هشریت چیست؟ از واحدها تا رابطهاش با امنیت و قیمت بیتکوین
هشریت یعنی تعداد حدسهایی که همه ماینرهای بیتکوین در هر ثانیه میزنند و در مهر ۱۴۰۵ حدود ۹۹۰ اگزاهش بود. اینجا میبینید این عدد را چطور از روی سختی استخراج و سرعت بلاکها تخمین میزنند، درباره امنیت شبکه چه میگوید و چرا دادههای دوازده سال اخیر نشان میدهد که قیمت را پیشبینی نمیکند.

هشریت (Hashrate) یعنی تعداد حدسهایی که همه ماینرهای یک شبکه در هر ثانیه برای ساختن بلاک بعدی میزنند. هشریت شبکه بیتکوین در ۱۸ مهر ۱۴۰۵، طبق تخمین mempool.space، حدود ۹۹۰ اگزاهش بر ثانیه بود؛ یعنی تقریباً هزار میلیارد میلیارد حدس در هر ثانیه.
هیچکس این حدسها را نمیشمارد. هشریت را از روی سختی استخراج و سرعت ساخته شدن بلاکها تخمین میزنند. عدد بالای هشریت یعنی حمله به شبکه خیلی گران است و ماینرها پول زیادی پای دستگاه گذاشتهاند. ولی درباره قیمت فردای بیتکوین تقریباً هیچ نمیگوید: از ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۴ هشریت هر سال بالا رفت و قیمت در پنج سال از همین دوازده سال پایین آمد.
هش چیست و ماینر دقیقاً چه چیزی را حدس میزند؟
هش خروجی یک تابع ریاضی است که هر دادهای را، کوتاه یا بلند، به عددی با طول ثابت تبدیل میکند؛ چیزی شبیه اثر انگشت آن داده. اگر فقط یک حرف از ورودی عوض شود، عدد خروجی بهکلی عوض میشود و هیچ راهی نیست که از قبل بدانید چه عددی بیرون میآید. طبق مستندات توسعهدهندگان بیتکوین، اثبات کار بیتکوین روی همین ویژگی بنا شده است.
ماینر بیتکوین «هدر» بلاکش را هش میکند؛ یک تکه ۸۰ بایتی که هش بلاک قبلی و خلاصهای از همه تراکنشهای بلاک را در خودش دارد. این هدر دو بار پشت سر هم با تابع SHA-256 هش میشود. بلاک فقط وقتی قبول میشود که عدد خروجی از حد مشخصی کوچکتر باشد که به آن «هدف» (Target) میگویند. اگر نشد، ماینر عددی به اسم نانس (Nonce) را در هدر عوض میکند و دوباره هش میگیرد.
هر بار هش گرفتن یک حدس است و هشریت یعنی تعداد همین حدسها در یک ثانیه. راه میانبری وجود ندارد، پس شانس هر ماینر دقیقاً به نسبت تعداد حدسهایش است. برای همین به این روش «اثبات کار» میگویند: بلاک درست نشان میدهد که صاحبش واقعاً برق و دستگاه خرج کرده است.
فرق اثبات کار با روشی که اتریوم و خیلی از شبکههای جدید به کار میبرند در اثبات کار و اثبات سهام چه فرقی دارند آمده است.
واحدهای هشریت؛ از هش بر ثانیه تا زتاهش
واحد پایه هشریت «هش بر ثانیه» (H/s) است و برای عددهای بزرگ همان پیشوندهای آشنای کیلو و مگا و گیگا را جلویش میگذارند. هر پله هزار برابر پله قبلی است:
واحد | چند هش در ثانیه | کجا میبینیدش |
|---|---|---|
هش بر ثانیه (H/s) | ۱ | واحد پایه |
کیلوهش (kH/s) | هزار | — |
مگاهش (MH/s) | یک میلیون | — |
گیگاهش (GH/s) | یک میلیارد | — |
تراهش (TH/s) | هزار میلیارد | واحد رایج برای قدرت یک دستگاه ماینر |
پتاهش (PH/s) | یک میلیون میلیارد | شبکه بیتکوین ۳۰ شهریور ۱۳۹۲ به آن رسید |
اگزاهش (EH/s) | یک میلیارد میلیارد | شبکه بیتکوین ۱۳ بهمن ۱۳۹۴ به آن رسید |
زتاهش (ZH/s) | هزار میلیارد میلیارد | شبکه بیتکوین ۸ شهریور ۱۴۰۴ به آن رسید |
تاریخهای جدول روزی است که میانگین هفتروزه هشریت شبکه، طبق دادههای روزانه Coin Metrics، برای اولین بار به آن عدد رسید. از ۱ پتاهش تا ۱ زتاهش کمتر از دوازده سال طول کشید؛ یعنی قدرت شبکه در این مدت یک میلیون برابر شد.
