ماینر غیرمجاز در ایران؛ مجوز، برق، جریمه و ضبط دستگاه

ماینر غیرمجاز یعنی هر دستگاه استخراج رمزارز که بدون مجوز وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) کار کند، یا برقش را از انشعاب خانگی، کشاورزی، صنعتی یا هر انشعاب دیگری جز انشعاب مخصوص ماینینگ بگیرد. تعداد دستگاه هم فرقی نمی‌کند: یک دستگاه ای‌سیک (ماینر مخصوص بیت‌کوین) در انباری خانه همان‌قدر غیرمجاز است که صد دستگاه در یک سوله. اگر پیدا شود، برقش قطع و دستگاهش ضبط می‌شود و صاحبش باید پول برق مصرفی را به قیمت برق صادراتی بدهد و جریمه هم بپردازد. اگر باز هم تکرار کند، انشعاب برق ملک را قطع و جمع می‌کنند.

اینکه ماینینگ با برق قانونی اصلاً سود دارد یا نه، حساب جداگانه‌ای است که در ماینینگ چیست و در ایران صرفه دارد؟ با عدد نشانش داده‌ایم. اینجا فقط سراغ خط قرمزها می‌رویم: چه چیزی غیرمجاز است، راه مجاز کدام است، دستگاه‌ها چطور لو می‌روند، چه جریمه‌ای در کار است و گزارش دادن چه پاداشی دارد.

این مطلب اطلاعات عمومی است، نه مشاوره حقوقی. مقررات ماینینگ در ایران چند بار عوض شده و مبلغ پاداش‌ها هم ثابت نمانده است. اگر پرونده‌ای دارید یا می‌خواهید فارم راه بیندازید، با وکیل و اداره صمت استانتان صحبت کنید. آخرین بازبینی: ۶ آبان ۱۴۰۵

ماینر غیرمجاز دقیقاً به چه می‌گویند؟

قاعده‌های اصلی ماینینگ در ایران در دو مصوبه هیئت وزیران آمده است: مصوبه ۱۳ مرداد ۱۳۹۸ و مصوبه‌ای که به گزارش زومیت در جلسه ۶ شهریور ۱۴۰۱ تصویب شد. اگر این دو را کنار هم بگذاریم، ماینر در چهار حالت غیرمجاز است:

• مجوز ندارد. استخراج رمزارز فقط با مجوز وزارت صمت مجاز است. در مناطق آزاد، وزارت صمت می‌تواند صدور مجوز را به سازمان همان منطقه بسپارد.
• برقش را از انشعاب اشتباه می‌گیرد. حتی ماینر مجوزدار هم فقط با انشعاب مخصوص ماینینگ یا نیروگاهی که خودش بیرون از شبکه سراسری ساخته اجازه کار دارد. وصل کردن دستگاه به برق خانه، مغازه، گلخانه، دامداری یا کارخانه ممنوع است.
• قاعده ساعت اوج را رعایت نمی‌کند. مصوبه ۱۳۹۸ مصرف برق و گاز ماینرها را در ساعت‌های اوج مصرف ممنوع کرده و کنترلش را به کنتور هوشمند سپرده است.
• دستگاهش قاچاق یا غیراستاندارد است. طبق مصوبه ۱۴۰۱، واردات، تولید، فروش و تعمیر دستگاه ماینر فقط با مجوز صمت و از مسیر قانونی گمرک مجاز است. دستگاه غیراستاندارد ضبط می‌شود و صاحبش با مجازات‌های قانون قاچاق روبه‌رو می‌شود.

پس «غیرمجاز» فقط اسم فارم‌های بزرگ زیرزمینی نیست. دستگاهی که در پارکینگ به پریز خانه وصل است، از نگاه این مصوبه‌ها همان حکم را دارد.

مسیر قانونی ماینینگ؛ از مجوز تا انشعاب برق

تصویر زیر دو مسیر را کنار هم نشان می‌دهد: ردیف بالا راهی است که مصوبه‌ها پیش پای ماینر گذاشته‌اند، و ردیف پایین اتفاقی را نشان می‌دهد که طبق خبرهای توانیر برای ماینرهای غیرمجاز می‌افتد.

