲ فوراً پر می‌شود و برای این ۵ واحد ۵۰۰٫۶ تتر می‌پردازید.
• فروشنده بعدی ۱۰۰٫۵ می‌خواهد که بالاتر از سقف شماست. پس ۳ واحد باقی‌مانده با قیمت ۱۰۰٫۲ در دفتر می‌ماند و منتظر فروشنده تازه می‌شود.

اگر آن ۳ واحد هم بعداً با ۱۰۰٫۲ پر شود، کل ۸ واحد برایتان ۸۰۱٫۲ تتر تمام می‌شود. در مبلغ‌های بزرگ و بازارهای کم‌عمق، همین روش جلوی لغزش‌های غافلگیرکننده را می‌گیرد.

میکر و تیکر

سفارشی که به دفتر اضافه می‌شود و منتظر می‌ماند «میکر» (Maker) است، چون نقدینگی بازار را بیشتر می‌کند. سفارشی که فوراً با سفارش‌های موجود پر می‌شود «تیکر» (Taker) است. طبق قوانین کوین‌بیس، سفارش مارکت همیشه تیکر است، ولی سفارش لیمیت بسته به قیمتش می‌تواند میکر، تیکر یا ترکیبی از هر دو باشد. در مثال دوم، ۵ واحد تیکر بود و ۳ واحد میکر شد.

صرافی‌ها معمولاً برای میکر و تیکر کارمزد جدا تعیین می‌کنند. اگر می‌خواهید سفارشتان حتماً میکر باشد، گزینه Post Only را روشن کنید؛ اگر سفارش Post Only قرار باشد فوراً پر شود، صرافی اصلاً ثبتش نمی‌کند. در مستندات بایننس اسم همین سفارش LIMIT_MAKER است.

سفارش لیمیت تا کی باز می‌ماند؟

هر سفارش لیمیت یک «مدت اعتبار» (Time in Force) دارد. این چهار گزینه در فرم صرافی‌ها زیاد دیده می‌شوند و تعریفشان را از قوانین کوین‌بیس و Investor.gov آورده‌ایم:

• GTC (Good Til Canceled): تا وقتی پر نشود یا لغوش نکنید، باز می‌ماند. در کوین‌بیس پیش‌فرض همین است.
• GTT (Good Til Time): تا ساعتی که تعیین کرده‌اید باز می‌ماند و بعد خودکار لغو می‌شود.
• IOC (Immediate or Cancel): هر مقداری که همان لحظه پر شود معامله می‌شود و بقیه‌اش لغو می‌شود. در مثال دوم با IOC همان ۵ واحد را می‌خریدید و ۳ واحد باقی‌مانده لغو می‌شد.
• FOK (Fill or Kill): یا کل سفارش همان لحظه پر می‌شود یا هیچ معامله‌ای انجام نمی‌شود. در مثال دوم با FOK هیچ چیز نمی‌خریدید، چون ۸ واحد با قیمت ۱۰۰٫۲ یا کمتر در دفتر نبود.

سفارش GTC که یادتان رفته ممکن است ماه‌ها بعد پر شود، آن هم وقتی دیگر آن خرید را نمی‌خواهید. برای همین هر چند وقت یک بار به بخش سفارش‌های باز (Open Orders) سر بزنید.

سفارش استاپ لیمیت و استاپ مارکت چطور کار می‌کنند؟

سفارش استاپ یک قیمت فعال‌سازی یا «ماشه» دارد که در فرم صرافی‌ها با اسم Stop Price یا Trigger می‌آید. طبق قوانین کوین‌بیس، تا بازار به این قیمت نرسد، سفارش وارد دفتر نمی‌شود و بقیه معامله‌گرها آن را نمی‌بینند. وقتی قیمت به ماشه برسد، بسته به نوع سفارش یکی از این دو اتفاق می‌افتد:

• استاپ مارکت: یک سفارش مارکت ثبت می‌شود. اجرا شدنش تقریباً قطعی است، ولی قیمتش معلوم نیست. Investor.gov تأکید می‌کند که قیمت استاپ فقط ماشه است و قیمت اجرا را تضمین نمی‌کند.
• استاپ لیمیت: یک سفارش لیمیت با قیمتی که از قبل تعیین کرده‌اید ثبت می‌شود. قیمت دست شماست، ولی ممکن است سفارش پر نشود.

همه صرافی‌ها هر دو نوع را ندارند؛ مثلاً کوین‌بیس در بازار خودش سفارش استاپ را فقط به شکل استاپ لیمیت قبول می‌کند. اینکه کدام قیمت ماشه را می‌کشد هم همه‌جا یکی نیست. کوین‌بیس به قیمت آخرین معامله نگاه می‌کند، ولی به گفته Investor.gov بعضی بازارها قیمت‌های پیشنهادی خرید و فروش را ملاک می‌گیرند.

جای ماشه برعکس لیمیت است: ماشه خرید استاپ بالای قیمت فعلی است و ماشه فروش استاپ پایین آن. خیلی از اشتباه‌ها از همین‌جا شروع می‌شود.