هشریت شبکه را کسی نمیشمارد؛ تخمین میزنند
ماینرها جایی گزارش نمیدهند چند دستگاه روشن کردهاند و هر کسی بدون اجازه وارد شبکه میشود یا از آن بیرون میرود. پس هشریت کل شبکه را هیچکس مستقیم اندازه نمیگیرد. چیزی که همه میبینند دو عدد است: سختی استخراج که در خود بلاکها ثبت شده، و تعداد بلاکهایی که در یک بازه زمانی ساخته شدهاند.
سختی نشان میدهد برای ساختن یک بلاک بهطور میانگین چند حدس لازم است. طبق ویکی بیتکوین، این تعداد تقریباً برابر است با سختی ضرب در ۲ به توان ۳۲. اگر حاصل را بر ۶۰۰ ثانیه، یعنی زمان هدف هر بلاک، تقسیم کنید، هشریتی به دست میآید که با آن بهطور میانگین هر ده دقیقه یک بلاک ساخته میشود.
با عددهای واقعی حساب کنیم. سختی بیتکوین از ۱۱ مهر ۱۴۰۵ حدود ۱۳۲٫۷ هزار میلیارد است (mempool.space):
- حدس لازم برای هر بلاک: ۱۳۲٫۷ هزار میلیارد × ۲ به توان ۳۲، یعنی حدود ۵۷۰ هزار میلیارد میلیارد حدس
- تقسیم بر ۶۰۰ ثانیه: حدود ۹۵۰ اگزاهش بر ثانیه
اگر بلاکها دقیقاً هر ده دقیقه ساخته شوند، هشریت شبکه همین ۹۵۰ اگزاهش است. تخمین mempool.space از بلاکهای روزهای اخیر حدود ۹۹۰ اگزاهش بود؛ یعنی بلاکها این روزها کمی زودتر از ده دقیقه پیدا شدهاند.
چرا عدد روزانه اینقدر بالا و پایین میرود؟
پیدا شدن بلاک به شانس بستگی دارد. در یک روز انتظار ۱۴۴ بلاک داریم، ولی فقط از سر شانس، تعداد واقعی معمولاً حدود ۱۲ بلاک کمتر یا بیشتر است؛ یعنی حدود ۸ درصد. هشریتی که از بلاکهای یک روز حساب شود همین ۸ درصد نوسان را با خودش دارد، حتی اگر یک دستگاه هم روشن یا خاموش نشده باشد.
این را با دادهها هم امتحان کردیم. در یک سال منتهی به ۱۵ مهر ۱۴۰۵، تخمین روزانه Coin Metrics معمولاً حدود ۸ درصد با میانگین دو هفته اطرافش فاصله داشت (انحراف معیار ۸٫۲ درصد)؛ تقریباً همان چیزی که شانس خالص پیشبینی میکند. در تخمینهای روزانه mempool.space، هشریت ۱۲ مهر ۱۴۰۵ حدود ۸۶۹ اگزاهش بود و دو روز بعد ۱٬۱۷۷ اگزاهش. کسی در دو روز ۳۰۰ اگزاهش دستگاه به شبکه اضافه نکرده بود؛ این جهش تقریباً همهاش شانس بود.
خبرهای «رکورد تازه هشریت» هم گاهی از همینجا میآیند. تخمین یکروزه Coin Metrics اولین بار ۱۵ فروردین ۱۴۰۴ از ۱ زتاهش گذشت، ولی میانگین هفتروزه تازه ۸ شهریور ۱۴۰۴، یعنی پنج ماه بعد، به آنجا رسید. هر سایت هم بازه متفاوتی را میانگین میگیرد و برای همین عددهایشان کمی با هم فرق دارد.