مسیر مجاز چهار قدم دارد:

1. مجوز از وزارت صمت. مصوبه ۱۳۹۸ مراکز استخراج را «واحد تولید صنعتی» حساب می‌کند، پس این مراکز هم مثل هر واحد صنعتی دیگر اول جواز تأسیس می‌گیرند و بعد پروانه بهره‌برداری. به گزارش زومیت، صدور این مجوزها مدتی متوقف بود و وزیر وقت صمت گفت با مصوبه شهریور ۱۴۰۱ دوباره راه می‌افتد.
2. دستگاه قانونی. ماینر باید استاندارد باشد و با مجوز صمت از گمرک وارد شده باشد. دستگاه دست‌دومی که مدرک ورود ندارد شاید ارزان‌تر تمام شود، ولی اگر ضبط شود، کل سرمایه با آن می‌رود.
3. برق مخصوص. برق دستگاه‌ها یا از انشعاب مخصوص ماینینگ در شبکه سراسری می‌آید، یا از نیروگاهی که خودتان بیرون از شبکه می‌سازید.
4. کار طبق قاعده. یعنی در ساعت اوج خاموش کنید، کنتور هوشمند داشته باشید و مالیات بدهید. مالیات این مراکز همان مالیات واحدهای صنعتی است، ولی اگر محصولشان را صادر کنند و ارزش را طبق ضوابط بانک مرکزی به کشور برگردانند، نرخ مالیاتشان صفر است.

مدارک و ترتیب دقیق هر قدم در خود مصوبه‌ها نیامده است. پیش از اینکه پولی برای دستگاه یا سوله خرج کنید، این‌ها را از اداره کل صمت استانتان و شرکت توزیع برق بپرسید. جزئیات حقوقی بیشتر را در خرید ارز دیجیتال در ایران قانونی است؟ جمع کرده‌ایم.

تعرفه برق ماینرها چطور تعیین می‌شود؟

مصوبه ۱۳۹۸ قیمت برق ماینرهای مجاز را به میانگین ریالی قیمت برق صادراتی گره زده است و وزارت نیرو عددش را اعلام می‌کند. یعنی ماینر مجاز برق را تقریباً به همان قیمتی می‌خرد که ایران برق را به کشورهای دیگر می‌فروشد، نه با تعرفه یارانه‌ای خانه‌ها.

عدد این تعرفه را اینجا نمی‌آوریم، چون با نرخ ارز و تصمیم‌های تازه عوض می‌شود. اگر جدی به فارم مجاز فکر می‌کنید، تعرفه روز را از شرکت توزیع برق استانتان بپرسید و به عددهایی که در فضای مجازی دست‌به‌دست می‌شود تکیه نکنید.

دو نکته را هم پیش از هر حسابی بدانید:

• تابستان ممکن است خاموش شوید. ممنوعیت کار در ساعت اوج یعنی در ماه‌های گرم، دستگاه‌ها هر روز چند ساعت خاموش می‌مانند. در کمبود برق سال ۱۴۰۰ کار به تعطیلی کامل هم رسید: حسن روحانی، رئیس‌جمهور وقت، ۵ خرداد ۱۴۰۰ دستور داد همه مراکز استخراج، چه مجاز و چه غیرمجاز، تا پایان شهریور خاموش شوند.
• فاصله همین دو قیمت، ریشه وسوسه است. برق یارانه‌ای خانه‌ها ارزان‌تر از برق صادراتی است و همین فاصله خیلی‌ها را سراغ پریز خانه می‌برد. ولی این صرفه فقط تا روز کشف دوام دارد؛ حسابش را پایین‌تر، در بخش جریمه‌ها، آورده‌ایم.