مثال: ورود بعد از شکست مقاومت

قیمت الان ۱۰۰ است و مدتی است که از ۱۰۵ بالاتر نرفته. می‌خواهید فقط وقتی بخرید که قیمت از این مقاومت رد شود. اگر همین حالا خرید لیمیت ۱۰۵ ثبت کنید، صرافی آن را فوراً با قیمت‌های حدود ۱۰۰ پر می‌کند، چون از نظرش ۱۰۰ از ۱۰۵ بهتر است. یعنی پیش از شکست مقاومت خریده‌اید.

پس خرید استاپ لیمیت ثبت می‌کنید: ماشه ۱۰۵، قیمت لیمیت ۱۰۶ و مقدار ۸ واحد. اینجا سه حالت ممکن است پیش بیاید:

1. قیمت آرام از ۱۰۵ رد می‌شود. صرافی یک خرید لیمیت با سقف ۱۰۶ ثبت می‌کند، سفارش پر می‌شود و حداکثر ۸۴۸ تتر می‌پردازید (۸ × ۱۰۶).
2. یک خبر قیمت را یک‌باره از ۱۰۴ به ۱۰۸ می‌برد. ماشه کشیده می‌شود، ولی فروشنده‌ای با قیمت ۱۰۶ یا کمتر نمانده و سفارش شما پرنشده در دفتر می‌ماند. حرکت را از دست داده‌اید، ولی دست‌کم گران‌تر از ۱۰۶ هم نخریده‌اید.
3. قیمت به ۱۰۵٫۲ می‌رسد، سفارشتان پر می‌شود و بعد قیمت تا ۱۰۱ برمی‌گردد. به این شکست کاذب می‌گویند. پس برای هر سفارش ورود، از قبل حد ضرر هم در نظر بگیرید.

فروش استاپ همان حد ضرر معروف است. در مقاله حد ضرر و حد سود با یک معامله کامل توضیح داده‌ایم که آن را کجا بگذارید، چرا گاهی پایین‌تر از عددتان اجرا می‌شود و فاصله ماشه تا قیمت لیمیت چقدر باشد. حد ضرر متحرک (Trailing Stop) هم همان‌جاست.

سفارش OCO چیست؟ دو سفارش که فقط یکی‌شان اجرا می‌شود

OCO مخفف One Cancels the Other است؛ یعنی «اگر یکی اجرا شد، دیگری لغو شود». طبق مستندات بایننس، هر OCO دو سفارش با مقدار یکسان دارد که یکی بالای قیمت فعلی می‌نشیند و دیگری پایین آن. یکی از این دو سفارش لیمیت یا حد سود است و دیگری استاپ یا استاپ لیمیت. همین که یکی فعال شود، دیگری همان لحظه لغو می‌شود.

مثال: حد سود و حد ضرر برای ۱۰ واحد

۱۰ واحد از همین رمزارز را با قیمت ۱۰۰ خریده‌اید و ۱٬۰۰۰ تتر پرداخته‌اید. حالا یک OCO فروش ۱۰ واحدی ثبت می‌کنید:

• سفارش بالا: فروش لیمیت با قیمت ۱۱۵
• سفارش پایین: استاپ لیمیت با ماشه ۹۲ و قیمت لیمیت ۹۱٫۵

در بایننس OCO فروش فقط وقتی ثبت می‌شود که قیمت سفارش بالا از قیمت آخرین معامله بیشتر باشد و ماشه سفارش پایین از آن کمتر. اینجا ۱۱۵ بالای ۱۰۰ است و ۹۲ زیر آن، پس سفارش ثبت می‌شود.

اگر قیمت به ۱۱۵ برسد، ۱۰ واحد با ۱۱۵ یا بهتر فروخته می‌شود و دست‌کم ۱٬۱۵۰ تتر می‌گیرید؛ یعنی ۱۵۰ تتر سود، پیش از کارمزد. سفارش استاپ هم خودکار لغو می‌شود.

اگر قیمت به ۹۲ برسد، سفارش ۱۱۵ لغو می‌شود و یک فروش لیمیت با قیمت ۹۱٫۵ ثبت می‌شود. اگر خریدار پیدا شود، حدود ۹۲ تا ۹۱٫۵ می‌فروشید و ۸۰ تا ۸۵ تتر ضرر می‌کنید (۱۰ × ۸ تا ۱۰ × ۸٫۵). ولی اگر قیمت یک‌باره به زیر ۹۱٫۵ سقوط کند، این بخش هم مثل هر استاپ لیمیت دیگری ممکن است پر نشود.

اگر به جای OCO دو سفارش جدا بگذارید، با اجرای یکی، دیگری باز می‌ماند. اگر حواستان نباشد، همان سفارش جامانده ممکن است بعدها دارایی‌ای را بفروشد که دوباره خریده‌اید. OCO این دو سفارش را به هم گره می‌زند تا بعد از اجرای یکی، لازم نباشد دیگری را دستی لغو کنید.