هشریت یک ماینر با هشریت شبکه چه فرقی دارد؟
هشریت دستگاه خودتان را مستقیم میشود دید: خود دستگاه آن را نشان میدهد و استخری که به آن وصل شدهاید هم از روی کاری که دستگاه برایش میفرستد قدرتش را میبیند. هشریت شبکه برعکس، همان تخمینی است که بالاتر گفتیم.
فاصله این دو عدد خیلی زیاد است. فرض کنید یک دستگاه ماینر ۲۰۰ تراهشی دارید و هشریت شبکه ۹۹۰ اگزاهش است:
- سهم شما از شبکه: ۲۰۰ تراهش تقسیم بر ۹۹۰ اگزاهش، یعنی حدود یک پنجمیلیونیم
- شبکه روزی حدود ۱۴۴ بلاک میسازد، پس با این سهم بهطور میانگین هر ۵ میلیون ÷ ۱۴۴، یعنی حدود ۳۴ هزار روز، یک بلاک به شما میرسد
- یعنی اگر تنها استخراج کنید، بهطور میانگین هر ۹۴ سال یک بلاک پیدا میکنید
این عدد میانگین است. ممکن است فردا بلاکی پیدا کنید یا هیچوقت پیدا نکنید. برای همین تقریباً همه ماینرها در استخر استخراج (Mining Pool) کار میکنند: قدرتشان را کنار هم میگذارند و پاداش هر بلاکی را که استخر پیدا کند، به نسبت سهم هر کس تقسیم میکنند.
استخرها هم بزرگاند. در یک ماه منتهی به ۱۸ مهر ۱۴۰۵، طبق mempool.space استخر Foundry USA حدود ۲۵٫۴ درصد بلاکها را ساخت، AntPool حدود ۲۰٫۳ درصد و F2Pool حدود ۱۵٫۸ درصد. یعنی این سه استخر روی هم ۶۱٫۵ درصد بلاکها را ساختند. استخر صاحب همه این دستگاهها نیست و ماینرها میتوانند استخرشان را عوض کنند، ولی همین تمرکز یکی از بحثهای همیشگی درباره امنیت بیتکوین است.
سختی استخراج؛ ترموستات شبکه
اگر ماینرهای تازهای به شبکه بیایند، بلاکها زودتر پیدا میشوند. بیتکوین جلوی این را با تنظیم سختی میگیرد. طبق مستندات توسعهدهندگان بیتکوین، شبکه بعد از هر ۲٬۰۱۶ بلاک نگاه میکند ساختنشان چقدر طول کشیده است. هدف دو هفته است. اگر زودتر تمام شده باشد، سختی به همان نسبت بالا میرود و اگر دیرتر، پایین میآید تا دوباره هر بلاک حدود ده دقیقه طول بکشد.
دادههای mempool.space نشان میدهد که از ابتدای ۱۳۹۵ تا مهر ۱۴۰۵ سختی ۲۸۱ بار تنظیم شده است: ۱۹۷ بار بالا رفته، یعنی حدود ۷۰ درصد مواقع، و ۸۴ بار پایین آمده. آخرین تنظیم در ۱۱ مهر ۱۴۰۵ تقریباً هیچ تغییری نداد (۰٫۰۳ درصد کاهش) و تنظیم بعدی در بلاک ۹۷۱٬۷۱۲ انجام میشود. بزرگترین کاهش سختی در تاریخ بیتکوین، حدود ۲۸ درصد، در ۱۲ تیر ۱۴۰۰ بود که پایینتر سراغش میرویم.
فرق سختی و هشریت را اینطور به خاطر بسپارید: سختی قانونی است که شبکه از روی دو هفته گذشته تعیین میکند؛ هشریت تخمینی است از اینکه همین حالا چقدر قدرت پای کار است. برای همین سختی همیشه کمی از هشریت عقبتر است.
هشریت چه چیزی را نشان میدهد؟
هزینه حمله به شبکه
کسی که بخواهد تراکنشهای تأییدشده را برگرداند، باید زنجیرهای بلندتر از زنجیره بقیه شبکه بسازد. مستندات بیتکوین میگوید فقط کسی که اکثریت قدرت هش شبکه را در دست داشته باشد میتواند با اطمینان این کار را بکند. با هشریت حدود ۹۹۰ اگزاهش، رسیدن به این قدرت یعنی چیزی در حد پنج میلیون دستگاه ۲۰۰ تراهشی، بهعلاوه برق همه آنها. هرچه هشریت بالاتر باشد، این حمله گرانتر است.