ماینر غیرمجاز چطور پیدا می‌شود؟

ماینر شبانه‌روز روشن است، تقریباً همیشه همان‌قدر برق می‌کشد و مدام به اینترنت وصل است. همین‌ها ردش را لو می‌دهد:

• بار غیرعادی شبکه. مجری نظارت بر ساماندهی استخراج رمزدارایی در توانیر ۱۰ تیر ۱۴۰۳ گفت همکارانش با رصد افزایش بار خطوط و پست‌های برق دنبال فارم‌های غیرمجاز می‌گردند.
• الگوی اینترنت. طبق مصوبه ۱۴۰۱، وزارت ارتباطات باید سامانه‌ای برای شناسایی الگوی ارتباط اینترنتی ماینرها راه بیندازد و نشانی محل را برای بررسی به وزارت نیرو بفرستد.
• گزارش مردم. همسایه‌ای که صدای یکنواخت فن‌ها را می‌شنود یا گرمای غیرعادی را حس می‌کند، می‌تواند با یک پیامک گزارش بدهد. هر دو خبری که در ادامه می‌آید با همین گزارش‌ها شروع شده است.

خبرهای توانیر نشان می‌دهد این دستگاه‌ها کجاها پنهان می‌شوند. توانیر ۵ شهریور ۱۴۰۴ خبر داد که در فارس، با تکیه بر گزارش‌های مردمی، ۴۷ دستگاه از خانه‌های مسکونی، انباری‌ها و سوله‌های تجاری جمع شده است. ۲۹ بهمن ۱۴۰۴ هم ۸۵ دستگاه از یک گلخانه و یک دامداری در فریمان در خراسان رضوی کشف شد.

یک دستگاه ماینر چقدر برق می‌کشد؟

همان خبر فارس عدد خوبی برای حساب سرانگشتی دارد: آن ۴۷ دستگاه روی هم بیش از ۱۱۳ کیلووات برق می‌کشیدند. پس هر دستگاه به‌طور میانگین حدود ۲٫۴ کیلووات مصرف داشته است.

• مصرف یک روز: ۲٫۴ کیلووات × ۲۴ ساعت = ۵۷٫۶ کیلووات‌ساعت
• مصرف یک ماه: ۵۷٫۶ × ۳۰ ≈ ۱٬۷۳۰ کیلووات‌ساعت

این فقط مصرف یک دستگاه است که بی‌وقفه کار می‌کند. پنهان کردن چنین باری روی کنتور یک خانه یا گلخانه سخت است، و بعد از کشف، همین کیلووات‌ساعت‌ها به قیمت برق صادراتی حساب می‌شود.

بعد از کشف چه اتفاقی می‌افتد؟ جریمه و ضبط دستگاه

خبرهای توانیر روند کار را تقریباً یکسان گزارش می‌کنند. اول برق غیرمجاز را قطع می‌کنند. بعد دستگاه‌ها را با صورت‌جلسه رسمی جمع می‌کنند و به مراجع قضایی و انتظامی تحویل می‌دهند. در پرونده فریمان، ماینرها با هماهنگی مقام قضایی و در حضور نهادهای امنیتی استان به اداره کل صمت استان و سازمان تعزیرات حکومتی تحویل شد تا مراحل قانونی طی شود.

تکلیف مالی ماجرا را مصوبه ۱۴۰۱ روشن کرده است:

• کسی که با انشعاب غیرمجاز استخراج کرده، باید پول برق و گاز مصرفی را به میانگین قیمت برق و گاز صادراتی بدهد.
• روی آن، خسارت و جریمه‌هایی را هم می‌دهد که «قانون مجازات استفاده‌کنندگان غیرمجاز از آب، برق، تلفن، فاضلاب و گاز» مصوب ۱۳۹۶ تعیین کرده است.
• اگر کارش را تکرار کند، انشعاب برقش قطع و جمع می‌شود.
• اگر دستگاه غیراستاندارد باشد، ضبط می‌شود و پای قانون قاچاق هم وسط می‌آید.

مبلغ نهایی به جزئیات هر پرونده بستگی دارد: اینکه چند دستگاه بوده، چند ماه کار کرده و به چه انشعابی وصل بوده است. برای همین نمی‌شود یک عدد ثابت گفت. ولی حساب کلی‌اش ساده است: کسی که برای صرفه‌جویی سراغ برق ارزان خانگی رفته، بعد از کشف همان برق را به قیمتی می‌پردازد که ماینر مجاز از روز اول می‌داد، جریمه هم رویش می‌آید و دستگاهش هم ضبط می‌شود.