بعضی صرافی‌ها نسخه کامل‌تری هم دارند. در بایننس سفارشی به اسم OTOCO هست که سفارش ورود و یک OCO خروج را با هم ثبت می‌کند و OCO فقط وقتی وارد دفتر می‌شود که سفارش ورود کامل پر شده باشد. سفارش Bracket کوین‌بیس هم یک سفارش لیمیت است که یک استاپ لیمیت داخلش دارد. اگر ماشه استاپ پیش از پر شدن سفارش لیمیت کشیده شود، قیمت سفارش به قیمت استاپ لیمیت تغییر می‌کند.

سفارش لیمیت و استاپ را بالای قیمت بگذارید یا پایین؟

لیمیت منتظر قیمت بهتر می‌ماند و استاپ منتظر قیمت بدتر. خرید لیمیت زیر قیمت فعلی می‌نشیند و فروش لیمیت بالای آن. در استاپ برعکس است: خرید استاپ بالای قیمت فعلی می‌نشیند و فروش استاپ زیر آن. نمودار پایین جای سفارش‌هایی را که در مثال‌ها دیدید، دور قیمت ۱۰۰ نشان می‌دهد.

اگر سفارشی را سمت اشتباه قیمت بگذارید، یا مثل همان خرید لیمیت ۱۰۵ فوراً اجرا می‌شود یا صرافی اصلاً ثبتش نمی‌کند.

لیمیت، مارکت یا استاپ: کدام سفارش برای کدام کار؟

این جدول را برای وقتی ساخته‌ایم که فرم معامله جلویتان باز است و نمی‌دانید کدام زبانه را بزنید:

اشتباه‌های رایج هنگام ثبت سفارش

• جابه‌جا گرفتن لیمیت و استاپ. خرید لیمیت بالای قیمت فعلی مثل یک سفارش مارکت با سقف قیمت عمل می‌کند و فوراً پر می‌شود. اگر می‌خواهید منتظر شکست قیمت بمانید، سفارش استاپ لازم دارید.
• یک رقم اشتباه در خانه قیمت. فروش لیمیت با قیمت ۱۰ به جای ۱۰۰ منتظر نمی‌ماند، چون هر قیمتی بالاتر از ۱۰ برایش «بهتر» حساب می‌شود. سفارش فوراً با قیمت بهترین خریدار، یعنی ۹۹٫۸، پر می‌شود و اگر بزرگ باشد، بقیه‌اش به خریدارهای بعدی با قیمت‌های پایین‌تر می‌رسد. پیش از تأیید، مبلغ کل را یک بار دیگر نگاه کنید.
• فراموش کردن بخش پرنشده. وقتی بخشی از سفارش لیمیت پر می‌شود، بقیه‌اش همچنان در دفتر می‌ماند. یا آگاهانه نگهش دارید یا لغوش کنید.
• فاصله خیلی کم بین ماشه و قیمت لیمیت. در ریزش تند، استاپ لیمیتی که قیمت لیمیتش فقط ۰٫۱ درصد زیر ماشه است ممکن است فعال شود ولی پر نشود.
• سفارش مارکت بزرگ در بازار کم‌حجم. پیش از ثبت، عمق دفتر را ببینید یا به جای یک سفارش مارکت، چند سفارش لیمیت کوچک‌تر بگذارید.
• سفارش کمتر از حداقل مقدار. صرافی‌ها معمولاً برای سفارش در هر بازار حداقلی تعیین می‌کنند و سفارش کوچک‌تر از آن ثبت نمی‌شود؛ کوین‌بیس هم در قوانینش به این حداقل اشاره کرده است.

نوع سفارش فقط شیوه انجام معامله را تعیین می‌کند و تصمیم اشتباه را درست نمی‌کند. هیچ‌کدام از این سفارش‌ها، حتی استاپ، تضمین نمی‌کند که ضررتان از عدد مشخصی بیشتر نشود. در معاملات فیوچرز که با اهرم انجام می‌شود، همین اشتباه‌ها چند برابر گران‌تر تمام می‌شوند. اگر تازه شروع کرده‌اید، مدیریت ریسک در معامله رمزارز را هم بخوانید.

خرید و فروش در سواپ‌ولت

خرید و فروش در سواپ‌ولت با قیمت لحظه‌ای انجام می‌شود و لازم نیست دفتر سفارش بخوانید یا نوع سفارش انتخاب کنید. طبق راهنمای خرید ارز دیجیتال، مبلغ را به تومان وارد می‌کنید و همان‌جا قیمت لحظه‌ای و مقدار تقریبی رمزارزی را که می‌گیرید می‌بینید. بعد صفحه بازبینی پیش از زدن «تأیید و خرید»، مقدار دریافتی، کارمزد و مبلغ پرداختی را نشان می‌دهد. یعنی مثل سفارش مارکت با قیمت همان لحظه معامله می‌کنید، با این فرق که عدد نهایی را قبل از تأیید جلوی چشمتان دارید.

اگر نمی‌خواهید همه پولتان با قیمت یک لحظه خرج شود، می‌توانید مبلغ را چند قسمت کنید و در چند نوبت بخرید؛ به این روش DCA می‌گویند. برای شروع می‌توانید تتر را با تومان بخرید و پیش از معامله صفحه کارمزدها را ببینید.