جزئیات این حمله و نمونههایش در شبکههای کوچکتر را در حمله ۵۱ درصد چیست آوردهایم. فقط یادتان باشد که هشریت از دفتر کل بیتکوین محافظت میکند، نه از کیف پول شما. آدرس اشتباه، عبارت بازیابی لورفته یا سایت جعلی با هیچ مقدار هشریتی جبران نمیشود.
پولی که ماینرها خرج کردهاند
هشریت فقط وقتی بالا میرود که کسی دستگاه تازه بخرد، جایی با برق ارزان پیدا کند و آن را روشن کند. پس بالا رفتن هشریت یعنی ماینرها پولشان را خرج کردهاند و امیدوارند در ماههای آینده برگردد. این عدد تصمیمهای گذشته ماینرها را نشان میدهد، نه اینکه بازار فردا چه میکند.
آیا هشریت قیمت بیتکوین را پیشبینی میکند؟
در بعضی مقالههای فارسی میخوانید که بالا رفتن هشریت پیش از بالا رفتن قیمت اتفاق میافتد. ما داده روزانه Coin Metrics را سال به سال کنار هم گذاشتیم. در جدول زیر، هشریت میانگین سی روز آخر هر سال شمسی است و قیمت، قیمت پایانی روز آخر همان سال:
سال | هشریت | قیمت بیتکوین |
|---|---|---|
۱۳۹۳ | رشد ۱٬۰۰۶٪ | افت ۵۵٪ |
۱۳۹۴ | رشد ۲۴۲٪ | رشد ۵۶٪ |
۱۳۹۵ | رشد ۱۹۴٪ | رشد ۱۵۴٪ |
۱۳۹۶ | رشد ۶۱۲٪ | رشد ۷۵۷٪ |
۱۳۹۷ | رشد ۸۳٪ | افت ۵۵٪ |
۱۳۹۸ | رشد ۱۵۱٪ | رشد ۵۴٪ |
۱۳۹۹ | رشد ۴۱٪ | رشد ۸۳۹٪ |
۱۴۰۰ | رشد ۲۷٪ | افت ۲۹٪ |
۱۴۰۱ | رشد ۵۹٪ | افت ۳۳٪ |
۱۴۰۲ | رشد ۸۷٪ | رشد ۱۲۳٪ |
۱۴۰۳ | رشد ۳۵٪ | رشد ۳۶٪ |
۱۴۰۴ | رشد ۲۵٪ | افت ۱۶٪ |
۱۴۰۵ تا ۱۵ مهر | افت ۴٪ | رشد ۱۸٪ |
در هر دوازده سال کامل، هشریت بالا رفت. قیمت در پنج سال از همین سالها پایین آمد. پس دانستن اینکه «امسال هشریت بالا رفته» هیچ کمکی نمیکرد که بفهمید قیمت آن سال بالا میرود یا پایین. ۱۴۰۵ تا اینجا حتی برعکس بوده است: قیمت بالا رفته و هشریت کمی پایین آمده.

دو نمونه این را واضحتر نشان میدهد:
- ۱۷ آبان ۱۴۰۰: قیمت بیتکوین با حدود ۶۷٬۵۰۰ دلار رکورد زد، در حالی که هشریت هنوز به سطح پیش از ممنوعیت استخراج در چین برنگشته بود.
- از ۱۷ آبان ۱۴۰۰ تا ۱۸ آبان ۱۴۰۱: قیمت حدود ۷۷ درصد افت کرد و در همین یک سال میانگین سیروزه هشریت حدود ۷۱ درصد بالا رفت.
دلیلش ساده است. ماینرها وقتی دستگاه سفارش میدهند که استخراج سود خوبی دارد، یعنی معمولاً بعد از بالا رفتن قیمت. خرید، حمل و نصب دستگاه هم زمان میبرد. وقتی دستگاه روشن شد، تا وقتی درآمدش از پول برقش بیشتر باشد خاموشش نمیکنند، حتی اگر قیمت نصف شود. نتیجه این است که هشریت معمولاً با تأخیر دنبال قیمت میرود و در ریزشها هم دیر پایین میآید. هشریت را نشانه خرید یا فروش نگیرید.