ماینینگ من مجاز است؟ چند موقعیت رایج

در جدول زیر، کنار موقعیت‌هایی که بیشتر از همه درباره‌شان می‌پرسند، حکم مصوبه‌ها و کار درست را نوشته‌ایم:

گزارش ماینر غیرمجاز و پاداش آن

توانیر برای گزارش‌های مردمی پاداش گذاشته است. طبق خبر ۵ شهریور ۱۴۰۴، گزارش‌دهنده برای هر دستگاه ماینر غیرمجاز یک میلیون تومان پاداش می‌گیرد و سقف پاداش ۲۰۰ میلیون تومان است. همین یک میلیون تومان برای هر دستگاه در تیر ۱۴۰۳ هم اعلام شده بود.

برای گزارش دو راه رسمی هست:

1. پیامک. گزارش را به سرشماره ۳۰۰۰۵۱۲۱ بفرستید. توانیر این شماره را در خبر شهریور ۱۴۰۴ اعلام کرده است.
2. سامانه توانیر. در سایت tavanir.org.ir بخش «ثبت گزارش رمزارز غیرمجاز» را باز کنید. شماره حسابتان را هم همین‌جا برای پاداش ثبت می‌کنید.

توانیر می‌گوید اطلاعات گزارش‌دهنده را محرمانه و طبقه‌بندی‌شده نگه می‌دارد. کار شما فقط دادن نشانی و نشانه‌هاست. خودتان سراغ ملک نروید؛ بازرسی و ورود به آن کار شرکت برق و مراجع قانونی است.

چرا ماینر خانگی ریسک بزرگی است؟

ماینر خانگی چند خطر دارد که کمتر کسی پیش از خرید حسابشان را می‌کند:

• سرمایه یکجا از دست می‌رود. اگر دستگاه کشف شود، هم پول خودش رفته و هم بدهی برق و جریمه روی دستتان مانده است.
• سیم‌کشی خانه برای این بار ساخته نشده است. دستگاهی که حدود ۲٫۴ کیلووات را بی‌وقفه می‌کشد، سیم و پریز و چندراهی معمولی را داغ می‌کند و خطر آتش‌سوزی را بالا می‌برد.
• صدا و گرما لویتان می‌دهد. فن‌های ماینر صدای بلند و یکنواختی دارند و هوای داغ بیرون می‌دهند. معمولاً همسایه‌ها زودتر از همه متوجه می‌شوند.
• درآمدش کمتر از چیزی است که فکر می‌کنید. هاوینگ بیت‌کوین تقریباً هر چهار سال یک بار پاداش ماینرها را نصف می‌کند و رقابت جهانی هم سهم هر دستگاه را کوچک‌تر می‌کند. دستگاه قدیمی‌ای که امروز به‌زحمت خرجش را درمی‌آورد، فردا شاید به اندازه پول برقش هم درآمد نداشته باشد.

اگر هدفتان داشتن بیت‌کوین است

ماینینگ در واقع یکی از راه‌های به دست آوردن بیت‌کوین است. اگر قرار نیست فارم مجاز با سوله و انشعاب مخصوص راه بیندازید و فقط می‌خواهید بیت‌کوین داشته باشید، خرید مستقیم خیلی ساده‌تر است و نه دستگاه می‌خواهد، نه برق. قیمت لحظه‌ای و نمودار بیت‌کوین را در صفحه بیت‌کوین سواپ‌ولت ببینید. برای واریز تومان به سواپ‌ولت احراز هویت سطح متوسط لازم است و کارمزدها را هم در صفحه کارمزدها پیدا می‌کنید.

قیمت بیت‌کوین بالا و پایین زیادی دارد و ممکن است در مدت کوتاهی بخش بزرگی از ارزشش را از دست بدهد. فقط با پولی سراغش بروید که از دست دادنش زندگی‌تان را به هم نمی‌ریزد. اگر هم کسی به شما «ماینینگ بدون دستگاه» با سود ثابت روزانه پیشنهاد داد، اول نشانه‌های کلاهبرداری ربات‌های استخراج تتر را بخوانید.