هشریت بعد از هاوینگ و اتفاقهای بزرگ
بعد از هاوینگ
در هاوینگ پاداش هر بلاک نصف میشود و بعضی دستگاههای قدیمی یا آنهایی که برق گرانتری دارند یکشبه ضررده میشوند. در داده Coin Metrics، میانگین هشریت در دو هفته بعد از هاوینگ نسبت به دو هفته قبلش اینقدر تغییر کرد:
- هاوینگ ۱۹ تیر ۱۳۹۵: حدود ۴ درصد کاهش
- هاوینگ ۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۹: حدود ۲۱ درصد کاهش
- هاوینگ ۱ اردیبهشت ۱۴۰۳: حدود ۳ درصد کاهش
هر سه بار، میانگین هفتروزه هشریت حداکثر ظرف دو ماه به سطح پیش از هاوینگ برگشت.
اینکه هاوینگ دقیقاً چیست و با درآمد ماینر و عرضه بیتکوین چه میکند، در هاوینگ بیتکوین چیست آمده است.
ممنوعیت استخراج در چین، ۱۴۰۰
بزرگترین افت هشریت در سالهای اخیر به چین برمیگردد. ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۰، کمیته ثبات مالی و توسعه شورای دولتی چین در بیانیه جلسهاش از برخورد با استخراج و معامله بیتکوین حرف زد و چند هفته بعد ممنوعیت استخراج اجرا شد. در داده Coin Metrics این اتفاقها افتاد:
- میانگین هفتروزه هشریت از حدود ۱۸۱ اگزاهش در ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۰ به حدود ۸۵ اگزاهش در ۱۱ تیر رسید؛ یعنی ۵۳ درصد کمتر.
- بلاکها کند شدند و سختی در چهار تنظیم پشت سر هم پایین آمد. یکی از آنها، در ۱۲ تیر ۱۴۰۰، حدود ۲۸ درصد کاهش داشت که طبق mempool.space بزرگترین کاهش سختی در تاریخ بیتکوین است.
- ماینرها دستگاههایشان را به کشورهای دیگر بردند و میانگین هفتروزه هشریت ۱۸ آذر ۱۴۰۰ دوباره به سطح پیش از ممنوعیت رسید.
دانشگاه کمبریج که سهم کشورها از هشریت را تخمین میزند، سهم چین را در دو ماه بعد از ممنوعیت صفر گزارش کرد. ولی در داده ماه بعد این سهم ناگهان به حدود ۲۲ درصد برگشت. خود کمبریج احتمال میدهد بخشی از ماینرهای چینی پنهانی کار را ادامه دادهاند و روش اندازهگیریاش آنها را نمیدید. نکته مهم این ماجرا این است که شبکه با نصف شدن هشریت از کار نیفتاد؛ بلاکها چند هفته کندتر ساخته شدند تا سختی خودش را با وضع تازه جور کرد.
هشپرایس؛ هشریت از چشم ماینر
ماینر برای اینکه بفهمد دستگاهش چقدر درمیآورد، عددی به اسم هشپرایس (Hashprice) را نگاه میکند: هر یک تراهش قدرت در یک روز چند دلار درآمد دارد. حسابش این است:
هشپرایس = (بیتکوینی که در یک روز به ماینرها میرسد × قیمت بیتکوین) ÷ هشریت شبکه به تراهش
در سی روز منتهی به ۱۵ مهر ۱۴۰۵، ماینرها روزی حدود ۴۶۳ بیتکوین پاداش و کارمزد گرفتند. با این عدد و قیمت و هشریت همان روزها، هشپرایس حدود ۴ سنت بود. میانگین سیروزه همین عدد در داده Coin Metrics اینطور عوض شده است:
- ۲۶ آذر ۱۳۹۶، نزدیک اوج قیمت آن سال: حدود ۲٫۵ دلار
- ۲۲ آبان ۱۴۰۰: حدود ۳۹ سنت
- ۳۱ فروردین ۱۴۰۳، یک روز پیش از هاوینگ: حدود ۱۱ سنت؛ یک ماه بعد حدود ۵٫۵ سنت
- ۱۱ تیر ۱۴۰۵: حدود ۳ سنت، پایینترین عدد در کل این دادهها
- ۱۵ مهر ۱۴۰۵: حدود ۴ سنت
هشپرایس دو دشمن دارد: بالا رفتن هشریت، که پاداش را بین دستگاههای بیشتری تقسیم میکند، و هاوینگ. وقتی هشپرایس از هزینه برق یک دستگاه پایینتر برود، آن دستگاه خاموش میشود. اگر دستگاههای زیادی خاموش شوند، هشریت پایین میآید، سختی در تنظیم بعدی کم میشود و سهم بقیه کمی بیشتر میشود.
حساب کامل سود و زیان یک دستگاه با قیمت برقهای مختلف را در ماینینگ چیست و آیا هنوز سود دارد قدمبهقدم انجام دادهایم.
خبرهای هشریت را چطور بخوانیم؟
دفعه بعد که خبری درباره رکورد یا سقوط هشریت دیدید، این چهار سؤال را بپرسید:
- عدد یکروزه است یا میانگین؟ در یک سال گذشته، تخمین یکروزه گاهی تا ۲۵ درصد با میانگین دو هفته اطرافش فاصله داشت. میانگین هفتروزه یا سیروزه را ببینید.
- از هشریت حرف میزند یا سختی؟ تغییر سختی هر دو هفته یک بار است و به گذشته نگاه میکند. افتی که امروز در هشریت میبینید، معمولاً هنوز به سختی نرسیده است.
- منبع کیست؟ mempool.space و Coin Metrics هر کدام بازه و روش خودشان را دارند. عدد یک سایت را با عدد سایت دیگر مقایسه نکنید؛ روند هر کدام را جدا ببینید.
- هشپرایس چه میگوید؟ هشریت بالا با هشپرایس پایین یعنی ماینرها زیر فشارند، نه اینکه اوضاع عالی است.
هیچکدام از اینها به شما نمیگوید بیتکوین بخرید یا بفروشید. قیمت لحظهای بیتکوین را کنار همین مقاله میبینید و اگر خرید رمزارز برایتان تازه است، آموزش خرید ارز دیجیتال از صفر قدمبهقدم راه را نشان داده است.
پرسشهای رایج
بالا رفتن هشریت یعنی قیمت بیتکوین بالا میرود؟
نه. از ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۴ هشریت هر سال بالا رفت، ولی قیمت در پنج سال از این دوازده سال پایین آمد. هشریت بیشتر با تأخیر دنبال قیمت میرود، چون ماینرها وقتی دستگاه میخرند که استخراج سودآور باشد.
چرا سایتهای مختلف عددهای متفاوتی برای هشریت نشان میدهند؟
چون هشریت را کسی اندازه نمیگیرد و هر سایت آن را از روی سختی و تعداد بلاکها در بازهای که خودش انتخاب کرده تخمین میزند. بازه کوتاهتر، عدد پرنوسانتری میدهد.
اگر هشریت ناگهان نصف شود، بیتکوین از کار میافتد؟
نه. در ۱۴۰۰ بعد از ممنوعیت استخراج در چین همین اتفاق افتاد. بلاکها چند هفته کندتر ساخته شدند، سختی در چند تنظیم پشت سر هم پایین آمد و شبکه به کارش ادامه داد. تأیید تراکنشها در آن مدت کندتر بود.
هشریت با سختی استخراج چه فرقی دارد؟
سختی عددی است که شبکه هر ۲٬۰۱۶ بلاک از روی سرعت دو هفته گذشته تعیین میکند و در بلاکها ثبت میشود. هشریت تخمینی است از قدرت فعلی ماینرها و خودش از روی سختی و سرعت بلاکها حساب میشود.
رمزارزهای دیگر هم هشریت دارند؟
فقط شبکههای اثبات کار، مثل بیتکوین، لایتکوین و دوجکوین. عدد هشریت شبکههایی که الگوریتم هش متفاوتی دارند با هم قابل مقایسه نیست، چون یک «حدس» در هر الگوریتم کار متفاوتی است. اتریوم از ۲۴ شهریور ۱۴۰۱ به اثبات سهام رفت و از آن روز دیگر ماینر و هشریتی ندارد. روشهای مختلف توافق شبکهها را در الگوریتم اجماع چیست کنار هم گذاشتهایم.
